Nutq boyligini ta’minlovchi vositalar - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Nutq boyligini ta’minlovchi vositalar

Купить

Mav zu: N ut q boy ligini t a’minlov chi
v osit alar
Reja:
1.N ut q boy ligini t a’minlov chi
t ij v osit alari
2. At oqli so’z sanat k orlari
3.N ut qning boy lik darajasini
pasay t it uv chi int onat sion
t ak rorlar

O` t ilgan mav zu bo` y icha sav ol v a t opshiriqlar
1.Nut qning aniqlik sifat ini misollar asosida t av sifl ang.
2.Shak ldosh v a k o‘p ma’noli so‘zlarning nut q aniqligini t a’
minlashdagi o‘rnini izohlang.
3. Paronim so‘zlami not o‘g‘ri qo‘llash nat ijasida nut qning
qay si k ommunik at iv sifat lariga put ur y et adi?
4. Til birlik larining qanday birik uv i nut qning
mant iqiy ligini t a’minlay di?
5. Nut q mant iqiy ligining t ilning morfologik v a sint ak t ik
sat higa bog‘liqligini t av sifl ang.
6. Adabiy nut qning sofl igiga put ur y et k azuv chi
unsurlarning asosiy larini ay t ing v a misollar k elt iring.

Bilib oling!
N ut qning boy ligini t a’minlashda bir qancha t il
v osit alari isht irok et adi. Ular orasida lek sik ,
semant ik , grammat ik , int onat sion v osit alar
alohida o‘rin t ut adi.N ut qning boy ligini
t a’minlashda, ay niqsa, ma’nodoshlik k at t a
imk oniy at ga ega. Ma’nodoshlik , ma’lumk i, faqat
so‘zlar doirasidagina emas, balk i morfologik v a
sint ak t ik birlik lar doirasida ham k eng
t arqalgan.Mat nda so‘z, so‘z birik masi v a gap
t ak roridan qochishning eng qulay y o'llaridan biri
ay ni shu ma’nodoshlik asosida bir xil birlik larni
almasht irishdir.

Bilib oling!
Boy, shirali nut q t uza bilishi uchun
so‘zlov chining, eng av v alo, so‘z zaxirasi boy
bo‘lmog‘i k erak . A t oqli so‘z san’at k orlarida,
masalan, ulug‘ A lisher N av oiy da 26 mingdan
ort iq, rus shoiri A .S.Pushk inda 21 mingdan
ort iq so‘z boy ligi mav judligini mut axassislar
t a’k idlay dilar. A lbat t a, bunday ulk an so‘z
boy ligiga ega bo‘lish har k imga ham nasib
et av ermay di. Ammo o‘z nut qining boy v a
t a’sirchan bo‘lishini ist ay digan har bir k ishi o‘z
lug‘at boy ligini k engay t irib borish haqida
qay g'urishi lozim.

Bilib oling!
Tilimizdagi sodda v a qo‘shma gaplar, murak k ablashgan
gaplar, ularning xilma-xil qoliplari, bu qoliplar asosida
y arat ilishi mumk in bo‘lgan millionlab jumlalar boy nut q t uzish
uchun chek siz imk oniy at dir. Bulardan xabardor k ishining nut qi
t ark ib nuqt ay i nazaridan faqat bir xil qolipdagi jumlalardan
t ark ib t opmay di, y a’ni bir xil sint ak t ik birlik lar t ak roridan
iborat bo‘lmay di.
N ut qning boy lik darajasini pasay t iruv chi lek sik , semant ik ,
morfologik , sint ak t ik v a int onat sion t ak rorlarni badiiy nut qda
alohida badiiy maqsad bilan at ay in qo'llanadigan t ak rorlardan
farqlash lozim. Ko’proq badiiy v a publit sist ik nut qda muay y an
t ushuncha y ok i mazmunni alohida t a’k idlash, ohangdorlik k abi
niy at lar bilan bog‘lov chi, so‘z, so‘z birik masi, gaplar
t ak rorlanadi.

67-m ashq. Badiiy v a ilm iy -omm abop m at nda o‘rik k a berilgan
t av sifl arni qiy oslang. N ut qning boy lik sifat i qay si uslubda
aham iy at liligini t ushunt iring .
O` rik
Qant ak o‘rik
Ot im bor,
X o‘p mazali
Tot im bor.
Mag‘izimga berk it gan
Qandim bor,
N ov v ot im bor. 0‘rik
0‘rik — ra’noguldoshlar
oilasiga mansub mev ali
o‘simlik . Vat ani — O` rt a Osiy o.
0‘zbek ist onda, asosan, oddiy
o‘rik t uri ek iladi. Mev asi et li,
y umaloq, t uxumsimon, oq,
sariq, qizg‘ish; danagidan
ajraladigan, ajralmay digan
xillari bor; shirin,
shirinnordon. 0‘rik — y ax shi
asal beruv chi darax t .

69-mashq. She’rni o‘qing v a lek sik t ak rorning
qanday maqsad bilan qo‘llanganini aniqlang .
Shag‘irlay di bet inim dary o,
Shag‘irlay di qorong‘i duny o,
Shag‘irlay di v ahm t o‘lgan jar,
Shag‘irlay di v odiy, daralar.

66-mashq.Mat nni o'qing. Hozirgi zamon ma’nosining
ifodalanishiga diqqat qiling.Grammat ik ma’nodoshlik ning
boy nut q t uzishdagi isht irok ini izohlang.
Tek is dalada Tohir y alangoy oq bo‘lib, ho‘k iz bilan y er
hay damoqda . Samarqandda Tohirga qo‘shilib nav k ar bo‘lib
k elgan bir qulog‘i k esik Mamat esa hali hay dalmagan
y erga qulochk ashlab urug‘ sochy apt i . U ham y alang oy oq
bo‘lib isht on pochasini shimarib olgan . Ulardan narida uch-
t o‘rt t a dahk at lik t ojik dehqonlar ham y er hay dab, ek in
ek ay ot ir . Yer y umshoq, hav o y oqimli , ishning unumi
y axshi . Shuning uchun hammalarining ruhlari k o‘t arink i .
Shuncha v aqt jang-u jadalda y urib, dehqonchilik k asbini
sog‘ingan Tohir endi y ay rab y er hay day di v a birda-y arim
ashula xirgoy i qilib qo‘y adi.

65-mashq. Mat nlarni o‘qin. Lek sik , sint ak t ik v a int onat sion
t ak rorning mat n mazmunin t a’k idlashdagi o‘rnini
izohlang. Tak rorning nut q boy ligiga t a’sirini baholang.
1. Bir mahal t ungi osmondagi bulut lar supurilib, ozod-ozod
t o‘lin oy samoda nur sochdi. Bir malak bor edi, k elin bo‘ldi, bir
jay ron bor edi, qafasga t ushdi, bir qiz bor edi, t urmush
ost onasiga shu t ariqa qadam qo‘y di. 2. Farzand k o‘rgach,
Ra’no, haqiqat an ham, gulgul ochildi. Qizlik go‘zalligi bu
t arov at oldida hech nima bo‘lmay qoldi. Gul edi , xudoning
qudrat i bilan oqi oqqa, qizili qizilga ajraldi. Chechak edi , barq
urib ochildi. Bulut edi , y omg‘irini ay amay t o‘k di. Quy osh edi,
harorat -la porladi. Oy edi , t olishdi. Kecha edi , bag‘ri y ulduzga
t o‘ldi. Qush edi , jo‘shib-jo‘shib say radi. Zilol edi, sharqirab oqdi.

68-mashq. Gaplarni o'qing. Nut qning
boy ligini t a’minlay ot gan birlik lami izohlang.
1. J uda ishni k o‘ngling t usagan ek an, ana, k o‘cha-k o‘y da
necht a gazet sot adigan k iosk a bo‘sh y ot ibdi, o‘shanga ishga
k ir, ma’rifat t arqat , ziy o soch. 2. Uchrashuv t ugab,
mehmonlik izzat imiz bit ib, u y erdagi o‘rt oqlar biror o‘n
chaqirimcha k uzat ib qo‘y gach, y ana ik k imiz y olg‘iz qoldik .
3.- Ot ni biladigan odamlarni x ush k o‘raman. Biz asli
ot boqarning o‘g‘limiz, Saidqul ak a, ot ni y ax shi k o‘ramiz.
Boshqa ishlarimizni ay t olmay man-u, lek in uch-t o‘rt t a
y ax shi t ulporimiz bor. To‘pori t amom o‘zidan k et gan,
mening borligimni but k ul unut ib, hansirab y ugurib,
but alarning shox larini sindirib, nuqul x it ob qiladi: Uch-a,
joniv or! Uch, ak ang qarag‘ay ning xo‘rozlari!

Must ahk amlash:quy idagi iboralarning izohlarini
esda t ut ing. Ular isht irok ida gaplar t uzing.
Esi chiqib k et moq N ihoy at da qat t iq qo‘rqmoq.
Variant i: esxonasi chiqib k et moq. Ma’nodoshi: jon-
poni chiqib k et moq; joni xalqumiga k elmoq.
O‘xshashi: k ay fi uchmoq; y uragi chiqib k et moq.
Yuzidan o` t a olmaslik Biror ishni qilishda
k imningdir ra’y i, xohishi bilan hisoblashmoq.
N amuna: Bu ov ozni eshit ib, esim chiqib k et di.

Qo’shimcha ma’lumot lar:

Aziz o` quv chilar,darsdagi faol
isht irok ingiz uchun rahmzt !

E’t iboringiz uchun
rahmat !

Nutq boyligini ta’minlovchi vositalar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish