Nutq madaniyati va mutolaa san’ati fanidan mustaqil ta’lim topshirig‘i - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	213.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Nutq madaniyati va mutolaa san’ati fanidan mustaqil ta’lim topshirig‘i

Купить

Nutq madaniyati va
mutolaa san’ati fanidan
mustaqil ta’lim
topshirig`i

Mavzu: Hadislarda nutq odobi
Reja:
1. Hadis haqida ikki og`iz.
2. Hadislarda notiqlik turlarining ko`rinishi.
3. Roviy nutqi.
4. Imom al-Buxoriyning “Al-jome’ as-sahih”
asarida nutqiy mukammallik.

Hadis (arabcha – xabar, gap, yangilik) –Muhammad (s.a.v) aytgan so`zlari, qilgan ishlari,
iqrorlari to`g`risidagi rivoyat. Islom dinida Qur’ondan keyin turuvchi ikkinchi manba hisoblanadi.
Hadis ikki qismdan iborat bo`ladi: matn va sanad. Hadis ikki turga – Hadisi qudsiy (ma’nosi Alloh
taoloniki, aytilishi rasululloh tomonidan bo`lgan hadislar) va Hadisi nabaviyga bo`linadi. Hadislar
e’tiborga olinishi jihatidan uch qismga bo`linadi: sahih (ishonchli), hasan (yaxshi) va zaif.

Hadislardanido-eymo`minlar -yoRasulolloh
-eyOdamfarzandi-eyiymonkeltirganlarImom
al-Buxoriy
Al-jome ʼ
as-
sahih"kito
bi

Hadislarda nido, ya’ni chaqiriq, e’tiborni jalb qilish uchun qaysidir toifa odamlar jamoasini atab
murojaat qilish holatlari juda ko`p uchraydi. Masalan,quyidagi hadisga e’tibor beraylik: Rasululloh
sallollohu alayhi va sallamdan so`radilar: “Yo Rasululloh, musulmonlarning afzali qaysi kishidir?” Rasululloh
“Qo‘lidan va tilidan boshqa musulmonlar ozor topmagan kishidir”,- deb javob berdilar.
Ushbu hadisda “Yo Rasululloh” deya xitob qilinib savol berilyapti. Keyingi hadisga ham e’tibor beraylik.

Alloh taolo insonlarga qarata shunday xitob
qiladi: “Ey Odam farzandi! Sizlarga in’om qilgan
ne’matimni eslang va menga bergan axdingizga
vafo qiling. Shunda men ham o‘z ahdimga vafo
qilaman. Mendangina qo‘rqinglar.
Yo‘lboshlovchisiz to’g’ri yo’lga tushib
bo’lmaganidek, jannatga ham amallarsiz yo’l
yo’qdir. Shuningdek, mol mashaqqatsiz
yig’ilmaydi. Xuddi shunday ibodatimga ham sabr
qilsangizlargina, jannatga kirasizlar. Allohga nafl
ibodatlar bilan yaqinlashing. Mening roziligimni
o’zlaringiz orangizdagi miskinlar roziligidan
izlang.

Ulamolar majlisi orqali rahmatimga rag’batli bo’ling. Chunki rahmatim bir lahza ham ulardan ajralmaydi”.
Ushbu hadisda ham Alloh taolo “ey Odam farzandi!” deya insonlarga murojaat qilmoqda.
Shu kabi jumlalarni hadislarda judayam ko’plab uchratish mumkin. Ushbu jumlalar nutqning ta’sir kuchini
oshirishga xizmat qiladi va ta’kid ma’nosi orqali insonlar e’tiborini hadisga, uning mazmunini tushunishga
tortadi.

Shuningdek, hadislar matnida nutqiy mukammallikni ham kuzatishimiz mumkin. Buni albatta
so’zni yaratgan zot Alloh taoloning so’zlari va ul zot bizga rahmat ularoq yuborgan
Rasulullohning so’zlari ekanligi bilan izohlashimiz mumkin. Yana shuni ham takidlshimiz
kerakki, roviylarninng nutqiy savodxonligining yuqori ekanligi ham hadislarning matnlarini
mukammal va tushunarli tarzda bizgacha yetib kelishida xizmat qiladi.

Hadislarga roviylik qilish judayam mas’uliyatli ish bo’lib, Rasulullohning aytmagan gaplarini
aytdi deyishlik, qilmagan ishlarini qildi deb yuborishlik juda katta gunohi kabiralardan
hisoblanadi. Shunday mas’uliyatli ishni zimmasiga olgan sahobalardan Umar ibn Hattob
roziyallohu anhu, Abu Hurayra roziyallohu anhu, Oisha onamiz roziyallohu anhu, Ibn Umar
roziyallohu anhu kabi minglab kishilar hadislarning ushbu jihatiga alohida e’tibor qaratganlar.

Roviylar va Rasululloh (s.a.v.)ning nutqlari deyarli barcha hollarda ko’chirma gapli qo’shma gap shaklida kelgan. Hadislarda
“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam… dedilar”, “Rasululloh shunday marhamat qiladilar”, “Bir kishi Rasulullohdan so’radi”,
“Rasululloh … deb javob qildilar” kabi oqoliplarni juda ko’p uchratishimiz mumkin.
Masalan, quyidagi hadisga e’tibor bering.
Abdulloh ibn Amr rivoyat qiladi: “Rasullulloh sollallohu alayhi vasallam: “Odam qiladirgan gunohi azimlardan biri – ota-onasini
haqorat

qilmoqdir!” dedilar. Shunda: “Yo Rasululloh, odam o’z ota-onasini qanday qilib haqorat qilmog’I mumkin?!”-
deyishdi. Janob Rasululloh: “Birovning ota-onasini so’kkan odam o’z ota-onasini haqorat qilgan bo’lur”,-deb
javob qildilar”.
Ushbu hadisda “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam… dedilar”, “Rasululloh … deb javob qildilar” kabi
qoliplar ishlatilganini ko’rishmiz mumkin. Ushbu jumlalar judayam ko’plab hadislarda roviy nutqi vazifasini
bajaradi.

Roviylar nutqining to’g’ri va tushunarli bo’lishi hadisning ommaviy barcha uchun bir xil miqdorda ta’sir
etishiga xizmat qiladi.
Hadislarning matnlarida chaqiriq, buyruq, hukm va hokazo kabi ohanglarni uchratishimiz mumkin. Hadislarda
islom dinining qonun-qoidalari bilan birgalikda insoniy fazilatlar ham keng tashviq qilinadi, insoniylik shaniga
dog’ tushuradigan fazilatlar qoralanadi. Muhaddislar ana shu yo’lda tinimsiz izlanishlar qiladilar.

Muhaddislar imomi Imom al-Buxoriydir. Uning hadisga bag’ishlangan eng mashxur
asari “Al-jome’ as-sahih’’ asaridir.
Im о m Bu хо riy yolg‘iz «Al-j о m е’ а s-s а hih» («Ish о nchli to‘pl а m») kit о bi ustid а 16 yil
ishl а g а n. Ung а kiritilg а n 7397 h а dis 600 ming h а disning ichid а n s а r а l а b о ling а n.

Al-Jomi’ as-sahih“ asari islom dini ta’limotlariga ko‘ra Qur’oni karimdan keyingi asosiy manba
hisoblanadi. Bu asarning to‘lig‘icha ”Al-Jomi’ as-sahih al-musnad min hadis Rasululloh-sallollohu alayhi va
sallam va sunanihi va ayyomihi“ yoki bo‘lmasa tarixchi Badruddin al-Ayniyning yozishicha, ”Al-Jomi’ al-
musnad as-sahih al-muxtasar min umuri
Rasululloh-sallollohu alayhi va sallam va sunanihi va ayyomihi” degan nomlar bilan atalsa-da, hadis ilmida
qisqacha

“ al-Jomi’ as-sahih” (“Ishonchlito‘plam”), aksar holda esa “Sahih al-Buxoriy” nomi bilan mashhurdir.
Asarning qirqga yaqin qo‘lyozma nusxalari Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida va yana bir
qancha nusxalari O‘zbekiston musulmonlari idorasining kutubxonasida saqlanadi.
Ushbu asarning yozilish sabablari haqida mulohaza yuritilganda azaldan olimlar o‘rtasida ikki xil fikr
mavjud. Ulardan biri olim Ibrohim ibn Ma’qal an-Nasafiy (854 yilda vafot etgan)

Imom al-Buxoriyning nomidan shunday
hikoya qiladi: “Bir kun biz Ishoq ibn
Rohvayhning huzurida bo‘lgandik. Shunda u:
birontangiz Rasulluloh-sallollohu alayhi va
sallamning sahih hadislarini muxtasar bir
kitob tarzida ja’m qilsangiz edi,-dedi. Bu
gap mening qalbimga chuqur o‘rnashib
qolib, o‘shandan boshlab ”Al-Jomi’ as-
sahih“ asarimni yozishga kirishdim”.
Tarixchi an-Navaviy keltirgan ikkinchi fikr
quyidagicha talqin qilingan:

“ Muhammad ibn Sulaymon ibn Forisning
hikoyasi: men imom al-Buxoriy hazratlari
shunday deganini eshitganman: ”Tushimda
Payg‘ambar alayhissalomni ko‘ribman,
go‘yoki men u zotning ro‘barularida
turibmanu qo‘limdagi yelpig‘ich bilan u zoti
sharifdan nimalarnidir haydayapman. Men bu
voqea haqida tushning ta’birini
aytuvchilardan so‘rasam, Siz Payg‘ambar
alayhissalom qavllarini kizbdan tozalagansiz.
Mana shu gap mening zimmamga “al-Jomi’
as-sahih”ni yozishni yukladi“.

Imom al-Buxoriy g‘oyatda taqvodor va pokiza
inson bo‘lganligidan Muhammad
alayhissalomning sahih hadislarini to‘plashga
juda katta mas’uliyat va halollik bilan
yondoshgan. Shu boisdan ham allomaning o‘zi:
”As-Sahih“ kitobimga tahorat qilib ikki rak’at
namoz o‘qimasdan turib bironta ham hadis
kiritmaganman-deb ta’kidlaydi. O‘rni kelganda
ta’kidlash joizki, Payg‘ambar hadislariga
bag‘ishlanib o‘sha davrda yaratilgan asarlarga
xilma-xil hadislar bilan bir qatorda
sahobalarning qavllariyu tobe’iynlarning
fatvolari ham kiritilgan.

E’tiboringiz uchun rahmat

Nutq madaniyati va mutolaa san’ati fanidan mustaqil ta’lim topshirig‘i

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish