Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 30.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘qituvchining pedagogik mahorati va uning tarkibiy qismlari.Pedagogik texnika haqida tushuncha

Купить
MAVZU : O‘qituvchining pedagogik mahorati va uning tarkibiy qismlari.Pedagogik texnika haqida tushuncha . 1. O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni asosida o’qituvchi faoliyati mazmuniga qo’yiladigan talablar. 2. O’qituvchining umumiy madaniy saviyasi va qobiliyati. 3. Pedagogik mahoratning tarkibiy qismlari va ularning mohiyati. 4. O’qituvchi faoliyatining asosiy yo’nalishlari. 5. Pedagogik bilimlar. Pedagogik zakovat. Pedagogik qobiliyat. Pedagogik texnika. 6. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASINING “TA’LIM TO’G’RISIDA”GI QONUNI ASOSIDA O’QITUVCHI FAOLIYATI MAZMUNIGA QO’YILADIGAN TALABLAR . Pedagogik mahorat haqida tushuncha. Oliy o’quv yurtlarida ixtisos tayyorlash tizimida «Pedagogik mahorat» ko’rsini o’qitish maksadga muvofik bo’lib koldi. «Pedagogika nazariyasi», «Maktabda tarbiyaviy ishlar metodikasi», «Fanlarni o’qitish uslubiyati», «Pedagogika tarixi» va «Pedagogik amaliyot» bilan bir katorda «Pedagogik mahorat asoslari»ni o’qitish ham bulgusi mutaxassislarni tayyorlashda, o’qituvchining malakasini oshirishda Milliy dasto’rning vazifalaridan biridir. «Pedagogik mahorat» kursi o’qituvchilarni ilmiy – metodik va amaliy jihatdan tayyorlashni maqsad qilib qo’yadi. Uning asosiy yunalishlari: pedagogik ijodkorlik, pedagogik topkirlik, pedagogik muloqot, o’qituvchining professional sifatlari, o’qituvchi nutki, uning o’quvchiga har tomonlama ta‘sir etish mahorati, pedagogik texnika hamda o’qituvchining tarbiyachilik mahoratidan iborat. O’qituvchi faoliyati o’z xususiyatiga ko’ra ijodiy yunalishga ega. Shunga ko’ra ham yukorida sanab ko’rsatilgan yunalishlardan tashkari, o’qituvchining o’quvchilarga ta‘sir etish yullari, usullari, lektorlik san‘ati va mahorati kabi masalalarni ham o’z ichiga oladi. O'quv-tarbiya ishlari jarayonida eng yuksak natijalarga erishib, faoliyatiing yuksak darajada baholanishini va hamma tomondan tan olinishini istamaydigan o’qituvchi topilmasa kerak. Bunga erishishini, ana shu xil orzuning ushalishini Xo'sh Pedagogik mahorat va tehnika nima? Uning mohiyati nimadan iborat? Unga qanday erishsa bo'ladi? Hozirgi zamon pedagogika va psixologiya sohasidagi adabiyotlarda «Pedagogik mahorat» tushunchasiga doir turlicha izohlarga duch kelamiz. Bu tushunchaning mohiyatini bir muncha to'laroq, aniqroq ta'rifi «Pedagogak endiklopediya»da berilgan deyish mumkin. Bizningcha, boshqalarga nisbatan bu ta'rif Pedagogik mahorat mazmunini va mohiyatini bir muncha to'g’ri yoritadi: “Tarbiya berish va o'qitishda yuqori darajaga erishish va uni doimo takomillashtirib borish imkoniyatini ta'minlovchi san'at bo'lib, bolaga mehr qo’ygan va o'z kasbini sevgan har bir o'qituvchinnng qiladigan ishidir. O'z ishining mohir ustasi bo'lgan pedagog - bu yuksak darajada madaniyatli, o'z fanini chuqur biladigan, fanning yoki san'atning tsgishli sohalarini yaxshi tahlil eta olaadigan, tarbiyalash va o'qitish uglubiyotini mukammal egallagan mutaxassisdir”. Bu ta'rifni yaxshi tushunib, uning ma'no mohiyatini tahlil etadigan bo'lsak, ushbu ta'rifda Pedagogik mahorat tushunchasi mazmuniga kiradigan quyidagi masalalarni ajratish mumkin bo'ladi: Umumiy madaniyatning yuqori darajasi, bilimdonlik va aql-zakovatning yuksak ko'rsatkichi; O'zi o'qitayotgan faniga doir keng va chuqur bilim; Pedagogika, umumiy, yosh va pedagogik-psixologiya kabi fanlar sohasidagi bilimlar bilan qurollanganlik, ulardan o'qitish va tarbiyalash ishlari tajribasida erkin va ustalik bilan foydalana bilish; O'quv-tarbiya ishlari metodikasini mukammal egallaganlik. Pedagogik mahorat mazmunida quyidagi o'zaro bog’liq bo'lgan asosiy qismlarini ajratish mumkin: 1. Pedagogik insonparvarlik yo'nalishi; 2. Mutaxassislikka doir bilimlar; 3. Pedagogak qobiliyat; 4. Pedagogik texnika (ko’nikma-iqtidor) O’qituvchilik dunyodagi eng qadimgi kasblardan biridir. Uiing ijtimoiy ahamiyati hech qachon kamaymaydi, so'nmaydi. O’qituvchilik kasbi bir qator muhim talablarga javob berishi kerak. Hozirgi davrda, biz mustakil O'zbekistonda qurayotgan demokratik xuquqiy davlatda faoliyat ko'rsatadigan o'qituvchi qanday bo'lishi kerak? Hozirgi zamon o'qituvchisining shaxsi uchun eng muhim asos - bu insopparvarlik yo'ialishidir. O’qituvchi juda yuksak darajada umumiy madaniyatga ega odam. U juda ko'p narsani bilishi kerak, hozirgi zamonda o'zi o’qiyotgan fan sohasidagi yutuqlardan, yan giliklardan xabardor bo'lishi, o'z o'quvchilarini har kuni o'qishga o'rgatib borish uchun o'zi muntazam o'qib o'rganishi, o'z bilimini to'ldirib, chuqurlashtirib borishi kerak. Demak, o'qituvchi Pedagogik mahorat va tehnikaining asosi o'z ustida ishlab borish – mustaqil o'qishdir. «Pedagogik mahorat» fanining predmetini pedagogning faoliyati tashkil etadi. «Pedagogik mahorat» kursining maqsadi esa - mahoratli pedagogni tarbiyalashdan iborat. Pedagogik mahorat fanining vazifalari: - tarbiyaning mohiyatini va shaxsni har tomonlama taraqqiy ettirishda tarbiyaning rolini ochib boradi; - tarbiyaning maqsadi, mazmuni, usullari, uni tashkil etishdagi shakllari o'rtasidagi bog’lanishlarni ko'rsatadi; - shuningdek Pedagogik mahorat fani o'z taraqqiyoti davomida ta'lim-tarbiya sohasidagi tajribalarni umumlashtiradi, tarbiyaning kelgusidagi rivojlanish istiqbollari yo'llarini yoritib beradi, tarbiyaviy ishlarning shakllarini ko'rsatadi. O'qituvchinnng Pedagogik mahorat shunday bir malakalar yig’indisidirki, u pedagogga tarbiyalanuvchilar ko'rib va eshitib turgan narsalar orqali o'z fikrlarini yetkazish imkonini beradi. Pedagogik mahorat tarkibiy qismlari: 1. Kasbiy bilim: A) Nazariy bilimlar, B) Amaliy bilimlar, C) Metodik bilimlar 2. Pedagogik qobiliyat: A) Didaktik qobiliyat, B) Akademik qobiliyat, C) Perseptiv qobiliyat, D) Suggestiv qobiliyat va h.k. O`zbekiston Respublikasi istiqlolini ta`lim muassas alari halq ho`jaligini turli sohalari uchun tayyorlayotgan kadrining kasbiy tayergarlik, aqli salohiyati hamda ijodiy qobiliyati belgilaydi degan g`oya «Kadrlar tayerlash milliy dasturi»nin yaratilishi uchun asos bo`ldi. Mazkur hujjat Respublika ta`lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar mazmunini ochib beruvchi muhim hujjatdir. Unda ta`limiy islohotlarning asosiy maqsadi «inson uchun har tamonlama o`yg`un kamol topishi va farovonligi, shaxs manfaatlarini ruebga chiqarishning sharoitini va ta`sirchan mexanizmini yaratish, eski rgan tafakkur va ijtimoiy xulq atvorning andozalarni o`zgartirish» dan iborat ekanligi qayd etib o`tildi. Dastur kadrlar tayerlash milliy modelini ruebga chiqarishni har tomonlama kamol topgan,jamiyatda turmushga moslashgan, ta`lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravishda tanlash va keyinchalik puxta o`zlashtirish uchun ijtimoiy- siyosiy, huquqiy, psixologik-pedagogik va boshqa tarzdagi sharoitlarni yaratishni, jamiyat, davlat va oila oldida o`z javobgarligini xisyotadigan fuqarolarni nazarda tutadi. «Kadrlar tayerlash milliy dasturi» ning maqsadi- ta`lim sohasini tubdan isloh qilish, uni o`tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlar dan to`la holos etish, rivojlangan demokratik davlatlar darajasida yuksak ma`naviy va ahloqiy talabalarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlash milliy tizimini yaratishdan iboratdir. Ushbu maqsadni ruyobga chiqarish qo`yidagi vazifalar hal etilishini talab etiladi: -ta`lim va kadrlar tayyorlash tizimini jamiyatda amalga oshirayotgan yangilanish, rivojlangan demokratik huquqiy davlat qurulishi jaraenlariga moslashish. -Kadrlar tayerlash tizimi muassaslarini yuqori malakali mutaxassiislar bilan ta`minlash, pedagogik faoliyatining nufuzi va ijtimoiy maqomini ko`tarish: -Ta`lim oluvchilarni ma`naviy axloqiy tarbiyalashni ng va ma`rifiy ishlarning samarali shakllari hamda uslublarini ishlab chiqish va joriy etish: - Ta`lim va kadrlar tayerlash, ta`lim mutaxassislar ini attestatsiyadan o`tkazish va akkreditatsiya qilish sifatida baho berishning holis tizimini jori y etish: - kadrlar tayyorlash sohasida o`zaro manfaatli xalqaro hamkorlikni rivojlantirish va hokazolar. Zamonaviy o`qituvchi qiyofasida qo`yidagi fazilatlar namayon bo`la olishi kerak. 1. O`qituvchi jamiyat ijtimoiy haetda ruy beraetgan o`zgarishla olib borilaetgan ijtimoiy islohatlar mohiyatini chuqur anglab etishi hamda bu borada o`quvchilarga to`g`ri, asosli ma`lumotlarni berib borishi lozim. 2. Zamonaviy o`qituvchi ilm-fan, texnika va texnologiya yangiliklari va yutuqlaridan xabardor bo`lishi talab etiladi. 3. O`qituvchi o`z mutaxassisligi buyicha chuqur, puxta bilimga ega bo`lishi, o`z o`stida tinimsiz izlanishi lozim. 4. O`qituvchi pedagogika va psixologiya fanlari asoslarini puxta bilish, ta`lim-t arbiya jarayonida o`quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda faoliyat tashkil etishi kerak. 5. O`qituvchi ta`lim-tarbiya jarayonida eng samarali shakl, metod va vositalardan unumli foydalana olish imkoniyatiga ega bo`lmog`i lozim. 6. O`qituvchi ijodkor tashabbuskor va tashkilotchil ik qobiliyatiga ega bo`lishi shart. 7. O`qituvchi yuksak darajadagi pedagogik mahoratga, chunonchi kommunikativlik laeqatiga, ega bo`lishi pedagogik texnika (nutq, yuz, qo`l-oyoq, va gavda harakatlari mimika, jism, patolimika) qonuniyatlarini chuqur o`zlashtirib olishga erishishi lozim. 8. O`qituvchi nutq madaniyatiga ega bo`lishi uning nutqi qo`yidagi hususiyatlarni o`zida aks ettira olishi kerak. a) nutqning to`g`riligi. b) nutqning aniqligi. v) nutqning ifodaviyligi g) nutqning sofligi (uning turli sheva so`zlaridan holi bo`lib, faqat adabiy tilda ifoda etilishi) jarayon (muyayan kasb eki soha mutaxassis likka hos so`zlar), vorvarizm (muayyan millat tilida bayon etilgan nutqda o`zga millatlarg a hos so`zlarga o`rinsiz qo`llanishi), vul`garizm (haqorat qilish, so`kishda qo`llaniladigan so`zlar) hamda komtsilyarizm (o`rni bo`lmagan vaziyatlarda rasmiy nutqlarda) so`zlardan holi bo`lishi, o`qituvchi nutqi sodda, ravon va tushunarli bo`lishi kerak. d) nutqning ravonligi. j) nutqning boyligi (so`zlar, maqolalar,matallar hamda ko`chirma gaplardan foydalana olish). 9. O`qituvchi kiyinishi madaniyatiga (sodda, ozoda, bejirim, kiyinishi), ta`lim tarbiya jarayonida o`qituvchining turli hil diqqatni tez jalb etuvchi bezaklar (oltin, kumush taqinchoqlardan foydalanmasligi, fasl, esh, gavda tuzilishi, yuz qiyofasi, hatto soch rangi va turmagiga muvofiq ravishda kiyinishi o`zlashtirishg a erishish) ega bo`lishi. 10. O`qituvchi shaxsiy hayotda pok, atrofdagilarga o`rnak bo`la olishi lozim. O`qituvchi shaxsining mazkur talablarini o`zida aks ettira olgan qiyofasi uning o`quvchilar, hamkasblar hamda ota-onalar o`rtasida obro` e`tabor qozonishini ta`minlaydi. Jamiyatning o'qituvchi oldiga qo'yadigan asosiy talablari quyidagilardir: - shaxsni ma'naviy va ma'rifiy tomondan tarbiyalashning, milliy uyg’onish mafkurasining hamda umuminsoniy boyliklarning mohiyatini bilish; - bolalarni mustaqillik g’oyalariga sodiqlik ruhida tarbiyalashi, o'z Vatani tabiatiga va oilasiga bo'lgan muhabbati; - keng bilimga ega bo'lishi, turli bilimlardan xabardor bo'lishi; - yosh va pedagogik-psixologiya, pedagogika, psixologiya, yoshlar fiziologiyasi, maktab gigienasidan chuqur bilimlarga ega bo'lishi; - o'zi dars beradigan fan bo'yicha mustaqil bilimga ega bo'lib, o'z kasbi sohasi bo'yicha jahon fanida erishilgan yangi yutuq va kamchiliklardan xabardor bo'lishi; - ta'lim-tarbiya metodikasini egallashi; - o'z ishiga ijodiy yondashishi; - pedagogik texnika (mantiq, nutq ta'limining ifodali vositalari va pedagogik taktga ega bo'lishi; - o'z bilimi va pedagogik mahoratini doimiyo ravishda oshirib borshi kabi talablarga to'la javob bera olishga intalishi lozim va shart. 2. O’QITUVCHINING UMUMIY MADANIY SAVIYASI VA QOBILIYATI. O’qituvchining shaxsiy xusuiyatlari va mutaxassislikka doir bilimlar: a). G’oyaviy sohada: ilmiy dunyoqarash va mustaxkam e‘tikod, extiyoj va axloqiy zaruriyatlarni chuqur tushunish, ijtimoiy grajdanlik burchini anglash, ijtimoiy – siyosiy aktivlik ; b). Professional – pedagogik sohada : bolalarni sevish va ular bilan ishlashga qiziqish, pedagogik ishni sevish, psixo – pedagogik ziyraklik va ko’zatuvchanlik, pedagogik takt, pedagogik tasavvur, tashkilotchilik qobiliyati, xaqqoniy dilkashlik, talabchanlik, kat‘iylik va maksadga intilish, o’zini tuta bilish, professional layokatlilik ; v). Bilish soxasida: ilmiy eruditsiya, ma‘naviy extiyoj va qiziqish, intellektual qiziqish, yangilikni qo’llab – quvvatlash, pedagogik ma‘lumotni oshirishga intilish. O’qituvchining psi x ologo – pedagogik tayyorgarligiga kuyiladigan talablar : a). bilim egallash soxasida : pedagogika fanining metodologik asoslari va kategoriyalarini bilish, shaxsning rivojlanishi va sotsial shakllanishini bilish, ijtimoiy tarbiyaning moxiyati, maksadi va vazifalari, forma va metodlarini tushunish, bolalar anatomiyasi va fiziologiyasiga oid bolalar rivojlanishining asosiy qonuniyatlarini bilish, bolalar jinsiy va gigienik tarbiyasi, nazariy, tabiiy – ilmiy asoslari, bolalar psihologiyasi asoslari va qonuniyatlarini bilish, har xil yoshda shaxsning individual - psihologik xususiyatlarini bilish ; b). kunikma va malakalar xosil qilish soxasida: pedagogik vaziyatni analiz qilish, pedagogik jarayonni rejalashtirish, natijalarini muljallay olish, sotsial – pedagogik xodisalarning amaldagi holatini, ularning paydo bo’lish va rivojlanish sabablarini, sharoiti va harakterini analiz kila bilish, baholay bilish kunikmasi, o’quvchilarning tarbiyalanganlik va jamoaning rivojlanishini aniklay olish kunikmasi, ta‘lim va tarbiya jarayonida o’quvchilarda uchray olishi mumkin bo’lgan qiyinchiliklar va xatolarni ko’ra bilish kunikmasi, anik pedagogik vazifalar va ularni xal kila bilish kunikmasi, har qanday rejalashtirilgan ishlarni bajarishda o’quvchilarning javob reaktsiyasini oddindan chamalay olish kunikmasi; v). o’quv – tarbiya jarayonini rejalashtirish va amalga oshirish soxasida : o’quvchilarning tarbiyalanganlik va bilim darajasini xisobga olgan holda ta‘lim – tarbiya maksadga muvofik o’quv materialini tanlash va uni analiz va sintez kila olish, murakkab matnlarni va o’quv materiallarni o’zlashtira olish kunikmasi, darsning tashkiliy, pedagogik va mantikiy – psihologik to’zilishini ijodiy va asosli ko’ra bilish kunikmasi; g). bolalar faoliyati turlarini, pedagogik imkoniyatlarini aniklash va harakatga keltirish soxasida : tarbiyaviy maksadga muvofik ayrim o’quvchilar va jamoa uchun vazifalar belgilash, kuyilgan maksad asosida ularning tushunchasini o’zgartira olish kunikmasi, bolalarga ta‘sir o’tkazish va ularning faoliyatiga raxbarlik qilish kunikmasi, ta‘lim – tarbiya metod va usullarini maksadga muvofik kullash, o’quvchilar xulqi va aktivligini bashqarish, bolalarning tashki ko’rinishi va kiliklaridan uning ruhiy holatidagi o’zgarishni aniklash, o’zini xayolan tarbiyalanuvchi o’rniga kuya bilish, ayrim o’quvchilar bilan, o’quvchilarning ota – onalari bilan aloka qilish, til topa bilish, to’g’ri muomala kila bilish kunikmasi, tarbiyalanuvchilarni o’ziga karata olish, ayrim o’quvchilarga nisbatan munosabatini o’zgartira olish kunikmasi, sinfda va maktabda sodir bo’lgan salbiy munosabatlarning sababini topa bilish kunikmasi; d). pedagogik jarayonni to’g’ri uyushtirish soxasida: kuyilgan pedagogik vazifani asosli ravishda o’zgartira olish kunikmasi, o’quvchilar o’rtasida dustlik va urtoklikni urnatish kunikmasi, o’quvchilarga berilgan topshirikni nazorat qilish va ishning harakterini o’zgartirib turish kunikmasi; e). yakuniy xisob, olingan natijalarni baholash va yangi pedagogik vazifalarni belgilash soxasida : ta‘lim va tarbiya metodlarini kullashning optimal sharoitlarini kullay bilish, pedagogik tajribalarni umumlashtirish, bashqa o’qituvchilar tajribasini analiz kila olish va uni o’z ishida kullay olish kunikmasi. Maxsus tayyorgarlikning hajmi va mazmuni. Ixtisosga doir bilimlar, ilmiy tadkikotga doir bilimlar, fanning nazariy va amaliy ahamiyatini tushunish, fanning xozirgi darajasi va qonuniyatlari, tarixi, rivojlanishi va keyingi yunalishlarini bilish, ilmiy – tadkikot ishlaridan daslabki malakalar xosil qilish, matematik va alfavit kataloglaridan foydalana bilish. Masalan, matematika fakulteti bitiruvchi talabalarining maxsus tayyorgarligini bilish taxminan quyidagi bilimlarni o’z ichiga olishi mumkin. Son tushunchalarini kengaytirish aksiomatik sxemasi, algebrik strukturalar, nazariy gruppali algebrik printsiplarni, chizikli, vektorli fazo tushunchasini va xokazo Yoki, o’zbek tili o’qituvchilarini tayyorlashga ham bir necha talablar kuyiladi. Ixtisosga doir metodik tayyorgarlik mazmuni. Xozirgi sharoitda har bir o’qituvchi o’zi o’qiyotgan premetini o’qitishning maksadi va vazifasini bilishi, amaldagi maktab dasturlari va o’quv kullanmalarini har tomonlama analiz kila olishi, o’quvchilar charchaganligini tez paykay olishi, ularni bartaraf qilish yullarini topishi, didaktika va psihologiyaning sunggi yutuklariga tayangan holda o’qitishning optimal variantlarini tanlab olishi, o’zi o’qiyotgan fanga oddiy ko’rgazmali ko’rollar tayyorlay olishi, sinfdan va maktabdan tashkari ishlarni qilishi va unga raxbarlik kila olishi kerak. Oddiy kilib aytganda, nimani o’qitish, kancha xajmda o’qitish, nima uchun o’qitish va qanday usulda o’qitish, qanday o’qitsa yaxshi natija beradi degan savollarga hamisha javob bera olishi shart. 3. PEDAGOGIK MAHORATNING TARKIBIY QISMLARI VA ULARNING MOHIYATI. Pedagogik mahorat - bu o’qituvchi – tarbiyachining shunday shaxsiy (bolajonligi, xayrixohligi, insonparvarligi, mehribonligi va h.k.) va kasbiy (bilimdonligi, zukkoligi, fidoyiligi, ijodkorligi, eruditsiyasi va h.k.) fazilatlarini belgilaydigan hususiyatki, u o’z o’quv fanini chuqur va atroflicha bilishida, pedagogik – psihologik va metodik tayyorgarligida, talaba – yoshlarni o’qitish, tarbiyalash va rivojlantirishning optimal yo’llarini izlab topib, amaliy faoliyatga qo’llashida namoyon bo’ladi. Pedagogik mahorat - pedagogik jarayonda tarkib topadi. Pedagogik jarayon esa kasbiy va shahsiy tayyorgarlikni yo’lga qo’yib, bo’lajak mutahassisni mehnatga, hayotga tayyorlash uchun davlat, jamiyat, millat va kelajak avlod oldida javob beradigan mutahassislarni tayyorlashga hizmat qiladi. SHuning uchun, pedagog shahsiy va kasbiy fazilatlar egasi bo’lishi lozim. Pedagogning shahsiy fazilatlari sirasiga iymon – e’tiqodi, dunyoqarashi, ijtimoiy ehtiyoj va faolligi, odob – ahloqi, fuqarolik burchlarini his qilishi, ma’naviyati, dilkashligi, talabchanligi, qat’iyligi va maqsadga intilishi, insonparvarligi, huquqiy bilimdonligi va h.k.lar kiradi. Bular o’qituvchiga kasbiy hususiyatlarni o’zida tarbiyalab borishga ko’maklashadi. Yuqorida qayd etib o’tilgan va pedagogik mahoratga berilgan ta’rif, hamda o’qituvchi-tarbiyachining professiogrammasi hususiyatlari va o’qituvchiga qo’yiladigan ijtimoiy–iqtisodiy, siyosiy-madaniy talablardan kelib chiqib pedagogika nazariyasi pedagogik mahoratni quyidagi asosiy komponent (tarkibiy qism)lardan iborat bo’lishi lozimligini ifodalaydi. (1.1 jadvalga qarang). Bularning barchasi hususiy mohiyat-mazmun kasb etsada, ular yahlit holda o’qituvchi-tarbiyachi(pedagog)ning kasbiy malakalarining mazmunini ifodalaydi. ero, pedagogik tehnika – o’qitish, ta’sir ko’rsatish, ta’lim tarbiya oluvchilarga o’z his-tuyg’ulari, bilimlari, ahloqiy fazilatlarini uzatish tehnologiyasini ifodalasa, pedagogik muomala – o’qituvchi kasbiy faolligining bir ko’rinishi bo’lib, ta’lim - tarbiyada shu jarayon ishtirokchilarining o’zaro ta’sir va hamkorligini aks ettiradi. Pedagogik ijod – o’qituvchining mahorat pilapoyalaridan ko’tarilishida yaratuvchanlikni, tashabbuskorlikni, pedagogik uddaburonlikni va tadbirkorlikka eltuvchi yo’lni, bu yo’ldagi qiyinchiliklardan qo’rqmaslikni anglatadi. O’z navbatida bu sohada o’qituvchining pedagogik qobiliyati ham muhim ahamiyat kasb etadi. C h unki u pedagogik jarayonda o’qituvchining aqliy, emotsional – irodaviy jihatlarini, tashkilotchiligini, bilimdonligini va ularning bir-biriga bog’liqligini hamda yahlit bir butunlik kasb etishini ifodalaydi. Pedagogik madaniyat o’qituvchi-tarbiyachilik burchi, mas’uliyati, qadr- qimmati, vijdoni, ahloqiy e’tiqodini nazarda tutib, o’qituvchining talabchanligi, adolati, komilligi, rostgo’yligi, to’g’riligini anglatadi. Pedagogik mahorat tizimida pedagogik nazokat ( takt ) – o’qituvchining pedagogik maqsadga muvofiq, foydali, qimmatli harakatlarining o’lchovi, me’yori va ta’sir vositasining chegarasi sifatida harakterlanadi. Pedagogik mahoratning qayd qilingan tarkibiy qismlari o’qituvchining kasbiy hususiyatlarini boyitadi va uni mohirlik sari etaklaydi va o’qituvchi - tarbiyachida pedagogik mahorat malakalarining tarkib topishiga yordam beradi. Ammo, o’z kasbining mohir ustosi bo’lish uchun faqatgina ularga tayanib, ish tutish kutilgan natijani bermasligi mumkin. Buning uchun muntazam ravishda pedagogik fikrlash, pedagogik o’ylash, pedagogik ish tutish lozim bo’ladi. Bu deganimiz, o’z faoliyatini pedagogik hodisalarni, vaziyatlarni tahlil qilish, ularning har bir bog’lanish joylarini anglashga intilish, kunlik natijalarni mustaqil ravishda tahlil qilishi va yangi ta’lim-tarbiyaga doir g’oyalarni avvalgilari bilan taqqoslay olishga odatlanishi ham lozim bo’ladi. Asosiy pedagogik-psihologik muammolarni topa olish ularni hal etishning eng qulay yo’llarini topish ustida o’ylash ham kerak. 4. O’QITUVCHI FAOLIYATINING ASOSIY YO’NALISHLARI. Pedagogik faoliyat . Inson faoliyatiga xos bo’lgan xususiyatlar uning ongliligi va maqsadga yo’naltirilganligidir. Inson faoliyati oldindan belgilangan reja asosida tashkil topgan, davomli va muntazam ravishda amalga oshiriladi. Masalan, uy ko’rish, xayvonlarni parvarish qilish, o’quv yurtini tamomlash va bashqalar. Bu harakatlar ma‘lum yunaltirilgan va maksadga karatilgan motivlar asosida issik, sovuq, yogingarchilikdan o’zini ximoya qilish uchun uy ko’radi, ma‘lum bilim va huquqlarga ega bo’lish uchun o’quv yurtlarini tamomlaydi. Kishilarning extiyoj va qiziqishlari turli – tuman bo’lganidek, shu extiyoj va qiziqishlarni kondirishga karatilgan faoliyati ham xilma – xil bo’ladi. Ammo bu xilma – xillik uchta asosiy to’rga bulinadi: Mexnat; o’qish; o’yin. Mehnat - bu moddiy va ma‘naviy boyliklar yaratishga karatilgan faoliyat jarayonidir. Ijtimoiy mexnat jarayonida inson xayvonlar olamidan ajralib chikdi. Mexnat insoniyatning yashashi va rivojlanishi, shuningdek har bir ayrim shaxsning psixik kamol topishi uchun muxim vosita buldi. Inson faoliyatidagi mexnat esa akliy va jismoniy mexnatdan iborat. O’qish -- mexnat faoliyatiga tayyorgarlikning o’ziga xos boskichidir. Faoliyat turi sifatida u o’ziga xos ijtimoiy boylik xisoblangan bilimlarni egallash, muayyan kunikma va malakalarni xosil qilishga karatilgan. Ukishning mustakil faoliyat turi bo’lib ajralib chikishi, inson mexnatining tuxtovsiz murakkablashib borishi, foydalanishi uchun chuqur bilim, kunikma va malakalar talab kilinadigan tobora murakkablashib borayotgan ishlab chikarish vositalarining joriy kilinishi natijasida sodir bo’ladi. Ukish hamisha iroda kuchini, zur berib ishlashni va kuch sarflashni talab etadi. FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI Asosiy adabiyotlar: 1. Хоliqоv А. Pеdаgоgik mаhоrаt (darslik). -T., 2011. 2. Аzizхodjаеvа N.N. Pеdаgоgik texnologiya va pеdаgоgik mаhоrаt (o‘quv qo‘llanma) . –T., 2006. 3. Зиёмухаммедов Б. Педагогик махорат асослари. (ўқув қўлланма). -Т., 2009. 4. Боубекова Г.Д., Холикова Г.Т., Магзумова Г. Педагогичес k ое мостерство. Учебное пособия. Т.: 2002 Qo‘shimchа аdаbiyotlаr 1. Ibragimov X., Yoldoshev U. va boshqalar Pеdаgоgik psixologiya (o‘quv qo‘llanma) . -T., 2007. 2. Оchilоv Mаllа. Muаllim qаlb mе`mоri. – T., 2000. 3. Pirmuhаmmеdоvа M. Pеdаgоgik mаhоrаt аsоslаri.-T.: 2001. 4. Kаrimоvа V. “Mustаqil fikrlаsh” mеtоdik qo‘llаnmа. -T.: - 2000 y. 5. Hаmdаmоvа M. Yoshlаrning intеllеktuаl sаlоhiyatini rivоjlаntirish mехаnizmining pеdаgоgik-psiхоlоgik аsоslаri (uslubiy tаvsiyalаr), 2007. 6. Tоlipоv O‘.Q., Usmоnbоеvа M. Pеdаgоgik tехnоlоgiyalаrning tаtbiqiy аsоslаri.-T.. 2006.

O‘qituvchining pedagogik mahorati va uning tarkibiy qismlari.Pedagogik texnika haqida tushuncha

Купить