O‘quvchilar bilim sifatini oshirish va sinfda intizomni mustahkamlash
![O’quvchilarga biror bir fan bo’yicha ko’rgazmali qurol yoki biror jihoz yasab
kelish buyuriladi. Bunda «Agar tirishsang, bu sening qo’lingdan keladi» [30]
degan gapni uning qulog’iga quyish kerak. Buni o’quvchi nafaqat oddiy topshiriq,
balki o’qituvchining ishonchi sifatida ham qabul qiladi. To’g’risini aytganda,
bunday narsalarni yasash uchun o’quvchi yetarli nazariy bilimga ega bo’lishi
kerak. O’quvchi topshiriqni puxta qilib bajarishi uchun u yoki bu fan asoslarini
o’rganishga, o’z bilimini chuqurlashtirishga harakat qiladi, o’zi yasayotgan o’quv
quroliga, ushbu fanga nihoyatda qiziqib qoladi. Shu bilan birgalikda har bir
yasalgan narsa zamirida mehnat yotganligini his qiladi, sinf va maktab jihozlarini
avaylashga o’rganadi.
Maktab o’quvchilarining bilimga qiziqishi ularning hayotiy ehtiyojlariga
bevosita bog’liqdir. Maktab hovlisidagi bog’, tokzor, issiqxonada o’tkaziladigan
amaliy jarayon -daraxtlarni butash, ularga payvand solish, tok kesish, daraxt
o’tqazish, issiqxonalarda pomidor, sabzavotlar yetishtirish qoidalari o’quvchilarda
katta qiziqish uyg’otadi. Bu hol ularni botanika, geometriya, jug’rofiya, mehnat
fanlariga havas, ularni sevib o’rganishga rag’bat uyg’otadi. Axir, yuqoridagi
fanlardan chuqur bilim va malaka hosil qilmay turib, mazkur ishlarning mohir
ustalari bo’lib yetishish mumkinmi? Bolalarga ijtimoiy fanlarga qiziqishni orttirish
uchun ularni turli madaniy-ma’rifiy tadbirlarga tortish ahamiyatlidir. Xuddi
shuningdek, fizika, ximiya, biologiya, tarix, mehnat, astronomiya, chet tili fanlari
ham o’quvchilarda havas uyg’otadigan juda katta hayotiy amaliy imkoniyatlarga
egadir. Bilimga bo’lgan qiziqishni shakllantirish va o’stirishda sinflarni, o’quv
xonalarini va maktab binosini jihozlash ham katta ahamiyat kasb etadi,
o’quvchilarda turli qarashlar, did, dunyoqarashni shakllantiradi, estetik zavq
uyg’otadi, tegishli ma’lum sohalarga havas uyg’otadi.
Bugungi kunda turli fanlar bo’yicha qiziqarli adabiyotlar nashr qilinmoqda:
«Mashhur kishilar hayotidan», «Qiziqarli matematika», «Qiziqarli botanika»,
«Qiziqarli jug’rofiya», «O’simliklar hayoti», «Bizni o’rab turgan olam»,
«Tariximizga bir nazar» va hokazo ilmiy-ommabop turkumdagi bu kitoblar](https://docx.uz/documents/8b080ca9-c8fd-44cd-afbf-406fbc68cf8a/page_4.png?v=1)
![intizomni saqlash, o’quvchilarga bo’lgan talabchanlikni oshirishni alohida vazifa
qilib qo’yish lozim.
Sharqning faylasuf shoiri Shayx Sa’diy [29]:
Agarda muallim bo’lsa beozor,
Bolalar sinfni qilishar bozor,
deb bejiz aytmagan.
Yana shuni ham aytish kerakki, intizom deganda bolalarning partada
qimirlamay o’tirishini emas, balki ongli intizomni tushunish kerak. Ko’pgina
o’qituvchilar o’zicha intizom o’rnatmoqchi bo’ladilar. Sinfga qosh-qovog’idan qor
yog’dirib kiradilar, dag’-dag’a qilib bolalarni siquvga oladilar, gah desa qo’lga
qo’nadigan qilmoqchi bo’ladilar. Bu bilan mutlaqo kelishib bo’lmaydi.
Zo’ravonlik asosiga qurilgan tartib yaxshilikka olib bormaydi. Bu murg’ak
qalblarga adovat urug’ini sochadi, ularni sovuqqon, qo’rqoq, jur’atsiz, yolg’onchi,
qilib qo’yadi.
Darslardagi tartib-intizomni saqlashning eng yaxshi usuli o’quvchilar
ishonchini qozonishdir. Darsni qizg’in, ijodiy, ko’rgazmali qurollar yordamida,
ular havasini va hayratini uyg’otish, lol qoldirish, dars o’tilgach birorta ham
o’quvchini «beish» qoldirmaslik -har biriga o’ziga xos amaliy topshiriqlar berish
ayni muddaodir.
Intizomli bo’lish nafaqat maktabda, balki o’quvchining kelgusi hayotida
ham asqotishi turgan gap. Chunki, inson hayotining chigal va murakkab
so’qmoqlarida ham tartib-intizom muhim ahamiyatga ega.
Tayanch iboralar.
Darslar,tartib-intizom, usul, o’quvchilar ishonchi, qizg’in, ijodiy, ko’rgazmali
qurollar, amaliy topshiriqlar, faollik, ishlab chiqarish, layoqat.
Adabiyotlar
1. Kotov V. Vospitatelnaya rabota v shkole: op ы t i problem ы . – SPb: Sev.siyaniye
2003.
2. G’aybullayev N. va boshqalar. Pedagogika. T., 2000.](https://docx.uz/documents/8b080ca9-c8fd-44cd-afbf-406fbc68cf8a/page_7.png?v=1)
O‘quvchilar bilim sifatini oshirish va sinfda intizomni mustahkamlash