Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 917.0KB
Покупки 7
Дата загрузки 29 Июль 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘quvchilar jamoasini tashkil qilishning o’ziga xos xususiyatlari

Купить
23O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI URGANCH INNOVATSION UNIVERSITETI Ijtimoiy-gumanitar fanlar fakulteti Boshlang‘ich ta’lim y o‘ nalishi 22/01-guruh talabasi Yo‘ldosheva Durdonaning Boshlang ‘ ich ta’lim pedagogikasi fanidan K URS ISHI M avzu: O ‘quvchilar jamoasini tashkil qilishning o’ziga xos xususiyatlari Bajardi: ____________________ Qabul qildi: _____________________ ______________ 2024 MUNDARIJA: 23KIRISH.....................................................................................................................3 I BOB.O’quvchilаr jаmоаsini shаkllаntirishning mоhiyati vа tаshkiliy аsоslаri 1.1. Jаmоа tushunchаsi ………………………………………………………….. … 9 1.2. O’quvchilar jаmоаsining rivоjlаnish dаrаjаsi vа bоsqichlаri ….…………..….16 II BOB. O’quvchilar jаmоаsi rivоjining аsоsiy shаrt-shаrоitlаri 2.1. Guruh rahbarining tarbiyaviy ishi….…………………………………….…… 22 2.2 Jamoaning shaxs tarbiyasiga ta’siri ……………………………………..……28 XULOSA................................................................................................................ 33 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR..............................................................35 ILOVALAR………………………………………………………………………38 23KIRISH Mavzuning dolzarbligi. Bugungi kunda jamiyatimizda Prezidentimiz Sh.Mirziyoyev ham yoshlarni ta’lim olishiga, o‘qimishli yurtga foydasi tegadigan barkamol avlod bo‘lib yetishishi uchun katta imkoniyatlar yaratib bermoqda. Sinf maktab jamoasining ajralmas bir kichik bo lagidir. Sinf faqat o quv faoliyati birligiʻ ʻ bo libgina qolmasdan, balki o quvchilarga tarbiya berishni tashkil etishning ʻ ʻ muhim jamoa shakli hamdir. Sinf rahbari ishida o quvchilar jamoasini tashkil etish ʻ asosiy vazifa hisoblanadi. Chunki jamoada shaxsni tarbiyalash tarbiyaning yetakchi maqsadidir. Jamoada shaxsni tarbiyalashning umumiy asoslari quyidagilardan iborat: talablar qo yish, faollarni aniqlash, o quv mehnat, ijtimoiy- ʻ ʻ siyosiy va ommaviy madaniy faoliyatdagi istiqbollarni tashkil etish, sog lom ʻ jamoatchilik fikrini shakllantirish, ijobiy an’analarini yaratish va ko paytirish. ʻ O quvchilarning jamoa turmush me’yorlari va qoidalarining intizomini buzilishiga ʻ munosabatlarini kuzatib jamoaning tashkiliy tuzilishi ta’sirchanligiga ishonch hosil qilish mumkin. Jamoa rivojlanishining dastlabki bosqichlarida bolalar tarqoq bo lib, ularda yakdil fikr va sinf rahbari tayanishi mumkin bo lgan ta’sirchan ʻ ʻ faollar bo lmaydi. Shuning ʻ uchun jamoada salbiy hodisalar ochiq muhokama qilinmaydi va mustaqil jamoa qarori qabul qilinmaydi. Agar jamoa rivojlanishning ikkinchi bosqichida bo lsa, ʻ nomigagina emas, balki harakatlarini qo llabquvvatlaydigan haqiqiy harakat ʻ qiluvchi faollar bo lsa , uning ayrim o quvchilar va jamoa oldiga muayyan talablar ʻ ʻ qo yishini kuzatish mumkin.Jamoaning rivojlanish darajasidan dalolat beradigan ʻ muhim belgilardan biri - o q uvchilarning birgalikdagi faoliyatga kirishishidir. Sinf ʻ o quvchilari ko p bo lgan sharoitda har bir bolaga yakka tartibda yondashish, har ʻ ʻ ʻ bir bola qalbiga to g ri yo l topish qiyin. Agar o quvchilar jamoasi qo llab- ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ quvvatlasa, har holda bunday yo lni topish mumkin. Jamoada shaxsni ʻ tarbiyalashda yakka tartibdagi yondashuvning mohiyati alohida o quvchini jamoa ʻ faoliyatiga jalb etishdan, jamoani esa mazkur o quvchi bilan qiziqtirib qo y ishdan ʻ ʻ iboratdir. Har qanday jamoada tarbiyasi qiyin bolalar bo ladi, lekin ajratib ʻ qo yilgan bolalar bo lmaydi. ʻ ʻ 23Kurs ishning maqsadi. Jamoada va jamoa yordamida tarbiyalash - tarbiya tizimida muhim ahamiyatga ega bo‘lga tamoyillardan biridir. Shaxsni shakllantirishda jamoaning etakchi rol o‘ynashi to‘g‘risidagi fikrlar pedagogika fanining ilk rivojlanish davrlaridayoq bildirilgan. Jamoada uning a'zolari o‘rtasidagi munosabatning alohida shakli yuzaga keladi, bu esa shaxsning jamoa bilan birgalikda rivojlanshini ta'minlashni o’rganish. Kurs ishning vazifalari: — Jamoada va jamoa yordamida tarbiyalash - tarbiya tizimida muhim ahamiyatga ega bo‘lga tamoyillarni o’rganish; — Jamoada uning a'zolari o‘rtasidagi munosabatning alohida shakli yuzaga keladi, bu esa shaxsning jamoa bilan birgalikda rivojlanshini ta'minlashni o’rganish; Kurs ishining ob’ekti: O‘quvchılar jamoasini shakllantirish bo’yisha maktab va litsey darsliklari, pedogogik qarashlar tizimi. Sinf jamoasini qanday yo’llar bilan jipslashtirish, shakllantirish haqidagi pedogogik psixologik kitoblar. Kurs ishning predmedi: Jamoa va jamoa bo’lib ishlash tushunchasni boshlang’ich sinf o’quvchilariga chuqur ongiga singdira olish. Kurs ishi tuzilishi : Kirish, ikkita bob, rejalar, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovadan iborat. I BOB. O‘QUVCHILАR JАMОАSINI SHАKLLАNTIRISHNING MОHIYATI VА TАSHKILIY АSОSLАRI 1.1. Jаmоа tushunchаsi. Jamoa (lotincha «kollektivus» so‘zining tarjimasi bo‘lib, yig‘ilma, omma, birgalikdagi majlis, birlashma, guruh) bir necha a'zo (kishi)lardan iborat bo‘lib, ijtimoiy ahamiyatga ega umumiy maqsad asosida tashkil topgan guruh demakdir. Zamonaviy talqinda «jamoa» tushunchasi ikki xil ma'noda ishlatiladi. Birinchidan, jamoa deganda bir necha kishilarning muayyan maqsad yo‘lida birlashuvidan iborat tashkiliy guruhi tushuniladi (masalan ishlab chiqarish jamoasi, zavod jamoasi, o‘quv yurti jamoasi, xo‘jalik jamosi va hokazo). Ikkinchidan, jamoa deganda yuqori darajada uyushtirilgan guruh 23tushuniladi. Chunonchi, o‘quvchilar jamoasi yuqori darajada uyushtirilgan birlashma hisoblanadi.Jamoada va jamoa yordamida tarbiyalash - tarbiya tizimida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan tamoyillardan biridir. Shaxsni shakllantirishda jamoaning etakchi rol o‘ynashi to‘g‘risidagi fikrlar pedagogika fanining ilk rivojlanish davrlaridayoq bildirilgan. Jamoada uning a'zolari o‘rtasidagi munosabatning alohida shakli yuzaga keladi, bu esa shaxsning jamoa bilan birgalikda rivojlanshini ta'minlaydi. Lekin har qanday guruhni ham jamoa deb hisoblab bo‘lmaydi. Jamoa bir qator belgilarga egadirki, mazkur belgilar jamoani kishilarning etarli darajada uyushgan har qanday guruhdan ajratib turadi. O‘quvchilar jamoasi o‘ziga xoslik kasb etuvchi muhim belgilarga egadir. quyida jamoa va uning xususiyatlari (belgilari) borasida so‘z yuritamiz. Jamoa ijtimoiy jamiyatning bir qismi hisoblanadi, unda ijtimoiy hayot va kishilik munosabatlarining barcha me'yorlari o‘z ifodasini topadi.Shunday qilib, jamoa bir necha (a'zo) kishidan iborat guruh bo‘lib, u ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan umumiy maqsad asosida tashkil topadi. Jamoa tomonidan amalga oshirilayotgan faoliyat uning oldiga qo‘yilgan maqsad mazmunini ifoda etadi. Jamoa a'zolari o‘rtasida qaror topgan o‘zaro birlik, shuningdek, ular o‘rtasida tashkil etiluvchi munosabat jarayonidagi tenglik jamoaga rahbarlik qilish, jamoa a'zolarining guruh etakchilariga bo‘ysunishlari, shuningdek, ular tomonidan jamoa oldidagi javobgarlik hissini anglashlari uchun zamin yaratadi.O‘quvchilar jamoasi unga rahbarlikni olib boruvchi o‘qituvchilar hamda o‘quvchilardan iborat jamoaning murakkab birlashmasi bo‘lib, o‘zini-o‘zi nazorat qilish hamda o‘zini-o;zi boshqarish huquqi, shuningdek, o‘ziga xos psixologik muhit va an'analariga ega bo‘ladi. Sinf maktab jamoasining ajralmas bir kichik bo lagidir. Sinf faqat o quv faoliyati birligiʻ ʻ bo libgina qolmasdan, balki o quvchilarga tarbiya berishni tashkil etishning ʻ ʻ muhim jamoa shakli hamdir. Sinf rahbari ishida o quvchilar jamoasini ʻ tashkil etish asosiy vazifa hisoblanadi. Chunki jamoada shaxsni tarbiyalash tarbiyaning yetakchi maqsadidir. Jamoada shaxsni tarbiyalashning umumiy 23asoslari quyidagilardan iborat: talablar qo yish, faollarni aniqlash, o quvʻ ʻ mehnat, ijtimoiy-siyosiy va ommaviy madaniy faoliyatdagi istiqbollarni tashkil etish, sog lom jamoatchilik fikrini shakllantirish, ijobiy an’analarini ʻ yaratish va ko paytirish. O quvchilarning jamoa turmush me’yorlari va ʻ ʻ qoidalarining intizomini buzilishiga munosabatlarini kuzatib jamoaning tashkiliy tuzilishi ta’sirchanligiga ishonch hosil qilish mumkin. Jamoa rivojlanishining dastlabki bosqichlarida bolalar tarqoq bo lib, ularda yakdil fikr va sinf ʻ rahbari tayanishi mumkin bo lgan ta’sirchan faollar bo lmaydi. Shuning ʻ ʻ uchun jamoada salbiy hodisalar ochiq muhokama qilinmaydi va mustaqil jamoa qarori qabul qilinmaydi. Agar jamoa rivojlanishning ikkinchi bosqichida bo lsa, nomigagina emas ʻ 1.2. O’quvchilar jаmоаsining rivоjlаnish dаrаjаsi vа bоsqichlаri 23Jamiyat ijtimoiy-ma’naviy hayotini rivojlantirish, shaxs ruhiy kamolotini ta’minlash insoniyatning azaliy maqsadi, ezgu-intilishlari majmui sanaladi. Ilm- fan, ma’rifat peshvolari, taraqqiyot tarafdorlari faoliyatining asosiy y о ‘nalishi ayni shu masalalarni qamrab olganligi bilan xarakterlidir. Xususan, buyuk Sharq mutafakkirlari butun hayotida davomida olib borgan ilmiy, ijodiy, amaliy faoliyati qaysi soha yoki y о ‘nalishda b о ‘lmasin, birlamchi maqsadi inson ruhiy-ma’naviy kamolotini yuksaltirish, shu orqali butun jamiyatni sog‘lomlashtirish, rivojlantirish, taraqqiyotning yangi-yangi ch о ‘qqilarini zabt etishdan iborat b о ‘lgan. Qomusiy ilm sohiblari bor iste’dod va imkoniyatlarini ushbu masadlarga erishish y о ‘lida sarflaganlar. O quvchilarning jamoa turmush me’yorlari va qoidalariningʻ intizomini buzilishiga munosabatlarini kuzatib jamoaning tashkiliy tuzilishi ta’sirchanligiga ishonch hosil qilish mumkin. Jamoa rivojlanishining dastlabki bosqichlarida bolalar tarqoq bo lib, ularda yakdil fikr va sinf rahbari tayanishi mumkin bo lgan ʻ ʻ ta’sirchan faollar bo lmaydi. Shuning uchun jamoada salbiy hodisalar ochiq ʻ muhokama qilinmaydi va mustaqil jamoa qarori qabul qilinmaydi. Agar jamoa rivojlanishning ikkinchi bosqichida bo lsa, nomigagina emas, balki harakatlarini ʻ qo llabquvvatlaydigan haqiqiy harakat qiluvchi faollar bo lsa , uning ayrim ʻ ʻ o quvchilar va jamoa oldiga muayyan talablar qo yishini kuzatish mumkin. ʻ ʻ Jamoaning rivojlanish darajasidan dalolat beradigan muhim belgilardan biri - o q uvchilarning birgalikdagi faoliyatga kirishishidir. Sinf o quvchilari ko p ʻ ʻ ʻ bo lgan sharoitda har bir bolaga yakka tartibda yondashish, har bir bola qalbiga ʻ to g ri yo l topish qiyin. Agar o quvchilar jamoasi qo llab-quvvatlasa, har holda ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ bunday yo lni topish mumkin. Jamoada shaxsni tarbiyalashda yakka tartibdagi ʻ yondashuvning mohiyati alohida o quvchini jamoa faoliyatiga jalb etishdan, ʻ jamoani esa mazkur o quvchi bilan qiziqtirib qo y ishdan iboratdir. Har qanday ʻ ʻ jamoada tarbiyasi qiyin bolalar bo ladi, lekin ajratib qo yilgan bolalar bo lmaydi. ʻ ʻ ʻ O quvchilarning xulq-atvori, o quvchini muntazam o rganishni o z oldiga ʻ ʻ ʻ ʻ maqsad qilib qo ymasa, uning uchun sezilmagan tarzda o zgarishi mumkin. ʻ ʻ Bunday o rganish yakka tartibda ishni tashkil etishning hal qiluvchi sharti ʻ 23hisoblanadi. Jamoani shakllantirish yuzasidan olib boriladigan ish albatta ayrim o quvchilarning rivojlanishiga ta’sir etadi va shuning uchun ham bu jarayonʻ maqsadga qaratilgan va boshqariladigan bo lishi kerak. Sinf rahbari o quvchilarni ʻ ʻ yakka tartibda va jamoa bilan tarbiyalashda ota -onalar bilan o zaro hamkorlikda ʻ bo ladi. Sinf rahbari ʻ ishining o ziga xos xususiyati shundan iboratki, u oddiy bolalar jamoasini emas, ʻ balki o quvchilar jamoasini tashkil etadi. O quvchilarning asosiy vazifasi ʻ ʻ o qishdan iborat. Shuning uchun sinf rahbari dastavval bolalarning o qishga ʻ ʻ qanday munosabatda ekanliklarini, o zlarini darsda qanday tutishlarini, uy ʻ vazifasini sidqidildan bajarishlarini yoki bajarmasliklarini aniqlaydi va nihoyat, eng muhimi ularning o qishdagi rejalari ijtimoiy mohiyatga molik yoki molik ʻ emasligi hisoblanadi.O quvchilar o rtasida salbiy holatlar ro y bermasligi uchun ʻ ʻ ʻ jamoaning rivojlanish usulini aniqlab olishimiz kerak. Buning uchun eng ishonchli usuli - o quvchilarni ular bilan darsda, darsdan tashqarida o zaro faol hamkorlik qilish ʻ ʻ jarayonida kuzatishdan iboratdir. Buning uchun maxsus diagnostik usullar, masalan, anketa tarqatish, pedagogik vaziyatlarni vujudga keltirish kabi usullardan foydalish mumkin. Lekin bu usullarni guruhga juda ehtiyotkorlik bilan, katta pedagogik odob bilan qo llash lozim . O quvchilarni o rganishning har bir usuli ʻ ʻ ʻ ayni vaqtda tarbiya usuli ham ekanligi o qituvchilar uchun qonun bo lishi kerak. ʻ ʻ Jamoada shaxsni yakka tartibda tarbiyalashda maktab o quvchisini o z-o zini ʻ ʻ ʻ tarbiyalashgajalb etish, uni tegishli malaka va ko nikmalar bilan qurollantirishdan ʻ iboratdir. Tarbiyaviy ta’sir ko rsatishga bo ysunmaydigan, tarbiyasi qiyin bolalar ʻ ʻ bu, albatta, yomon o zlashtiruvchilar emas. Sinf rahbari o quvchilar yomon xulq- ʻ ʻ atvorining, past o zlashtirishining sabablarini puxta o rganadi. Bunda o quvchining ʻ ʻ ʻ sinfdoshlari bilan munosabatlari, bu munosabatlarining ma’naviy asoslari eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. Jamoa munosabatlari - dastavval muayyan maqsadlarga asoslangan va ijtimoiy ahamiyatga ega bo lgan maqsadlar yo naltirib ʻ ʻ turadigan o zaro mas'uliyatli munosabatlardir. Sinf rahbaridan madaniyat ʻ darajasining kengligi, pedagogik odob talablariga rioya qilish, unga nisbatan 23talabchanlikni unutmaslik, tashkilotchilik malakalariga ega bo lish, o z malakasiniʻ ʻ oshirib borish bilan birga ishga ijodiy yondashish talab etiladi. Sinf rahbari pedagoglar, ota-onalar o quvchilarni o zaro bog lovchi shaxs sifatida barcha ʻ ʻ ʻ tomonlarining nuqtai nazarini hisobga olishi, harakatlarni bir markazga birlashtirishi, o zaro aloqalarining to g ri bo lishiga ta’sir o tkazishi va ayni vaqtda ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ o z ining o rnini aniq ta’minlay olishi kerak. Mana shu fazilatlar sinf rahbarining ʻ ʻ tarbiyaviy ishlar samarasini oshirishga va uning muvaffaqiyatini ta’minlashga garov bo ladi. Sinf rahbari o quvchilarga puxta bilim berishga, ularning fikrlash ʻ ʻ qobiliyatini faollashtirishga hamisha g amxo rlik qilib boradi.Maktab jamoasi ʻ ʻ tarkibida eng barqaror bo g in — bu muayyan sinflar negizida shakllangan ʻ ʻ jamoalar sanaladi. Sinf jamoasi tarkibida o quvchilar tomonidan amalga ʻ oshiriluvchi asosiy faoliyat o qish hisoblanadi. Aynan sinf jamoasida shaxslararo ʻ aloqa va munosabatlar tarkib topadi. Shuningdek, sinflar jamoalari negizida maktab jamoasi shakllanadi. Maktab jamoasi ikki muhim bo g in — o qituvchilar jamoasi hamda o quvchilar ʻ ʻ ʻ ʻ jamoasi asosida tarkib topadi. O quv yurtlari jamoasi tarkibida o quvchilar jamoasi ʻ ʻ asosiy qismni tashkil etadi. Har bir ishning o ziga xos, ma’lum qonun-qoidalari ʻ bo lganidek, bola tarbiyasining ham o ziga xos bir qator muhim qonun-qoidalari ʻ ʻ bor, ularga amal qilish tarbiyaviy ishlarning samarali bo lishini ta’minlaydi, ya’ni: ʻ — tarbiyaning bir maqsadga qaratilganligi; — tarbiyaning hayot, mehnat bilan, O zbekistonimizning mustaqilligi, ʻ gullab-yashnashi yo lida qilinayotgan ishlar bilan bog lanishi; ʻ ʻ — o quvchini jamoada, jamoa orqali tarbiyalash; ʻ —tarbiyada bola shaxsini hurmat qilish va unga talabchanlik; — tarbiyaviy ishlarning izchilligi, muntazamligi va birligi; — tarbiyada o quvchilarning yoshi va o ziga xos xususiyatlarini hisobga olish. ʻ ʻ Tarbiya jarayonining mohiyati quyidagilardan iborat: 1. Tarbiyaning bir maqsadga qaratilganligi. Tarbiya maqsadini belgilashda jamiyat talablari, davr nafasi, milliy xususiyatlar asos qilib olinadi. Tarbiyaning maqsadi 23— har tomonlama kamol topgan, mukammal inson shaxsini tarbiyalashdir. O qituvchilar jamoasi ana shu maqsadlardan kelib chiqib, tarbiyaviy ishlarningʻ vazifalarini belgilaydi, uning mazmunini aniqlaydi hamda maktabda ish sharoitlarini hisobga olgan holda o quvchilarni tarbiyalashning shakl va uslublarini ʻ tanlaydi. 2. Tarbiyaning hayot bilan bog liqligi qoidasi tarbiyaviy ishlarning ʻ mazmun va mohiyatini, tashkil etilishini doimo yangilab turishni talab etadi. Tarbiyachilar bolalar tarbiyasini hayot bilan bog lar ekanlar, ularga o zlarida ʻ ʻ iymon-e’tiqodni tarbiyalash imkonini beradilar. Tarbiyaviy ishlar shunday tashkil qilinganda yoshlar jamiyat hayotida faol ishtirok etadilar, bu esa o quvchi ʻ shaxsining tarkib topishiga yordam beradi. Ilg or o qituvchilar tajribasining ʻ ʻ ko rsatishicha, o quvchilar ahil jamoa bo lib uyushgandagina ularga jamoatchilik ʻ ʻ ʻ ruhini singdirib borish lozim. Sinf rahbari ishida o quvchilar jamoasini ʻ shakllantirish asosiy vazifa hisoblanadi, chunki jamoada shaxsni tarbiyalash tarbiyaning yetakchi tamoyillari hisoblanadi. Uning umumiy asoslari quyidagilardan iborat: 1. Talablar qo yish; ʻ 2. Faollarni tarbiyalash; 3. O quv-mehnat, ijtimoiy-siyosiy va ommaviy-madaniy faoliyatdagi ʻ istiqbollarini tashkil etish; 4. Sog lom jamoatchilik fikrini shakllantirish; ʻ 5. Ijobiy an’analarni yaratish va ko paytirish. ʻ Yuqorida ta’riflangan barcha qoidalar har qanday jamoani shakllantirish va rivojlantirish uchun qo llanma hisoblanadi. Tarbiya usullarini tanlashda ularni ʻ jamoaning rivojlanish darajasiga mosligi muvaffaqiyatning muhim sharti hisoblanadi. Shuning uchun har bir o qituvchi tarbiyaviy ishni sinfdagi jamoa ʻ munosabatlarining rivojlanish darajasini aniqlashdan boshlaydi. 23II BOB. O’QUVCHILAR JАMОАSI RIVОJINING АSОSIY SHАRT- SHАRОITLАRI 2.1. Guruh rahbarining tarbiyaviy ishi. Guruh rahbari deganda o'quvchilarni bir xil saviyada, bir xil yoshda, bilimi jihatidan ham teng bo'lgan jamoani boshqarib turuvchi pedagog guruh rahbari deb ataladi. Guruh rahbarining asosiy maqsadi, o'quvchilarini to'g'ri tarbiyalash jarayonida o'quvchi va guruh rahbari bilan bir-birini tushuna olishi va guruh rahbari tomonidan o'quvchilarga e'tiborliroq bo'lishi kerak.Maktabda o'quvchilarga tarbiya guruh rahbarining ishlari orqali beriladi. Jumladan, tadbirlar, mushoiralar, har xil kechalar, uchrashuvlar, tanlovlar va boshqa o'yinlar orqali o'kuvchilarga ta'lim tarbiya beriladi. Shunga qarab o'quvchilarning fikrlash qobiliyati rivojlanib boradi.Guruh rahbari maktab ma'muriyati bilan birgalikda va mahalla jamoasi,ota- onalar bilan hamkorlikda tarbiyaviy ishlarni olib boradi. Maktab ma'muriyati guruh rahbari va uning olib borayotgan ishlarini doimo qo'llab-kuvvatlashlari lozim. Chunki guruh rahbari o'z o'quvchilarini yaxshi biladi va ularni tarbiyalash uchun nimalar kerakligini hisobga olib ish yuritadi. Guruh rahbari ishini ma'naviyat va ma'rifat ishlari bo'yicha ya'ni tashkilotchi direktor o'rinbosari boshqarib turadi.Guruh rahbarining ish rejasini maktab direktori va direktor o'rinbosari tuzadi va nazorat qilib boradi. O'quv faoliyatida o’quvchilar bilim, ko'nikma va malakalarni egallaydilar. O'qituvchi guruh bilan ko'pgina yolg'iz ishlaydi va tarbiyachi sifatida ish yuritadi. O'qituvchilik bolalarga bo'lgan munosabatda, katta mehribonligi bilan g'amho'rligi harakterlanadi. Bular esa kata talabchanlik bilan olib boriladi. O'quvchilar bilan bo'ladigan o‘zaro munosabatlarni to'g'ri yo'lga qo'yish hamda o'quvchilarning o'sishi va rivojlanishiga qarab ularni kayta qurish 23xususiyati ham guruh rahbari uchun muhim ahamiyatga ega.O'qituvchilar tomonidan o'quvchilarga qo'yiladigan pedagogik talablar berishga erishadi, ota- onalar, kuni uzaytirilgan gruppa tarbiyachilari jamoatchilik bilan doimo aloqa bog'lab turadi. Zarur bo'lgan vaqtda o'qishda o'quvchilarga yordam ko'rsatishni tashkil etadi. Guruh rahbari qiladigan ishlari xujjatlarini olib boradi va uni maktab ma'muriyatiga taqdim etadi. O'quvchilar sog'lig'ini mustahkamlashga doir ishlarni o'tkazadi va jismoniy hamda aqliy mehnat qilishga o'rgatib boriladi.Guruh jamoasini tashkil etishda, guruh majlisini tashkil etishda guruh rahbarining roli katta hisoblanadi. Guruh majlisi o'tkazish uchun avvalo jamoani jipslashtiriladi. Guruh rahbari majlisda ko'plab masalalar ko'radilar. Guruh majlisida 3-4 ta masalalar ko'rilib muammoli tomonlari tahlil qilinadi va o'z echimini topish kerak bo'ladi.Guruh rahbari majlis o'tkazishi davomida yaxshi o'qiydigan bolalarni guruhda ya'ni jamoa ichida rag'batlantirish kerak. Bolalar bir-biriga do'stona munosabatda bo'lishadi. Ularni bir-biriga intilib, yaxshi o'qiy boshlashga intiladi. Yomon o'qiydigan bolalar ham yaxshi o'qiydigan bolalarga intilib, ular ham yaxshi o'qishga intiladi. Bundan tashqari guruh rahbari o'quvchilarni saviyasi rivojlanishi uchun o'zi guruhga kutubxona qilishi kerak. Bu kutubxonadagi kitoblarni o'quvchilar guruhdan tashqari o'qish vaqtida yoki darsdan so'ng bo'sh qolgan paytlarida o'qib o'zlariga foydali tomonlarini olishi mumkin. Bizning yosh avlod xalqimizning inqilobiy, mehnat, jangovar an'analarni o'zlashtirib, o'ziga katta avlodning eng yaxshi fazilatlarini g'oyaviy e'tiqod va matonatini, Vatanga muhabbatini, uning iqtisodiy-siyosiy va jangovar qudratini mustahkamlashda ishtirok etishiga intilishini singdiribgina o'z bobolari va otalari ishini davom ettirib va ko'paytira oladi.Oila ham jamiyatning bir bo'lagi hisoblanadi. Oilada bola tarbiyasini yo'lga qo'yish juda katta ahamiyatga ega.Oila boshqa tarbiyaviy muassasalardan farqli ravishda odamning butun hayoti davomida uning barcha tomonlariga dirralariga ta'sir ko'rsatishga qodirdir va odatda ta'sir ko'rsatadi. Oila tarbiya vazifasining bu ulkan miqyosi uning mafkuraviy va psixologik ta'sir ko'rsatishning chuqur o'ziga xosligi bilan uyg'unlashib ketadi. Ota-onalar bilan ish shakllari odatda guruh rahbari o'z shaxsiy xususiyatlarini tajribasini 23o'quvchilarning oilalarida vujudga kelgan o'ziga xos xususiyatlarni, ota-onalarni bilim va tajribasini, bolalarni tarbiyalashda yuqorida ko'rsatib o'tilgan xatolar va qiyinchiliklarni, fe'l-atvor xususiyatlarni maktab pedagoglar jamoasidagi muhitni ota-onalar bilan ish olib borishda tarkib topgan an'analarni va hokazalarni hisobdan olib belgilaydi. Ota-onalarga pedagogik bilim berishni amalga oshirishda faqat bilim berib qolmasdan, ularni tarbiya sohasidagi amaliy malaka va ko'nikmalar bilan qurollantirish, ularning pedagogik faoliyatini uyg'otish mustaqil shug'ullanishga undash, maqsadga muvofiq oila ichki munosabatlarini yo'lga qo'yish g'oyat muhimdir. Ota-onalar yig'ilishlari ota-onalar bilan ish olib borishning an'anaviy tarkib topgan shaklidir. Hal qilinayotgan aniq vazifalarga bog'liq xolda guruh yig'ilishlarini tashkiliy, yakuniy chorak yig'ilishlarini mavzuga doir yig'ilish bahs, yig'ilish praktikum, ota-onalarning umumiy ta'limi bo'yicha guruh rejasiga ko'ra yig'ilish kabi yig'ilishlar bo'lishi mumkin. Tashkiliy yig'ilishlarda ota-onalar qo'mitasi saylanadi, ish rejasi tasdiqlanadi. Mikrorayonda pedagogik iqlim o'rnatish yuzasidan tadbirlar ishlab chiqadi, jamoat topshiriqlari taqsimlanadi va turli ish yo'nalishlariga doir tashabbuskor ota-onalar guruhlari tuziladi, otan-onalar ishtirokida umummaktab tadbirlarini o'tkazish rejalari muvofiqlashtiriladi. Chorakdagi yakunlovchi guruh majlislari ota-onalarning e'tiborini o'quvchilarning bilimga doir qiziqishlari, qobiliyatini, axloqiy irodaviy fazilatlarini rivojlantirishdagi yutuqlar, kamchiliklari, foydalanilmagan imkoniyatlarga qaratish maqsadini ko'zda tutadi. Biror mavzuga bag'ishlangan yilishlari tarbiyaning eng dolzarb muammolari yuzasidan o'tkaziladi, ularda ota- onalar qo'mitasi va guruh rahbarining o'quvchilarning u yoki bu sohadagi tarbiyalanganlik darajasi to'g'risida to'plangan materiallardan foydalaniladi.Majlis- munozaralar ota-onalar e'tiborini tarbiyaning biror muammosiga jalb etish maqsadida o'tkaziladi. Bunday majlislarni ota-onalar qo'mitasi a'zoalaida ota- onalarning bir qismi o'z vazifalariga, maktabning tavsiyanomalariga noto'g'ri munosabatda bo'layotganliklari ota-onalarning bir qismi tayyoragarlik kayfiyatida ekanligi haqida ma'lumotlar bo'lgan taqdirda o'tkazish tavsiya etiladi. Majlis- praktikum, ota-onalarning tarbiyaviy jarayonlarda ishtirok etishini faollashtirish 23unga maqsadga yo'naltirilgan tus bag'ishlash maqsadida o'tkaziladi.Ota-onalarning guruhdagi umumiy ta'limiy rejasiga ko'ra majlislar, avvaldan belgilangan reja, muayyan sistemaga muvofiq ota-onalarga pedagogik bilim berishning shakli hisoblanadi.Yakka tartibdagi pedagogik suhbat-guruh rahbarining o'quvchilar ota- onalar bilan olib boradigan ishining eng ommalashgan, qulay va samarali shakli hisoblanadi. Suhbat yordamida vujudga keladigan masalalarni tez hal etish, ota- onalar bilan ishonchli munosabatlar o'rnatish, oilaviy tarbiya sharoitlari haqida qo'shimcha ma'lumotlar olish, ota-onalarga pedagogik bilim berish, bolaning yakka tarbidagi rivojlanishi dasturini va birgalikdagi pedagogik harakatlar sistemasini ishlab chiqish ota-onalarning tarbiyaviy ta'sir ko'rsatishlarini va tarbiyasi qiyin bolalar xulqini tuzatish va o'quvchilar o'rtasidagi munosabatlarda vujudga keladigan kelishmov-chiliklarni hal etish kabi keng ko'lamdagi ta'lim tarbiyasining vazifalari hal qilinadi.Tarbiyaviy ta'sir ko'rsatish samaradorligi ko'p jihatdan o'qituvchilar va ota-onalarning muvofiq harakatlari bilan belgilanishini nazarda tutib, bolaning o'zig xos psixologik xususiyatlarini hisobga olish, uning xulq atvoridagi eng kichik chetga chiqishlarga ham o'z vaqtda e'tibor berishi kerak, bunda guruh rahbari bilan ota-onalarning ishonchli munosabatlar o'rnatish, o'quvchilaroilaviy tarbiya sharoitlari haqida qo'shimcha ma'lumotlar olish, ota- onalarning ishonchli o'zaro munosabatlarini o'rgatgandagina erishiladi, bunday munosabatlarni o'rgatish va chuqurlashtirish uchun yakka tartibdagi suhbatlardan foydalanish juda muhim.Har bir ota-ona o'z farzandini yaxshi ko'radi, shuning uchun ular o'z farzandida hosil bo'lgan yangi, ijtimoiy jihatlarni mustahkamlash yuzasidan ehtimol tutilgan birgalikdagi harakatlari xususida maslahatlashishni muhim deb hisoblaydigan guruh rahbariga samimiy hurmat va ishonch bilan qaraydilar.Guruh rahbarlari ota-onalar bilan birgalikda tarbiyaviy ishni tashkil etar ekanlar, eng yangi psixologik-pedagogik tadqiqotalr ma'lumotlarini e'tiborga olishlari ham muhimdir. Ularga muvofiq o'sib kelayotgan kishi shaxsini shakllantirishga oilaning qo'shadigan hissasi turli yosh bosqichlarda turlicha bo'ladi va to'lqinsimon o'zgaradi.Bunday bilimlarning yo'qligi oilaviy tarbiyada ko'plab xatolarga olib keladi. Guruh rahbari ota-onalar bilan ishlashda buni 23hisobga olmay iloji yo'q. Bu jihatdan ota-onalarning bolalarni tarbiyalashdagi quyidagi qiyinchiliklari va xatolarini ajratib ko'rsatish mumkin. Ota-onalarning bolalar bilan muomilasining etishmasligi. Ular o'zlari, ishlari haqida kam so'zlab beradilar.Maktab boalalari jamoasining hayoti, o'z bolasining qiziqishlari, uning jamoat ishlari bilan ishga munosabati va boshqalar bilan kam qiziqadi.Bolalarni mehnat jarayonlariga jalb etish orqali ularning mehnat tarbiyasini tashkil qila bilmaslik.Ota-onalar turmushda salbiy misollarni mavjudligi maktabning pedagogik kuch-g'ayratini yo'qqa chiqaradi.Ota-onalar tarbiyaviy ta'sirini izchil emasligini onda-sonda o'qitishni tekshirish, biror nojo'ya ish uchun tozalash axloqiy immunitet hosil bo'lishiga yordam bermaydi.Oilaviy tarbiyaning asosi sifatida ta'qiqlashlar sistemasi,ijtimoiy namuna asosida tarbiyalay bilmaslik, bola hayotini u har doim to'g'ri xatti-harakatini mashq qiladigan tarzda tashkil eta olmaslik natijasidir. 232.2. Jamoaning shaxs tarbiyasiga ta’siri Sinf faqat o’quv faoliyati birligi bo’libgina qolmasdan, balki o’quvchilarga tarbiya berishni tashkil etishning muhim jamoa shakli hamdir. Z. Qo’ziyevning fikricha «jamoaga qo’yilgan umumiy talablarga ko’ra jamoa a’zolari quyidagilardan qoniqish hosil qilishlari kerak: o’zaro munosabatlardan,o’qish va mehnat jarayonidan,rahbarlikdan, uyushqoqlikdan, ongli intizomdan, oqilona va foydali faoliyatdan, xotirjamlikdan, o’z qadr-qimmatini saqlashdan,jamoa bilan faxrlanishdan,himoyalanganlikdan. Jamoaga qanday talablar qo’yiladi?degan savol tug’ilishi mumkin. Jamoa a’zolariga: — ixtiyoriylik; — demokratik faoliyat; — so’z erkinligi; — tashabbuskorlik; — mastaqillik; — faollik; ijodiy faoliyat ko’rsatishlari uchun imkoniyat yaratilishi kerak”. Jamoa va unga qo’yilgan talablar haqida gapirar ekanmiz, turli yoshdagi sinflarda jamoa tashkil etishning farqli tomonlari bormi? Ularning o’ziga xos xususiyatlari nimalardan iborat? O‘quvchilar jamoalarini tuzish guruhlarda, sinflarda turli farqlar bilan 23amalga oshiriladi. Shuning uchun barcha sinflar uchun bir xildagi yo’l-yo’riqlarni belgilab bo’lmaydi. Ayniqsa, boshlang’ich, V va IX sinflarda o’quvchilar jamoasini tashkil etish va jipslashtirish katta qiyinchiliklar tug’diradi. Bu sinflarda ko’pincha o’quvchilar tarkibi mutloq yangi yoki qisman o’zgaradi.Shuning uchun o’quvchilar jamoasini yangidan tuzishga to’g’ri keladi. VI-VII sinflarda o’quvchilar faollari kengayib boradi. Ular ko’proq jamoatchilik ishlarida qatnashadilar, o’zlarining axloqiy tajribalarini boyitadilar, mehnat qilish malakalari va ko’nikmalarini rivojlantiradilar. Sinf rahbari quyi va o’rta sinflarda bu ishlarni amalga oshirishda bolalar va o’smirlar uyushmasiga, yuqori sinflarda “Kamolot” tashkiloti yordamiga tayanadi.Sinf jamoasini qanday yo’llar bilan jipslashtirish, shakllantirish mumkin?Sinf jamoasini uyushtirish yo’llari quyidagilar: 1. Jamoatchilik topshirig’i berish; 2. Sinf faollarini to’g’ri tanlash; 3. O’quvchilarni istiqbolga chorlash; 4. Sinfda ijobiy an’analarni qaror toptirish; 5. O’quvchilarga yagona talablar qo’yish. Jamoatchilik topshirig’i. Jamoa bo’lib ishlash, amaliy faoliyat ko’rsatish sinf jamoasini jipslashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu faoliyat sinf jamoasi hayotini mazmundor va qiziqarli qiladi. Sinfdagi barcha o’quvchilarga, hatto qoloq, intizomi bo’sh o’quvchilarga ham jamoat topshirig’i berish kerak.Bu bolalarni mehnatsevarlik, tejamkorlik va tartib-intizomga o’rgatadi.Mamlakatimizda hozirgi kunda barcha sohalarda tubdan o‘zgarishlar bo‘lmoqda. Buning asosiy sababi Respublikamiz Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyevning davlatimizda barcha sohalarni rivojlantirishga katta e‘tibor qaratmoqda. Bu e‘tiborning amaliy ahamiyatini sohalardagi o‘zgarishlar orqali ko‘rishimiz mumkin. Mana shu sohalardan biri ta’lim yo‘nalishida ham Prezidentimiz tomonidan juda ko‘plab ishlar olib borilmoqda. Bu islohotlarning ko‘rinishini quyidagi asoslarda uchratishimiz mumkin. 2022 — 2026-yillarga mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida[1.7b], 2020-yil 23- sentyabrdagi yangi tahriridagi ―Ta’lim to‘g‘risida 23gi qonunda va boshqa qarorlarda o‘z aksini topgan. Ta’lim to‘g‘risidagi qonunning 5-moddasida ta’lim tashkilotlarida, innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash va o‘quv dasturlarini innovatsion texnologiyalarini qo‘llagan holda amalga oshirish,ta’lim faoliyati sohasidagi ochiqlik va shaffoflikni ta‘minlash[2.10b]. haqidagi fikrlarni ta‘minlash haqidagi fikrlar berilgan. Demak, mana shu qaror va qonunlar mazmunidan shuni tushunish mumkunki, yoshlarimizning ham ta’limiy, ham ma‘naviy-axloqiy jihatdan yetuk bo‘lishlari muhim hisoblanadi. Ushbu qonunning 4-moddasida quyidagi bandlari ham o‘quvchilarning ma‘naviy axloqiy jihatdan komil inson bo‘lib yetishishiga xizmat qiladigan fikrlar berilgan; - ta’lim va tarbiyaga milliy hamda umuminsoniy qadriyatlarning singdirilganligi; -ta’lim va tarbiyaning insonparvarlik, demokratik xususiyatlar kabi asosiy prinsiplari ko‘rsatib o‘tilgan.Bugungi kunda o‘quvchilarning ma‘naviy-axloqiy sifatlarini buyuk adib va allomalarimizning pedagogik qarashlarida, asarlarida va asarlaridagi ko‘rsatilgan namunalar orqali shakllantrishini muhim hisoblanadi. Tarbiya jarayoni o z-o zini tarbiyalash jarayoniga o tgandagina yuksak darajagaʻ ʻ ʻ erishiladi. Ayrim o quvchilar va umuman, jamoa o z faoliyatini mustaqil ʻ ʻ rejalashtiradi va umumiy jamoani tashkil etadi, o ziga va bir-biriga talablar qo yadi ʻ ʻ hamda o z-o zini nazorat qiladi. Sinf rahbari o quvchilar jamoasining rivojlanish ʻ ʻ ʻ darajasini aniqlashda o quvchilarning faqat sinfdan tashqari faoliyatida namoyon ʻ bo ladigan munosabatlarini tahlil etish bilangina cheklanib qolmasligi kerak. Sinf ʻ rahbarining o ziga xos xususiyati shundan iboratki, u oddiy bolalar jamoasini ʻ emas, balki o quvchilar jamoasini shakllantiradi. O quvchilarning asosiy vazifasi ʻ ʻ o qishdan iborat. Shuning uchun sinf rahbari, avvalo, bolalarning o qishga qanday ʻ ʻ munosabatda ekanliklarini, o zlarini darsda qanday tutishlarini, uy vazifalarini ʻ sidqidildan bajarishlari yoki bajarmasliklarini aniqlaydi. Jamoaning rivojlanish darajasini aniqlashning eng ishonchli usuli — o quvchilarni ular bilan darsda, ʻ darsdan tashqarida, maktabdan tashqarida o zaro faol hamkorlik qilish darajasida ʻ kuzatishdan iboratdir. O qituvchi jamoaning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash ʻ uchun pedagogik vaziyatlar vujudga keltirishni qo llaydi. Lekin bunda shuni esda ʻ 23tutish kerakki, o quvchi kamchiliklarini hamma o rtasida yorqin namoyish etishʻ ʻ uning qalbini jarohatlashi mumkin. Shunday vaziyatlarni vujudga keltirish kerakki, ularning salbiy tomonlarini emas, balki har bir bolada odatdagi sharoitda boshqalardan yashiringan ijobiy tomonlarini ham ochib berish maqsadga muvoffiqdir.Sinf rahbari jamoaning rivojlanishi darajasiga qarab tarbiya usullarini tanlaydi. Ta’lim jarayonida jamoa munosabatlarini rivojlantirish istiqbollari sinf rahbaridan katta e’tibor berishni talab etadi. Jamoa faoliyatida ko proq muomala ʻ qilishga bo lgan ehtiyoj yotadi. Darslarda bu ehtiyoj kam foydalaniladidi. Agar ʻ darsdagi muomalaga bo lgan ehtiyoj to g ri tushunilsa, uning negizida ʻ ʻ ʻ o quvchilarning o zaro yordami, darslarga birgalikda foydali tayyorgarlik ko rishi, ʻ ʻ ʻ qiziqishlari bo yicha mashg ulotlar tashkil etiladi. Jamoa rivojlanishining har ʻ ʻ qanday darajasida sinf rahbari muayyan usullardan foydalanib, jamoatchilik fikrini shakllantirish to g risida g amxo rlik qiladi. Sinf rahbari jamoa va har bir alohida ʻ ʻ ʻ ʻ o quvchining tarbiyasi uchun ma’suldir. Shuning uchun uning jamoa tarzidagi va ʻ yakka tartibdagi shakllarini qo shib olib borishi tarbiyaviy ishdagi o ziga xos ʻ ʻ xususiyatlaridan biri hisoblanadi. Bunda jamoaning shaxsga nisbatan yuksak talabchanligi kuzatiladi. Maktablarda olib boriladigan ish faoliyati, odatda, ommaviy, jamoa, guruh va individulal shakllarda tashkil etiladi. Faoliyatni tashkil etishning ommaviy shakllari ham ya’ni ularda o quvchilarning muayyan guruhlari ʻ ishtirok etadi. O z mohiyatiga ko ra uni amalga oshirish jarayonida faoliyat ʻ ʻ maqsadiga (masalan, ma’ruza, konsert va hokazo) erishish uchun qatnashchilarning o zaro muomalasini nazarda tutmaydi. Biroq, bundan oldingi ʻ holda bo lgani kabi, bu shakllarda bevosita tengdoshlar bilan birgalikda qatnashish ʻ ba’zi hollarda ularning faoliyatidagi ishtirokinifaollashtiradi, boshqa hollarda aksincha bo ladi. Bu ko p jihatdan o quvchilarning faoliyat mazmuniga, ʻ ʻ ʻ munosabatiga (ijobiy, passiv yoki salbiy) bog liq bo ladi. Faoliyatni amalga ʻ ʻ oshirish jarayonida uning maqsadiga erishish uchun o quvchilarning o zaro ʻ ʻ muomalaga kirishishlarini nazarda tutuvchi faoliyat shakllari jamoa shakllari deyiladi.Bu muomala jarayonida o quvchilar o rtasida jamoa aloqalari vujudga ʻ ʻ keladi. Bu shakllar obyektiv jihatdan o zida muomala uchun muayyan shart- ʻ 23sharoitlarga ega bo ladi. Ular o quvchilarga ishni muvaffaqiyatli amalga oshirishʻ ʻ uchun vazifalarni o zaro taqsimlab chiqish imkonini ʻ beradi, qatnashchilar o rtasida aloqa ta’sirining paydo bo lishiga olib ʻ ʻ keladi.Jamoatchi va bilimli sinf rahbari har qanday vaziyatdan juda ustalik bilan chiqib ketadi va har tomonlama rivojlangan sinf jamoasini tashkil qiladi. Jamoani tashkil etishning samarali shakllaridan biri guruhiy ishdir.Bunda mazkur ish bolalarning tarkib jihatidan uncha katta bo lmagan (eng ko pi bilan kishi 5 ta ʻ ʻ bo lishi kerak) guruhlarida amalga oshiriladi. Bunday kichik guruhlarda barcha ʻ a’zolar bir-birlari bilan bevosita muomalada bo ladilar va bir-birlariga bevosita ʻ biror ta’sir ko rsatadilar. Jamoada muomalani tashkil etganda o quvchilar muhitida ʻ ʻ mavjud bo lgan haqiqiy guruhlarni nazarda tutish, bir-biriga mehr bilan qaraydigan ʻ va o zaro do stlashadigan bolalarni birlashtirish zarur. Pedagog bu guruhlarning ʻ ʻ xususiyatlarini, ularning yo nalishi, qiziqishlari, malakasi va hokazolarni bilishi, ʻ hisobga olishi va ulardan foydalanishi kerak.Jamoa ishini tashkil etishda va amalga oshirishda vazifalarni taqsimlash vaqtida mazkur xususiyatlarni hisobga olish ishning samaradorligini oshiradi. Bu hol guruhdagi muomalani jamoaning qiziqishlari sohasiga va jamoaning qiziqishlarini guruhdagi muomala sohasiga olib kiradi. Masalan, jamoa yetarli darajada obro qozongan, jamoatchilik yo nalishiga ʻ ʻ ega bo lgan guruhga muayyan bir tadbirni tayyorlash va o tkazishga boshchilik ʻ ʻ qilishni topshirsa bo ladi. Qandaydir o ziga xos qiziqishlari bor guruhga butun ʻ ʻ jamoa uchun bu qiziqishlarga mos keladigan ishning tashabbuskori va tashkilotchisi bo lish taklif etiladi va hokazo. Jamoa faoliyatini tashkil etishda ʻ o quvchilarning shaxslararo real, ya’ni aniq mavjud bo lgan aloqalarini hisobga ʻ ʻ olish ikki xil maqsadga: guruh a’zolarini jamoa hayotiga jalb qilish va ular o rtasidagi muomalaga ta’sir ko rsatish, bundan tashqari, o z oldilariga qo ygan ʻ ʻ ʻ ʻ har bir maqsadiga erishish imkonini beradi. 23XULOSA Xulosa qilib aytganda , ekan ushbu talablardan kelib chiqqan holda bilimdon, mustaqil fikrlovchi , ijodiy izlanuvchan , yuqori malakali , turli soha egalarini tayyorlash kasb – hunar ta‘limi oldiga qo‘yiladigan talablarga mutonosib insonlar qilib shakllantirish ular shaxsiga yangicha yondashish hozirgi ijtimoiy taraqqiyotning zaruriy talablaridan biridir. Ayniqsa mehnat va kasb ta‘limi sohasida bilim olgan bo‘lajak mehnat va kasb ta‘limi o‘qituvchilari mehnat faoliyatini, mahoratini oshirish oily ta‘limning asosiy vazifalaridan biridir. Bu muammoni hal qilishning birdan bir yo‘li mehnat va kasb ta‘limi o‘qituvchilari mahoratini, faoliyatini oshirish eng avvalo pedagogik shart- sharoitlar hamda oily ta‘lim muassasidagi barcha imkoniyatlardan kelib chiqib, o‘ziga xos xususiyatlarni hisobga olinganligini ham nazarda tutadi. Mustaqil fikrlovchi erkin shaxsni shakllantirish ta'lim va kadrlar tayyorlash milliy modelining asosiy maqsadi. Ijtimoiy munosabatlar ko‘lamining kengayishi o‘sib kelayotgan avlodni o‘ta murakkab xususiyatga ega munosabatlar jarayoniga har tomonlama yetuk etib tayyorlash vazifasini qo‘ymoqda. Psixologik, intellektual va fiziologik jixatdan yetuk inson hayotiy qarama-qarshilik, xususan, turli buzg‘unchi g‘oyalar ta'siriga tushib qolish, nosog‘lom turmush kechirish va noqonuniy xatti-harakatlarni sodir etishdan o‘zini saqlab qola oladi. Jamoaning vujudga kelish uchun to‘rt bosqich 23zarur. Jamoaning shakllanish bosqichlarida dastlab o‘qituvchi butun guruhga talab qo‘yadi hamda mazkur jarayonda jamoa faollarining shakllanishiga alohida e'tibor qaratadi. Navbatdagi bosqichda muayyan darajada shakllangan jamoa faollari (aktivi) jamoa a'zolari oldiga ma'lum talablarni qo‘yadi. Uchinchi bosqichda esa jamoa umumiy holda jamoaning har a'zosidan muayyan tarzdagi faoliyatni olib borishni talab qiladi. So‘nggi (to‘rtinchi) bosqichda esa jamoaning har bir a'zosi o‘z oldiga mustaqil ravishda jamoa manfaatlarini ifoda etuvchi talabni qo‘yish layoqatiga ega bo‘ladi. Jamoaga qo‘yilayotgan talablar mazmunidagi farq jamoa rivojlanishi bosqichini aniqlovchi yorqin tashkiliy ko‘rsatkich sanaladi. Jamoaning amaliy faoliyati mazmuni, jamoa a'zolarining jamoa oldidagi javobgarligi, ular o‘rtasidagi ijodiy hamkorlik, shuningdek, ularning xulq-atvori axloqiy kamolot darajalarini ko‘rsatuvchi muhim belgilar sifatida namoyon bo‘ladi. Jamoani shakllantirishda uning hayotini belgilovchi ichki jarayonining mohiyatini inobatga olish zarur. Jamoa hayotining birinchi bosqichida jamoa faolining paydo bo‘lishi ushbu davr uchun xarakterli hodisadir. Jamoa faoli (aktivi) muayyan guruhning shunday a'zolaridirki, ular jamoa manfaatiga muvofiq tarzda harakat qiladilar, o‗qituvchi faoliyati va talabiga nisbatan xayrixohlik bilan munosabatda bo‘ladilar. Faollar o‘qituvchining yaqin yordamchilari sifatida ish olib boradilar. Jamoa rivojlanishining ikkinchi bosqichi. Ushbu bosqich jamoa faolining o‘qituvchi talabini qo‘llab-quvvatlash hamda o‘z navbatida uning o‘zi bu talablarni jamoa a'zolari zimmasiga qo‘yishi bilan tafsiflanadi. Endilikda o‘qituvchi jamoada paydo bo‘lgan va u bilan bog‘liq muammo, masalalarni yolg‘iz o‘zi hal qilmaydi. Jamoa faoli bilan maxsus tarbiyaviy ish olib borish orqali bu ishga uni jalb etadi. Ushbu bosqichda jamoa hayotini tashkil qilish usuli murakkablashib boradi, ya'ni, jamoa o‘z-o‘zini boshqarishga o‘tadi. O‘quvchilar amaliy faoliyatining doimiy ravishda “Ta‘lim to‘g‘risida qonun” va ―Kadrlar tayyorlash milliy dastur i talablarini‖ amalgam oshirish jarayonida yuqori malakali o‘qituvchilarni tayyorlash muhum muammo sifatida kun tartibiga qo‘yilmoqda. Shunday ekan ushbu talablardan kelib chiqqan holda bilimdon, mustaqil fikrlovchi , ijodiy izlanuvchan , yuqori malakali , turli soha egalarini tayyorlash kasb – hunar ta‘limi oldiga qo‘yiladigan talablarga 23mutonosib insonlar qilib shakllantirish ular shaxsiga yangicha yondashish hozirgi ijtimoiy taraqqiyotning zaruriy talablaridan biridir. Ayniqsa mehnat va kasb ta‘limi sohasida bilim olgan bo‘lajak mehnat va kasb ta‘limi o‘qituvchilari mehnat faoliyatini, mahoratini oshirish oily ta‘limning asosiy vazifalaridan biridir. Bu muammoni hal qilishning birdan bir yo‘li mehnat va kasb ta‘limi o‘qituvchilari mahoratini, faoliyatini oshirish eng avvalo pedagogik shart- sharoitlar hamda oily ta‘lim muassasidagi barcha imkoniyatlardan kelib chiqib, o‘ziga xos xususiyatlarni hisobga olinganligini ham nazarda tutadi. Hammamizga ma‘lumki mehnat va kasb ta‘limi o‘qituvchisining kasbiy mahorati eng avvalo talabalarni o‘qitish, bilim berish, ko‘nikma va malakalarni hosil qilish ta‘lim beruvchilar saviyasi bilan belgilanadi. ,,Hamma yaxshiliklar sabrdan keyin keladi’’. Jaloliddin Rumiy 23 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI: 1. R.A. Mavlonova. N. Raxmonqulova. B. Normurodova. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. Darslik. - T:.Nizomiy nomidagi TDPU, 2014-yil. 2.Sh.A.Sodiqova “Maktabgacha pedagogika’Tafakkur sarchashmalariT:.2013 y 3.R.A.Mavlonova. N. Raxmonqulova. B. Normurodova. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. o‘quv qo‘llanma. T:. Tibkitob 2010-yil. 4. Mirziyoyеv Sh.M. Buyuk kеlajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. “O’zbеkiston” 2017. 5. Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo limizni qat’iyat bilan davom ʻ ettirib, yangi bosqichga ko taramiz. – Toshkent: “O zbekiston” NMIU, ʻ ʻ 2017. – 592 b. 6. Karimov I.A. Yuksak manaviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. – 174 b. 7.Jo rayev R.X. Jaholatga qarshi ma’rifat Описание: Описание: F:\ ʻ Portal\Books\TIM\My Project\CD_Root\AutoPlay\Docs\Mavzular\ m6\6-mavzu.files\image005.gifJ. Xalq ta’limi.– T.: 2004.- №3. – B. 9- 13. 8.Hasanboyev J. va boshq. Pedagogika: Oliy o quv yurtlari uchun ʻ darslik. – Toshkent: Fan, 2009. - 480 b. 9. Ismoilova Z., Tarbiyaviy ishlar metodikasi. T:. Istiqlol, 2003 2310. Hasanboyev J., To raqulov X., Alqarov I., Usmanov N. Pedagogika. ʻ T:.Fan va texnologiya, 2010 11. Tarbiya ensiklopediya. Tuzuvchi M.N. Aminov. T:. O zbekiston ʻ milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2010. 12. Mavlonova R., Rahmonqulova N., Normurodova B., Matnazarova K. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. Darslik. Nizomiy nomidagi TDPU. Toshkent, 2014 у. Qo‘shimcha adabiyotlar: 1.R.A.Mavlonova, D.Abdurahimova “Pedagogik mahorat” O‘quv qo‘llanma. T. Fan va texnologiya. 2012 yil 2.R.A.Mavlonova, D.Abdurahimova. Pedagogik mahorat. O‘quv qo‘llanma T:. Fan va texnologiya 2012- yil 3.R.A.Mavlonova, N.H.Vohidova, Ijtimoiy pedagogika. O‘quv qoilanma. Т.:Noshir 2009-yil 4.R.A.Mavlonova, N.H.Vohidova, N.H.Raxmonqulova. Pedagogika nazariyasi va tarixi. Darslik T:. Fan va texnologiyalar. 2010-yil 5.R.A.Mavlonova, O.To‘rayeva, K.M.Xoliqberdiyev. Pedagogika. Darslik. T:. O‘qituvchi 2008-yil 6.R.A.Mavlonova,B.Normurotova. Tarbiyaviy ishlar metodikasi. O‘quv qo‘llanma.Toshkent. “Fan” 2008 y. 7.S.Nishonova, M.Imomova, R.Hasanov. Pedagogika tarixi. Darslik. T. O‘qituvchi. 1996 yil. 8.S.Nishonova, M.Imomova, R.Xasanov. Pedagogika tarixi. Darslik Т.: O‘qituvchi 1996-yil 9.S.Nishonova. M.Imomova, R.Hasanov. Pedagogika tarixi. Do‘stlik T. O‘qituvchi 1996 yil. 2310.Tarbiya jarayonining asosiy qonuniyatlari Gulruh Zaynitdinovna Mirzayeva Navoiy viloyati Navbahor tumani 27-umumiy o‘rta ta’lim maktabining boshlang ich sinf o‘qituvchisi ʻ https://doi.org/10.5281/zenodo.6954504 11.TEACHING AND LEARNING Pedagogy, Curriculum and Culture by Alex Moore 2012. 12.Xalq pedagogikasi. O‘quv qo‘llanma. M.Mutalipova. –Toshkent, 2015 13. Z. K. Ismailova. Pedagogikadan amaliy mashg‘ulotlar. — T.: “Fan”, 2001. Internet saytlar www.ziyouz.com . www.tdpu.uz . www.pedagog.uz . www.Ziyonet.uz . www.arxiv.uz www.zamin.uz 23ILOVA. 23 23

O‘quvchilar jamoasini tashkil qilishning o’ziga xos xususiyatlari

Купить