O‘g‘irlik jinoyatining jinoiy-huquqiy xususiyatlari 26 - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	77.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Июнь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Продавец

G'ayrat Ziyayev

Дата регистрации 14 Февраль 2025

201 Продаж

O‘g‘irlik jinoyatining jinoiy-huquqiy xususiyatlari 26

Купить

MAVZU: O‘g‘irlik jinoyatining jinoiy-huquqiy xususiyatlari
MUNDARIJA
KIRISH ……………………………………………………………………...……..2
I BOB. O‘G‘IRLIK JINOYATINING TUSHUNCHASI VA TARKIBIY
ELEMENTLARI TAHLILI
1.1. O‘g‘irlik jinoyatining tushunchasi va uni vujudga kelish sabablari va ushbu
turdagi jinoyatlarni fosh etishning o‘ziga xos jihatlari ………….…………………4
1.2 O‘g‘irlik jinoyatining boshqa mulkiy jinoyatlardan farqi……………... ……10
1.3. Og‘irlashtiruvchi va yengillashtiruvchi holatlarda o‘g‘irlik jinoyatning
tushnchasi …………………………………………………………………...……18
II BOB. O‘G‘IRLIK JINOYATINING HUQUQIY TAVSIFI
2.1. O‘g‘irlik jinoyatining obyekti va obyektiv tomoni…...……………………...21
2.2. O‘g‘irlik jinoyatining subyekti va subyektiv tomoni…………………….…..28
2.3 O‘g‘irlik jinoyatining to‘g‘ri kvalifikatsiya qilish…………………………....32
XULOSA ………………………………………………………...……………….36
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI …………………………37
1

KIRISH QISMI
Mavzuning dolzarbligi. Zamonaviy jamiyatda mulkiy munosabatlarning
barqarorligi va fuqarolarning mulk huquqining ishonchli himoyasi davlatning
asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Jinoyat huquqi fanida mulkka qarshi
jinoyatlar ichida o‘g‘irlik alohida o‘rin tutadi, chunki u aholining kundalik
hayotida eng ko‘p uchraydigan va ijtimoiy xavf-xatar darajasi yuqori bo‘lgan
jinoyat turlaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 169-
moddasida o‘g‘irlik quyidagicha ta’riflanadi: o‘zganing mol-mulkini yashirin
ravishda talon-toroj qilish. Ushbu jinoyatning huquqiy tavsifi nafaqat jinoyat
tarkibining to‘rtta elementi (obekt, obektiv tomon, subekt, subektiv tomon)
tahlilini, balki uning boshqa mulkka qarshi jinoyatlardan (talonchilik, bosqinchilik,
o‘zlashtirish yoki rastrata) farqini, kvalifikatsiya qilishning murakkab jihatlarini,
shuningdek jinoyatni sodir etishning zamonaviy shakllari (masalan, kissavurlik,
guruh bilan sodir etish, uy-joyga g‘ayriqonuniy kirish va boshqalar)ni ham o‘z
ichiga oladi.O‘g‘irlik jinoyatlari iqtisodiy, ijtimoiy va psixologik omillar ta’sirida
sodir etilishi, jamiyatda ishonchsizlik muhitini keltirib chiqarishi va fuqarolarning
mulkiy xavfsizligiga jiddiy putur yetkazishi bilan ajralib turadi. Shu sababli
mazkur jinoyatning huquqiy mohiyatini chuqur o‘rganish, uning oldini olish
choralari va sud-huquq amaliyotidagi qo‘llanilish xususiyatlarini tahlil qilish
dolzarb ahamiyatga ega.
O‘zbekiston Respublikasida bozor iqtisodiyoti sharoitida mulkchilik
shakllaridan qat’i nazar, fuqarolar va yuridik shaxslarning mulkiy huquqlarini
huquqiy himoya qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Yangi
tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida xususiy mulk daxlsizligi va
davlat tomonidan har qanday mulk shaklining teng himoya qilinishi qat’iy belgilab
qo‘yilgan. Mulkka qarshi qaratilgan jinoyatlar ichida o‘g‘irlik (Jinoyat kodeksining
169-moddasi) amaliyotda eng ko‘p uchraydigan va jamiyat iqtisodiy tizimiga
barqaror zarar yetkazadigan qilmishlardan hisoblanadi.
Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining shiddatli
rivojlanishi natijasida o‘g‘irlik jinoyatining sodir etilish usullari ham jiddiy
2

ravishda transformatsiyaga uchramoqda. Xususan, bank plastik kartalaridan,
elektron hamyonlardan va raqamli tizimlardan pul mablag‘larini yashirincha talon-
toroj qilish holatlari keskin ko‘paydi. Bu esa ushbu jinoyat turining jinoiy-huquqiy
xususiyatlarini zamonaviy huquq normalari va Oliy sud Plenum qarorlari
prizmasida chuqur ilmiy va amaliy tahlil etish dolzarbligini yanada oshiradi.

Tadqiqotning maqsadi – o‘g‘irlik jinoyatining jinoiy-huquqiy tavsifini
nazariy va amaliy jihatdan chuqur tahlil qilish, uning dolzarb masalalarini aniqlash
va tegishli takliflar ishlab chiqishdan iborat
Tadqiqotning vazifalari:
 O‘g‘irlik jinoyatining tushunchasi va belgilari haqida ilmiy-nazariy
bilimlarini
 unimlashtirish;
 O‘g‘irlik jinoyati boshqa mulkka qarshi jinoyatlardan farqlash me’zonini
aniqlash;
 mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yich takliflarni ishlab
chiqish
Tadqiqotning obyekti - o‘g‘irlik jinoyati bilan bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy-
huquqiy munosabarlar;
Tadqiqotning predmeti - o‘g‘irlik jinoyatining jinoiy-huquqiy tavsifi, sud-
amaliyoti, va unga oid normativ-huquqiy hujjatlar
Tadqiqotning metodlari . Kurs ishining uslubiy asosini umumilmiy
mantiqiy metodlar (tahlil, sintez, induksiya, deduksiya) hamda maxsus yuridik
metodlar: qiyosiy-huquqiy (komparativistik), tarixiy-huquqiy, normalarni tizimli-
strukturaviy tahlil qilish va statistik-sotsiologik metodlar tashkil etadi.
Kurs ishining ilmiy-amaliy ahamiyati – kurs Ishida ilgari surilgan
xulosalar va takliflar jinoyat huquq sohasidagi ilmiy izlanishlarga hissa qo‘shishi
bilan birga, amaliyotda ham foydalanish uchun doydali bo‘lishi mumkin.
3

I BOB. O‘G‘IRLIK JINOYATINING TUSHUNCHASI VA TARKIBIY
ELEMENTLARI TAHLILI
1.1. O‘g‘irlik jinoyatining tushunchasi va uni vujudga kelish sabablari
va ushbu turdagi jinoyatlarni fosh etishning o‘ziga xos jihatlari
O‘g‘irlik jinoyatining tushunchasi: O‘g‘irlik jinoyati mulkka qarshi
qaratilgan jinoyatlar turkumiga kiruvchi ijtimoiy xavfli qilmish sifatida
fuqarolarning mulkiy huquqlarini himoya qilishga qaratilgan huquqiy
mexanizmlarning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi 1
. Ushbu jinoyatning mohiyati
o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda egallab olishdan iborat bo‘lib, bu harakat
natijasida mulk egasiga moddiy zarar yetkaziladi va jamiyatda mulkiy
munosabatlarning barqarorligi buziladi. Jinoyatning asosiy belgisi yashirinlikdir,
ya’ni qilmish mulk egasi yoki boshqa shaxslarning bilimi va roziligisiz, ularning
e’tiborini tortmasdan amalga oshiriladi. Bu belgi o‘g‘rilikni boshqa shunga
o‘xshash jinoyatlardan ajratib turadi va uning ijtimoiy xavfliligini oshiradi, chunki
jabrlanuvchi ko‘pincha zarar yetkazilganini darhol sezmay qolishi mumkin.
O‘g‘irlik jinoyati nafaqat moddiy boylikni yo‘qotish bilan cheklanmaydi, balki
fuqarolarning o‘z mulkiga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi, iqtisodiy faoliyatni
susaytiradi va jamiyatda noxush muhit yaratadi. Masalan, fuqaro o‘z uyida yashirin
ravishda pul yoki qimmatbaho buyumlarni yo‘qotganida nafaqat moliyaviy zarar
ko‘radi, balki psixologik jihatdan ham bezovtalik his qiladi, bu esa uning mehnat
faoliyatiga va oilaviy munosabatlariga salbiy ta’sir etadi. Jinoyatning obyekti
mulkiy munosabatlar bo‘lib, bu yerda mulk huquqi Konstitutsiyada
mustahkamlangan asosiy huquq sifatida himoyalanadi. Subyekt esa o‘n to‘rt
yoshga to‘lgan, aqli raso jismoniy shaxs hisoblanadi, chunki ushbu yoshdan
boshlab shaxs o‘z harakatlarining ijtimoiy ahamiyatini anglashi mumkin deb
hisoblanadi. Obyektiv tomon harakat, ya’ni mol-mulkni yashirin tarzda olib
1
Oʻzbekiston respublikasida mulkchilik toʻgʻrisida
Toshkent sh.,
1990-yil 31-oktabr,
152-XII-son
4

qo‘yish, oqibatda moddiy zarar yetkazish va bu ikki o‘rtasidagi sababiy
bog‘liqlikdan iborat. Subyektiv tomon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qasd bilan tavsiflanadi,
ya’ni shaxs o‘z harakatining natijasini oldindan biladi, uni istaydi va o‘zini
boyitish maqsadini ko‘zlaydi. Bu yerda o‘zini boyitish maqsadi jinoyatni boshqa
shunga o‘xshash qilmishlardan ajratuvchi muhim elementdir. O‘g‘irlik jinoyati
nafaqat oddiy holatlarda, balki murakkab sharoitlarda ham sodir etilishi mumkin,
masalan, ko‘p odamlar orasida yoki texnik vositalar yordamida. Bunday hollarda
jinoyatning ijtimoiy xavfliligi yanada ortadi, chunki u jamiyatning umumiy mulkiy
xavfsizligiga tahdid soladi. Jinoyatning huquqiy belgilari tahlil qilinganda, uning
tarkibiy qismlari aniq ko‘rinadi. Birinchidan, ob’ektiv belgi yashirin harakatni
talab qiladi, bu esa mulk egasining e’tiborini jalb etmasdan amalga oshirilishini
anglatadi. Ikkinchidan, zarar yetkazish majburiy emas, ammo ko‘pincha sodir
bo‘ladi va miqdori jinoyatni kvalifikatsiya qilishda muhim rol o‘ynaydi.
Uchinchidan, subyektning yoshi va aqliy holati javobgarlikni belgilaydi.
To‘rtinchidan, qasdning to‘g‘ridan-to‘g‘riligi va egoistik maqsad subyektiv
tomonni shakllantiradi. Ushbu belgilarni chuqur tahlil qilganda, o‘g‘rilik jinoyati
jamiyatda mulk huquqining buzilishining eng keng tarqalgan shakli ekanligini
ko‘rish mumkin, chunki u boshqa jinoyatlarga nisbatan sodda usulda sodir etiladi
va ko‘pincha oldini olish qiyin kechadi.
Masalan, fuqaro o‘z kvartirasidan chiqib ketgan vaqtida qo‘shnisi yashirin
ravishda eshikni ochib, ichkaridagi narsalarni olib ketgan holatda o‘g‘rilik jinoyati
sodir etilgan bo‘ladi. Bu yerda yashirinlik belgisining mavjudligi aniq ko‘rinadi va
jinoyatning huquqiy bahosi shu asosda beriladi. Agar shaxs bu harakatni mulk
egasining oldida ochiqdan-ochiq qilgan bo‘lsa, bu boshqa jinoyat tarkibiga kiradi.
O‘g‘irlikning ijtimoiy xavfi shundaki, u ko‘pincha takrorlanuvchan bo‘lib, shaxsda
jinoyatga moyillikni shakllantiradi. Shuningdek, zamonaviy sharoitda
texnologiyalar rivoji bilan bog‘liq o‘g‘riliklar, masalan, elektron hisoblagichlarni
o‘zgartirish orqali energiya resurslarini o‘g‘irlash ham ushbu jinoyatning yangi
shakllarini yaratmoqda. Bunday holatlar mulkiy munosabatlarning murakkabligini
va huquqiy himoyaning muhimligini ko‘rsatadi. O‘g‘irlik jinoyati nafaqat
5

individual zarar yetkazadi, balki davlat iqtisodiyotiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi,
chunki u mulkiy ishonchni pasaytirib, investitsiyalarni cheklaydi va ijtimoiy
adolatsizlikni kuchaytiradi. Huquqiy tahlilda bu jinoyatning oldini olish
mexanizmlari ham muhim o‘rin tutadi, masalan, mulkni saqlashning texnik
vositalari, fuqarolarni huquqiy tarbiyalash va jazoning muqarrarligi. Ushbu
tushuncha va belgilarni batafsil ko‘rib chiqish orqali o‘g‘rilikning jamiyat
hayotidagi o‘rnini to‘liq anglash mumkin.
O‘g‘irlik jinoyatining va uni vujudga kelish sabablari O‘g‘irlik
jinoyatining sodir etilishiga olib keladigan sabablar va shart-sharoitlar quyidagi
omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin 2
:
1. Iqtisodiy va moliyaviy omillar:
Kambag‘allik: Moliyaviy qiyinchiliklar va kambag‘allik odamlarni o‘g‘irlik
qilishga majbur qilishi mumkin. Odamlar hayotiy zaruratlarni qondirish uchun
o‘g‘irlik qilishni tanlashlari mumkin.-Ishsizlik: Ishsiz qolish, moliyaviy
mustaqillikning yo‘qligi va iqtisodiy beqarorlik o‘g‘irlikka olib kelishi mumkin,
chunki odamlar pul topish uchun noqonuniy yo‘llarni izlaydilar.
2. Ta'lim va tarbiya:
Ta'limning yetishmasligi: Ta'limning pastligi o‘g‘irlikka moyillikni oshirishi
mumkin. Ta'limsiz odamlar qonuniy yo‘llar bilan daromad topish imkoniyatlarini
bilmasliklari mumkin. Tarbiya va axloqiy qiyinchiliklar; Yomon tarbiya yoki
axloqiy normalarning yetishmasligi o‘g‘irlik qilish ehtimolini oshirishi mumkin.
Agar oila yoki ijtimoiy muhit o‘g‘irlikni qabul qiladigan bo‘lsa, bu odatlarni
normal holat sifatida ko‘rish mumkin.
3. Huquqiy va yuridik sharoitlar:
Huquqni muhofaza qiluvchi tizimning nazoratining yetarli emasligi:
Huquqnimuhofaza qilish organlarining samaradorligi past bo‘lsa, o‘g‘irlik
jinoyatlarini amalga oshirish osonlashadi. Huquqni muhofaza qiluvchi
2
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
6

organlarning yetarli darajada ishlamasligi jinoyatchilar uchun jazolanishdan
qochish imkoniyatini yaratadi.
Jazo tizimining zaifligi: Jazo tizimining samaradorligi past bo‘lsa, jinoyatchilar
jazodan qochish osonroq deb hisoblashlari mumkin.
4. Psixologik va shaxsiy omillar:
Tez foyda olish istagi: Ba'zi odamlar tez va oson daromad olish istagida o‘g‘irlikka
qo‘l urishlari mumkin. Bu ehtiroslar va moliyaviy zaruratlar o‘g‘irlik qilishni
osonlashtirishi mumkin. Addiktsiya va ruhiy holat: Ruhiy muammolar yoki
moddiy qaramliklar (masalan, giyohvandlik) odamlarni jinoyat qilishga undashi
mumkin.
5. Sotsial va madaniyomillar:
Jamoat bosimi: Jamoatdagi raqobat, hayotdagi muvaffaqiyatlarga erishish
uchun bosim, o‘g‘irlik qilishni oshirishi mumkin. Odamlar o‘zlarining
iqtisodiy yoki moddiy holatini yaxshilash uchun o‘g‘irlikni tanlashlari mumkin.-
Madaniy normalar: Ba'zi madaniyatlarda yoki ijtimoiy guruhlarda o‘g‘irlik yoki
jinoyatchilik qisman qabul qilinishi yoki normalizatsiya qilingan bo‘lishi mumkin.
6. Infratuzilma va xavfsizlik sharoitlari:
Xavfsizlikning yetishmasligi: Ko‘chalar yoki uy-joylardagi xavfsizlikchoralari
yetarli bo‘lmasa, o‘g‘irlik qilish osonlashadi. Kam nazorat yoki xavfsizlik
choralari jinoyatchilar uchun imkoniyat yaratadi. Texnologik zaifliklar: Raqamli
tizimlar yoki xavfsizlik texnologiyalari zaif bo‘lsa, o‘g‘irlik uchun imkoniyatlar
oshadi. Shu bois ham o‘g‘irlik jinoyatining oldini olish uchun quyidagi yo‘nalishda
choralarni kuchaytirish lozim deb xisoblaymiz: Birinchidan , xavfsizlikni
kuchaytirish:-Yuqori sifatli xavfsizlik tizimlarini o‘rnatish: Kameralar,
signalizatsiyalar, va xavfsizlik tizimlari uylar, bizneslar va jamoat joylarida
o‘rnatilishi lozim. Xavfsizlik choralarini kuchaytirish: Ko‘cha va jamoat joylarida
politsiya patrullari va xavfsizlik xodimlarini ko‘paytirish. Ikkinchidan, iqtisodiy
yordam va ijtimoiy dasturlar:-Moliyaviy yordam: Kambag‘al va ehtiyojmand
oilalarga yordam berish orqali iqtisodiy qiyinchiliklarni bartaraf etish. Ish
o‘rinlarini yaratish: Ishsizlikni kamaytirish uchun ish o‘rinlarini yaratish va kasb-
7

hunar o‘qitish dasturlarini rivojlantirish. Uchinchidan, ta'lim va tarbiya: Moliyaviy
ta'lim berish: Odamlarga moliyaviy savodxonlikni oshirish, pulni boshqarish
va jinoyatchilikka qarshi turish usullarini o‘rgatish. Axloqiy va tarbiyaviy
dasturlar: Oila va jamiyatda axloqiy qadriyatlarni oshirish, yoshlarni to‘g‘ri
tarbiyalash va jinoyatlarni oldini olish uchun dasturlarni amalga oshirish. To
‘rtinchidan, yuridik va huquqiy chora-tadbirlar: Qonunlarni kuchaytirish: O‘g‘irlik
jinoyatiga qarshi qonunlarni kuchaytirish va jazo tizimini samarali ishlashini
ta'minlash. Huquqni muhofaza qilish organlarini qo‘llab-quvvatlash: Ichki ishlar
va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning malakasini oshirish va ularni zaruriy
resurslar bilan ta'minlash. Beshinchidan, Texnologik echimlar: Raqamli
xavfsizlikni yaxshilash: Onlayn xavfsizlik va firibgarliklarni oldini olish uchun
raqamli texnologiyalarni rivojlantirish va ularni yanada himoya qilish. O‘g‘irlikka
qarshi innovatsion texnologiyalar: Uydagi xavfsizlik tizimlarini rivojlantirish,
masalan, aqlli qulflar va internetga ulangan xavfsizlik kameralarini o‘rnatish.
Oltinchidan, jamoat hamkorligi va xabardorlik: Jamoatni xabardor qilish:
O‘g‘irlikni oldini olish va xavfsizlikni oshirish bo‘yicha jamoatchilikni
xabardor qilish, maxsus seminarlar va treninglar o‘tkazish. Qo‘shnichilikni
kuchaytirish: Qo‘shnichilik va jamoat kuzatuvchilarini o‘zaro hamkorlik qilish va
bir-birini himoya qilish uchun rag‘batlantirish. Bu takliflarni amalga oshirish orqali
o‘g‘irlik jinoyatlarini kamaytirish va mahallani xavfsizhududga aylantirish
mumkin deb xisoblaymiz.
O‘g‘irlik jinoyatining fosh etishning o‘ziga xos jihatlari
O‘g‘irlik iqtisodiyot sohasidagi eng keng tarqalgan jinoyatlardan biridir.
Talon-toroj qilishning barcha shakllari ichida o‘g‘rilik jinoyati sodir etilish usuli
jihatidan eng xavfi kamrog‘i deb topilishi mumkin, unda jismoniy yoki ruhiy ta’sir
etish qo‘llanilmaydi, aybdor uni sodir etishda o‘zidagi vakolatlardan va mol-
mulkni egallashda aldashdan foydalanmaydi. Aybdor huquqqa xilof va yashirin
ravishda, ya’ni boshqa shaxslardan yashirin holda mulkdorning xohish-irodasiga
qarshi o‘zganing mulkini o‘zlashtiradi va uni o‘zining mulki sifatida tasarruf eta
8

boshlaydi. Biroq o‘g‘rilik, statistika ko‘rsatishicha, o‘zganing mulkini talon-toroj
qilishning eng keng tarqalgan usulidir bu uning ijtimoiy xavfliligini oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “O‘zgalar mulkini
o‘g‘rilik 3
, talonchilik va bosqinchilik bilan talon-toroj qilish jinoyat ishlari
bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida”gi 1999 yil 30 apreldagi 6-sonli qarorida
o‘g‘rilikka quyidagicha tarif berilgan: “Jabrlanuvchining yoki boshqalarning
yo‘qligida yoki ular bor bo‘lsada, ularga bildirmasdan o‘zganing mol-mulkini
yashirin talon-toroj qilish o‘g‘rilik hisoblanadi. Bordiyu jabrlanuvchi yoki
boshqalar mol-mulkining olinayotganligini ko‘rgan bo‘lsada, lekin aybdor
bildirmasdan harakat qilyapman deb o‘ylagan bo‘lsa, bunday qilmishni ham
o‘g‘rilik deb tavsiflash lozim”-deb ko‘rsatib o‘tilgan.
O‘g‘irlik jinoyatining obyekti o‘zganing mulkidir. Obyektiv tomondan
o‘g‘irlik o‘zganing mulkini yashirin ravishda talon-taroj qilishda ifodalanadi.
Jinoyatchi o‘zgalar mulkini o‘g‘rilik bilan egallagan va undan o‘z
xohishicha foydalanish yoki uni ishlatish imkoniyatiga ega bo‘lgan vaqtdan
boshlab, o‘g‘rilik jinoyati tugallangan hisoblanadi 4
.
3
Oʻzbekiston Respublikasi Ol iy sudi Pl enumi ni ng “ Ji noy at ishl ari boʻyicha sud qarorlarini ijro
etishga oid qonunlarni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida” 2016 ...
4
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
9

1.2 O‘g‘irlik jinoyatining boshqa mulkiy jinoyatlardan farqi
Mulkiy jinoyatlar -iqtisodiy jinoyatlardan biri. Mulkiy jinoyatlar o zgalarʻ
mulkini talontoroj qilish bilan bog liq bo lgan va bog liq bo lmagan jinoyatlarga
ʻ ʻ ʻ ʻ
bo linadi. Mulkni talontoroj qilish va talontoroj qilish bilan bog liq bo lmagan,
ʻ ʻ ʻ
ammo jinoyat tufayli mulkiy zarar kelib chiqadigan jinoyatlar uchun javobgarlik
JK "Maxsus qismi"ning 11 — 13-boblarida nazarda tutilgan. Mulkni talontoroj
qilish uchun javobgarlik O zbekiston Respublikasi JKning 10-bobida berilgan
ʻ
bo lib, bularga bosqinchilik (JK, 164modda), tovlamachilik (JK, 165modda),
ʻ
talonchilik (JK, 166modda), o zlashtirish yoki rastrata qilish (JK, 167modda),
ʻ
firibgarlik (JK, 168modda), o g rilik (JK, 169modda) jinoyatlari kiritilgan
ʻ ʻ 5
. Mulkni
talontoroj qilish — o zganing mulkini yoxud mulkiy huquklarni q.asddan qonunga
ʻ
xilof ravishda g araz niyatlarda qaytarib bermaslik maqsadida qonuniy egasi yoki
ʻ
mulk uchun javobgar bo lgan yoxud mulkning g ayriqonuniy egallanishiga
ʻ ʻ
to sqinlik qilgan shaxsdan aybdorning o z ixtiyoriga yoki bo-shqaning ixtiyoriga
ʻ ʻ
olinishidir. Mulkiy jinoyatlarning predmeti — insonlarning mehnati natijasida
yaratilgan, iqtisodiy jihatdan foydali sotish, sotib olish va almashuv qiymatiga ega
bo lgan, insonlarning moddiy va ma naviy ehtiyojlarini qondiradigan buyumlar,
ʻ ʼ
sanoat yoki qishloq xo jaligi mahsulotlari, shuningdek, O zbekiston puli yoki chet
ʻ ʻ
el valyutasi hisoblanadi. O zgalar mulkini talontoroj qilish bilan bog liq bo lmagan
ʻ ʻ ʻ
jinoyatlarga, aybdorning qarakati tufayli mulk shaklidan qati nazar, o zgalarning
ʻ
mulkiga zarar yetka-zuvchi yoki mulkni nobud qiluvchi jinoyatlar (JKning 170—
174moddalari), iqtisodiy asoslarga putur yetkazuvchi jinoyatlar (JKning 175—
185moddalari) hamda xo jalik soqasidagi jinoyatlar (JKning 186—192moddalari)
ʻ
kiradi.
O‘g‘rilik jinoyatini boshqa mulkka qarshi jinoyatlardan ajratib turuvchi
asosiy farq uning yashirinlik belgisidir. Masalan, bosqinchilik jinoyatida mulk
kuch ishlatish yoki qurol qo‘llash orqali ochiqdan-ochiq egallanadi, bu yerda
jabrlanuvchiga jismoniy tahdid mavjud bo‘ladi va jinoyatning ijtimoiy xavfi yuqori
darajada bo‘ladi. O‘g‘rilikda esa hech qanday zo‘ravonlik yo‘q, faqat yashirin
5
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
10

harakat amalga oshiriladi, shuning uchun jabrlanuvchi ko‘pincha voqeadan keyin
xabar topadi. Bu farq jinoyatni kvalifikatsiya qilishda hal qiluvchi ahamiyatga ega,
chunki bosqinchilikda jazo ancha og‘irroq bo‘ladi va u shaxsiy daxlsizlikka ham
tajovuzni bildiradi. Talonchilik jinoyatidan farqi ochiqlikda yotadi. Talonchilikda
mulk egasi yoki boshqa shaxslarning ko‘z o‘ngida, ularning qarshiligiga qaramay
olib qo‘yiladi, bu esa jinoyatni ochiq va dadil qiladi. O‘g‘rilikda esa harakat
yashirin bo‘lgani uchun jabrlanuvchi qarshilik ko‘rsatish imkoniyatiga ega
bo‘lmaydi. Masalan, ko‘chada sumkani tortib olish talonchilik bo‘lsa, sumkani
sezdirmay olib ketish o‘g‘rilik hisoblanadi. Bu farq jinoyatning psixologik
jihatidan ham farq qiladi, chunki talonchilik qo‘rqinchli muhit yaratadi.
O‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan mulkni talon-toroj qilish jinoyatidan
farqi ishonch munosabatlarida. O‘zlashtirishda mulk ishonib topshirilgan bo‘ladi
va shaxs uni o‘z ehtiyojlari uchun ishlatib yuboradi, ammo bu yashirin emas, balki
ishonchni suiiste’mol qilish orqali sodir etiladi. O‘g‘rilikda esa mulk hech qanday
ishonch asosida topshirilmagan, u begona va yashirin olinadi. Misol uchun,
kompaniya xodimi ishonib topshirilgan pulni o‘zlashtirsa, bu o‘zlashtirish, ammo
o‘g‘irlab ketgan bo‘lsa, o‘g‘rilik bo‘ladi. Bu farq javobgarlikni belgilashda muhim,
chunki o‘zlashtirishda mansab mavqeyi qo‘shimcha og‘irlashtiruvchi holat bo‘lishi
mumkin. Firibgarlik jinoyatidan farqi aldov yoki ishonchni suiiste’mol qilish
usulida. Firibgarlikda shaxs aldov orqali mulk huquqini qo‘lga kiritadi, ya’ni
jabrlanuvchi o‘z ixtiyori bilan mulkni beradi, ammo aldangan holda. O‘g‘rilikda
esa hech qanday aldov yo‘q, mulk yashirin olinadi. Masalan, soxta hujjatlar bilan
pulni qo‘lga kiritish firibgarlik, ammo pulni sezdirmay o‘g‘irlash o‘g‘rilikdir. Bu
farq jinoyatning ob’ektiv tomonini aniqlaydi va sud amaliyotida chalkashliklarni
oldini oladi. Aldash yoki ishonchni suiiste’mol qilish yo‘li bilan mulkiy zarar
yetkazish jinoyatidan farqi esa zarar yetkazishning o‘zi mulkni egallash
emasligida. Bu yerda mulk yo‘qolmaydi, faqat zarar yetkaziladi, o‘g‘rilikda esa
mulk to‘liq egallanadi. Ushbu farqlarning chuqur tahlili shuni ko‘rsatadiki,
o‘g‘rilikning yashirin xususiyati uni boshqa jinoyatlardan ajratib turadi va huquqiy
baholashda aniq mezonlarni talab qiladi. Masalan, agar shaxs mulkni yashirin
11

olgan bo‘lsa, lekin keyin zo‘ravonlik ishlatgan bo‘lsa, bu murakkab jinoyat
tarkibini hosil qiladi. Farqlar ijtimoiy xavf darajasini ham belgilaydi: o‘g‘rilik
ko‘pincha keng tarqalgan va oldini olish qiyin, shuning uchun uning normativ
asoslari doimiy takomillashtiriladi. Boshqa jinoyatlar bilan solishtirganda,
o‘g‘rilikning subyektiv tomoni ham farq qiladi, chunki u to‘g‘ridan-to‘g‘ri qasd va
o‘zini boyitish maqsadini talab qiladi, ammo zo‘ravonliksiz. Tovlamachilik
jinoyatidan farqi esa tahdid orqali mulkni talab qilishda. Tovlamachilikda shaxs
mulkni berishni talab qilib, tahdid qiladi, o‘g‘rilikda esa hech qanday talab yo‘q,
faqat yashirin olish. Bu farq jinoyatni oldini olish usullarida ham aks etadi.
Umuman olganda, o‘g‘rilikning boshqa mulkka qarshi jinoyatlardan farqi uning
sodda va yashirin usulida yotadi, ammo bu uni kam xavfli qilmaydi, aksincha,
jamiyatda keng tarqalganligi sababli katta zarar keltiradi. O‘g‘rilik jinoyati
tushunchasi va uning huquqiy belgilari mulkka qarshi jinoyatlar tizimida markaziy
o‘rin tutadi. Uning yashirin xususiyati, normativ asoslari va boshqa jinoyatlardan
aniq farqlari huquqiy himoyaning samaradorligini ta’minlaydi. Ushbu jinoyatni
chuqur tahlil qilish orqali uning ijtimoiy xavfi, oldini olish yo‘llari va jazoning
muqarrarligi muhimligini anglash mumkin. Natijada, mulkiy huquqlarning
mustahkam himoyasi jamiyat taraqqiyotining asosiy shartlaridan biri bo‘lib qoladi
va fuqarolarning xavfsiz hayot kechirishiga xizmat qiladi. Ushbu masalani har
tomonlama yoritish mulk huquqini hurmat qilish madaniyatini shakllantirishga
yordam beradi va huquqiy davlat qurilishida muhim qadamdir.
Har bir jamiyatning iqtisodiy asoslarini ishlab chiqarish qurollari, vositalari
xamda iste’mol mollaridan iborat bo‘lgan mulk tashkil qiladi. Davlat va
jamiyatning iqtisodiy qudrati ko‘p jixatdan uning ijtimoiy, siyosiy, madaniy
axvolini belgilaydi. Shunga ko‘ra mulkchilik shaklidan qat’iy nazar uni
rivojlantirish, xar qanday tajovuz va talon-taroj qilishlardan ximoya qilish xar
doim davlatning muxim vaziflaridan biri bo‘lib kelgan. O‘zbekiston
Respublikasining amaldagi jinoyat qonunida mulkni talon-taroj qilishning bir qator
shakllari uchun javobgarlik belgilangan bo‘lib, ulardan biri o‘g‘irlik jinoyatidir 6
.
6
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
12

Ayni mavzuning dolzarbligi xam davlatimiz tomonidan muxofaza etib
kelinayotgan mol-mulklarni yashirin ravishda talon-taroj qilinishi va mazkur
jinoyatning turi va ko‘lamini kengayib borayotganligidir. O‘zganing mulkini
yashirin ravishda talon-taroj qilish yoki o‘g‘irlik iqsodiyot soxasidagi eng keng
tarqalgan jinoyatlardan biridir. Talon–taroj qilishning barcha shakllari ichida
o‘g‘irlik jinoyati sodir etish usuli jixatidan eng xavfi kamrog‘i deb topilishi
mumkin: unda jismoniy yoki ruxiy ta’sir etish qo‘llanilmaydi, aybdor uni sodir
etishda uzidagi vakolatlardan va mol-mulkni egallashdan foydalanmaydi. Aybdor
xuquqqa xilof va yashirin ravishda, yani boshqa shaxslardan yashirin xolda
mulkdorning hoxish irodasiga qarshi o‘zganing mulkni o‘zlashtiradi va uni
o‘zining mulki sifatida tasarruf eta boshlaydi. Biroq, o‘g‘irlik statistika
ko‘rsatishicha, o‘zganing mulkini talon-taroj qilishning yeng keng tarqalgan
usulidir va bu uning ijtimoiy xavfliligini oshiradi. Iqtsodiyot soxasidagi jinoyatlar
va boshqa xuquqbuzarliklar mamlakatimizda amalga oshirilayotgan bozor
isloxatlariga jiddiy xavf tug‘diradi, bozor iqtisodiyotiga xos bulgan xususiy
mulkchilikning, boshqa turdagi mulkiy munosabatlarning shakllanishiga va
rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Birinchi prezidentimiz Islom Karimov iqtisodiyot
sohasidagi jinoyatlarga jazo tayinlashda jinoyat qonunchiligini erkinlashtirish,
liberallashtirishga, aloxida e’tibor berib, « Jinoyat qonunchiligida iqsodiyot
soxasida jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan iqtisodiy ta’sir choralarini qo‘llash
imkoniyatlarini kengaytirish zarur. Bu qonunchiligimizda iqtsodiyot soxadagi
jinoyatlar va uning uchun javobgarlik tushunchasini zamon talablariga mos
ravishda ijro etishga asoslangan yangicha yondashuvlar» degan fikrlarni ilgari
surganlar.
Davlat, jamoat va shaxslaming mulkini o‘g‘irlash eng ko‘p tarqalgan jinoyatlardan
hisoblanib, mazkur turlarning bevosita obyektlari davlat, jamoat yoki fuqarolaming
shaxsiy mulklaridir. O‘g‘irlik - davlat, jamoat va shaxsiy mulklaming yashirin
ravishda o‘zlashtirishdan iborat. O‘g‘irlik jinoyat ishlari bo‘yicha aniqlanishi lozim
bo‘lgan holatlarga quyidagilar kiradi: 1) o‘g‘irlik jinoyati haqiqatan ham sodir
etilganligi; 2) o‘g‘irlik jinoyati sodir etilgan joy (korxona, muassasa,
13

tashkilotlaming aniq nomi va joylashgan joyi, jabrlanuvchiningmanzili), vaqti va
qo‘llangan usuli; 3) o‘g‘irlangan mulk kimga tegishli ekanligi (korxona,muassasa,
tashkilot yoki fuqarolar); 4) aniq nima o‘g‘irlanganligi, o‘g‘irlangan mulkning
belgilari, uning soni va narxi; 5) o‘g‘irlik jinoyatini sodir etishda qanday texnika
vositalaridan foydalanganligi; 6) o‘g‘irlik kimlar tomonidan sodir etilganligi,
ishtirokchilar va ulaming vazifalari; 7) o‘g‘irlangan mulk kimga berilgan yoki
sotilganligi; 8) keltirilgan zarar miqdori; 9) o‘g‘irlik jinoyatining sodir etilishiga
olib kelgan sabab va holatlar; 10) keltirilgan moddiy zararni qoplash uchun qanday
chora-tadbirlar ko‘rish talab etiladi. O‘g‘irlik jinoyati o‘zining obyektlari bo‘yicha
ikki turga bo‘linadi: 1) davlat va jamoat mulkini o‘g‘irlash; 2) fuqarolaming
shaxsiy mulkini o‘g‘irlash. Bu turdagi jinoyatlami tergashda o‘g‘irlik jinoyatining
sodir etilishi usullarini albatta inobatga olish zarur. Davlat, jamoat va shaxsiy
mulklami o‘g‘irlash jinoyatlarini sodir etish usullari quyidagilar hisoblanadi: 1)
O‘g‘irlik jinoyatini sodir etishga tayyorgarlik ko‘rishdagi harakatlar; 2) O‘g‘irlikni
bevosita sodir etishdagi harakatlar; 3) O‘g‘irlik jinoyati izlarini yashirishdagi
harakatlar. O‘g‘irlik jinoyatini tergash uslubi nuqta’i nazaridan jinoyatchilarning
jinoiy tajovuz obyektiga kirishda qo‘llagan usullarini aniqlash ayniqsa diqqatga
sazovordir. Moddiy qiymatlar, pul vositalari saqlanayotgan binoga, turar joyga
kirishning eng ko‘p tarqalgan usullari quyidagilardir: - qulf va sim to‘siqlarini
buzish; - qulfni kalit yoki maxsus tayyorlangan moslama yordamida ochish; - rom
yoki uning oynasini chiqazib qo‘yish; - vitrina oynasini turtib chiqazish; - pol
tagidan kovlab kirish; - devor yoki shiftni teshib kirish; - to‘siqlami elektr (gaz)
payvandlash apparatlari yordamida buzish. O‘g‘irlik jinoyati bo‘yicha jinoyat ishi
quyidagi asoslarga binoan qo‘zg‘atiladi. 1) korxona, muassasa, tashkilot rahbarlari,
mansabdorshaxslarning bergan xabarlari asosida; 2) fuqarolarning
(jabrlanuvchilarning) bergan xabarlari asosida; 3) moddiy javobgar shaxslar va
qorovullar bergan xabarlariasosida; 4) o‘g‘irlik sodir etilganini ko‘rgan va eshitgan
guvohlar bergan ma'lumotlar asosida; 5) surishtiruv va tergov organlari tomonidan
o‘g‘irlik jinoyati izlarini topgan hollarda; 6) o‘g‘irlik jinoyatini sodir etilishida
gumon qilinuvchi sifatida ushlangan shaxsdan unga tegishli bo‘lmagan
14

buyumlaming mavjudligi (masalan: ushlanganda ko‘p qo‘l soati, moddiy qiymatlar
olingan bo‘lsa). O‘g‘irlik jinoyat ishlari bo‘yicha quyidagi tergov harakatlari
o‘tkaziladi: 1) voqea joyini ko‘zdan kechirish; 2) inventarizatsiya va taftish
o‘tkazish; 3) guvohlami so‘roq qilish; 4) jabrlanuvchini so‘roq qilish. Shaxsiy
mulklarni o‘g‘irlash jinoyat ishlarini tergash bo‘yicha quyidagi dastlabki tergov
harakatlari o‘tkaziladi: 1) jabrlanuvchini so‘roq qilish; 2) voqea joyini ko‘zdan
kechirish. Dastlabki tergov harakatlarini o‘tkazish tezkor-qidiruv harakatlari bilan
o‘zaro hamkorlikda amalga oshiriladi. Tergovning mazkur shaklda tashkil etilishi
o‘g‘irlik jinoyatini sodir etgan shaxs to‘g‘risida mumkin qadar tezroq ma'lumotlar
to‘plash va dastlabki tergov bosqichidayoq uni aniqlash va ushlash imkonini
beradi.Tergovchi dastlabki tergov harakatlarini amalga oshirishda ichki ishlar
organlari xodimlariga dastlabki tezkor-qidiruv harakatlarini o‘tkazish to‘g‘risida
topshiriq beradi: 1) jinoyatchini izidan quvish; 2) iz qidiruv itidan foydalanish; 3)
jinoyatchining qochishi mumkin bo‘lgan yo‘llarga kuzatuvchilar qo‘yish; 4)
YHXX xodimlariga, transport militsiyasi va tyerritorial ichki ishlar organlari
xodimlariga jinoyatchining va o‘g‘irlangan mulkbelgilari to‘g‘risida xabar berish;
5) jinoyatchining borib yashirinishi taxmin etilgan hududdagi manzil to‘g‘risida
tegishli organlarga xabar berish va kuzatuvni tashkil etish; 6) jinoiy ro‘yxat
ma'lumotlari asosida qidiruvni tashkil etish. O‘g‘irlik jinoyatini tergov qilish
hodisa sodir bo‘lgan joyini ko‘zdan kechirishdan boshlanadi. O‘g‘irlik jinoyati
sodir etilganligi to‘g‘risida xabar olgach tergovchi tezkor-qidiruv xodimlari bilan
birgalikda zudlik bilan hodisa sodir bo‘lgan joyiga yetib borishi zarur. Hodisa sodir
bo‘lgan joyiga yetib kelishi bilanoq tergovchi voqea joyidan begona shaxslami
chetlatishi va o‘g‘irlik jinoyatining sodir etilishini o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan
guvohlami so‘roq qilib jinoyatchi to‘g‘risida ayrim ma'lumotlami bilib olishga
harakat qilishi kerak. Ko‘zdan kechirishni boshlashdan oldin tergovchi moddiy
javobgar shaxs, korxona ma'muriyatidan moddiy qiymatlar, pul mablag‘lari
qayerda va qanday saqlanganligi to‘g‘risida ma'lumot oladi. Ko‘zdan kechirishni
boshlashdan oldin tergovchi o‘g‘irlik sodir etilgan bino (kvartira)ning tashqi
ko‘rinishi, uning atrofidagi binolarga nisbatan qanday joylashganligi, kelish ketish
15

yo‘lakchalari, qo‘riqlanish tartibi o‘rganadi, undan keyin o‘g‘irlik sodir etilgan joy
ko‘zdan kechiradi. Voqea joyi to‘g‘risida to‘liq ma'lumot olgach, ko‘zdan
kechirishning ketma-ketligi va chegarasi belgilanadi, so‘ngra tergovchi quyidagi
holatlami aniqlaydi: - o‘g‘irlik sodir etilgan joyga jinoyatchi qanday kirganligi,
qanday usul ishlatganligi, qaysi tomonga qarab ketganligi; - qanday texnika
vositalaridan foydalanganligi; - voqea joyida qanday izlar qoldirganligi, qanday
buyumlarni o‘zi bilan olib ketishi mumkinligi; - jinoyatchining kasbini
ko‘rsatuvchi belgilar bor yoki yo‘qligi; - jinoyatni sodir etishda qancha shaxs
ishtirok etganligi; - soxta jinoyat belgilari bor yoki yo‘qligi. Voqea joyini ko‘zdan
kechirishda binoga (ombor, do‘kon) yoki xonadonga kirish joylari diqqat bilan
o‘rganilishi lozim, chunki u yerlarda jinoyatchining buzish qurollari, poyabzalidan,
kiyimlaridan qoldirilgan izlar bo‘lishi mumkin. Jinoyat sodir eta turib shaxs
ehtiyotsizligi natijasida qo‘lini shikastlantirib qo‘yishi va o‘zi bilmagan. holda
voqea joyida qon tomchilarini qoldirib ketishi mumkin, bular esa jinoyatchining
qon guruhini aniqlashga imkon beradi. O‘g‘irlik sodir etishda jinoyatchilar
shoshilganidan voqea joyida ba'zi buyum va predmetlarini qoldirib ketishi
mumkin. Masalan:dastro‘molini, bosh kiyimini, chekib tashlangan papiros
qoldig‘ini va hokazo. Ular daliliy ashyo sifatida olib maxsus moslamalarga
solinishi, joylashtirilishi lozim. Voqea joyini ko‘zdan kechirishda, ayniqsa davlat
va jamoat mulkini o‘g‘irlash jinoyatlari bo‘yicha voqea joyida buyum va
predmetlaming tartibsiz yotganligiga (tovarlaming har tomonga sochib
tashlanganligi, polda pul va boshqa qiymatlaming tartibsiz yotishi va h.k.) konfet,
shakar va boshqa oziqovqat maxsulotlarining yerda sochilib yotishi kabi holatlarga
asosiy e'tiborni qaratmoq zarur. Bundan tashqari, voqea joyini ko‘zdan kechirishda
soxta o‘g‘irlik belgilarini ko‘rsatuvchi salbiy holatlarga ham e'tibor berish lozim.
Davlat va jamoat mulkini o‘g‘irlash jinoyatini soxtalash belgilari quyidagilar: 1)
polda yotgan halqasi kesilgan qulfda arralanganlik alomatlarini ko‘rsatuvchi
belgilar (qirindilar)ning yo‘qligi; 2) devorda o‘yilgan teshik hajmi bilan
o‘g‘irlangan deb ko‘rsatilgan buyumning hajmi haqiqatga to‘g‘ri kelish va
kelmasligi: masalan, do‘kon devoridan o‘yilgan teshikdan bir odam kirib chiqishi
16

mumkin bo‘lsada, muzlatgich yoki mazkur teshikka sig‘maydigan katta gabaritli
buyum o‘g‘irlanganligi to‘g‘risida shikoyat qilingan bo‘lsa; 3) devordagi teshikni
ichkaridan o‘yilganligini ko‘rsatuvchi belgilar mavjud bo‘lsa-da, eshik qulfini
buzilganligi to‘g‘risida hech qanday iz bo‘lmasa; 4) o‘ta qimmatbaho
predmetlaming yo‘qligi to‘g‘risida ma'lumot mavjud bo‘lsa-da, ularning qayerda
saqlanishi faqat moddiy javobgar shaxsga ma'lum bo‘lsa. Voqea joyini ko‘zdan
kechirish tamom bo‘lgandan keyin darhol inventarizatsiya o‘tkazish tayinlanadi,
o‘g‘irlik soxtalashtirilgan degan taxmin tug‘ilganda esa korxona va tashkilotda
taftish o‘tkazish tayinlanadi.
1.3. Og‘irlashtiruvchi va yengillashtiruvchi holatlarda o‘g‘irlik
jinoyatning tushnchasi
17

Jazoni og irlashtiruvchi holatlarʻ — sodir etilgan jinoyatning va jinoyat
sodir etgan shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini oshiruvchi hamda og irroq jazo
ʻ
tayinlashga asos bo ladigan holatlar. O zbekiston JK (56-modda)da Jazoni
ʻ ʻ
og irlashtiruvchi holatlarning qat iy ro yxati berilgan
ʻ ʼ ʻ 7
, sud jazo tayinlash vaqtida
mazkur moddada ko rsatilgan holatlardan boshqa holatlarni Jazoni
ʻ
og irlashtiruvchi holatlar
ʻ deb hisoblashga hakli emas, lekin jinoyat xususiyatini
e tiborga olib, shu holatlarni Jazoni og irlashtiruvchi holatlar
ʼ ʻ deb topmasligi ham
mumkin. Jazoni og irlashtiruvchi holatlar
ʻ jinoyat tarkibiga kiruvchi belgi bo lmay, ʻ
jinoyat tarkibidan tashqaridagi holat hisoblanadi. Shu sababli bunday holatlar
jinoyatni kvalifikatsiya qilishga ta sir etmaydi, balki aybdor qilmishi kvalifikatsiya
ʼ
qilingan moddada ko zda tutilgan jazoning og irroq turini yoki ko proq qismini
ʻ ʻ ʻ
tayinlashga asos bo ladi.
ʻ
O zbekiston JK (56-modda)da Jazoni og irlashtiruvchi holatlar
ʻ ʻ
56-modda. Jazoni og irlashtiruvchi holatlar
ʻ
Quyidagi holatlarda jinoyat sodir etish jazoni og irlashtiruvchi holatlar deb
ʻ
topiladi:
a) homiladorligi aybdorga ayon bo lgan ayolga nisbatan;
ʻ
b) yosh bola, qariya yoki ojiz ahvoldagi shaxsga nisbatan;
v) xizmat vazifasi yoki fuqarolik burchini bajarganligi munosabati bilan shaxsga
yoki uning yaqin qarindoshlariga nisbatan;
g) aybdorga moddiy tomondan, xizmat jihatidan yoki boshqa jihatdan qaram
shaxsga nisbatan;
d) o ta shafqatsizlik bilan;
ʻ
e) ko pchilik uchun xavfli bo lgan usulda;
ʻ ʻ
j) yosh bola yoki ruhiy kasalligi aybdorga ayon bo lgan shaxsdan foydalangan
ʻ
holda;
z) jinoyat natijasida og ir oqibatlarning kelib chiqqanligi;
ʻ
i) umumiy ofat sharoitidan foydalangan holda yoki favqulodda holat vaqtida yoxud
ommaviy tartibsizliklar jarayonida;
7
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
18

k) g arazli yoki boshqacha past niyatlarda;ʻ
l) irqiy yoki milliy dushmanlik yoxud adovat zamirida;
m) bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirgan holda yoki uyushgan
guruh yoxud jinoiy uyushma tomonidan;
n) ilgari ham qasddan jinoyat sodir etgan shaxsning takroran yoki qasddan yangi
jinoyat sodir etishi;
Sud sodir etilgan jinoyatning xususiyatini e tiborga olib, ushbu
ʼ
moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlarni og irlashtiruvchi holat deb
ʻ
topmasligi ham mumkin.
Sud jazo tayinlashda ushbu moddada nazarda tutilmagan holatlarni
og irlashtiruvchi holat deb topishi mumkin emas.
ʻ
Ushbu holatlar Kodeks Maxsus qismining 8
moddasida jinoyat tarkibining
zaruriy belgisi sifatida nazarda tutilgan bo lsa, jazo tayinlashda hisobga olinmaydi.
ʻ
Jazoni yengillashtiruvchi holatlar — sodir etilgan jinoyatning va jinoyat
sodir etgan shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini kamaytiruvchi hamda yengilroq
jazo tayinlash uchun asos bo ladigan holatlar. O zbekiston JK (55-modda)da jazoni
ʻ ʻ
yengillashtiruvchi holatlar ning ro yxati berilgan, u qat iy bo lmay, sud aybdorga
ʻ ʼ ʻ
jazo tayinlash vaqtida mazkur moddada ko rsatilmagan boshqa holatlarni ham
ʻ
yengillashtiruvchi holat deb hisoblashi mumkinmas. Aybdorning qaramog ida
ʻ
yosh bolalari, qari yoki nogiron ota-onalari borligi jazoni yengillashtiruvchi
holatlar hisoblanadi. jazoni yengillashtiruvchi holatlar jinoyattarkibiga kiruvchi
belgi bo lmay, balki undan tashqarida bo lgan qolat hisoblanadi. Shu boisdan
ʻ ʻ
jazoni yengillashtiruvchi holatlar jinoyatni kvalifikatsiya qilishga ta sir etmaydi,
ʼ
aybdorning qilmishi kvalifikatsiya etilgan moddada nazarda tutilgan jazoning
yengilroq turini yoki kamroq qismini tayinlashga asos bo ladi
ʻ
O zbekiston JK (56-modda)da Jazoni og irlashtiruvchi holatlar
ʻ ʻ
55-modda. Jazoni yegillashtiruvchi holatlar
Quyidagi holatlar jazoni yengillashtiruvchi holatlar deb topiladi:
8
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
19

a) aybni bo yniga olish to g risida arz qilish, chin ko ngildan pushaymon bo lishʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
yoki jinoyatni ochish uchun faol yordam berish;
b) yetkazilgan zararni ixtiyoriy ravishda bartaraf qilish;
v) og ir shaxsiy, oilaviy sharoitlar oqibatida yoki boshqa mushkul ahvolda jinoyat
ʻ
sodir etish;
g) majburlash yoki moddiy tomondan, xizmat jihatidan yoxud boshqa jihatdan
qaramlik sababli jinoyat sodir etish;
d) jabrlanuvchining zo rlik, og ir haqorat yoki boshqacha g ayriqonuniy harakatlari
ʻ ʻ ʻ
tufayli vujudga kelgan kuchli ruhiy hayajonlanish holatida jinoyat sodir etish;
e) zaruriy mudofaaning, oxirgi zaruratning asosli chegarasidan chetga chiqib
jinoyat sodir etish, ijtimoiy xavfli qilmishni sodir etgan shaxsni ushlashda, kasb
yoki xo jalik faoliyatiga bog liq bo lgan asosli tavakkalchilikda zarar yetkazish;
ʻ ʻ ʻ
j) voyaga yetmaganning jinoyat sodir etishi;
z) homilador ayolning jinoyat sodir etishi;
i) jabrlanuvchining g ayriqonuniy yoki axloqqa zid xulq-atvori ta siri ostida
ʻ ʼ
jinoyat sodir etish.
Jazo tayinlashda sud ushbu moddada nazarda tutilmagan boshqa holatlarni ham
yengillashtiruvchi holat deb topishi mumkin.
Yengillashtiruvchi holat ushbu Kodeks Maxsus qismining 9
moddasida jinoyat
tarkibining zaruriy belgisi sifatida nazarda tutilgan bo lsa, jazo tayinlashda hisobga
ʻ
olinmaydi.
II BOB. O‘G‘IRLIK JINOYATINING HUQUQIY TAVSIFI
2.1. O‘g‘irlik jinoyatining obyekti va obyektiv tomoni
O‘g‘rilik jinoyatining obyekti va obyektiv tomoni
9
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
20

O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining tegishli normalariga muvofiq
o‘g‘rilik jinoyati mulkka qarshi jinoyatlar turkumiga kiradi va uning huquqiy
mohiyati o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-toroj qilishdan iborat
bo‘lib bu harakat jamiyatdagi mulk munosabatlariga jiddiy tahdid soladi 10
. Ushbu
jinoyatni huquqiy jihatdan to‘g‘ri kvalifikatsiya qilish va uning oldini olish
maqsadida obyekti hamda obyektiv tomonini chuqur tahlil qilish zarur bo‘ladi.
Jinoyatning obyekti sifatida mulk munosabatlari alohida o‘rin tutadi chunki ular
davlat tomonidan himoyalanadigan asosiy ijtimoiy qadriyatlar qatoriga kiradi.
Jinoyatning obyektiv tomoni esa tashqi ko‘rinishdagi harakatlar va ularning
oqibatlarini o‘z ichiga olib bu elementlar jinoyat tarkibini to‘liq shakllantirishda
muhim ahamiyat kasb etadi. O‘g‘rilik sodir etish usullari esa turli shakllarda
namoyon bo‘lib ularning har biri huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan
alohida tergov usullari bilan aniqlanadi.
Jinoyat obyekti sifatida mulk munosabatlari
Jinoyat obyekti deganda jinoyat sodir etilishi natijasida zarar yetkaziladigan
yoki zarar yetkazish real xavfini keltirib chiqaradigan ijtimoiy munosabatlar
tushuniladi. O‘g‘rilik jinoyati uchun bunday obyekt sifatida mulk munosabatlari
qaraladi. Mulk munosabatlari O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida
mustahkamlangan fuqarolarning mulk huquqini himoya qilishga qaratilgan bo‘lib
bu huquq har bir shaxsning mulkni egallash undan foydalanish va uni tasarruf etish
imkoniyatini kafolatlaydi. Fuqarolik munosabatlarida mulk huquqi asosiy institut
hisoblanadi va u iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
O‘g‘rilik sodir etilganda mulk egasining ushbu huquqlari to‘g‘ridan to‘g‘ri buziladi
natijada moddiy zarar yetkaziladi va jamiyatdagi ishonch munosabatlari
zaiflashadi. Mulk munosabatlari umumiy obyekt sifatida barcha mulkka qarshi
jinoyatlar uchun xos bo‘lsa ham o‘g‘rilikda ularning bevosita obyekti muayyan
mulk predmeti ya’ni ko‘chma yoki ko‘chmas mulk shaklida ifodalanadi. Masalan
shaxsiy buyumlar avtomobil pul mablag‘lari yoki hatto energetika resurslari
o‘g‘rilik predmeti bo‘lishi mumkin. Bu munosabatlarning himoyasi nafaqat
10
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
21

jabrlanuvchining shaxsiy manfaatlarini balki butun jamiyatning iqtisodiy
xavfsizligini ta’minlaydi chunki mulkning noqonuniy o‘zlashtirilishi ishlab
chiqarish munosabatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi va iqtisodiy o‘sishni
sekinlashtiradi.Mulk munosabatlarining huquqiy tabiati shundan iboratki ular
davlatning iqtisodiy siyosati bilan chambarchas bog‘liqdir. O‘zbekiston
Respublikasida mulk shakllari xususiy davlat va jamoa mulki sifatida tan olingan
bo‘lib ularning har biri Jinoyat kodeksida alohida himoyalanadi. O‘g‘rilik jinoyati
sodir etilganda mulk egasining huquqlari buzilishi bilan birga ijtimoiy
munosabatlarning barqarorligi ham tahdid ostiga qo‘yiladi. Bu jinoyatning ijtimoiy
xavfliligi shundaki u fuqarolarning mulkiga nisbatan ishonchsizlikni keltirib
chiqaradi va natijada investitsiyalar va tadbirkorlik faoliyatini pasaytirishi
mumkin. Masalan agar fuqaro o‘z uyidagi mol-mulkini xavfsiz deb hisoblamasa u
qo‘shimcha xarajatlarni amalga oshiradi yoki tadbirkorlikdan voz kechadi bu esa
umumiy iqtisodiyotga salbiy ta’sir etadi. Mulk munosabatlari o‘g‘rilikda asosiy
obyekt bo‘lib qoladi chunki jinoyatning maqsadi mulkni noqonuniy egallashdir. Bu
munosabatlarning predmeti esa turli shakllarda bo‘lishi mumkin: oddiy shaxsiy
buyumlar katta miqdordagi pul mablag‘lari yoki hatto umumiy foydalanishdagi
resurslar masalan elektr energiyasi gaz yoki suv. Bunday holda mulk
munosabatlari nafaqat shaxsiy balki jamoat manfaatlariga ham ta’sir etadi. Jinoyat
obyekti sifatida mulk munosabatlarining chuqur tahlili shuni ko‘rsatadiki ularning
himoyasi jinoyat huquqining asosiy vazifalaridan biri bo‘lib bu orqali
fuqarolarning huquq va erkinliklari kafolatlanadi. Agar mulk munosabatlari buzilsa
bu nafaqat moddiy zarar balki ma’naviy zarar ham keltirib chiqaradi chunki
jabrlanuvchi o‘z huquqlarining himoyasizligini his qiladi. Shu sababli Jinoyat
kodeksida o‘g‘rilik uchun belgilangan jazo choralari mulk munosabatlarini tiklash
va kelajakdagi jinoyatlarni oldini olishga qaratilgan. Mulk munosabatlari
o‘g‘rilikda umumiy va bevosita obyekt sifatida ko‘riladi. Umumiy obyekt barcha
mulkka qarshi jinoyatlar uchun xos bo‘lsa bevosita obyekt muayyan mulk
egasining huquqlaridir. Bu farq kvalifikatsiya jarayonida muhim ahamiyatga ega
chunki jinoyatni to‘g‘ri baholash uchun zarar yetkazilgan munosabatni aniq
22

belgilash kerak. Masalan agar o‘g‘rilik davlat mulkiga nisbatan sodir etilsa bu
og‘irlashtiruvchi holat sifatida qaraladi va jazo choralari kuchaytiriladi. Mulk
munosabatlari iqtisodiy munosabatlarning asosi bo‘lib ularning buzilishi
jamiyatning rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi. Shu bois jinoyat huquqi bu
munosabatlarni himoya qilish orqali ijtimoiy adolatni ta’minlaydi. O‘g‘rilik
jinoyatining obyekti sifatida mulk munosabatlari nafaqat moddiy balki ijtimoiy
ahamiyatga ega chunki ular fuqarolar o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlaydi. Agar
bu munosabatlar doimiy ravishda buzilsa jamiyatda jinoyatchilikning o‘sishi
kuzatiladi va bu iqtisodiyotning pasayishiga olib keladi. Shu sababli mulk
munosabatlarini himoya qilish davlatning ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi va
Jinoyat kodeksining tegishli moddalarida bu aniq aks etgan.
Jinoyatning obyektiv tomoni va uning elementlari
Jinoyatning obyektiv tomoni jinoyatning tashqi ko‘rinishini ifodalab uning
huquqiy belgilarini aniqlaydi 11
. O‘g‘rilik jinoyatida obyektiv tomonning asosiy
elementlari ijtimoiy xavfli harakat zarar yetkazish va sababiy bog‘lanishdan iborat
bo‘lib bu elementlar jinoyat tarkibini to‘liq shakllantirish uchun zarurdir. Harakat
o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda olib qo‘yishdan iborat bo‘lib bu yerda
yashirinlik jinoyatning asosiy belgisi hisoblanadi. Yashirinlik deganda mulk egasi
yoki boshqa shaxslar jinoyat sodir etilayotganini sezmay qolishi tushuniladi.
Masalan cho‘ntak o‘g‘riligida yoki uyga noqonuniy kirish orqali mol-mulkni olib
chiqishda bu belgi aniq namoyon bo‘ladi. Agar jabrlanuvchi yoki guvohlar
harakatni ko‘rib qolsa lekin aybdor buni sezmayotgan deb hisoblasa ham jinoyat
o‘g‘rilik sifatida kvalifikatsiya qilinadi. Obyektiv tomonning ikkinchi elementi
jinoyat oqibati ya’ni moddiy zarar yetkazishdir. Bu zarar mulkning qiymati bilan
o‘lchanadi va Jinoyat kodeksida ancha miqdor ko‘p miqdor yoki o‘ta katta miqdor
sifatida tasniflanadi. Zarar yetkazilmasa jinoyat tarkibi to‘liq shakllanmaydi.
Sababiy bog‘lanish esa harakat va oqibat o‘rtasidagi bog‘liqlikni bildiradi ya’ni
mulkning olib qo‘yilishi to‘g‘ridan to‘g‘ri zarar keltirib chiqarishi kerak. Fakultativ
elementlar orasida usul joy vaqt va vositalar mavjud bo‘lib ular jinoyatni
11
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
23

og‘irlashtiruvchi holatlar sifatida qaraladi. Masalan uyga kirib sodir etilgan
o‘g‘rilikda usul og‘irlashtiruvchi belgi hisoblanadi. Obyektiv tomonning
elementlari jinoyatni tergov qilishda muhim rol o‘ynaydi chunki ularning har biri
dalillar bilan tasdiqlanishi shart. Harakatning yashirinligini isbotlash uchun
guvohlar ko‘rsatmalari va texnik vositalar ishlatiladi. Zararning miqdori ekspertiza
orqali aniqlanadi. Sababiy bog‘lanishni aniqlash esa hodisa vaqtini taqqoslash
orqali amalga oshiriladi. Jinoyatning obyektiv tomoni o‘g‘rilikda boshqa mulkka
qarshi jinoyatlardan farq qiladi. Masalan talonchilikda harakat ochiq ravishda sodir
etiladi va zo‘rlik qo‘llaniladi bu esa o‘g‘rilikdagi yashirinlikdan tubdan farq qiladi.
Firibgarlikda esa aldash usuli qo‘llaniladi va mulk egasi o‘z ixtiyori bilan beradi.
O‘g‘rilikda obyektiv tomonning tahlili shuni ko‘rsatadiki bu jinoyatning ijtimoiy
xavfliligi uning yashirinligida yotadi chunki fuqarolar o‘z mulkini himoya qilish
imkoniyatidan mahrum bo‘ladi. Elementlarning har biri huquqni muhofaza qilish
organlari tomonidan chuqur o‘rganiladi va ularning to‘g‘ri baholanishi jinoyatni
to‘g‘ri kvalifikatsiya qilishga yordam beradi. Obyektiv tomonning majburiy
elementlari har doim mavjud bo‘lishi shart bo‘lsa fakultativ elementlar jinoyatni
og‘irlashtirish yoki yengillashtirishga xizmat qiladi. Masalan umumiy
foydalanishdagi elektr gaz yoki suv tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish
orqali o‘g‘rilik sodir etilganda bu usul og‘irlashtiruvchi holat sifatida qaraladi va
jazo choralari kuchaytiriladi. Obyektiv tomonning elementlari jinoyatning
subyektiv tomoni bilan ham bog‘liq bo‘lib aybdorning qasdini tasdiqlaydi.
Yashirin harakat qasddan sodir etiladi va zarar yetkazish maqsadi borligini
ko‘rsatadi. Shu sababli obyektiv tomonning chuqur tahlili jinoyatni to‘liq ochish va
aybdorni javobgarlikka tortishda asosiy vosita hisoblanadi. Jinoyatning obyektiv
tomoni o‘g‘rilikda tashqi belgilar orqali namoyon bo‘ladi va ularning har biri
dalillar bilan mustahkamlanishi kerak. Bu elementlarning to‘g‘ri aniqlanishi sud
jarayonida adolatni ta’minlaydi va jabrlanuvchining huquqlarini himoya qiladi.
Obyektiv tomonning tahlili shuni ko‘rsatadiki o‘g‘rilik jinoyati nafaqat moddiy
balki ijtimoiy zarar ham keltirib chiqaradi chunki u fuqarolarning xavfsizligiga
tahdid soladi.
24

O‘g‘rilik sodir etish usullari
O‘g‘rilik sodir etish usullari turli shakllarda namoyon bo‘lib ularning har biri
jinoyatning kvalifikatsiyasini va jazo choralarini belgilaydi 12
. Asosiy usul yashirin
ravishda mol-mulkni olib qo‘yish bo‘lib bu cho‘ntak o‘g‘riligi transport
vositalaridan o‘g‘irlash yoki turar joylarga noqonuniy kirish orqali amalga
oshirilishi mumkin. Cho‘ntak o‘g‘riligida aybdor olomon joylarda yoki jamoat
transportida jabrlanuvchining cho‘ntagidan yoki sumkasidan mol-mulkni olib
qo‘yadi va bu usul yashirinlikni saqlashga asoslangan. Uy o‘g‘riligida esa aybdor
turar joyga noqonuniy kirib mol-mulkni olib chiqadi va bu usul og‘irlashtiruvchi
holat sifatida qaraladi chunki u mulkni qo‘riqlash qoidalarini buzish bilan bog‘liq.
Transport vositalaridan o‘g‘irlashda avtomobil yoki yuk mashinalaridan yuklarni
olib qo‘yish kuzatiladi va bu yerda texnik vositalar ishlatilishi mumkin. Umumiy
foydalanishdagi resurslardan o‘g‘irlash usuli alohida o‘rin tutadi masalan elektr
energiyasi gaz yoki suv hisoblagichlariga aralashish orqali tijorat maqsadida
foydalanish. Bu usul Jinoyat kodeksida alohida belgilangan bo‘lib mansabdor
shaxslarning til biriktirishi bilan sodir etilganda jazo yanada kuchaytiriladi.
O‘g‘rilik usullari guruh bo‘lib sodir etilganda og‘irlashtiruvchi belgi sifatida
qaraladi chunki bu holda jinoyatchilar o‘rtasida oldindan til biriktirish mavjud
bo‘ladi. Masalan bir guruh shaxslar uyga kirib mol-mulkni olib chiqishda birlari
qo‘riqlovchi bo‘lsa ikkinchilari yuk ko‘taruvchi vazifasini bajaradi. Zamonaviy
usullarda texnologiyalardan foydalanish kuzatiladi masalan axborot tizimlariga
noqonuniy kirish orqali elektron pul mablag‘larini o‘g‘irlash lekin bu usul ham
yashirinlik belgisini saqlashi shart. O‘g‘rilik usullari ochiq maydonlarda yoki
maxsus ob’ektlarda sodir etilishi mumkin va har bir usulning o‘ziga xos
xususiyatlari bor. Masalan neft yoki gaz quvurlaridan o‘g‘irlashda maxsus texnik
vositalar qo‘llaniladi va bu usul katta miqdor zarar yetkazishi mumkin. O‘g‘rilik
usullari takroriy sodir etilganda retsidiv belgisini hosil qiladi va jazo choralari
keskinlashadi. Har bir usulning tahlili shuni ko‘rsatadiki ularning oldini olish
uchun profilaktika choralari zarur bo‘lib bu fuqarolarni ogohlantirish va texnik
12
Рустамбаев М . Х ,. 2004 йилда илк бор нашр этилган « Ж иноят кодексига шарҳлар » китоби 20
йилдирки нафақат судьялар , прокурорлар ва бошқа ҳуқуқни
25

himoya vositalarini o‘rnatishdan iborat. O‘g‘rilik usullari ijtimoiy xavflilik
darajasiga qarab tasniflanadi va eng xavfli usullar uyga kirish yoki guruh bo‘lib
sodir etish hisoblanadi. Bu usullar jinoyatni tergov qilishda maxsus usullarni talab
etadi masalan video kuzatuv yoki ekspertiza. O‘g‘rilik sodir etish usullari doimiy
ravishda takomillashib boradi va huquqni muhofaza qilish organlari yangi
usullarga mos ravishda ish usullarini yangilashi kerak. Masalan raqamli
texnologiyalarning rivojlanishi bilan elektron o‘g‘rilik usullari paydo bo‘lmoqda
va ular ham yashirinlik belgisiga asoslanadi. Usullarning chuqur tahlili jinoyatni
to‘g‘ri ochish va aybdorni javobgarlikka tortishga yordam beradi. O‘g‘rilik
jinoyatining obyekti sifatida mulk munosabatlari va obyektiv tomoni uning
huquqiy mohiyatini to‘liq ochib beradi. Mulk munosabatlari jinoyatning asosiy
obyekti bo‘lib ularning himoyasi jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligini
ta’minlaydi. Obyektiv tomonning elementlari esa harakat zarar va sababiy
bog‘lanish orqali jinoyatni aniq belgilaydi. O‘g‘rilik sodir etish usullari turli
shakllarda namoyon bo‘lib ularning har biri og‘irlashtiruvchi holatlarni keltirib
chiqarishi mumkin. Ushbu elementlarning chuqur tahlili jinoyatni to‘g‘ri
kvalifikatsiya qilish oldini olish va fuqarolar huquqlarini himoya qilishga xizmat
qiladi. Jinoyat kodeksining tegishli moddalariga muvofiq o‘g‘rilik uchun
belgilangan jazo choralari mulk munosabatlarini tiklashga qaratilgan bo‘lib bu
orqali jamiyatda huquqiy tartib o‘rnatiladi. O‘g‘rilik jinoyatining obyekti va
obyektiv tomonini to‘g‘ri anglash huquqni muhofaza qilish organlarining samarali
faoliyatini ta’minlaydi va fuqarolarning mulk huquqlarini mustahkam himoya
qiladi. Natijada jamiyatda ishonch va barqarorlik oshadi iqtisodiy rivojlanish
tezlashadi. Shu sababli o‘g‘rilik jinoyatini har tomonlama o‘rganish va uning
oldini olish choralari doimiy ravishda takomillashtirilishi zarur. Bu jinoyatning
mohiyatini chuqur tushunish orqali huquqiy davlat qurishga hissa qo‘shiladi va
fuqarolar o‘z huquqlarini himoyalangan deb his qiladi. O‘g‘rilik jinoyatining
obyekti obyektiv tomoni va sodir etish usullari bir butun tizim sifatida qaralishi
kerak chunki ularning har biri jinoyatni oldini olish va tergov qilishda muhim
26

ahamiyatga ega. Ushbu tahlil asosida huquqiy amaliyot yanada takomillashadi va
jamiyatning xavfsizligi ta’minlanadi.
2.2. O‘g‘rilik jinoyatining subyekti va subyektiv tomoni
Jinoyat subyekti tushunchasi: Jinoyat huquqida subyekt deganda jinoyat
sodir etishga qodir bo‘lgan va qonunda belgilangan shartlarga javob beradigan
shaxs tushuniladi 13
. Bu tushuncha jinoyat tarkibining majburiy elementi hisoblanib,
13
Рустамбаев М . Х ,. 2004 йилда илк бор нашр этилган « Ж иноят кодексига шарҳлар » китоби 20
йилдирки нафақат судьялар , прокурорлар ва бошқа ҳуқуқни
27

har qanday jinoyatni aniqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. Subyekt faqat
jismoniy shaxs bo‘lishi mumkin, chunki faqat inson o‘z harakatlari uchun ongli
ravishda javobgarlikka tortilishi mumkin. Yuridik shaxslar jinoyat subyekti sifatida
qaralmaydi, ammo ularning mansabdor shaxslari alohida javobgarlikka tortilishi
mumkin. O‘g‘rilik jinoyati bo‘yicha subyektning xususiyatlari umumiy qoidalarga
asoslanadi va maxsus holatlarda qo‘shimcha talablar qo‘yiladi.Subyektning
birinchi asosiy belgisi uning yoshi bilan bog‘liq. Jinoyat kodeksiga muvofiq, jinoiy
javobgarlikka tortish uchun shaxs ma’lum yoshga yetgan bo‘lishi shart. Odatda,
umumiy javobgarlik yoshi o‘n olti yoshni tashkil etadi, biroq ba’zi jinoyatlar,
jumladan o‘g‘rilik uchun bu chegara o‘n to‘rt yoshdan boshlanadi. Bu holat
o‘g‘rilikning nisbatan keng tarqalganligi va yoshlar orasida sodir etilish ehtimoli
yuqoriligini hisobga olgan holda belgilangan. O‘n to‘rt yoshga to‘lgan shaxs
mulkni noqonuniy ravishda o‘zlashtirishning ijtimoiy xavfliligini anglashi mumkin
deb hisoblanadi. Shu bilan birga, o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslarga nisbatan
jazo tayinlashda sud ularning yosh xususiyatlarini, psixologik rivojlanish darajasini
va tarbiya sharoitlarini majburiy ravishda hisobga oladi. Bu yondashuv jinoyat
huquqining insonparvarlik prinsipiga to‘la mos keladi va yosh jinoyatchilarni
axloqiy tuzatishga qaratilgan choralarni afzal ko‘radi.Subyektning ikkinchi muhim
belgisi uning aqliy holati bo‘lib, bu aqli rasolik deb ataladi. Aqli raso shaxs jinoyat
sodir etish vaqtida o‘z harakatlarining ijtimoiy xavfliligini to‘liq anglashi va ularni
boshqarishga qodir bo‘lishi kerak. Agar shaxs surunkali ruhiy kasallik,
vaqtinchalik ruhiy buzilish yoki boshqa sabablar tufayli bu qobiliyatini yo‘qotgan
bo‘lsa, u jinoyat subyekti hisoblanmaydi va javobgarlikka tortilmaydi. Bunday
holatlarda sud tibbiy majburlov choralarini qo‘llashi mumkin. O‘g‘rilik jinoyati
bo‘yicha aqli rasolik talabi alohida ahamiyatga ega, chunki bu jinoyatning
subyektiv tomoni qasd bilan chambarchas bog‘liq. Mastlik holati esa aqli rasolikni
istisno etmaydi va javobgarlikni bartaraf etmaydi, aksincha, ba’zi hollarda
og‘irlashtiruvchi holat sifatida baholanadi. Bu qoida jinoyat huquqining
javobgarlikning muqarrarligi prinsipini ta’minlaydi va shaxsning o‘z harakatlari
uchun to‘liq mas’uliyatini belgilaydi.
28

O‘g‘rilik jinoyatining subyekti sifatida ko‘pincha oddiy fuqarolar chiqadi,
ammo maxsus subyektlar ham mavjud. Masalan, kommunal tarmoqlarga
noqonuniy ulanish yoki hisobga olish asboblariga aralashish orqali sodir etilgan
o‘g‘rilikda mansabdor shaxslar yoki xodimlar maxsus subyekt bo‘lib qaralishi
mumkin. Bunday hollarda subyektning xizmat mavqeyi jinoyatning og‘irligini
oshiradi va javobgarlikni kuchaytiradi. Subyektning jinsi, millati, ijtimoiy mavqeyi
yoki boshqa shaxsiy xususiyatlari jinoyat tarkibini belgilamaydi, lekin jazo
tayinlashda hisobga olinishi mumkin. Jinoyat huquqining fuqarolarning qonun
oldida tengligi prinsipi shuni ta’minlaydiki, har qanday shaxs, uning ijtimoiy
holatidan qat’i nazar, o‘g‘rilik uchun bir xil asoslarda javobgar bo‘ladi. Shu bilan
birga, sud amaliyotida subyektning shaxsiyati chuqur o‘rganiladi: uning oldingi
hayoti, oilaviy sharoiti, mehnat faoliyati va boshqa omillar jazoni
individualizatsiya qilishga yordam beradi.Subyektning huquqiy holati jinoyat sodir
etilgandan keyin ham muhim ahamiyatga ega. Masalan, retsidiv holatlarda, ya’ni
oldin sudlangan shaxs tomonidan takroran o‘g‘rilik sodir etilganda, subyektning
xususiyatlari jinoyatning og‘irligini oshiradi. Bu holat jinoyat huquqining
javobgarlikning muqarrarligi va odillik prinsiplariga asoslanib, jazoni
og‘irlashtirishga asos bo‘ladi. Umuman olganda, jinoyat subyekti tushunchasi
nafaqat jinoyatni kvalifikatsiya qilishda, balki profilaktika choralarini belgilashda
ham asosiy rol o‘ynaydi. Yoshlar orasida o‘g‘rilikning oldini olish uchun ta’lim
muassasalari, oila va jamiyat birgalikda ish olib borishi kerak, chunki subyektning
shakllanishi ijtimoiy muhitga bog‘liq. Jinoyat huquqi subyektni faqat ijtimoiy
xavfli harakatlar uchun javobgar qiladi, ammo uning shaxsiy huquqlarini himoya
qilishni ham unutmaydi. Bu yondashuv jamiyatda huquqiy ongni shakllantirishga
xizmat qiladi va jinoyatchilikning ijtimoiy ildizlarini bartaraf etishga yordam
beradi.
Ayb shakli va qasd masalasi
29

Ayb jinoyat tarkibining subyektiv tomonining asosiy elementi hisoblanib 14
,
shaxsning ijtimoiy xavfli qilmishga nisbatan ruhiy munosabatini ifodalaydi.
Jinoyat huquqida aybning ikki asosiy shakli mavjud: qasd va ehtiyotsizlik.
O‘g‘rilik jinoyati faqat qasd shaklida sodir etilishi mumkin, chunki uning ta’rifida
mulkni o‘zlashtirish maqsadi aniq ko‘rsatilgan. Bu holat jinoyatning subyektiv
tomonini aniqlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ehtiyotsizlik orqasida mulkni
noqonuniy olib qo‘yish jinoyat tarkibini hosil qilmaydi. Aybning mavjudligi
jinoyatni kvalifikatsiya qilishning asosiy sharti bo‘lib, aybsiz zarar yetkazish
holatlari javobgarlikka olib kelmaydi. Qasd aybning eng keng tarqalgan shakli
bo‘lib, u to‘g‘ri va bilvosita turlarga bo‘linadi. To‘g‘ri qasd deganda shaxs
jinoyatning ijtimoiy xavfliligini to‘liq anglab, uning oqibatlarini istashi tushuniladi.
O‘g‘rilikda to‘g‘ri qasd asosiy o‘rin tutadi, chunki jinoyatchi mulkni ruxsatsiz olib
qo‘yish orqali uni o‘zlashtirishni ongli ravishda xohlaydi. Masalan, shaxs boshqa
birovning mulkini yashirincha olib, uni o‘z ehtiyojlari uchun ishlatish yoki sotish
niyatida bo‘lsa, bu to‘g‘ri qasdning klassik namunasidir. Bilvosita qasd esa
oqibatlarga befarq munosabatni bildiradi, ya’ni shaxs jinoyatning mumkin bo‘lgan
oqibatlariga yo‘l qo‘yadi. O‘g‘rilikda bilvosita qasd kamroq uchraydi, ammo ba’zi
murakkab holatlarda, masalan, guruhli jinoyatda qo‘shimcha zarar yetkazish
ehtimolini anglab turib harakat qilishda kuzatilishi mumkin. Qasd masalasi
o‘g‘rilik jinoyatini farqlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Jinoyat kodeksiga
muvofiq, qasd jinoyat sodir etish paytida mavjud bo‘lishi shart. Agar shaxs mulkni
vaqtinchalik foydalanish uchun olgan bo‘lsa va keyin qaytarish niyatida bo‘lsa, bu
o‘g‘rilik emas, balki boshqa huquqbuzarlik bo‘lishi mumkin. Bu farq subyektiv
tomonning chuqur tahlilini talab etadi va tergov organlari tomonidan dalillar
asosida aniqlanadi. Qasdning mavjudligini isbotlash uchun jinoyatchining
harakatlari, so‘zlari, oldingi xatti-harakatlari va voqea joyidagi holatlar o‘rganiladi.
Masalan, mulkni yashirincha olib qo‘yish usuli, qochish harakatlari va keyingi
foydalanish qasdni tasdiqlovchi dalillar hisoblanadi. Ehtiyotsizlik aybining
o‘g‘rilikda qo‘llanilmasligi jinoyatning mohiyatidan kelib chiqadi. Ehtiyotsizlik
14
Рустамбаев М . Х ,. 2004 йилда илк бор нашр этилган « Ж иноят кодексига шарҳлар » китоби 20
йилдирки нафақат судьялар , прокурорлар ва бошқа ҳуқуқни
30

o‘z-o‘ziga ishonch yoki beparvolik orqasida sodir etiladi, ammo o‘g‘rilikda mulkni
noqonuniy o‘zlashtirish ongli harakat talab qiladi. Agar shaxs mulkni tasodifan
olib qo‘yib, keyin uni qaytarmay qo‘ysa, bu holat alohida baholanadi va jinoyat
tarkibi bo‘lmasligi mumkin. Bu qoida jinoyat huquqining odillik prinsipiga mos
kelib, faqat ongli aybdorlik uchun javobgarlikni belgilaydi. Shu bilan birga,
murakkab jinoyatlarda qasd va ehtiyotsizlikning birikmasi kuzatilishi mumkin,
ammo o‘g‘rilikning asosiy tarkibida faqat qasd saqlanadi.
Ayb shakli va qasd masalasining chuqur tahlili shuni ko‘rsatadiki, bu elementlar
nafaqat kvalifikatsiyani, balki jazoni ham belgilaydi. Sud qasdning shaklini
hisobga olib, jazoni individualizatsiya qiladi. To‘g‘ri qasd og‘irroq holat sifatida
baholanishi mumkin, chunki u jinoyatchining yuqori ijtimoiy xavfliligini bildiradi.
Jinoyat huquqining insonparvarlik prinsipi shuni ta’minlaydiki, aybning darajasi
jazoning adolatliligini ta’minlaydi. Profilaktika choralarida esa qasdni
shakllantiruvchi omillarni o‘rganish muhim, masalan, yoshlarning huquqiy
savodxonligini oshirish orqali qasdning oldini olish mumkin. Umuman, ayb shakli
va qasd masalasi jinoyat huquqining asosiy tamoyillarini amalda qo‘llashning
yorqin namunasidir va mulk huquqlarini himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi.
O‘g‘rilik jinoyatini sodir etish motivlari
O‘g‘rilik jinoyatini sodir etish motivlari shaxsning ichki undovchi kuchlari
bo‘lib 15
, jinoyatning subyektiv tomonini to‘ldiradi va uning sodir etilish sabablarini
ochib beradi. Motivlar aybning shakli bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, qasdning
shakllanishiga asos bo‘ladi. Asosiy motiv tamagirlik yoki shaxsiy manfaatdir,
ya’ni mulkni noqonuniy yo‘l bilan egallash orqali moddiy boylikka erishish istagi.
Bu motiv ko‘pincha iqtisodiy qiyinchiliklar, ish joyining yo‘qligi yoki
daromadning yetarli emasligi bilan bog‘liq bo‘ladi. Jinoyatchi o‘z ehtiyojlarini
qondirish uchun qonunga zid yo‘lni tanlaydi va bu harakatni o‘zini oqlashga
urinadi. Tamagirlik motivi chuqur psixologik tahlilni talab etadi, chunki u
shaxsning dunyoqarashi va qadriyatlar tizimiga ta’sir qiladi. Iqtisodiy motivlar
15
Рустамбаев М . Х ,. 2004 йилда илк бор нашр этилган « Ж иноят кодексига шарҳлар » китоби 20
йилдирки нафақат судьялар , прокурорлар ва бошқа ҳуқуқни
31

o‘g‘rilikning eng keng tarqalgan sabablaridan biri hisoblanadi. Jamiyatda ijtimoiy
tengsizlik, ish haqining pastligi yoki inflyatsiya kabi omillar shaxslarni jinoyatga
undashi mumkin. Masalan, oilani boqish zarurati yoki qarzlarni to‘lash talabi
jinoyatchini mulkni o‘g‘irlashga majbur qiladi. Bu motivni tahlil qilganda,
iqtisodiy siyosat va ijtimoiy yordam tizimlarining samaradorligi muhim
ahamiyatga ega bo‘ladi. Jinoyat huquqi bu motivlarni bartaraf etish uchun nafaqat
jazo, balki ijtimoiy profilaktika choralarini ham nazarda tutadi. Iqtisodiy
motivlarning chuqur ildizlari bor, ularni faqat huquqiy choralar bilan emas, balki
iqtisodiy islohotlar orqali hal qilish mumkin.
Giyohvandlik yoki alkogolizm kabi zararli odatlar ham o‘g‘rilik motivlarini
shakllantiradi. Bunday holatlarda shaxs moddiy vositalarni giyohvand moddalar
sotib olish uchun o‘g‘irlaydi. Bu motiv psixologik va tibbiy jihatdan murakkab
bo‘lib, jinoyatchining irodasi zaiflashganligini bildiradi. Sud amaliyotida bunday
motivlar og‘irlashtiruvchi holat sifatida emas, balki tibbiy yordamni talab qiluvchi
omil sifatida baholanadi. Motivning chuqur tahlili shuni ko‘rsatadiki,
giyohvandlikka qarshi kurash o‘g‘rilikning oldini olishda muhim o‘rin tutadi.
Jamiyatda reabilitatsiya markazlarini ko‘paytirish va profilaktik ishlar olib borish
zarur.Tengdoshlar bosimi yoki guruh ta’siri yosh jinoyatchilar orasida keng
tarqalgan motivdir. Yoshlar o‘zlarini guruhda isbotlash yoki obro‘ qozonish uchun
o‘g‘rilikka qo‘l urishi mumkin. Bu motiv ijtimoiy-psixologik xususiyatga ega
bo‘lib, tarbiya va ta’lim tizimining zaifligini ko‘rsatadi. Motivni tahlil qilganda,
oilaviy munosabatlar, maktab va mahalla muhitining roli katta. Jinoyat huquqi
bunday motivlarni hisobga olib, yoshlarga nisbatan yengilroq choralarni qo‘llaydi
va axloqiy tuzatishga qaratilgan dasturlarni joriy etadi. Guruhli o‘g‘rilikda motivlar
murakkablashadi, chunki har bir ishtirokchining shaxsiy undovi bo‘lishi mumkin.
Qasos olish yoki shaxsiy adovat ham ba’zan o‘g‘rilik motivi bo‘lib chiqadi, garchi
bu asosiy emas. Masalan, shaxs oldingi mojaro tufayli mulkni o‘g‘irlab, zarar
yetkazishni maqsad qilishi mumkin. Bu motiv emotsional jihatdan kuchli bo‘lib,
jinoyatchining ruhiy holatini aks ettiradi. Tahlilda shuni hisobga olish kerakki,
motivning o‘zgarishi jinoyatni boshqa tarkibga o‘tkazishi mumkin. Jinoyat huquqi
32

motivlarni jazo tayinlashda yengillashtiruvchi yoki og‘irlashtiruvchi omil sifatida
qo‘llaydi va bu orqali adolatni ta’minlaydi. Motivlarning chuqur tahlili shuni
ko‘rsatadiki, ular nafaqat individual, balki ijtimoiy xarakterga ega. Iqtisodiy
inqiroz, madaniy qadriyatlarning pasayishi, axborot ta’siri va boshqa omillar
motivlarni shakllantiradi. Profilaktika ishlarida motivlarni o‘rganish muhim,
chunki ularni bartaraf etish jinoyatchilikni kamaytiradi. Masalan, ish o‘rinlarini
ko‘paytirish, yoshlarni band qilish va huquqiy tarbiya orqali tamagirlik motivini
susaytirish mumkin. Motivlarning tahlili sud va tergov organlariga jinoyatni to‘g‘ri
kvalifikatsiya qilishga yordam beradi va jazoni samarali tayinlashga asos bo‘ladi.
2.3 O‘g‘irlik jinoyatining to‘g‘ri kvalifikatsiya qilish
O ZBEKISTON RESPUBLIKASINING JINOYAT KODEKSIʻ
UMUMIY QISM
O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi
ʻ — javobgarlikning asoslari va
prinsiplarini, qanday ijtimoiy xavfli qilmishlar jinoyat ekanligini aniqlaydigan va
ijtimoiy xavfli qilmishlar sodir etgan shaxslarga nisbatan qo llanishi mumkin
ʻ
33

bo lgan jazo hamda boshqa huquqiy ta sir choralarini, ularni tayinlashningʻ ʼ
umumiy qoidalarini o zida aks ettirgan
ʻ O zbekiston Respublikasining ʻ normativ-
huquqiy hujjati tushuniladi 16
. O zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi
ʻ
yuqorida qayd etilgan ta rifni o zida mujassam etadi. Jinoyat kodeksi va jinoyat
ʼ ʻ
qonuni aynan bir xil tushunchadir.
169-modda. O g rilik
ʻ ʻ
O g rilik, ya ni o zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-toroj qilish
ʻ ʻ ʼ ʻ
—
eng kam oylik ish haqining ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yilgacha
axloq tuzatish ishlari yoki olti oygacha qamoq yoxud mol-mulk musodara qilinib
yoki musodara qilinmay uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
O g rilik:
ʻ ʻ
a) jabrlanuvchining kiyimi, sumkasi yoki boshqa qo l yukidagi ashyoga nisbatan
ʻ
(kissavurlik);
b) ancha miqdorda;
v) bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib sodir etilgan bo lsa, —
ʻ
eng kam oylik ish haqining ellik baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima
yoki ikki yildan uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki mol-mulk musodara
qilinib yoki musodara qilinmay uch yildan besh yilgacha ozodlikdan mahrum
qilish bilan jazolanadi.
O g rilik:
ʻ ʻ
a) takroran yoki xavfli retsidivist tomonidan;
b) uy-joy, omborxona yoki boshqa xonaga g ayriqonuniy ravishda kirib;
ʻ
v) kompyuter tizimiga ruxsatsiz kirib;
g) ko p miqdorda sodir etilgan bo lsa, —
ʻ ʻ
mol-mulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay besh yildan sakkiz yilgacha
ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
O g rilik:
ʻ ʻ
a) juda ko p miqdorda;
ʻ
16
O‘bekiston Respublikasining Jinoyat kodekssi (2026-yil 1-yanvardagi o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan).
-Toshkent:Adolat, 2026
34

b) o ta xavfli retsidivist tomonidan;ʻ
v) uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko zlab sodir etilgan
ʻ
bo lsa, —
ʻ
mol-mulk musodara qilinib, sakkiz yildan o n besh yilgacha ozodlikdan mahrum
ʻ
qilish bilan jazolanadi.
Xulosa
O‘g‘rilik jinoyati O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 169-
moddasida belgilanganidek, mulkka qarshi jinoyatlar ichida eng keng tarqalgan va
ijtimoiy xavf-xatar darajasi yuqori bo’lgan jinoyat turidir. Uning huquqiy mohiyati
o‘zganing mol-mulkini egasining roziligisiz va yashirin tarzda o‘zlashtirib olishdan
iborat bo‘lib, bu harakat mulk huquqining daxlsizligi tamoyiliga bevosita tajovuz
sifatida baholanadi. O‘g‘rilikka qarshi kurash faqat jazo choralarini qo‘llash bilan
35

cheklanib qolmasligi, balki ijtimoiy-iqtisodiy sabablarini bartaraf etish, huquqiy
ongni oshirish, mulkiy xavfsizlik tizimini mustahkamlash va profilaktik ishlar
orqali amalga oshirilishi lozim. O‘g‘rilik jinoyatining subyekti va subyektiv
tomoni jinoyat huquqining asosiy institutlaridan bo‘lib, mulk huquqlarini himoya
qilishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Subyektning yosh va aqliy holat talablari,
aybning faqat qasd shaklida bo‘lishi va motivlarning xilma-xilligi jinoyatni to‘g‘ri
baholash va oldini olish imkonini beradi. Ushbu elementlarning chuqur tahlili
jinoyat huquqining prinsiplariga asoslanib, jamiyatda adolat va tartibni
ta’minlaydi. Subyekt va subyektiv tomonni to‘g‘ri qo‘llash orqali nafaqat jazo,
balki tarbiya va profilaktika ham amalga oshiriladi. Natijada, mulkiy munosabatlar
mustahkamlanadi va fuqarolar huquqlari ishonchli himoyalanadi. Jinoyat
huquqining rivoji motivlarni bartaraf etish va subyektiv omillarni hisobga olish
orqali davom etishi kerak, bu esa jamiyatning umumiy farovonligiga xizmat qiladi.
Shunday qilib, o‘g‘rilik jinoyatini huquqiy jihatdan to‘g‘ri tavsiflash va
kvalifikatsiya qilish nafaqat adolatli jazo tayinlash, balki jamiyatda mulkiy
munosabatlarning barqarorligini ta’minlash va fuqarolarning huquqiy xavfsizligini
oshirishning muhim shartlaridan biridir.
36

Foydalanilgan adabiyotlar
Kitoblar
1. Rustamboyev, M. H. (2018). O’zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi.
Maxsus qism . Toshkent: Adolat nashriyoti.
2. Rustamboyev, M. H. (2016). Jinoyat huquqi (Maxsus qism) . Toshkent:
TDYU nashriyoti.
3. Tojixonov, U., & Rahmonqulov, H. (2019). Jinoyat huquqi. Maxsus qism .
Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti.
4. Ismoilov, B. (2020). Jinoyat huquqi nazariyasi . Toshkent: Adolat.
5. Zokirov, I. (2017). O’zbekiston Respublikasining jinoyat huquqi . Toshkent:
TDYU nashriyoti.
6. Abdurasulova, Q. (2018). Jinoyat huquqi asoslari . Toshkent: Yangi asr
avlodi.
7. Karimov, M. (2021). Jinoyat huquqining dolzarb masalalari . Toshkent:
Adolat.
Ilmiy maqolalar
8. Yusupov, A. (2021). Mulkka qarshi jinoyatlarning kriminologik tahlili.
Yuridik fanlar axborotnomasi , 3(2), 45–52.
9. Abdullayev, B. (2020). O‘g‘rilik jinoyatining huquqiy tavsifi va uning
tarkibi. Huquq va burch , 4(1), 60–65.
10. Rasulov, O. (2019). Mulkka qarshi jinoyatlar uchun javobgarlik masalalari.
Davlat va huquq nazariyasi jurnali , 2(3), 71–77.
Normativ-huquqiy hujjatlar
11. O‘zbekiston Respublikasi. (2023). O’zbekiston Respublikasining Jinoyat
kodeksi . Toshkent.
12. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi. (2017). Sudlar tomonidan mulkka
qarshi jinoyatlar bo’yicha qonunlarni qo’llash amaliyoti to’g‘risida Plenum
qarori . Toshkent.
13. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023). Toshkent.
Internet resurslari
37

14. O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. (2024).
https://lex.uz
15. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi rasmiy sayti. (2024). https://sud.uz
16. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi rasmiy sayti. (2024).
https://iiv.uz
17. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huquqiy portali. (2024).
https://huquqiyportal.uz
Manbalarni tekshirish uchun:
https://lex.uz
https://sud.uz
https://iiv.uz
https://huquqiyportal.uz
38

Купить