Nazariy ma’lu-mot tajnis san’ati, tuyuq janri, aruz vazni

Adabiyot            
Mavzu: Nazariy ma’lu-
mot:  tajnis san’ati, tuyuq 
janri, aruz vazni. TAJNIS  SAN’ATI
TAJNIS– 
shakldosh so‘zlar
Bo‘ying sarv-u sanubardek, beling qil,
Vafo qilg‘on kishilarg‘a vafo qil qil:
a) beling qilday ingichka;
b) vafo qilmoq .     TUYUQ JANRI
                TUYUQ  –  turkiy  janr 
bo‘lib,  4  misradan  iborat,       
a-a-a-a   yoki  a-a-b-a  
qofiyalanadi,  qofiyasida 
tajnis  qo‘llaniladi.
Ramali 
musaddasi 
maqsur    TUYUQ JANRI
yozamen  – yozg‘iraman (shikoyat qilaman);
yoza men  – yozga    men;
yozamen  – yozaman    (bitaman).Charxi kajraftor elidin yozamen, 
Chiqmadim hijron qishidin yoza men.
Bir meni yorliq bila yod etmas ul,
Har necha ul shahg‘a qulluq yozamen
  a
a
b
a     TUYUQ JANRI
Men sening ilkingdin, ey dil, bandamen,         a
Vah, qachon yetkaymen ul dilbanda men.       a
Bevafolarg‘a meni qilding asir,                         b
Sen menga sultonsen, ey dil, banda - men.    a 

  dil, bandamen - yurak, (men) banddaman (bog'langanman);

  dilbanda men - dilbandga men;

dil, banda - men - yurak, banda (qul) - men.    ARUZ VAZNI
Arab  she’riyati  ta’sirida  paydo  bo‘lgan  she’riy  vazn 
bo‘lib,  qisqa-cho‘ziq  hijo ,  ya’ni  bo‘g‘inlarning  guruhlanib 
takrorlanishiga asoslanadi. BARMOQ   
ERKINARUZ    HIJO – BO‘G‘IN
Dil ra bo 
-   v   -
An zi rat
-  v  -
Na vo iy
v  -   -
Bobur
- ~v    qisqa hijo:    talab   kitob
                        v  -      v –
-
cho‘ziq hijo:
a) unlili ochiq bo‘g‘in:   dono   ro‘yo
                    -  -      -   -
b) yopiq bo‘g ‘in:  malham, gulshan
                                -    -       -      -
~ o‘ta cho‘ziq hijo:   mudom    dard
         v    ~         ~   “ Bu ko‘nguldur, bu ko‘ngul”
Meni shaydo // qiladurg‘on // bu ko‘nguldur,// bu ko‘ngul,//
    -  v    -    -       - v  -     -         -    v     -    -       -    v     - 
Xor-u rasvo // qiladurg‘on // bu ko‘nguldur, // bu ko‘ngul.//
    -  v   -     -      - v  -     -        -    v     -    -         -   v      -  
Ramali musammani mahzuffoilotun  foilotun foilotun  foilun 4-MURABBA’
6-MUSADDAS
8 - MUSAMMAN
RAMAL   TUYUQ VAZNI
Charxi kajraf // tor elidin // yozamen //
Chiqmadim hij // ron qishidin // yoza men //
Bir meni yor // liq bila yod // etmas ul //
Har necha ul // shahg‘a qulluq // yozamen //
  -       v   -   -        -      v    -   -        -   v    -  
Ramali musaddasi mahzuf  1.Quyidagi  so‘zlarning  qanday  hijolardan  tarkib 
topganini aniqlang.
O‘zbekiston, Namangan, Buxoro, Andijon.
2. Navoiy, Bobur tuyuqlaridagi tajnisli qofiyalarni 
sharhlashga harakat qiling. 
3.Lutfiy  tuyuqlaridan  birining  vaznini  aniqlashga 
harakat qiling.MUSTAQIL BAJARISH UCHUN TOPSHIRIQ