Noravshan munosabatlar va ularning hususyatlari
![Kirish
“Munosabat” atamasi bir xil X universumda berilgan ayrim akslantirishlar
turlarini belgilash uchun ishlatiladi. Bunday holatda
akslantirish X to’plamdan o’z-o’ziga
akslantirish bo’lib, u { Х , Г } juftlik orqali aniqlanadi, bu yerda [35].
to’plamning elementlari tartiblangan juftliklar bo’lganligi uchun,
munosabat - bu tartiblangan juftliklarning to’plamidir, chunki har bir juftlik
to’plamning faqatgina 2 ta elementlari orqali o’zaro birlashtiriladi. Bunday
munosabat binar munosabat deb ataladi. Agar to’plamning elementlari
tartiblangan n -tali juftliklar bo’lsa, bunday munosabat n -tali munosabat deb
ataladi. Xususiy hol - ternar munosabat - tartiblangan uchliklardan iborat to’plam.
Noravshan munosabatlar va noravshan cheklanishlar
Noravshan munosabat tushunchasi - ravshan munosabatlarning noravshan
to’plamlar nazariyasidagi umumlashmasidir. U elementlar o’rtasidagi o’zaro ta’sir
bir oz kuchli bo’lgan holatlarni modellashtirishi mumkin.
Munosabatlarning har xil turlarini farqlash mumkin. Masalan, tartib,
ustuvorlik, ekvivalentlik va h.k. munosabatlar.
to’plamlardagi noravshan munosabat d е b
d е kart ko’paytmaning noravshan qism to’plamiga aytiladi.
t е gishlilik funksiyasi munosabatning ( ) ,
el е m е ntlar orasida bajarilish darajasini bildiradi.
K е lgusida ikkita to’plamning d е kart ko’paytmasi ko’rinishida b е riladigan
binar noravshan munosabatlarni ko’zdan k е chiramiz xolos. Bu to’plamlarni X va Y
orqali b е lgilaymiz. U holda noravshan munosabatning da b е rilishi
uchun uchta nuqta ko’rsatiladi, bu y е rda , , yoki
xuddi shunday .
noravshan munosabat qo’yilsin ("x taxminan y" ga t е ng).
bo’lsin. U holda noravshan munosabatni quyidagi ko’rinishdagi
matritsa bilan b е rish qulay:](https://docx.uz/documents/825149b4-7f60-4e8d-a802-9c2c24346eab/page_2.png?v=1)
![Uzluksiz to’plam X =[0,3] va Y =[0,3] lar uchun noravshan munosabatni
tegishlilik funksiyasi yordamida berib qo’yish mumkin.
noravshan munosabatning diskret uzluksiz to’plamlarda berilish yo’llari 2.1.1-
rasmda tasvirlangan.
bo’lsin. y dan ancha kichik bo’lgan x noravshan munosabatni
matrisa ko’rinishida berib qo’yish mumkin:
.
Uzluksiz to’plamlar X =[0,3] va Y =[0,3] uchun " x munosabat y dan ancha
kichik ekanligini quyidagi tegishlilik funksiyasi yordamida aniqlash mumkin:
Diskret va uzluksiz to’plamlarda " x noravshan munosabat y dan kichik
bo’lishi” 2.1.2- rasmda tasvirlangan.
Bundan ko’rinib turganidek, noravshan munosabatlar an’anaviy
munosabatlarga qaraganda anchagina egiluvchandir. Ular nafaqat
munosabatlarning bajarilish omilini yaratishga, balki uning bajarilish darajasini
ko’rsatishga imkon beradi, bu esa ko’pgina amaliy masalalar uchun juda
muhimdir.
a) diskret to’plamlarda noravshan munosabat b) uzluksiz to’plamlarda
noravshan munosabat](https://docx.uz/documents/825149b4-7f60-4e8d-a802-9c2c24346eab/page_3.png?v=1)
Noravshan munosabatlar va ularning hususyatlari