Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 27.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi nizolarning o‘ziga xos xususiyatlari

Купить
O’qituvchi va o’quvchi o’rtasidagi nizolarning o’ziga xos xususiyatlari Reja: 1. O‘qituvchilar o‘z faoliyatlarida o‘quvchilarning dars intizomi bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar. 2. Muammoli xulq-atvorning motivlari. 3. Pedagog ketma-ketlikdagi 5ta vazifani bajarish yo‘llari. O‘qituvchilar o‘z faoliyatlarida o‘quvchilarning dars intizomi bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar, ya’ni o‘quvchilarning ta’limga, bilim olishga nisbatan salbiy munosabatiga duch kelishadi. Ular o‘quvchilarga ma’lum talablarni qo‘yadilar va o‘quvchilar bu talablarga so‘zsiz amal qiladilar deb o‘ylaydilar. O‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi munosabatlarni “ko‘chadagi qarama-qarshi harakatga” qiyoslash mumkin, chunki o‘quvchining o‘qituvchiga munosabati konfliktli va muammoli xulq-atvor shaklida namoyon bo‘ladi. Intizomga rioya qilmaydiganlarga nisbatan konstruktiv ta’sir samarali bo‘lishi uchun bu xatti-harakatning asl motivlari nimadan iborat ekanligini aniqlash va shundan kelib chiqqan holda muammoning yechimini topish usullarini tanlash lozim. Bunday yondashuv o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida o‘zaro hurmatni shakllantiradi. Muammoli xulq-atvorning motivlari. Intizomni buzgan o‘quvchi bu xatti- harakat noto‘g‘ri ekanligini tushunadi, lekin u o‘z xulq-atvorining motivini tushunmaydi. Har bir bola uchun bu hatti-harakatning turli sabab va maqsadlari mavjud. Pedagoglar bu motivlarning qanday bo‘lishiga qaramay ularga ta’sir etish usullarini topishlari lozim. Agar pedagoglar xulq-atvorning buzilish maqsadlarini aniqlashga qodir bo‘lsalar, u holda o‘quvchi bilan konstruktiv munosabatlarni o‘rnata oladilar, unumsiz muloqot samarali muloqotga aylanishi mumkin. Bunda to‘g‘ri strategiyani tanlash qadamma-qadam muammoning yechimini topish imkonini beradi. Bunday vaziyatga pedagogik aralashuv natijasida shunday sharoitlar yaratiladiki, bolalar o‘z intizomlarini to‘g‘rilash borasida ma’lum qaror qabul qiladilar. O‘quvchining xulq borasidagi tanlovi, uning yomon xulq-atvorining maqsadi o‘qituvchi tomonidan aniqlanishi va inobatga olinishiga bog‘liq. Har bir o‘qituvchi o‘quvchiga o‘zini maktab hayotining to‘liq ishtirokchisi ekanligini anglashiga yordam berishi lozim. Bu borada pedagogga mazkur muammoga individual yondashish bo‘yicha amaliy reja tuzish tavsiya etiladi. Bu reja o‘quvchining xulq-atvoriga samarali ta’sir etishning usulidan iboratdir. Rejani tuzishda o‘qituvchi o‘zining strategiyasi va taktikasini ishlab chiqadi. Albatta bunda vaqt va vaziyatni tahlil etish talab etiladi, lekin natijalar o‘zini oqlaydi. O‘qituvchining qarashlari, ya’ni ustanovkasi o‘zgaradi, xavotirlik yo‘qoladi, avvallari muammoli o‘quvchidan faqatgina yomon xulq-atvorni kutgan bo‘lsa, endi yutuqqa erishishga ishonchi komil bo‘ladi. Ushbu rejani quyidagilar tashkil etishi mumkin: -“yomon” xulq-atvorning sababini aniqlash; - uni bartaraf etish usullarini tanlash; -o‘quvchini qo‘llab-quvvatlashning kelgusi taktikasini ishlab chiqish; -muammoni hal etishga ota-onalarni va pedagoglarni jalb etish. Rejani amalga oshirishda pedagog ketma-ketlikdagi 5ta vazifani bajaradi. 1-vazifa. Muammoli xulq-atvorni xolisona izohlash. Barcha o‘qituvchilarga o‘quvchining xulq-atvorini izohlashda xolislik yetishmaydi. Intizomni buzganda o‘quvchi aynan nimalar qilishi “hissiyotga berilmay” qisqa izohlanishi kerak. “U juda yomon bola”, “uning fikri tarqoq, parishonxotir”, “uni boshqarish juda qiyin”kabi izohlar o‘qituvchining o‘quvchiga nisbatan berilgan noto‘g‘ri bahosi hisoblanadi. Bu izohlar o‘quvchining xulq-atvoriga berilgan baho bo‘lmay, balki ayrim o‘qituvchilarning o‘quvchilar xulq-atvorini tuzatishda natijaga erisha olmaganligini bildiradi. Lekin bitta o‘quvchi hamma o‘qituvchilarga nisbatan ham bunday xatti-harakatni amalga oshirmaydi. 2-vazifa . Yomon xulq-atvorning sababini tushunib olish. Atrofdagilarning o‘ziga bo‘lgan e’tiborini xohlaydigan o‘quvchilar o‘zlarini xuddi haqiqiy artistlarday tutadilar va ko‘p hollarda bunday xulq-atvorning sababi shu bo‘ladi. Shunday bolalar borki, ular yoki butun sinfni jonlantirishlari mumkin, yoki aksincha, barcha ishlarni juda sekinlikda amalga oshiradilar. Bunday bolalarni barcha ishlarda faol bo‘ladiganlarga nisbatan “tuzatish” qiyinroq kechadi, chunki ular intizomni rasman buzmaydilar. E’tiborga bo‘lgan ehtiyoj psixologik jarayon bo‘lib, ovqat va suvdek zarur. Uydagi e’tiborning kamligi uning maktabdagi xulq- atvoriga ta’sir etadi. Bunday bolalar ijobiy muloqot qilishni bilmaydilar. Pedagogdan bunday o‘quvchilarga imkon qadar ko‘proq e’tibor qaratish talab etiladi. Ular o‘zlarini ko‘rsatish uchun turli usullardan foydalanadilar, ya’ni barcha ishlarning aksini qilishga, masalan, nazorat ishini hammadan keyin bajaradilar yoki umuman topshirmaydilar, sinf oldida o‘qituvchining obro‘siga putur yetkazadigan so‘zlarni aytadilar. Bu esa o‘z navbatida xavotir va zo‘riqishni yuzaga keltiradi. Shunday bolalar ham borki, ular bir qarashdan intizomli, xushmuomala bo‘lib ko‘rinadilar, lekin o‘zlari hohlagan ishni qiladilar, diqqatlarining tarqoqligi va xotiraning pastligi, jismoniy holatlari bilan o‘zlarini oqlaydilar. Ular tartib-qoidalarga va o‘zidan kattalarga bo‘ysunish kerakligini aniq anglab yetmaydilar. Agar o‘qituvchi o‘quvchidagi bunday xarakterli xususiyatlarni tuzatishga erishsa, bunday o‘quvchilar shaxsida liderlik va mustaqil fikrlash qobiliyatlari shakllanadi. Ular mustaqil fikrlashni, qaror qabul qilishni va o‘z hayotlarini nazorat qilishni xohlaydilar. Murakkablik tomoni shundaki, bunday tomonlarni ular boshqalarga ham nisbatan qo‘llashga, ularni boshqarishga ham harakat qiladilar. O‘quvchi intizomni buzganda aynan qanday xatti-harakatni amalga oshirishi, qanday vaziyatlarda buni qilayotganini qayd etish va nima uchun bunday qilayotganini aniqlash muammoli xulq-atvorni xolisona izohlash imkonini beradi. E’tibor va birinchilikni talab qilayotgan bolalar o‘ta yoqimli va xushmuomala bo‘lishlari mumkin. Nojo‘ya hatti-harakatlarni qasd olish maqsadida amalga oshiradigan o‘quvchilar esa agressiv, xo‘mraygan, jahldor bo‘ladilar. Bunday xulq-atvor bolaning nimadandir noroziligi va ranjiganligining oqibatidir. O‘qituvchi har kuni bolaning oldida bo‘lganligi sababli u boshqalardan ko‘rgan alamining qasdini o‘qituvchidan oladi. U darsga xalaqit beradi, kitoblarni yirtadi, sinfdoshlari bilan janjallashadi, muntazam ravishda kechikib keladi. Bunday o‘quvchilar o‘qituvchini turli yo‘llar bilan jahlini chiqarishga harakat qiladilar. Ayrim hollarda qasd olish uchun o‘ylab topilgan nojo‘ya xatti-harakatlar bolalarning o‘zlariga katta zarar yetkazishi, ya’ni ular ichkilikka, giyohvandlikka ruju qo‘yishlari, erta jinsiy aloqa va jinoyatga qo‘l urish(qasd olishning faol shakllari)lari mumkin. Lekin odamovilik, tortinchoqlik, befarqlik kabi qasdning passiv shakllari ham mavjud. Bunday holatlarda o‘qituvchi bolaga yordam bermoqchi bo‘ladi, lekin natijaga erishish biroz qiyin kechadi. “Yomon” xulq-atvorning motivlari: -e’tibor talab etish; -o‘z so‘zini o‘tkazishga harakat qilish; -qasd olish istagi; -omadsizlikdan qochish. Bunday bolalar boshqalarni xafa qilish orqali o‘zlarini himoya qiladilar. Agar odamovi, g‘amgin bolalardagi bunday ruhiy holatlarning o‘z vaqtida oldi olinmasa, ular depressiyaga tushib suitsid holatlarini ham sodir etishlari mumkin. Shunday o‘quvchilar ham borki, ular hech kimga zarar yetkazmaydilar, lekin yana omadsizlikka uchrayman deb, o‘qituvchi sezmaydi deb hech nima qilmaydilar. O‘zlarini “harakat qilsam, buni qilaolaman, lekin o‘zim xohlamayman” deb oqlaydilar. Fanlar bo‘yicha nazorat yozma ishlarida birdan kasal bo‘lib qoladilar yoki darsdan ketish uchun asosli sabab topadilar. Bunday tarzda ular o‘zlarini anglanilmagan holda himoya qiladilar. O‘qituvchida ko‘p hollarda o‘quvchining samimiyligiga shubha uyg‘onadi. Mana shunday bolalar o‘qituvchidan ko‘proq “Sen buni uddalaysan, qo‘lingdan keladi!” degan so‘zlarni eshitishlari kerak. Muntazam ravishda ular o‘qituvchining qo‘llab-quvvatlashini sezsalar ularda o‘ziga nisbatan hurmati va ishonchi ortadi, o‘zini bunday xatti- harakatlar bilan himoya qilish esa kamayadi. 3-vazifa . O‘qituvchining nuqtai nazari va munosabatining o‘zgarishi. O‘quvchining xususiyatlarini tahlil qilgan holda o‘qituvchining shaxsi, uning o‘quvchilar bilan muloqot va munosabatlari ahamiyatga egadir. O‘qituvchilar o‘quvchi bilan ma’lum qoidalar doiralari asosida munosabat qilishlari lozim. 1-qoida. O‘quvchining shaxsiga emas, balki uning ayni vaqtdagi xulq- atvoriga diqqatingizni qarating. O‘quvchining xulq-atvorini muhokama qilayotganda unga xolisona baho berishga harakat qiling. Bunda ayni vaqtda sodir etilgan xatti-harakat haqida “shu yerda va hozir” gapiring. O‘qituvchi tomonidan bunday xatti-harakatni avval ham sodir etgansan yoki kelajakda ham sodir etishing mumkin deb tanbeh berilsa, o‘quvchi tushkunlikka tushib, bu xatti-harakatni tuzatib bo‘lmas xato deb o‘ylaydi. O‘qituvchi o‘quvchiga nisbatan qat’iyatli, shu bilan birga xayrixoh bo‘lishi kerak. O‘qituvchining: “mening senga munosabatim juda yaxshi, inson sifatida men seni hurmat qilaman, bu qilayotgan ishingni hoziroq bas qilishingga ishonchim komil” degan so‘zlari o‘quvchi uchun katta ahamiyatga ega bo‘lib, uning o‘zini hurmat qilishga, xulqini yaxshi tomonga o‘zgarishiga turtki bo‘ladi. 2-Qoida. O‘zingizning negativ his-tuyg‘ularingizni nazorat qiling. O‘quvchi bizning ayni vaziyatda unga jahl qilsak, g‘azabimizni bildirsak, bunga javoban o‘zini yanada qasdma-qasd yomon tutishi mumkin. O‘qituvchi qachonki o‘z his- tuyg‘ularini nazorat eta olsa, o‘quvchiga o‘zini yomon tutishiga imkon bermaydi va kelgusida yaxshi shaxslararo munosabatlar uchun zamin hozirlaydi. 3-Qoida. Vaziyatni yanada keskinlashtirmang. O‘ta baland ovozda gapirish, “bu yerda o‘qituvchi men, sen emas” degan iborani ishlatish, piching va istehzo bilan gapirish, shaxsiyatga tegish, nizoga boshqalarni ham jalb etish, tashqi ko‘rinishini tanqid qilish, o‘quvchilarni kalaka qilish va boshqalar qat’iyan man etiladi. Bularning ba’zilari qisqa vaqtga o‘quvchini tinchlantirishi mumkin, lekin unda o‘qituvchiga nisbatan hurmat uyg‘onmaydi va ishonchli muloqotga kirisha olmaydi. 4-Qoida. O‘quvchining xatti-harakatini butun sinf oldida emas, balki darsdan so‘ng bir o‘zi bilan muhokama qiling. 5-Qoida. O‘quvchilar odatda o‘qituvchining barcha aytganlarini “o‘zlari xohlagandek”, ya’ni aftlarini bujmaytirib, shoshmasdan, bajaradilar. Agar o‘qituvchi bunga ahamiyat bermasa, o‘quvchi o‘z-o‘zidan qoidalarga bo‘ysunishi mumkin, ular o‘rtasida qarama-qarshilik paydo bo‘lmaydi. 6-Qoida.O‘quvchiga do‘q-po‘pisa qilish, baqirish, uni ayblash kabi agressivlikni namoyon qilmang. Ular bu hatti-xarakatni sizga nisbatan ham “qo‘llash mumkin” deb tushunadi. Muammoli xulq-atvorda pedagogik ta’sir usullari . Agar bola e’tiborni talab etsa quyidagi usullarni qo‘llash mumkin: 1. E’tiborni kamaytirish: -ko‘p hollarda bolaning namoyishkorona xulq-atvorini to‘xtatishning eng samarali usuli – unga ahamiyat bermaslikdir; -ko‘zlar orqali aloqa o‘rnating. O‘quvchiga razm solib qarab turing-ko‘z qarashlaringiz orqali o‘quvchi sizni uning xatti-harakatidan norozi bo‘layotganingizni tushunadi; -hech qanday qarashlarsiz va so‘zlarsiz uning yoniga kelib turing. Bolalar nimanidir noto‘g‘ri qilayotganlarini tushunadilar va ularni oldiga yaqinlashishingiz zahotiyoq nojo‘ya harakatlarini to‘xtatadilar; -dars davomida intizomni buzmoqchi bo‘lgan bolaning ismini dars mavzusiga bog‘lab aytib o‘ting. U tinchlanish kerakligini tushunadi; -yozma tarzda ogohlantiring. Shunchaki bolaning oldiga “iltimos, shu ishingni qilmagin” degan mazmundagi yozuvni qo‘yib keting. Bolaga bu qanday ta’sir qilganini kuzating; -o‘z noroziligingizni to‘g‘ri izhor eting. Ba’zida “hoziroq bas qiling!”deb baqirgingiz keladi. Lekin buni boshqa tarzda aytish ham mumkin: “Lola, men darsni tushuntirayotganimda seni gaplashib o‘tirishing mening xayolimni chalg‘itadi, iltimos, gaplashmay o‘tirgin”. 2. Dars davomida o‘quvchilarga birmuncha vaqt xohlagan ishlarini qilishga ruxsat bering (“taqiqlangan meva doim shirin”): -nojo‘ya harakatlar (o‘tirishni xohlamasalar turaversinlar, bir-birlari bilan gaplashaversinlar) va bema’nigarchilikka ma’lum vaqt ruxsat bering; -“hamma narsa mumkin” usulini qo‘llang. Bu usul shundan iboratki, o‘quvchilar intizomni faqat avvaldan kelishib olingan hajmda buzishlari mumkin. Shuningdek bu hajm kichrayishi mumkinligi ham aytilgan bo‘lishi kerak. Bu usul faqatgina o‘quvchiga e’tibor kerak bo‘lganda qo‘llaniladi. O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi bunday alohida munosabatlar natijasida o‘quvchi o‘ziga nisbatan e’tiborning kerakli ekanligini his etadi. 3. O‘quvchilarning yomon xulq-atvorini ular kutmagan tarzda to‘satdan to‘xtatish: -kulgi va yumordan foydalaning; -past ohangda gapirishni boshlang. Ko‘p o‘quvchilar “Maktabda siz uchun eng yoqmagan narsa nima?” deb savol berilganda “Baqirib va o‘dag‘aylab gapiradigan o‘qituvchilar” deb javob beradilar. Qachonki o‘qituvchilar sekin gapirsalar o‘quvchilar ham shunga javoban qo‘pollik qilmaydilar. -darsni birmuncha vaqtga to‘xtatib turing: “Avval tinchlanib olinglar va qachon darsni davom ettirish mumkinligini aytasizlar” deb, sinfga murojaat qilish mumkin. O‘qituvchining bunday yengil bosimi tezda ta’sir etadi. 4. O‘quvchilarni chalg‘iting: -“Sen bu savolga qanday javob bergan bo‘larding?”, “Sening fikring qanday?” kabi to‘g‘ridan-to‘g‘ri savollar bolani “yomon” xulq-atvordan chalg‘itadi; -unga biror bir vazifani (daftarlarni yig‘ib olish, bo‘r olib kelish, sinf jurnalini olib kelish va boshq.) yuklating; -o‘quvchilarning faoliyatini o‘zgartiring (har biriga alohida topshiriq bering). 5. Sinfning diqqatini intizomga rioya qilayotganlarga qarating: -sizni topshirig‘ingizni bajargan o‘quvchilarga minnatdor chilik bildiring; -ularni maqtang. 6. O‘quvchilarning joyini o‘zgartiring. Ularni boshqa joyga o‘tkazsangiz “tomoshabinlardan” mahrum etasiz va ular tinchlanadilar. Agar bola qasddan yoki boshqalarning ustidan hukmronlik qilish xulq- atvorini qo‘llasa quyidagi usullardan foydalanish mumkin: 1. Nizo kelib chiqmasligi uchun diplomatik yo‘l tuting. 2. O‘quvchining nimaga qodir ekanligini tan oling. O‘quvchiga qanchalik ko‘p bosim o‘tkazsangiz, u shunchalik qarshilik ko‘rsatadi “Sen topshiriqni bajarmasligingni men tushundim” degan mazmunda murojaat qilsangiz o‘quvchi buni buyruq ham, nasihat ham emas deb qabul qiladi. Darsni davom ettirish mumkin va aksariyat hollarda o‘quvchi hech qanday e’tirozsiz boshqa o‘quvchilarga qo‘shilishi mumkin. 3. Agar yuzaga kelgan nizoli vaziyatni muhokama qilmoqchi bo‘lsangiz buni dars vaqtida emas, balki tanaffus vaqtida bajarish maqsadga muvofiq. Chunki atrofdagilarning guvohligi qarama-qarshilikni yanada kuchaytiradi. “Tomoshabinlarsiz” o‘quvchi o‘zgaradi. 4. Yuzaga kelgan vaziyatning muhokamasini keyinroqqa qoldiring: “Men hozir buni muhokama qilmoqchi emasman”, “Balki, sen haqdirsan, kel bu haqida keyin gaplashamiz”. 5. Muhokama uchun maxsus vaqt belgilang. “Sen bilan buni muhokama qilishga roziman. Oltinchi darsdan so‘ng vaqting bo‘ladimi?”. Va yana xotirjam darsni davom ettirish mumkin. 6. O‘quvchilarga topshiriq bering. “Balki, sen haqdirsan... Lekin hozir darsni davom ettirsak”, “Men albatta bu haqida o‘ylab ko‘raman, hozir esa mavzuga qaytamiz...”. O‘quvchilarning nojo‘ya so‘zlari albatta qattiq ta’sir etadi, agar ularga javob bera olmasangiz mavzuni o‘zgartiring, vaziyatni yumshating va o‘quvchilarga topshiriq bering. 7. O‘quvchilarni vaqtincha darsdan chetlashtirish texnikasini qo‘llang. Lekin shu yerda aytish kerak-ki, ularni koridorga yoki “manzilsiz” chiqarib yuborib bo‘lmaydi. Sinf ichidagi boshqa partaga, boshqa sinfga, psixologning, direktorning xonasiga chiqarish mumkin. Bu eng so‘nggi choralardir. O‘quvchiga taklif qiling: “Aziz, senga nima ko‘proq ma’qul, darsda biz bilan o‘tirishmi yoki direktorning xonasiga borishmi? Seni ko‘rinishingdan direktorning xonasiga borishni tanlaganingni sezdim”. O‘quvchi ikkitasidan birini tanlashi kerak. Agar shunday davom etsa darsdan chiqib ketishi mumkin. 8. Jarima belgilash. Intizomni buzish oqibatsiz kechma sligini bolalar tushunishlari lozim. Intizom buzilishining har bir ko‘rinishi uchun ma’lum jarimalar belgilanishi mumkin. Jarimalar nojo‘ya harakatning yoki intizom buzishning xarakteriga mos bo‘lishi, masalan, stulni sindirdingmi-tuzatib qo‘y, xonani iflos qildingmi-tozala, haqorat qildingmi-uzr so‘ra kabi mazmunda bo‘lishi kerak. O‘quvchilarga nisbatan bunday jarimalar kelgusida bu kabi xatti- harakatlarni takrorlamasligi uchun qo‘llaniladi. Jarimalar quyidagicha bo‘lishi mumkin: -o‘quvchini tanaffusga chiqishdan mahrum qilish, darsdan so‘ng birmuncha vaqtga olib qolish; -darslikdan, jismoniy tarbiya darsida biron- bir sport inventaridan, kompyuterdan foydalanishdan mahrum qilish; -zarar o‘rnini to‘ldirish; -maktab ma’muriyati bilan uchrashish; -ota-onalar bilan uchrashish. Pedagogik ta’sirning usullari quyidagicha bo‘lishi mumkin: -o‘quv materialini tushuntirish usulini o‘zgartirish. M. Montessorining ta’rifiga ko‘ra, past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar uchun dars mavzusini tushuntirishda noan’anaviy usullardan foydalanish samara beradi. Ular uchun maxsus topshiriqlar tayyorlash, juft bo‘lib ishlash, o‘quvchilarni bir-biriga biriktirish, “sen buni uddalaysan, qo‘lingdan keladi” degan so‘zlar bilan yutuqqa erishishi uchun sharoit yaratish, muvaffaqiyatga qozonishga ishonchni shakllantirish, xatolikka yo‘l qo‘yganda tushkunlikka tushmaslik, o‘quvchining kuchli tomonlarini ochib berish, o‘quvchiga individual yordam berish muhimdir. 4-vazifa. O‘quvchilarni qo‘llab-quvvatlash strategiyasi. 1. Biz bolani qanday bo‘lsa shundayligicha, ya’ni uning ahmoqona qiliqlariga, kamchiliklariga, nojo‘ya harakatlariga qaramay qabul qilishimiz kerak. Bu ularga o‘zini hurmat qilish va o‘z xulq-atvorini o‘zgartirishiga imkon beradi. 2. O‘qituvchi o‘quvchiga dars davomida qanchalik e’tibor qaratsa, uni eshitsa, uni maqtasa, shunga javoban o‘quvchi tomonidan intizom buzish hollari kamayadi. 3. O‘zining tan olinganligini his etish inson uchun juda muhimdir. O‘quvchilarning fikri hurmat qilinishi, ularning qilayotgan ishlari sinf va maktab uchun foydali ekanligini ko‘rsating. To‘g‘ri maqtov orqali intizomni tuzatishga erishish mumkin. 4. Ma’qullash. O‘quvchilarga ularning ijobiy xarakter xususiyatlari yoki biron narsani amalga oshirish uchun qilayotgan harakatlari, ularning qiziqishlari, erishgan yutuqlari haqida gapirib turish lozim. Chunki ularning ijobiy xususiyatlari o‘qituvchi tomonidan tan olinsa ular o‘qituvchilarga ham yaxshi munosabatda bo‘ladilar. 5. Iliq munosabatlar. O‘qituvchi kelgusida ham quvonch bilan eslab turiladigan iliq emotsional muhitni yarata olishi lozim. Chunki o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi yaxshi munosabatlar sinfda intizom bo‘lishi uchun eng yaxshi vositadir. 5-vazifa. Ota-onalar va boshqa fan o‘qituvchilarini jalb etish. O‘qituvchining mazkur muammo bo‘yicha olib borayotgan ishining samaradorligi bu jarayonga ota-onalarni jalb qilish orqali ham ortadi. Qachonki o‘qituvchilar va ota-onalarning harakatlari birlashsa, bir maqsad sari hamkorlikda ish ko‘rsalar natijaga tezroq erishiladi. Sir emaski, tarbiyasi qiyin bolalarning oilalari, ota- onalari ham shundaylar q a toriga kiradi. Oilaviy tarbiyaning avtoritar yoki beparvolik usuli ta’lim olishda yaxshi natijalarga erishish imkonini bermaydi. Shuning uchun ota-onalar munosabatlari usulini o‘zgartirish o‘quvchining xulq- atvorining o‘zgarishiga va uning fanlarni o‘zlashtirishiga sabab bo‘ladi. Tarbiyasi qiyin bolalarning ota-onalari bilan o‘zaro munosabatlarini yo‘lga qo‘yish uchun bir necha qoidalarga rioya qilish zarur hisoblanadi. Ota-onalar bilan o‘zaro munosabatlarning qoidalari. Ota-onalarga farzandining yomon xulq atvori haqida shunchaki umumiy tarzda emas (“Sizni o‘g‘lingiz...barcha o‘qituvchilarga halaqit beradi”), balki aniq dalillar keltirgan holda ma’lum qiling. Ota-onalarga birdaniga farzandining barcha nojo‘ya ishlari haqida gapirmang, aks holda ota-onalar darg‘azab holda bolalarini do‘pposlashga tushadilar. Ota-onalar bilan shunchaki sodir bo‘lgan vaziyatni (“ikki” baho olganligi, kimdir bilan janjal, uy vazifasini bajarmaganligi, intizomni buzganligi) muhokama qilish kifoya. Oqibati nima bo‘lishi haqida gapirmagan ma’qul. Ijobiy holatlarni bashorat qilish esa foydali bo‘lishi mumkin. O‘quvchining ijobiy sifatlari, uning oz bo‘lsada yutuqlariga urg‘u berish va kelajakda ota- onalarning o‘z farzandlariga yordami bilan yaxshi natijalarga erishish mumkinligiga ishonch bildiring. Ota-onalar ham oddiy odamlar ekanligini unutmang. Ularning e’tiborsizligidan ranjimaslik lozim. Ko‘p hollarda sizning talablaringiz o‘qituvchilarning muammosi (masalan, biron-bir o‘quv predmetiga bo‘lgan munosabati, biron-bir o‘qituvchi yoki o‘quvchiga nisbatan qo‘pol muomalasi) bo‘lishi mumkin. Hamkorlikka faqatgina ota-onalarni emas balki o‘quvchilarning o‘zlarini ham taklif eting. Bu bilan ularga ham qandaydir mas’uliyatni yuklagan bo‘lasiz. Ba’zida o‘quvchilar o‘zlarida qandaydir o‘zgarishlarni kattalarga nisbatan tezroq anglaydilar. Shu bilan birga agar o‘quvchilar ularning xulq-atvorini ota-onalari va o‘qituvchilar birgalikda tuzatishga harakat qilayotganlarini ko‘rib yaxshi tomonga o‘zgarish kerakligini tushunadilar. Tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi T.: O’zbekiston nashriyoti 2019 y 2. X.I.Ibragimov Pedagogik-psixologiya. O’quv qo’llanma .O’zbekiston milliy jamiyatinashriyoti.T:2009y 3. Sh.Do’smuxammedova, X.A..Tillshayxova G.Baykusunova, G.Ziyavitdinova Umumiy psixologiya 2-kitob. Darslik. T.:2020 y 4. D.A.Nurkeldiyeva, Ya.Ye.Chicherina. Ilk maktabgacha va Kichik maktab yoshidagi bolalarni psixologik, pedagogik va logopedik tekshirish. Uslubiy qo’llanma. T.:Yangi avlod 2007y 5. Davletshin M.G. Zamonaviy maktab o‘qituvchisi psixologiyasi. - Toshkent, 1998 y. 6. Sherbakov A.I. Yosh psixologiyasi va pedagogik psixologiyadan praktikum. Toshkent, 1991. 7. Xoliqov A.A. Pedagogik mahorat. Darslik. – T.: IQTISOD- MOLIYA ” , 2011.- 425 b. 8. Ibragimov X.I., Abdullayeva Sh.A. Pedagogika nazariyasi. Darslik. - T.: “Fan va texnologiyalar” nashriyoti, 2008 . 9. O‘zbek pedagogikasi antologiyasi. 1-jild. Tuzuvchi-mualliflar: K.Hoshimov, S.Ochil. –Toshkent “O‘qituvchi”, 1995; 2-jild. Tuzuvchi-mualliflar S.Ochil, K.Hoshimov –Toshkent “O‘qituvchi”, 1999 y 10. Po’latova P. M. Maxsus pedagogigka – T.: 2005.

O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi nizolarning o‘ziga xos xususiyatlari

Купить