Noosfera-insoniyat taraqqiyotining substansiyasi sifatida - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	914.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Noosfera-insoniyat taraqqiyotining substansiyasi sifatida

Купить

NOOSFERA-INSONIYAT
TARAQQIYOTINING SUBSTANSIYASI
SIFATIDA

MAVZUNING DOLZARBLIGI
•
XXI asrga kelib postindustrial jamiyat bosiqichida globallashuvning
shiddat bilan rivojlanishi natijasida jahonda falsafa, fan-texnika va
informatsiya olami nazariy-g‘oyaviy, konseptual va metodologik jihatdan
yangicha qiyofa va mazmunga kira boshladi. Jahonning geosiyosiy
qiyofasi o‘zgardi, u ko‘p qutbli dunyoga aylandi, kompyuterlashtirish va
axborotlashtirish jarayonlari jamiyatni yangi globallashuv girdobiga tortdi.
•
Bu jarayonlar etika, falsafa va ma’naviyatga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatdi.
Globallashuv, ommaviy madaniyat va virtual olam ta’sirining
oqibatlaridan biri inson ahloqiy ongi va madaniyatining tranformatsiyasi,
ma’naviy olamining o‘zgarishi ijtimoiy hayotda sodir bo‘layotgan
muammolar hamda ziddiyatlarda namoyon bo‘lmoqda.

MAVZUNING DOLZARBLIGI
•
N oosfera aqliy tafakkur qobig‘ i ekanligi va uning ijtimoiy-falsafiy
tahlil qilishning zarurati mavjud ekanligi
•
Insoniyatning aqliy tafakkuri mahsuli bo‘lgan ilmiy-
texnikalarning ekotizmga yetkazayotgan zararli oqibatlarini o‘rganish
va barataraf etishni empiric darajaga ko‘tarishni talab etmoqda

MAVZUNING DOLZARBLIGI
•
T exnogen omillar ta’sirida biosferaning anomal
o‘zgarishiga olib kelmoqda. Ya’ni, insonning aqliy
tafakkuri tabiatni uning manfaatlariga bo‘sundirishi
oqibatida yuzaga keladigan salbiy oqibatlarini bartaraf
etishni taqazo etmoqda;
•
Bugungi glaballashuv davrida davlatlarning geosiyosiy va
geostrategik manfaatlar to‘qnashuvida gumanistik
g‘oyalar ni targ‘ib etish zaruriyatga aylanib bormoqda .

MAVZUNING O`RGANILGANLIK
DARA JASI
•
Bugungi kunda ushbu mavzu bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borayotgan olimlar
va mutaxassislar noosfera falsafasi va inson aqliy faoliyati o‘z mulohazalarini
bayon etib kelmoqdalar. Bu masalada turlicha fikrlar, talqinlar mavjud.
Globallashuv jarayonida geosiyosat masalalari O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti Sh.M. Mirziyoev asarlarida ham alohida e’tibor qaratilgan va
boshqa risola, asar va kitoblarida bayon qilingan masalalardan biri
hisoblanadi. Bundan tashqari xorijiy tadqiqotchi olimlardan V.I. Vernadskiy,
fransuz olimi Lerua , Nosov, Moeseyev lar asarlarida batafsil yoritilgan.
•
Shuningdek O‘zbekistonlik faylasuf va sotsiolog olimlar texnosfera va
informatsion madaniyat J. Yaxshilikov, N. Muhammadiev, sun’ iy intellekt bilan
A.Azizqulov kabi olimlarining ilmiy izlanishlar va asarlarida yoritilib o‘tilgan.

MAVZUNING MAQSADI
•
Noosfera ta’limoti
insoniyat rivojlanishining
substansiyasi ekanligi
hamda aql qobig‘ining
progressiv va regressiv
jihatlarini ijtimoiy-
falsafiy tahlil qilish .

TADQIQOT ISHINING VAZIFALARI
•
Noosfera falsafasining genezesi va tarixiy taraqqiyot
mexanizmini ochib berish;
•
I jtimoiy hayot rivojlanishining asosi sifatida
noosfera ta’limotin i o‘rganib chiqish;
•
G loballashuv jarayonida biosferaning noosferik
tranformasiyasini tahlil qilish;

TADQIQOT ISHINING VAZIFALARI

R atsional tafakkurning ommalashuvida
informosferaning ahamiyati ko‘rsatib berish ;

Aqlning progressiv taraqqiyoti va sun’iy intellektning
yaratilish zaruriyatini ilmiy-falsafiy tahlil qilish;

Geosiyosat va noosfera falsafasining dialektik
aloqadorligi o‘rganishdan iborat

MAVZUNING OBEKTI
•
Noosferaning insoniyatning ijtimoiy,
itisodiy, siyosiy, ma’naviy va madaniy
jihatdan barqaror rivojlanishining omili
sifatida ijtimoiy-falsafiy tahlil qilish.

MAVZUNING PREDMETI
•
Noosfera falsafasining o‘rganish va barqaror
rivojlanishga oid manbalar hamda noosferik
ta’limotlarni gumanistik va tol e r a ntlik ruhida
shakllantirish jarayonlarini ilmiy asoslash.

I BOBNING QISQACHA MAZMUNI
I nson o‘zi ta’sir o‘tkazayotgan voqea hodislarning oqibatini
oldindan anglab keyin shu ishlarni qilmoqda. Bundan kelib
chiqadiki, inson noosferasi faqat ehtiyojlarni qondirish bilan
shug‘ullanadimi? Tabiatga va inson axloqiy qadriyatlariga
bo‘layotgan hujumlarning barchasi inson noosferasi aslida. Suv
toshqinlarini oldini olishga qaratilgan ixtirolar, inson salomatligini
saqlashga qaratilgan tibbiy asbob-uskunalar va boshqa shunga
o‘xshash ixtirolarning barchasi uning ehtiyoj va manfaatlariga
xizmat qilmoqda desak adashmagan bo‘lamiz. Insonning bilish
darajasida bo‘lgan borliq va borliq darajasida bo‘lmagan bilimi
falsafiy tahlil qilinishi

NOOSFERA NIMA?
•
1924- yil Parijdagi ilmiy
anjumanda rus olimi V.
Vernadskiyning biosfera
taraqqiyoti to‘g‘risidagi
konsepsiyasi muhokamasida
fransuz olimi E. Lerua
“ Noosfera ” atamasini birinchi
bo‘lib qo‘lladi.

Biosferaning inson
tomonidan tubdan
o`zgartirilgan yangi
qobig`I noosfera
deyiladi.
Lerua inson ongi bilan
shakllantiriladigan
biosfera qobig`ini
noosfera deb atadi

•
Biosfera to`g`risidagi ta’limotning
asoschisi Vernadskiy noosferani
biosferaning tabiat va inson
munosabalarini ongli ravishda
tartibga solishdan iborat bo`lgan,
biosferaning rivojlanishidagi yangi
bir bosqich deb atadi. Insonning
yaratuvchanligi va ijdokorligi
natijasida tabiatda avval mavjud
bo`lmagan va tabiatda mustqail
yashay olmaydigan o`simliklar va
hayvonlarning yangi navlari
yaratilganligini qayd etadi.

Noogenez-
insoniyat paydo
bo`lishi bilan
ekologiyaning
yangi-antropogen
omili o`z hissasini
qo`sha boshladi.
Kishilik jamiyati
paydo bo`lishi bilan
biosfera
rivojlanishida
nogenez davri
boshlandi Noogenika- inson va
tabiat munosabatidagi
muvozanatni saqlash.
Sayyoradagi eko va
biotizimni saqlab qolish
uchun bugungi
kunimizni rejalashtirish
noogenika faoliyatining
asosiy maqsadi bo`lib
xizmat qiladi

BUMERANG NOOSFERA
•
Ongsiz jamiyat da no osferani rivojlanishi o‘z-o‘zidan bir qator keng
ko‘lamli salbiy oqibatlarga olib keldi. Boshqacha qilib aytganda,
insoniyat tarixi davomida no osfera o‘z-o‘zidan rivojlanib, faqat
biosferaning resurslari bilan cheklangan . Noosfera va texnosfera
oqibat

BILISH
BILIM
Progressiv
NATIJA RegressivKOGNITIV
TAFAKKUR

•
Bizning davrimizda insoniyatning mavjudligiga tahdid
soluvchi urush noosfera uchun eng katta to'siq bo'lib qoldi.
Bundan kelib chiqadiki, bu to'siqni olib tashlamasdan turib,
noosferaga erishish amalda mumkin emas va aksincha, urush
xavfini yo'q qilish insoniyat noosferani yaratish yo'lida katta
qadam tashlaganligini anglatadi.
•
Noosfera, Vernadskiyning fikricha, Yerning yangi geologik
qobig'i bo'lib, ilmiy asoslarda yaratilgan... “Ilmiy tafakkur, -
deb yozadi u, - butun sayyorani, undagi barcha davlatlarni
qamrab oldi. Hamma joyda ko'plab ilmiy fikr va ilmiy izlanish
markazlari yaratildi. Bu biosferaning noosferaga o'tishining
birinchi asosiy shartidir».

•
Haqiqat sifatida noosfera - bu biologik mavjudlik
maydonini to'playdigan va bostiruvchi sun'iy muhit.
Sun'iy muhitning shakllanishi odamlarning moddiy
ta'minlanishi, farovonligi va xavfsizligini oshirish uchun
misli ko'rilmagan imkoniyatlarni ochib berdi, madaniy
taraqqiyotning yangi bosqichiga ko'tarildi, ammo bu
suv va havoning ifloslanishiga, tuproqning
cho'llanishiga, tabiiy yashash muhitining umumiy
tanazzuliga olib keladi. Odamlar uchun oqibatlari
nuqtai nazaridan, sun'iy hodisaning haddan tashqari
o'sishi mutlaqo ziddiyatli, noaniq istiqbolga ega bo'lib
chiqadi

Vernadskiyning fikricha, "noosferani yaratish
uchun maksimal kuch", ilmiy fikrdir.
•
Nega aynan ilmiy fikr yoki ilmiy bilim bo`lishi mumkin?
Ilmiy bilish muammolarni hal qilish jarayonida hosil bo`ladi.
Chunki muammolarni hal etishda eski bilim ish bermaydi, bunday
holat yangi bilimni talab etadi. Ilmiylik esa yangi bilimlar hosilasidir.
Demak, muammolarni hal etishda eski bilimlardan foydalangan
holda yangi bilimning hosil bo`lishi natijasida hal etilish kerak
bo`lgan vazifadir. Bu jihatdanbunday holat kishining kreativligini
aynan ijodkorligini oshirishga xizmat qiladi. Shuninng uchun ham
noosferani yaratishda ilmiy bilish jarayoni muhim ahamiyat kasb
etadi.

•
Biosfera (yun. «bios» — hayot; «sfera» — shar) — quruqlik yuzasida,
tuproqda, atmosferaning quyi qatlamlarida, gidrosferada yashaydigan
turli organizmlar
•
Biosferaning radioaktiv ifloslanishi muammosi 1945 yilda paydo bo'lgan.
Yaponiyaning Xirosima va Nagasaki shaharlariga atom bombalari
tashlandi. 1962 yilgacha yadroviy qurol sinovlari Atmosferada global
radioaktiv ifloslanishni keltirib chiqardi. Atom bombalari portlaganda juda
kuchli ionlashtiruvchi nurlanish hosil bo'ladi, radioaktiv zarralar tarqaladi.
Uzoq masofalarda tuproqni, suv havzalarini, tirik organizmlarni yuqtirish
darajasi oshdi. Ko'pgina radioaktiv izotoplarning yarimparchalanish davri
uzoq bo'lib, butun umri davomida xavfli bo'lib qoladi.

•
Biosfera tarkibiga quyidagilar kiradi.
•
1) tirik organizmlar;
•
2) biogen moddalar (ko'mir, neft, ohaktosh va
boshqalar, qazilma materiallar, organik);
•
3) inert materiya (jonli modda uning
shakllanishida ishtirok etmaydigan);
•
4) bioinert modda (tirik organizmlar yordamida
yaratilgan);
•
5) kosmik kelib chiq gan materiya.

BIOTEXNOSFERA
•
Texnosfera insonning maqsadli faoliyati natijasida
yaratilgan sun'iy ob'ektlar va ushbu faoliyat natijasida
o'zgartirilgan tabiiy ob'ektlar yig'indisidir. Zamonaviy
biosfera organik dunyo va jonsiz tabiatning uzoq
davom etgan evolyutsiyasi natijasidir. Kishilik jamiyati
Yerdagi hayotning rivojlanish bosqichlaridan biridir.
Inson faoliyati biosferaning ajralmas qismi sifatida
qaralishi kerak. Texnologiya o'z rivojlanishining sifat
jihatidan yangi bosqichidir.

TEX N OSFERA
•
Texnosfera - bu yer yuzida
va kosmosda vujudga
kelgan barcha ishlayotgan
va eskirgan, faol bo‘lmagan
texnik ob’ektlar va ular
faoliyatining barcha
mahsulotlari yig‘indisidir .

•
Jamiyatni postindustrial taraqqiyot bosqichida informatsiyani
ishlab chiqarish va tarqatish sohasida inqilobiy o‘zgarish sodir
bo‘ldi. Bu inqilobni axborotni ishlatish hajmi global miqiyosga
etgani, mehnatni jadallashishi va intellektuallashishi,
booshqarish jarayonini murakkablashishi keltirib chiqaradi.
Informatsion inqilobning texnik bazasini elektron hisoblash
mashinasi tashkil qildi. Postindustrial jamiyatni informatsion
jamiyat deyishga iqtisod va ijtimoiy hayotda sifatiy o‘zgarish,
ya’ni, katta miqiyosli hatto xalqaro va global parametrlarga
ega bo‘lgan informatsion sektorni (bo‘limni) paydo bo‘lishi
asos bo‘lmoqda.

•
Informatsion jamiyatni kelib chiqishini iqtisodiyotni qishloq xo‘jalik,
sanoat va xizmatlar ko‘rsatish jabhasidan keyin keladigan «to‘rtinchi»,
informatsion sektorni paydo bo‘lishi bilan bog‘laydilar. Kapital va
mehnatga asoslangan industrial jamiyatni o‘rnini informatsiya va
bilimga asoslangan informatsion jamiyat egallaydi degan fikr
ta’kidlanmoqd a .
•
A.Tofflerni fikricha endi «informosfera» va «texnosfera» birlashtirilgan
kichik informatsion korxonalar, informatsion xizmat ko‘rsatish
muassasalari katta va beso‘naqay korparasiyalarni o‘rnini bosadilar.

SUN’IY INTELLEKT
•
Sun'iy intellekt" atamasi 1956 yilda paydo bo'lgan, ammo bugungi
kunda SI texnologiyasi ma'lumotlar hajmini ko'paytirish,
algoritmlarni takomillashtirish, hisoblash quvvatini va ma'lumotlarni
saqlash vositalarini optimallashtirish fonida haqiqiy mashhurlikka
erishdi. O'tgan asrning 50-yillarida boshlangan SI sohasidagi
birinchi tadqiqot muammolarni hal qilish va ramziy hisoblash
tizimlarini rivojlantirishga qaratilgan edi. 60-yillarda bu sohada
AQSh Mudofaa vazirligi qiziqish uyg'otdi: AQSh harbiylari
insonning aqliy faoliyatini simulyatsiya qilish uchun kompyuterlarni
o'qitishni boshladi.

Jamiyatni axborotlashtirish jarayoni bir-biri
bilan bog‘liq bo‘lgan uch qismdan tarkib topadi:
•
mediatizatsiya (lot.mediatus - vositachi) — axborot to‘plash, saqlash
va tarqatish vositalarini takomillashtirish jarayoni;
•
kompyuterlashtirish — axborot izlash va unga ishlov berish vositalarini
takomillashtirish jarayoni;
•
intellektualizatsiya — axborot yaratish va uni idrok etish qobiliyatini
rivojlantirish, ya’ni jamiyatning intellektual salohiyatini oshirish, shu
jumladan sun’iy intellektdan foydalanish jarayoni.

XULOSA
•
Birinchidan: antropogen ta’sir biosferani texnosferaga aylantirmoqda.
Biosferaning qat’iy belgilangan qonunlarini buzib o`tisha itntilish uning
mustahkam bo`lgan zanjirlarini uzilishiga va biosferaning bir qismi bo`lgan
antroplarning o`zini ham keyingiz taqdirini so`roq ostiga qo`ymoqda.
•
Ikkinchidan: boshqa barcha davrlarga qaraganda inson aql sohasida misli
ko`rilmagan qudratga erishdi. Vaqt o`tib esa inson o`z aqlining mahsuli
bo`lgan narsalarning fojiaviy oqibatlaridan qo`rqa boshladi. Bu esa xuddi
Qadimgi Yunonistonda bo`lgani kabi yuz bera boshladi. Ya’ni, Qadimgi
Yunonistonda kishilar o`zlari xudolarni yaratdi va o`zlari ulardan qo`rqa
boshladi. Aynan o`sha davrda ham xudolarning yaratilishiga sabab
insonlarning ehtiyoji va qo`rquvi sabab bo`lgan edi.

•
Uchinchidan : kishilik jamiyatining noosferik qudratini to`g`ri
yo`naltirish uchun barcha ma’naviy va madaniy imkoniyatlardan
foydalanish lozim. Zero, minglab ibtidoiy kishilar qila olamagan
yovuzlikni bitta aql egasi qilishi mumkindir. Birinchi va ikkinchi jahon
urushidagi qirg`in qurollari buni yotga solishi kerak.
•
To`rtinchidan: biosfera ham xuddi noosfera kabi insoniyat uchun
zarurdir. Lekin biosfera noosferaga ta’sir o`tkazishi, noosferaning
biosferaga o`tkazayotgan ta’siri oqibatidagi holatlarga olib kelmayapti.
Bu esa har bir kishilik jamoasidan ijtimoiy-falsafiy tahlil qilishni talab
etadi.

•
Beshinchidan: Zamonaviy davrda biosferaning noosferaga o'tishining
asosiy ijtimoiy dvigateli ommaning ijodiy faolligi, ularning maksimal
ilmiy bilim olishga intilishi, jamiyat hayotida ishtirok etishidir. Shu
nuqtai nazar bilan yondoshadigan bo`lsak noosferani qurishning
yagona hayotiy ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy asosi, ilmiy sotsializmdir.
•
Oltinchidan: bilimlarning globallashuvi natijasida sodir bo`layotgan
ilmiy texnika inqilobi va ilmiy texnika taraqqiyoti kishilik jamiyatining
progressiv rivojlanishini ta’minlamoqda.

E’TIBORINGIZ
UCHUN
RAHMAT

Noosfera-insoniyat taraqqiyotining substansiyasi sifatida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish