Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 53.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘qish va yozuv darslarining turlari. O‘qish va yozuv darslariga qo‘yiladigan talablar

Купить
O‘qish va yozuv darslarining turlari. O‘qish va yozuv darslariga qo‘yiladigan talablar. Reja: 1. Savod o‘rgatish davrida o‘quvchilarni yozuvga o‘rgatish. 2. Savod o‘rgatish davrida o‘qish va yozuv darslariga qo‘yiladigan talablar. 3. 1-4 sinflarda husnixat darslari. Boshlang‘ich sinflar dasturiga ko‘ra 1-sinfda husnixatga o‘rgatish savod o‘rgatish bilan bir vaqtda amalga oshiriladi. Bunda o‘quvchilar husnixatning gigiyenik talablariga rioya qilishlari, harflarni grafik jihatdan to‘g‘ri shakllantirishlari va ulashlari, ritm asosida yozishlari nazarda tutiladi. 1 -sinfda xat - savod davrida bolalar yozuvga bevosita yozuv daftaridagi mat e riallar asosida o‘rgatiladi. l-sinfning 2-yarim yilligida o‘qituvchi husnixatga o‘rgatishni ona tili darslariga qo‘shib olib borsa ham, o‘z ishlarini rejalashtirib olishi zarur, Bunda harflarni elementlarning qiyaligiga, harflar bo‘yining tengligiga, harflar va so‘z oralig‘ining teng bo‘lishiga e'tibor berish lozim. Savod o‘rgatishdan so‘ng yozuv sharti ham o‘zgaradi. O‘quvchilarning daftarlarida harf namunasi yo‘qligi tufayli ular qo‘shimcha bir qancha shartlarni bajaradilar. Jumladan. bosma harfni yozma harfga aylantiradilar, ulanish o‘rinlarini aniqlaydilar so‘zlarni qatorga to‘g‘ri joylashtiradilar. Bundan tashqari, mashq shartlarini. ham bajarishlari lozim. Shuning uchun o‘qituvchi doim yozuv materiallarini ko‘zdan kechirish. yordamga muxtoj holatlarni o‘ziga belgilab olishi va qisqa izohlashdan foydalanishi lozim. 2-sinfda husnixat uchun har haftada ona tili darslarining oxirgi hir soati ajratiladi va u o‘quv yili davomida 33 soatni tashkil etadi. 2-sinfda husnixat darslarini rejalasht i rga n ida quyidagilarga e ’ tibor b e rish z arur: a) bir chiziqli daftarning qiyinligini hisobga olib: harflarni gen e tik prinsip asosida yozdirish; b) har bir harfning o‘zidan oldingi va o‘zidan keyingi harfga ulanishini o‘rgata borish; v) harflarni el mentla rn ing o‘xshashligini hisobga o l ib guruhlash; g) b osh harflarni elem e ntlarning yuqoriga va pastki tomon tushishini hisobga olgan holda guruhlash; d) matnlarning bolalar hayotiga oid bo‘lishiga erishish; e)imlosi qiyin bo‘lgan so‘zlarni yozuv mat e riali sifatida tanlash; j)yozuv sur'atini oz-ozdan tezlashtirib borish maqsadida material hajmini ko‘paytirib borish. 3-sinfda har bir ona tili darsining 8-10 daqiqasi hu snixatga ajratiladi. Lo‘ nda gigi y enik bilimlar mustahkamlanadi. Bolalar 1 chiziqli; daftarga bosh va kichik shakllari bir xil, tuzilishi murakkab-harflarni yozishni.o‘rganadilar. ritm bilan yozishni, harflarni ulab so‘z, gap yozishni mashq qiladilar. O‘quvchilarni husnixatga o‘rgatish, grafik bilimlarni |shakllantirishda o‘quvchi shaxsining psixologik xususiyatlarini hisobga olish. Grafik malakalarning uzoq muddatda hosil bo‘lishi, uning o‘qish, imlo, chizmachilik, rassomchilik. nutq kabi o‘quv faoliyatlari bilan bog‘liqdir. Dastxatning o‘ta barqarorligi va individualligi. Yozuvning inson aqliy faoli y at i bilan b og‘liqligi. Husnixatni e gallashda barmoqlar harakatini rivojlantjirishning ahamiyati. Bolalarning ko‘rish, eshitish qobiliyatlarining yozuvi bilan bog‘liqligi. Yozuvga o‘rgatishning keyingi bosqichlarida yozuvning aftomatlashuvi. 1-sinflarda o‘quvchilar yozuvi sifatining o‘sib borishi. 3.Yozuv qurollari( ruchka va daftar) bilan ishlash malakasini shakllantirish Bugungi kunda eng ko‘p tarqalgan yozuv qurollaridan biri sharikli (ravon yozadigan, “Alfa”) ruchkalar bo‘lib qolmoqda. Shundan kelib chiqib, butun sinf o‘quvchilarining bir xil tipdagi yozuv ruchkasidan foydalanishi katta ahamiyatga egadir. Ular varaq sathiga nisbatan bir xil qiyalikda ishlatiladi. Ruchkalarga qarash va ularni yozishga shaylashga ham talab qo‘yiladi. Agar bolalarga bir xil tipdagi ruchkadan foydalanish qat`iy talab qilib qo‘yilmasa, ularning biri qimmatbaho ruchkada, biri gelli, yana biri rangli, boshqa birovi esa ruchka pastasi bilan ham yozaveradi. Bu holat esa yozuv malakasining shakllanishiga salbiy ta`sir qiladi, o‘qituvchining mehnatini murakkablashtiradi. Mana shunday holatning oldini olish uchun bir xil tipdagi ruchkadan foydalanilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi. (1-rasm) “Alfa”ruchkasi birinchidan, ushlashga qulay, ikkinchidan, keraklicha uzunlikka ega, uchinchidan, pastasida ham boshqa ruchkalarga nisbatan rangi ko‘p, to‘rtinchidan, bu ruchkani ishlatish jarayonida parta va yozuv daftarlari bulg‘anmaydi. Lekin ushbu ruchka ham kamchiliklardan xoli emas:Ruchka haddan ko‘p qiyalikda hamda usti yaltiroq qog‘ozga yaxshi yozmaydi. O‘quvchilar hamma vaqt o‘z oldida bir dona toza varaq (nam salfetka) saqlashi lozim. Bu ruchka uchini tozalab turishga, varaq va qo‘lni bulg‘amaslikning oldini oladi. Chunki, birinchi sinfda bolalar juda sekin, ruchkani bir joyda ko‘p ushlab, yoki ruchkani qattiq bosib yozadilar. Natijada, ruchka ichidagi sharik yemirilib, rang to‘playdi. Agar u tozalab turilmasa,hamma yoqni bulg‘ashi tabiiy hol. Ruchka bilan yozayotganda bosim, ya`ni ko‘p kuch ishlatishning hojati yo‘q. Shuning uchun bolalarga ruchka bilan yozishni o‘rgatayotganda uning shu xususiyatini unutmaslik va bolalarga tushuntirmoq lozim. (2-rasm) Yozish jarayonida o‘qituvchi qo‘1 holati borasida ham o‘quvchilarga aniq ko‘rsatma beradi. Ruchkani uchta barmoqda ushlash lozim: katta, ko‘rsatkich va o‘rta. Katta va o‘rta barmoqlar ruchkani ushlaydi, ko‘rsatkach barmoq esa yuqoridan yozish jarayonini boshqaradi. Bolalar ruchkani barmoqlari orasida qattiq qismasdan erkin ushlashlari lozim. Yozish jarayonida ruchkaning oxirgi uchi o‘ng yelkaga qaratilgan bo‘lishi darkor. O‘qituvchi ruchkani ushlash jarayonida qo‘1 holati qanday bo‘lishini tushuntiradi. U ruchkani olib butun sinfga uni ushlash qoidalarini ko‘rsatadi. Ruchkaning uchidan to qo‘lning ko‘rsatkich barmog‘i uchigacha taxminan 1,5, 2 sm. masofa bo‘lishi kerak. Shundan keyingina o‘qituvchi bolalarga yozish uchun ruxsat beradi. Birinchi kunlar o‘qituvchi o‘quvchilar qo‘lidan ko‘zini uzmaydi. Ba`zi o‘quvchilar ruchka ushlash qoidalarini tez o‘zlashtira olmay qiynaladilar. Ular ruchkani mush bilan ushlab oladilar, yoki uchiga yaqin joydan ushlaydilar, ruchkani chap qo‘lda ushlaydilar, ko‘rsatgich barmoqlarini bukib yozadilar va hakozo. Bunday nuqsonlarni bartaraf etish o‘qituvchiga qiyinchilik tug‘diradi. O‘z-o‘zidan bu nuqsonlar yozuvning husniga putur etkazadi. Bola maktabga kelgan kunidan boshlab o‘qituvchi ruchkani to‘g‘ri ushlashni o‘rgatishi lozim. Shuningdek, ruchkani maxsus ruchka saqlanadigan qutichalar(penal)da saqlash zarurligini ham alohida tushuntirib o‘tish kerak. Birinchi kuni yozishdan oldin butun sinf birgalikda o‘qituvchi rahbarligida ruchkanining tuzilishi bilan tanishadilar: uning qalpog‘ini ochib, burab pastasini chiqaradilar, ya`ni ruchkani qismlarga bo‘lib, yana qayta sozlaydilar. Shu jarayonda o‘qituvchi bolalarga dars vaqtida sababsiz ruchkani qismlarga bo‘lishni man etadi. Ta'kidlaydiki, ruchkalar uyda har tomonlama tekshirilib, pastasi tugagan bo‘lsa, yangi pasta qo‘yib, keyin maktabga kelinadi. O‘quvchilarni har xil rangdagi pastalardan foydalanishga qo‘ymaslik zarur, ko‘k yoki to‘q ko‘k rang bilan yozish maqsadga muvofiqdir. Qizil rangni faqat o‘qituvchininq o‘zi ishlatadi. Yuqoridagi malakalarni tez va mustahkam shakllantirish uchun o‘qituvchi ota-onalarni to‘plab mazkur qoidalarni ularga ham tushuntirmog‘i lozim. Ikki tomonlama (maktab va uyda) yordam bolani ushbu qoidalarni tez o‘zlashtirib olishiga amaliy yordam beradi. O‘quvchilarga ruchkani sumkada saqlash qoidalari, hamda yozuv qurollarini yaxshi saqlash va ehtiyot qilish talablari muntazam ravishda tushuntirib boriladi. 4.Qiyalikda yozish malakasini shakllantirish yo‘llari Yozishga o‘rgatishning birinchi kunlaridayoq o‘qituvchi oldida o‘quvchilarni qiya yozish malakasini shakllantirish vazifasi turadi. Yozuv daftarlarida qiya qatorlar yo‘q. Bular kerak ham emas, chunki bu ko‘nikmanlar asta-sekin mashqlar jarayonida shakllanib, mustahkamlanib borishi kerak. Qiya yozish qog‘oz holatiga ham bog‘liq. Agar qog‘oz kerakli holatda qo‘yilgan bo‘lsa, yozuv o‘z-o‘zidan qiya bo‘laveradi va yozish jarayoni ozod va oson kechadi. Yozuv qiyaligi 65°(gradius)ni tashkil qilishi kerak . Bu barcha ta’lim bosqichlarida qo‘llaniladigan umumiy qoidadir. Birinchi navbatda o‘qituvchining o‘zi qiya yozishdan maqsad, uning ahamiyati va mohiyatini tushunib olmog‘i lozim. Daftar odatda parta ustida chap tomonga 65° qiyalikda qo‘yilishi lozim, shundan so‘’ng yozuv o‘ng tomonga 65° qiyalikda bo‘ladi (2-rasm). Boshlang‘ch sinfda ikki chiziqli daftar yo‘li kichik harflar uchun 4 mm, bosh harflar uchun 8mm o‘lchamda bo‘ladi,bir chiziqli daftar yo‘li 8 mm o‘lchamda bo‘ladi. O‘quvchilarni bir chiziqli daftatga yozishga o‘rgatishda yozuv mashqlari o‘tkaziladi: / / / / / / i i i i i i uu uu uu aaaa Harf qiyaligini saqlab yozishda, qo‘l harakatini uzmay yozish malakalari mustahkamlanib boradi. Bir chiziqli daftarga yozishda ba’zi o‘quvchilar bir harfni katta, ikkinchisini kichik, baland-past qilib yozadilar. O‘qituvchi daftarlarni tekshirganda shu so‘zni tuzatib yozib qo‘yishi kerak. Qiya yozilgan yozuv bilan tik yozilgan yozuvning farqi o‘quvchilarga ko‘rsatiladi. (tik) (qiya) ona, ana, non ona, ana, non Harf shakllarini yozishni o‘rgatayotganda o‘qituvchi doskaga yozib ko‘rsatadi. So‘ng parta oralab ko‘rib chiqadi.noto‘g‘ri yozganlar ogohlantiriladi. III sinfda o‘quvchilar chiroyli yozish malakalarini yaxshi o‘rganib oladilar. Endi o‘quvchilar ancha maydaroq yoza boshlaydilar. III sinfda yil boshidan bir chiziqli daftarga kichik harflarni 3 mm. balandlikda, bosh harflarni 6 mm balandlikda yozishlari kerak. O‘qituvchi harflarning balandligini tushuntirish bilan birga quyidagi qoidalarni eslatib turadi: Partada to‘g‘ri o‘tirish, ruchkani ushlash, daftar tutish qoidalari; O‘quvchilarni mayda harflar bilan tezroq yozishga o‘rgatish; Kichik harflarni bir xil balandlikda bir tekis qilib yozishga o‘rgatish; Tez yozish mashqlari o‘tkazish. Bu ishlarni yil davomida olib borish kerak.III sinfda o‘quvchilarni chiroyli yozishga o‘rgatish uchun ham tayyorgarlik mashqlari o‘tkazish va chamalashga o‘rgatish lozim. ooo dddd ch ch ch bbbb Bu mashqlarni bajarishda qo‘l harakatini uzmay yozish, bosh va kichik hsrflsrni bir-biriga bog‘lab yozish ko‘nikmasi mustahkamlanib boradi. Yozuv daftarini partaning o‘ng tomonidan 25° burchakda qo‘yib yozishning asosiy sababi to‘g‘ri, oson va tez yozishni ta`minlashdir. Agar daftar aytilgan burchak ostida qo‘yilsa yozayotgan qo‘lning tirsak qismi parta ustida qimirlamasdar turadi, sezi1arli darajada qimir1aydi tirsakka tayani1gan holda qo‘lni parta ustida harakat qildirsangiz u pastdan tepaga qarab boradi. Agar daftar aytilgan burchak ostiga qo‘yilgan bo‘lsa, ruchka ushlaydigan qo‘1 daftarga to‘g‘ri chiziq chizadi. Agar daftar 65° qiyalikda qo‘yilmagan bo‘Isa, xat pastdan tepaga qarab chiziladi. Ana shu holatni o‘qituvchi tushunishi lozim. Shundagina u o‘quvchilariga qiya yozish shartlarini to‘g‘ri tushuntira oladi. Qiya qo‘yilgan yozuv daftari yozuvni qiya chiqishini ta`minlaydi. Shundan kelib chiqib, o‘qituvchi har kuni bolalar daftarini parta ustiga qanday qo‘yilganini nazorat qilib boradi va ko‘ziga ko‘ringan xatolarni o‘z vaqtida tuzatib, maslahatlar beradi. Shuni ham unutmaslik kerakki, daftarni o‘quvchi gavdasiga nisbatan qanday holatda qo‘yilgani ham ahamiyatlidir. Agar daftar (uning varag‘i emas) ko‘krakning ro‘parasida bo‘lsa yozishda qiyinchilik tug‘diradi, shuning uchun uni o‘ng elkaga yaqinroq joylashtirish lozim. Shunda yozayotgan vaqtda gavda o‘ngga qarab qiyshaymaydi, aksincha tik turadi. Bu hol tibbiy - biologik tomondan ham umurtqa pog‘onasining tik o‘sishiga yordam beradi. Amaliy mashg‘ulotlarni tashlil etish bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar. Husnixat va uni o‘qitish metodikasi bo‘yicha tashkil etiladigan amaliy mashg‘ulotlarda talabalar nazariy olgan bilimlarini amalga tadqiq etish bo‘yicha izlanishlar olib boradilar. Amaliy mashg‘ulotlarning mavzulari quyidagicha: 1. O‘quv qurollari mat e riallari bilan tanish t irish. Talabalarga o‘quv q u rollaridan foydalanish m e todikasini o‘rgatish. Ularni: joylashtirish va saqlash yuzasidan amaliy mashg‘ulot o‘tkazish. 2. Harf ementlarini yozish. Talabalarga yozuv daftariga yo z ish qoidalarini e sla t ish. H arf el e mentlarini yozish tartibi bilan tanishtirish va mashq qildirish. 3.Ilmoq ementli harflar guruhi bilan tinishtirish. llmoq e l mentli h arflarni soddadan murakkabga qarab yozdirishni mashq qilish. Ilmoq elementli harflar ishtirokida so‘zlar hosil qilish va yozish. 4.Halqali kichik harflar guruhi bilan tanishtirish. Halqali harflarni elementlarga ajratish, avval elementlarini, so‘ng to‘liq shaklini yozdirish.Talabalarga shu harflar ishtirokida so‘zlar hosil qildirib, husnixat qoidalariga muvofiq yozdirish. 5.Yarim oval elementli kichik harflar guruhi bilan tanishtirish. Yarim oval elementli harflarni qismlarga ajratib, avval elementlarini so‘ngra to‘liq shaklini husnixat talablariga muvofiq yozishni mashq qilish. Ushbu harflar ishtirokida so‘zlar yozish. 6. To‘liq oval elementli harflar guruhi bilan tanishtirish. Ularni qismlarga ajratish va elementlari ustida ishlash. To‘Iiq oval elementli harflarning to‘liq shaklini yozishni mashq qilish. Ular ishtirokidagi so‘zlarni husnixat qoidalariga muvofiq yozishni mashq qilish. 7. Harf birikmalari va u l arning elementlari ustida ishlash. Harf birikmalari ishtirok etgan so‘zlarning husnixat qoidalariga muvofiq yozish. 8. Yozma bosh harflarni guruhlarga bo‘lish. Yozma bosh harflarni qism l arga bo‘ l ib, avval harf elementi ustida mashq qilish. Harfning to‘liq shaklini yozishni mashq qilish. Bosh harflar ishtirokida so‘zlar yozish. 9. Bosma bosh harflarni yozish. Bosma harflar guruhi bilan tanishtirish. Bosma bosh harflarni yozish qoidalari bilan tanishtirish va yozishni mashq qilish. 10. Bosma kichik harflarni yozish. Ularni guruhlar va yozish tartib qoidalari bilan tanishtirish. Bosma kichik harflar yordamida so‘zlar tuzib yozish. 11.Harflarni pastki qismidan tutashtirish qoidalari bilan tanishtirish.Tutashtiruvchi unsuri bor harflar guruhi ustida mashq qildirish. Tutashtiruvchi unsuri yo‘q harflar ustida mashq qildirish. 12.Harflarni yuqori qismidan tutashtirish. Tutashtiruvchi unsuri bor harflar guruhi ustida mashq bajarish. Tutashtiruvchi unsuri yo‘q harflar guruhi ustida mashq bajarish. 13. Tekshiruv diktantini o‘tkazish. Diktantni tahlil qilish, grafik xatolarni to‘g‘rilash. 14. Husnixat darslarini o‘ t kazish yuzasidan amaliy mashg‘u l ot. Husnihat darslarining reja-konspektini tuzish. Husnihat darslarining tuzilishini o‘rganish. 15. Ijodiy yozma ish o‘tkazish. Husnixat darslarida qo‘llanadigan metodlarni amalda sinab ko‘rish yuzasidan tahlil. 16.1-2-sinflarda husnixat darslarini rejalashtirish. Rejalashtirishga qo‘yiladigan talablarni o‘rganish. Dastur talablarining tahlilini qilish. 17.3-4-sinflarda husnixat darslarini rejalashtirish. Rejalashtirishga qo‘yiladigan talablarni o‘rganish, Dastur talablarining tahlilini qilish. 18. Husnixat darslariga ko‘rgazmali qurollar tayyorlash. Har bir sinf uchun ko‘rgazmalar tayyorlash va ularni amalda qo‘llash. 19. Husnixat darslarini olib borish yuzasidan sinov darslarini o‘tkazish. Darslarni tahlil qilish. 20. O‘tilganlar yuzasidan umumiy takrorlash. Husnixat darslarini olib borish borasidagi yangiliklarni tahlil qilish. Pedagogik texnologiyala rni qo‘llash yuzasidan tushunchalar berish. Foydalanilgan adabiyotlar . 1. K. Qosimova, S. Matchonov, X. G‘ulomova, SH. Yo‘ldosheva, SH. Sariev “Ona tili o‘qitish metodikasi”. T. “Noshir”. 2009 . 1. Boshlang‘ich ta’lim bo‘yicha yangi tahrirdagi davlat ta’lim standarti, T-20 1 5. 2. Boshlang‘ich ta’lim bo‘yichak yangi tahrirdagi o‘quv dasturi. Boshlang‘ich ta’limt, 20 1 5 yil, 5-son 3. Safarova R va boshqalar, Savod o‘rgatisht, T-2014 4. Abdullaeva Q va boshqalar, Savod o‘rgatisht T-2014 5. G‘ afforova T va boshqalar, 1-sinfda savod o‘rgatisht, T-2015 6. G‘ ulomov M Yozuv daftarit, T-2014

O‘qish va yozuv darslarining turlari. O‘qish va yozuv darslariga qo‘yiladigan talablar

Купить