Nutqiy faoliyat inson faoliyatining maxsus turi sifatida - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Nutqiy faoliyat inson faoliyatining maxsus turi sifatida

Купить

NUTQIY FAOLIYAT INSON FAOLIYATINING MAXSUS TURI
SIFATIDA

Reja:
1. “Nutqiy faoliyat” tushunchasi
2. Nutqiy faoliyatning tuzilishi
3. Nutqiy faoliyatning psixologik mexanizmi
4. Nutqiy faoliyat turlari
5. Nutqiy faoliyatning predmetlik (psixologik) mohiyati
6. Nutqiy faoliyatda til va nutqning funksiyalari

5. 1. “Nutqiy faoliyat” tushunchasi
A.A.Leontev nutqiy faoliyatni “nutqiy jumlalarning nutqiy bo‘lmagan
subyektiv kodlar orqali dasturlashtirilishi” sifatida baholaydi 1
va uni predmetlik,
aniq bir maqsadga qaratilganlik, motivlashganlik, pog‘onalilik hamda bosqichlilik
singari alohida xususiyatlarga ega bo‘lgan, boshqa inson faoliyatlari chog‘ida
muloqot vositasi sifatida tildan foydalanish jarayoni, deb izohlaydi. “Nutqiy
faoliyat o‘zining barcha mezonlariga ko‘ra, masalan, tashkil bo‘lishiga ko‘ra eng
murakkab faoliyat turlaridan biri hisoblanadi. Nutqiy faoliyat mustaqil, tugallangan
faoliyat akti sifatida kamdan-kam holatlarda namoyon bo‘ladi. U odatda,
faoliyatning tarkibiy qismi sifatida ishtirok etadi. Jumladan, odatdagi nutqiy ifoda
boshqa odamning xatti-harakatini boshqaruvchi ifoda hisoblanadi. Biroq shuni
alohida ta’kidlash joizki, bunday boshqaruv muvaffaqiyatli tamomlangandagina
faoliyat tugallangan sanaladi. Masalan, stolda yoningizda o‘tirgan kishidan bir
bo‘lak non uzatib yuborishini iltimos qildingiz. Agar bu holatga butunligicha
qaraladigan bo‘lsa, faoliyat akti hali tugallanmagan. Yoningizda o‘tirgan kishi
nonni sizga uzatib yuborgandagina maqsadga erishilgan bo‘ladi” 2
.
I.A.Zimnayaga ko‘ra, nutqiy faoliyat faol, aniq bir maqsadga qaratilgan, til
vositasida amalga oshiriladigan va holatlardan kelib chiqqan holda insonlar
o‘rtasida o‘zaro ta’sir qilish, muloqot qilish jarayonidir. Nutqiy faoliyat boshqa
kengroq masalan, ijtimoiy-ishlab chiqarish (mehnat), bilish faoliyatiga ham kirishi
mumkin. Biroq u mustaqil faoliyat bo‘lishi mumkin. Nutqiy faoliyatning har qaysi
turi o‘zining “kasbiy timsoli”ga ega bo‘ladi, masalan, gapirish - ma’ruzachining,
yozish - yozuvchining kasbiy faoliyatini ko‘rsatadi 3
.
Umumiy psixologiyada nutq insonlar moddiy faoliyatining shakllanishi
jarayonida tarixan vujudga kelgan til vositasidagi muloqot shakli, deb belgilanadi.
Nutqiy faoliyat deganda til belgilari “stimul-vosita” sifatida ishtirok etadigan
faoliyatni tushunish mumkin. Bu faoliyatda nutqiy ifodalar shakllanadi va ulardan
1 Леонтьев А.А. Речевая деятельность // Основы теории речевой деятельности. –М., 1974. –С. 25.
2 Леонтьев А.А. Психофизиологические механизмы речи //Общее языкознание. Формы существования, функции,
история языка. –М., 1970. - С. 314-370.
3 Глухов В.П. Основы психолингвистики. Учеб. пособие для студентов педвузов. –М.: АСТ: Астрель, 2008. –С. 33.

oldimizga qo‘yilgan maqsadga erishish uchun foydalanamiz. Nutq to‘liq muloqot
yoki xususiy faoliyatni to‘liq boshqarish va nazorat qilish uchun xabarni yaratish
va uni qabul qilish jarayonlarini o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy psixologiya nutqni universal muloqot vositasi, nutqiy ifodani
hosil qiladigan va uni qabul qiladigan ikki subyekt ishtirok etadigan ongli
faoliyatning murakkab shakli sifatida talqin qiladi. Psixolingvistikani tilning
“subyektiv” jihati, uning aniq nutqiy ifodaning shakllanishidagi roli qiziqtiradi.
Nutqiy faoliyatga berilgan ta’riflardan ko‘rinadiki, u ba’zan turg‘un hodisa
sifatida (masalan, matn), ba’zan esa harakatdagi hodisa sifatida (masalan, so‘zlash
va eshitish) talqin qilinadi. Nutqiy faoliyatga berilgan mazkur ilmiy ta’riflar bir-
biridan turli jihatlariga ko‘ra farq qilsa-da, ularning barchasida ikki omil, ya’ni
so‘zlovchi va tinglovchi faoliyati nazarda tutilganligini ko‘rish mumkin 4
.
2 . Nutqiy faoliyatning tuzilishi
Insonning barcha boshqa faoliyatlari kabi nutqiy faoliyat ham darajali yoki
bosqichli tuzilishga ega. I.A.Zimnayaning fikricha, nutqiy faoliyat qo‘zg‘atuvchi-
motivasion, yo‘naltiruvchi-tadqiqot va ijro kabi uch bosqichdan tuzilgan bo‘ladi.
Birinchi bosqichda faoliyat ehtiyojlar, motivlar va maqsadlarning o‘zaro
ta’sirida amalga oshadi. Bunda faoliyatning asosiy manbasi ehtiyojdir. Umumiy
psixologiyada ehtiyoj shaxsni faoliyatni amalga oshirishga bo‘lgan xohishi,
intilishi, urinishi, deb izohlanadi. Buni nutqiy faoliyatga “gapirishni xohlayman”
yoki “jim turolmayman” ko‘rinishida tatbiq qilish mumkin.
Nutqiy faoliyatning barcha ko‘rinishlarida uning asosiy manbasi
kommunikativ-bilish ehtiyoji va unga mos bo‘lgan kommunikativ-bilish motivi
hisoblanadi. Bu ehtiyoj nutqiy faoliyatning predmetida o‘z o‘rniga ega
bo‘lgandagina fikrlar mazkur faoliyatning motiviga aylanadi.
Nutqiy faoliyat birinchi bosqichining muhim tarkibiy qismlaridan biri nutq
niyati bo‘lib, u ehtiyojni nutqning turg‘un motiviga aylanishida katta rol o‘ynaydi.
4 Кубрякова Е.С. Номинативный аспект речевой деятельности. –М., 1986. –С. 25.

Nutqiy muloqotning holati
Kim bilan gaplashadi?
Qayerda?
Qaysi maqsadda?bir kishi bilan bir necha kishi bilan
qulay/noqulay sharoitda rasmiy muhitda
rasmiy bo‘lmagan muhitda
muloqot
ta’sir etish
xabarNutq niyati nutqiy faoliyat subyektining bu faoliyatni amalga oshirishga qaratilgan
ongi, irodasi va hissidir.
Nutqiy faoliyatning ikkinchi bosqichini faoliyatni amalga oshirish
sharoitlarini o‘rganishga, faoliyat predmetini aniq belgilashga va uning
xususiyatlarini yoritishga qaratilgan yo‘naltiruvchi-tadqiqot (yoki analitik) qism
tashkil qiladi. Ayni paytda bu bosqich nutqiy faoliyatning rejalashtirilishi,
dasturlanishi va ichki-ma’noviy tuzilishidir.
Bu bosqichning birinchi unsuri nutqiy faoliyat subyektining bu faoliyatni
sharoitlarda amalga oshirishdagi (birinchi galda nutqiy kommunikatsiya sharoitida)
turlicha plandagi yo‘nalishini ko‘zda tutadi. U nutqiy faoliyat subyekti
yo‘nalishining quyidagi savollar bo‘yicha “Kim bilan”, “Qayerda”, “Qachon”,
“Qaysi vaqt oralig‘ida” nutqiy faoliyat amalga oshishini ko‘zda tutadi. Ikkinchi
bosqichdagi mazkur unsurning sxemasini quyidagicha ko‘rsatish mumkin:
Mazkur bosqichning ikkinchi unsuri nutqiy faoliyat doirasidagi muhim ongli
harakatlar – nutqiy ifodalarni rejalashtirish va dasturlashga asoslanadi.
Psixologiyada rejalashtirish faoliyatning (nutqiy harakatlar va ularni tarkib
toptiruvchilar) asosiy bosqichlarini ajratishga va ularni amalga oshirishdagi ketma-
ketlikni aniqlashga qaratilgan aqliy harakat sifatida tushuniladi. Umuman,

harakatlar ikki xil tashqi (masalan, amaliy) va ichki (aqliy) bo‘ladi. Genetik
jihatdan aqliy harakatlar (faoliyat tizimidagi) tashqi harakatlardan (masalan, nutq
organlarining faolligi) kelib chiqqan bo‘lib, ular oxirgi interiorizatsiya (lot. interior
—ichki; tashqi ijtimoiy strukturalarni o‘zlashtirish natijasida inson psixikasining
ichki strukturasining shakllanishi) jarayonining natijasi sanaladi.
O‘z navbatida faoliyatni dasturlash tuzilgan rejani kengaytirish, faoliyat
dasturiga aylantirishni bildiradi. Bu o‘rinda rejalashtirish sifatida nutqning turli
shakllari va ko‘rinishlari, dasturlash sifatida til belgilari ishtirok etadi.
Nutqni rejalashtirishga yoyiq nutqiy ifodaning (to‘liq matnning) rejasini
tuzish, unda bayon qilinajak asosiy ma’noviy qismlarni (matn tarkibidagi ost
sarlavhalar, abzaslarni) aniqlash misol bo‘la oladi. Bunga matnning kompozision
tuzilishida ishtirok etadigan kirish, asosiy qism, xulosa va ularning asosiy
ma’nosini umumlashtirish va aniqlash ham kiradi. Keyin ifodani dasturini tuzishda
bu asosiy ma’noviy qismlar predmetlik mohiyati nuqtayi nazaridan (matnni
mikromavzularga, ma’noli axborot unsurlarga va h.k. ajratish asosida) batafsil
aniqlashtiriladi; shuningdek, nutqiy faoliyatdagi nutq predmetining ifoda shakli
tanlanadi, nutq uslubi aniqlanadi, ba’zi til ifoda vositalari tanlanadi.
Uchinchi bosqich ijro bosqichidir. Bu bosqich nutqiy ifodalarni amalga
oshirish (yoki qabul qilish va tushunish)ni, shu bilan birga, faoliyatni amalga
oshishini va uning natijalarini nazorat qilish amallarini o‘z ichiga oladi.
3. Nutqiy faoliyatning psixologik mexanizmi
So‘nggi yillarda “ mexanizm ” so‘zi falsafa, psixologiya, psixolingvistika va
lingvistika sohalarida keng qo‘llanib kelinmoqda. Biroq tadqiqotchilarning hech
biri mazkur so‘zga aniq ta’rif bermagan. Uning ma’nosini faqat kontekstga qarab
chiqarib olish mumkin. Ayrim tadqiqotchilar mexanizm ostida biron narsaning
tuzilishini, uning struktura xususiyatlarini tushunishsa, boshqalari ayrim harakat va
amallar yoki jarayonlar majmuyini, yana bir guruh mualliflar esa struktura va
jarayonlarning o‘zaro munosabatini, struktura, jarayon va uning natijalari,
funksiyalari va ijtimoiy sharoitlarni tushunishadi. I.A.Zimnayaning ta’kidlashicha,

“miya mexanizmi” , nutq mexanizmlari” va h.k. metaforik ma’noda qo‘llaniladi.
Aslida “mexanizm” tushunchasi “biron narsani biron nima vositasida harakatga
keltirish”ni ifodalaydi 5
.
Nutq oliy psixik funksiyalarning eng murakkab shakllaridan biri sanaladi.
Nutqiy faoliyat ko‘p ma’nolilik, ko‘p darajali struktura, harakatchanlik va boshqa
psixik funksiyalar bilan aloqadorligi bilan tavsiflanadi. Nutqiy faoliyatning amalga
oshishi qator murakkab psixologik mexanizmlar bilan ta’minlangan bo‘ladi.
Nutqni anglash nutqiy faoliyatning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Bu
mexanizm nutqning mazmun (birinchi navbatda) hamda tuzilish tomonini fikrlash
analizi bilan ta’minlaydi. Nutqni anglash mexanizmi miya katta yarim shari
qobig‘ining analitik-sintetik faoliyati vositasida – barcha asosiy aqliy harakatlar va
amallarning ta’siri (qiyoslash, taqqoslash, to‘ldirish, tasniflash, analiz va sintez)
orqali amalga oshiriladi. Anglash uchun birinchi navbatda nutq predmeti (nutqiy
faoliyatda borliqdagi fragment, hodisa, voqealarni aks ettiradigan) lozim bo‘ladi.
Mazkur mexanizm asosida nutq kommunikatsiyasining motivi va maqsadi to‘liq
ravishda tushuniladi. Nutqiy faoliyat va uning natijalarini nazorat qilish mumkin
bo‘ladi. Shuningdek, bu mexanizmning ishtirokisiz nutqiy faoliyatni rejalashtirish
va dasturlashni amalga oshirib bo‘lmaydi.
Nutqni xotirada tutish , shuningdek, nutqiy xotira mexanizmining ahamiyati
ham nutqni anglash mexanizminikidan qolishmaydi. U nutq jarayonining barcha
tomonlarini, xususan, nutqning “mazmun jihati” va uning lisoniy ifodasini
ta’minlaydi. Nutqda uning predmetining aks etishi, ya’ni borliqdagi u yoki bu
hodisani – inson xotirasidagi bilimlari va atrofni o‘rab olgan dunyo haqidagi
tasavvurlarining faollashuvisiz mavjud bo‘lishi mumkin emas. Shuningdek, uning
ongda mavjud bo‘lgan til belgilari haqidagi obrazlar tasavvuri va ularni nutqiy
muloqot jarayonida qo‘llash qoidalarining faollashuvisiz ham bo‘lishi mumkin
emas.
Nutqni oldindan aytish mexanizmi psixolingvistikada hali to‘liq
o‘rganilmagan. Bu o‘rinda N.A.Bernshteyn tomonidan harakatni psixofiziologik
5 Зимняя И. А. Психология обучения неродному языку. –М., 1989. – C . 166.

tashkil qilish nazariyasi doirasida yaratilgan “kelajakning modellari”dan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. N.A.Bernshteyn erkin harakatni yuzaga kelishi
va amalga oshishini tadqiq qilar ekan, uning ketma-ketligini quyidagi bosqichlarda
ko‘rsatib beradi:
1) vaziyatni idrok qilish va baholash;
2) faollashuv natijasida vaziyat qanday bo‘lishini aniqlash;
3) buning uchun nima qilish kerak;
4) buni qanday qilish lozim.
Shunday qilib, nutqiy faoliyatning har qanday turi murakkab mexanizm
vositasida amalga oshadi.
4. Nutqiy faoliyat turlari
Nutqiy faoliyat so‘zlash, eshitish, yozish va o‘qish vositasida amalga
oshiriladi. Mazkur vositalar kishilarning o‘zaro munosabat turlari sifatida verbal
muloqot jarayonida yuzaga chiqadi.
Nutqiy faoliyatning barcha turlari umumiy jihatlarga ega bo‘lish bilan
birga, bir qator mezonlarga ko‘ra bir-biridan farqlanadi. I.A.Zimnayaning fikricha,
bunday o‘lchovlarning asosiylariga: a) verbal (nutqiy) muloqotning xarakteri; b)
verbal muloqotda nutqiy faoliyatning roli; d) xabarni qabul qilish va uzatishda
nutqiy faoliyatning biror maqsadga qaratilganligi; e) fikrni shakllantirish usuli
bilan aloqasi; f) tashqi ifodalashning xarakteri; g) nutqiy faoliyatning qarama-
qarshi aloqadorlik jarayonidagi o‘zaro ta’sir xarakteri kabilar kiradi.
Nutqiy faoliyat turlarining o‘ziga xos xususiyatlarini qayd qilingan
mezonlardan kelib chiqqan holda quyidagicha tahlil qilish mumkin:
Nutqiy faoliyat nutqiy muloqotning o‘ziga xosligiga ko‘ra og‘zaki
muloqot va yozma muloqot vositasida amalga oshiriladi. Nutqiy faoliyatning
birlamchi turlariga so‘zlash va eshitish kiradi. Nutqiy faoliyatning mazkur turlari
ontogenezda insonni boshqalar bilan muloqot qilish usullari sifatida birinchi
shakllanadi. Nutqiy faoliyatning bu turlariga nisbatan insonda “tug‘ma
tayyorgarlik” mavjud bo‘ladi.

Birinchidan, ushbu “tug‘ma tayyorgarlik” insonda psixik intellektual
faoliyatni amalga oshirishga mo‘ljallangan maxsus apparat – bosh miya qobig‘i
katta yarim sharlarining mavjudligi bilan belgilanadi. Insonni nutqiy faoliyatni
egallash imkoniyati bilan ta’minlovchi miyaning ustki qobig‘ining qismlari
tug‘ilishgacha ma’lum darajada (taxminan uchdan ikki) shakllangan bo‘ladi. U
bola hayotining dastlabki yilida faol rivojlanadi va nutqiy faoliyatning “nutqgacha
bo‘lgan davri”, deb nomlanadi.
Ikkinchidan, “tug‘ma tayyorgarlik” ko‘pincha inson organizmining
muayyan anatomik qismlari, xususan, nutq apparatining periferik (sirtqi) tuzilishi
bilan belgilanadi. Bolaning tug‘ilish vaqtida nutqning mazkur anatomik-fiziologik
apparati ma’lum darajada shakllangan bo‘ladi. Bolaning “nutqgacha bo‘lgan
davri”da uning “psixofiziologik tayyorgarligi” yuz beradi.
Nutqiy faoliyatning ikkilamchi turlariga o‘qish va yozish kiradi. Nutqiy
faoliyatning ushbu turlari eshitish va so‘zlash asosida shakllanadi. Kelib chiqishiga
ko‘ra ikkilamchi bo‘lgan o‘qish va yozish nutqiy faoliyatning murakkab turlari
hisoblanadi. Pedagogik amaliyotning ko‘rsatishicha, bola nutqiy faoliyatning
mazkur turlarini egallashi uchun aniq bir maqsadga qaratilgan maxsus ta’lim
kerak bo‘ladi.
Muloqot jarayonida bajarayotgan roliga ko‘ra nutqiy faoliyat reaktiv va
inisial turlarga bo‘linadi. So‘zlashish va yozish nutqiy muloqotning initsial
jarayoni bo‘lib, ular eshitish va o‘qishni qo‘zg‘atuvchi omil hisoblanadi. O‘z
navbatida, bunga javoban eshitish va o‘qish nutqiy muloqotning reaktiv jarayonini
ifodalab, so‘zlashish va yozish jarayoni uchun zaruriy shartlardan sanaladi.
Nutqiy faoliyatning har xil turlari turfa fikrlarning shakllanish yo‘llari, nutq
shakliga mos bo‘lgan nutqiy muloqot turli shakllarining yuzaga kelishini talab
qiladi. I.A.Zimnayaning aniqlashicha, bunday shakllar uch xil: tashqi og‘zaki,
tashqi yozma va ichki nutq ko‘rinishida bo‘ladi.
O‘ylashni fikrning ichki nutq vositasida shakllanish jarayoni sifatida,
so‘zlash va yozuvni esa muloqotning og‘zaki va yozma shakllarida fikr yuzaga
kelishining tashqi usullari sifatida talqin qilish mumkin.

Og‘zaki ekspressiv nutqning monologik, dialogik va guruhiy shakllari
mavjud.
Nutqiy faoliyatning turlari mazkur jarayonlarni boshqaruvchi qarama-
qarshi aloqa xususiyatiga ko‘ra ham bir-biridan farq qiladi. Masalan, nutqiy
faoliyatning so‘zlash va yozuv turlarida ijrochi organ (artikulyasion organ,
yozadigan qo‘llar)dan bu faoliyatni “tashkil qiluvchi” dasturga, bosh miya
qismiga qaratilgan asab-mushakli qarama-qarshi aloqa amalga oshiriladi. Ushbu
qarama-qarshi aloqa ichki nazorat va tahrir vazifasini bajaradi.
5. Nutqiy faoliyatning predmetlik (psixologik) mohiyati
Ma’lumki, faoliyatning predmetlik mohiyatiga predmet, vosita, qurol,
mahsulot, natija kabi unsurlardan tashkil topgan faoliyat shartlari kiradi.
Nutqiy faoliyatning predmeti atrof muhitdagi predmetlarning aloqa va
munosabatlari hamda hodisalarning ifoda shakli bo‘lgan fikr sanaladi. Fikrning
shakllanishi va ifodasiga so‘zlashish yo‘naltirilgan bo‘ladi, shuning uchun fikrning
mavjudligi, shakllanishi va ifodalanish vositasi til va lisoniy tizim hisoblanadi.
Nutq ichki vosita bo‘lib, u nutqiy faoliyatning barcha turlarini bajaruvchi qurol
sifatida namoyon bo‘ladi. Aytilganlar va yozilganlar, shuningdek, nutqiy faoliyat
subyektlari psixik holatining o‘zgarishlari majmuyi nutqiy faoliyatning mahsuloti
sanaladi. Nutqiy faoliyat reseptiv va mahsulot ko‘rinishida bo‘lgani uchun uning
natijasi reseptiv ko‘rinish – nutqiy ifoda mazmunini tushunish; mahsulot ko‘rinishi
– boshqalar tomonidan resepsiya (nutqni idrok qilish) xarakterini tushunish
hisoblanadi.
Nutqiy faoliyat harakat, amal, ko‘nikma va malaka singari unsurlardan
tarkib topadi. Nutqiy ifoda va nutqiy ifodani idrok qilish hamda tushunish nutqiy
faoliyat doirasidagi asosiy nutqiy harakatlarni anglatadi. Nutqiy faoliyatning o‘ziga
xos xususiyati uning harakatlari tarkibiga qator o‘zaro aloqadagi amallarning
kirishi bilan tavsiflanadi. Psixolingvistikada lisoniy amallar, semantik amallar
hamda nutqiy amallar farqlanadi. Nutqiy faoliyat jarayonida amallar

avtomatlashadi va nutqiy harakat ko‘nikma darajasiga ko‘tariladi. Butun faoliyat
esa malakani shakllantiradi.
6. Nutqiy faoliyatda til va nutqning funksiyalari
Muloqot faoliyati nutq vositasida amalga oshadigan qator funksiyalar
asosida yuzaga chiqadi. Nutqning markaziy funksiyasi kommunikativlikdir.
Kommunikativlik fikrlarni ifodalash, o‘ziga hamda boshqa kishilarga ta’sir qilish
vositasida amalga oshiriladi. Inson birinchi navbatda boshqalarning xatti-harakati,
fikri, ongi va hissiyotiga nutq orqali ta’sir ko‘rsatish uchun gapiradi.
Kommunikativlik funksiyasidan ijtimoiy o‘zaro bog‘liqlik, faollik,
maqsadlilik, niyatlilik kabi xususiyatlar kelib chiqadi. Ijtimoiy kommunikatsiya
jarayonida nutqiy ifoda har doim kishilar tomonidan qandaydir natijani qo‘lga
kiritish maqsadida qo‘llaniladi. Maqsadsiz, niyatsiz fikrni ifodalab bo‘lmaydi.
Shunday qilib, nutq dastlab muloqotning ijtimoiy funksiyasida yuzaga
chiqadi. Muloqotning ijtimoiy funksiyasi xabar hamda o‘ziga va boshqa kishilarga
ta’sir qilish ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Nutqning boshqaruv funksiyasi boshqa
psixik jarayonlarning birlashuvida ham yuzaga keladi.
Nutqning boshqaruv funksiyasidan u bilan chambarchas bog‘langan
rejalashtirish funksiyasi kelib chiqadi. Unda inson o‘zining faoliyatini, jamiyatdagi
xatti-harakatlarini, atrofidagi insonlarning faoliyatlarini va xatti-harakatlarini
rejalashtiradi.
Nutqiy faoliyatning ikkinchi o‘ziga xos funksiyasi – insoniyatning ijtimoiy-
tarixiy tajribasini egallash funksiyasidir.
Nutqiy faoliyatning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri uning amalga
oshishidagi ikki asosiy variant: nutqiy kommunikatsiya va ichki nutq shakllaridir.
Bu yerdan nutqiy faoliyatning nutqiy fikrlash faoliyati sifatida belgilash kelib
chiqadi.
Nutqiy faoliyatning o‘ziga xos xususiyati uning vositasi sifatida til
belgilarining ishtirok etishida ham namoyon bo‘ladi. Binobarin, nutqiy

faoliyatning asosiy vositalari uning belgilik funksiyasida yuzaga chiqar ekan,
nutqiy faoliyat belgilar faoliyati sifatida ham aniqlanadi.
Umuman, psixolingvistikada nutqiy faoliyat murakkab faoliyat turi sifatida
tadqiq etiladi.

ADABIYOTLAR
Asosiy adabiyotlar:
1 . Usmanova Sh. “Psixolingvistika” fanidan ma’ruza kurslari . – Toshkent:
Universitet, 2014.
2. Usmanova Sh. Psixolingvistika. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Universitet,
2015. (Elektron variant).
3 . Belyanin V. P. Psixolingvistika. Uchebnoe posobie. –M.: Flinta, 2008.
4. Gluxov V.P. Osnovы p sixolingvistiki. Uchebnoe posobie. – M.: ACT: Astrelь,
2008.
5 . Karaseva O.F., Safonova O.A. Psixolingvistika: novыe texnologii analiza
poeticheskogo teksta. Uchebnoe posobie. – Krasnodar, 2012.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
6 . Axutina T.V. Porojdenie rechi. Neyrolingvisticheskiy analiz sintaksisa. - M.:
MGU, 1989.
7. Baskakov N.A., Sodiqov A.S., Abduazizov A.A. Umumiy tilshunoslik. –
Toshkent: O‘qituvchi, 1979.
8. Batov V.I. O sudebnoy psixologo-lingvisticheskoy ekspertize //Voprosы
sudebno-psixologicheskoy ekspertizы. –M., 1974.
9 . Belikov V. I., Krыsin L. P. Sotsiolingvistika. –M., 2001.
1 0 . Bыkova G. V., Fraerl V. L. Lakunы russkogo yazыka. Pod nauch. red. I.A.
Sternina. – Blagoveщensk: Izd-vo BGPU, 2008.

Nutqiy faoliyat inson faoliyatining maxsus turi sifatida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish