O‘quvchilarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	26.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘quvchilarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash

Купить

O’QUVCHILARNI MA’NAVIY-AXLOQIY TARBIYALASH
R E J A :
1. Ma’naviy-axloqiy tarbiya mohiyati, asosiy tushunchalari . .
2. Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning mazmuni.
3. Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning tarkibiy qismlari, shakl va
metodlari.

Ma’naviy-axloqiy tarbiya mohiyati, asosiy tushunchalari . Jamiyatda
kechayotgan ijtimoiy islohotlarning samaradorligi uning fuqarolari ega bo’lgan
ma’naviyatga bog’liq. Shu bois mustaqillikning dastlabki yillarida O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov jamiyat rivojlanishining ma’naviy-axloqiy
negizlarini aniq belgilab berdi. Bular:
- umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlik;
- xalqimizning ma’naviy merosini mustahkamlash va rivojlantirish;
- insonning o’z imkoniyatlarini erkin namoyon qilishi;
- vatanparvarlik.
Zero, jamiyat rivojlanishi faqat uning iqtisodiy taraqqiyotinigina emas, balki
ma’naviy yuksalishini ham taqozo etadi.Har qanday mafkura kabi O’zbekiston
Respublikasi milliy istiqlol mafkurasining asosiy g’oyalaridan biri ham jamiyatda
ma’naviy-axloqiy qarashlarning ustuvorligiga erishish sanaladi.
Ijtimoiy tarbiyaning boshqa turlari kabi ma’naviy-axloqiy tarbiya asosini
ham ilg’or milliy, ma’naviy-axloqiy qadriyatlar, xalq pedagogikasi g’oyalari
tashkil etadi.
Ma’naviyat shaxs, xalq, davlat va jamiyatning kuch-qudrati, taraqqiyoti,
imkoniyatlari va istiqbollarini belgilab beruvchi ichki ijobiy, ruhiy omildir.
Ma’naviyat (arabcha «ma’naviyat» - ma’nolar majmui) mohiyatiga ko’ra ijtimoiy
taraqqiyotga ijobiy ta’sir o’tkazuvchi falsafiy, huquqiy, ilmiy, badiiy, axloqiy,
diniy tasavvur, tushuncha va g’oyalar majmui hisoblanadi.
Jamiyat ma’naviyati uch muhim soha yo’nalishida amaliy faoliyatni tashkil
etish asosida shakllantiriladi :
Madaniyat («cultura» so’zidan olingan bo’lib, parvarish qilish, ishlov
berish ma’nosini bildiradi) – ijtimoiy taraqqiyot davomida insonlarning faoliyati
tufayli qo’lga kiritilib, ularning ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat
qiluvchi moddiy va ma’naviy boyliklar tizimi.
Ma’rifat shaxs ongiga ilmiy bilim, axloq qoidalari hamda ijtimoiy
munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy me’yorlarni singdirish, ta’lim-tarbiyani

takomillashtirish, milliy meros va umuminsoniy qadriyatlarni o’rganish, ularni
targ’ib etish maqsadida amalga oshiriladigan tadbirlar tizimi.
Mafkura (arabcha «mafkura» - nuqtai nazar va e’tiqodlar tizimi, majmui) –
jamiyatdagi muayyan siyosiy, huquqiy, axloqiy, diniy, badiiy, falsafiy, ilmiy
qarashlar, shuningdek, ma’naviy-axloqiy yuksalish, ma’rifiy-tarbiyaviy ishlarning
rivojini ta’minlovchi, ularning maqsad va yo’nalishlarini aniqlashda yetakchi o’rin
tutuvchi g’oyalar tizimi.
Har uchala sohaning uzviy birligi asosida jamiyat ma’naviyati yuksaladi .
Ma’naviyat sohasida ijobiy yechimini ta’minlash zarur bo’lgan asosiy
vazifani ko’rsatar ekan, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov
quyidagilarni ta’kidlaydi: «Bu sohadagi asosiy vazifamiz – milliy qadriyatlarimizni
tiklash, o’zligimizni anglash, milliy g’oya va mafkurani shakllantirish, muqaddas
dinimizning ma’naviy hayotimizdagi o’rnini va hurmatini tiklash kabi mustaqillik
yillarida boshlagan ezgu ishlarimizni izchillik bilan davom ettirish, ularni yangi
bosqichga ko’tarish va ta’sirchanligini kuchaytirishdir. ... Bu sohadagi
ishlarimizning pirovard maqsadi – iymon-e’tiqodi butun, irodasi baquvvat, erkin
fuqaro ma’naviyatini shakllantirishdir. Ya’ni, mustaqil dunyoqarashga ega,
ajdodlarimizning bebaho merosi va zamonaviy tafakkurga tayanib yashaydigan
barkamol shaxs – komil insonni tarbiyalashdan iborat» 1.
1.
Demak, ma’naviyatli inson bilimli, ma’lum kasb-hunar sohibi, o’z
Vatanining sodiq fuqarosidir. O’z davlati qonunlarini biladigan va ularga amal
qiladigan, yurti bilan g’ururlana oladigan inson. O’z Vatani boyliklarini
saqlaydigan, uni yanada boyitadigan, go’zalliklaridan bahramand bo’ladigan shaxs.
U har qanday zararli illatlarga qarashi kurashadigan, milliy va umuminsoniy
qadriyatlarni avaylab asraydigan insondir.
Axloq esa shaxsning xatti-harakatlari, yurish-turishi, turmush tarzi, hayot
kechirish tamoyillari, qoidalari, ijtimoiy munosabatlar mazmunini ifodalaydi.
Axloq ijtimoiy hodisa sifatida jamiyat ma’naviy-ruhiy hayotida o’ziga xos
o’rin tutadi.
1.

«Axloq» (lotincha – xulq-atvor ma’nosini bildiradi) ijtimoiy ong
shakllaridan biri bo’lib, ijtimoiy munosabatlar hamda shaxs xatti-harakatini
tartibga soladigan qonun-qoidalar majmuidir.
Axloq - ma’naviyatning tarkibiy qismi sifatida shaxs kamolotining yuqori
bosqichi sanaladi. Zero, axloq, axloqiy me’yorlarsiz shaxsning ruhiy va jismonan
yetukligining mezoni bo’lgan ma’naviy kamolotga erishib bo’lmaydi. Shuning
uchun ham ma’naviy-axloqiy tarbiyada uzviylik, aloqadorlik dialektik xarakterga
ega bo’lib, shaxsning ma’naviy-axloqiy shakllanishida muhim sanaladi.
Axloq-odobni bir biridan ajratib bo’lmaydigan uch tartibiy qismi bo’lib,ular
bir butunlikni tashkil etadi.
G’oyaviy - axloqiy ong - ijtimoiy hayotning shaxs tasavvurlari, karashlari va
e’tiqodlariga aks etishi va ifodalanishidir. U shaxs faoliyatida qo’llaniladigan
hayotiy tamoyillar bo’lib, u yeki bu muammoni hal etish, xatti-harakat xulq
qoidalarini tanlashda namoyon buladi.
G’oyaviy - axloqiy kadr qimmat - shaxsning u yeki bu xatti-harakat va urf-
odatlariga munosabati va ularni yaxshi yomonga ajratib baholashda ifodalanadi.
Bunda shaxsning butun hayoti davomida intilishlar, hayot mazmunini belgilab
beradigan ideallari muhim rol o’ynaydi.
Axloqiy hissiyotlar esa shaxsning o’ziga, boshqalarga ijtimoiy hodisalarga
munosabatida ifodalanadi. Shaxsning axloqiy hissiyotlari g’ururi, or-nomus,
vijdon, uyat, nafrat, xudbinlik, mag’rurlik kabi shakllarda namoyon buladi.
Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning mazmuni. Ma’naviy-axloqiy tarbiya va
unga qo’yiladigan talablar bu jamiyatda ma’lum ijtimoiy-axloqiy talablarga mos
axloqiy xislatlarni shakllantirish maqsadida o’quvchilar ongi, hissiyotlari hamda
xulqiga muvofiq va tizimli ta’sir etishdir.
Ma’naviy-axloqiy tarbiya vazifalari quyidagilardan iborat:
1. O’quvchilarda ma’naviy-axloqiy ongni shakllantirish.
2. Ularda ma’naviy-axloqiy his-tuyg’ularni tarbiyalash va rivojlantirish.
3. O’quvchilarda ma’naviy-axloqiy xulq-atvor ko’nikma va odatlarini tarkib
toptirish.

Ma’naviy-axloqiy tarbiya mohiyatiga ko’ra inson ongining jamiyat bilan
aloqadorligi, jamiyat oldida burchli ekanligi, o’z xulq-atvorini jamiyat taraqqiyoti
darajasiga bog’liqligini tushunishi, jamiyat tomonidan tan olingan axloqiy me’yor,
ideal hamda talablarni bajarishda mas’uliyatni his etishi, ma’naviy-axloqiy
bilimlarning e’tiqodga aylanishi va bu e’tiqodlarning tizimliligi, mustahkam
ma’naviy-axloqiy his-tuyg’u va xislatlarni shakllantirish, o’quvchilar tomonidan
ma’naviy-axloqiy xulq-atvor jamiyat a’zolariga bo’lgan hurmat-e’tiborni namoyon
etuvchi mezonlardan ekanligining anglab yetilishi, ma’naviy-axloqiy odatlarning
shakllanishi va boshqalardan iborat.
Ma’naviy-axloqiy tarbiya mazmunida milliy va umuminsoniy qadriyatlarni
tiklash masalasining kun tartibiga qo’yish zaruriyatining yuzaga kelganligi
munosabati bilan tub o’zgarishlar yuz berdi.
Eng muhim qadriyat inson omili hisoblanadi. Hayot insonga bir marta
beriladi, Shuning uchun ham milliy va umuminsoniy qadriyatlarda uni mazmunli,
o’zgalar va o’zining hayoti ma’nosini anglagan holda o’tkazish kerakligi haqida
ko’plab rivoyat, hikmat va pand-nasihatlar mavjud.
Bundan tashqari ta’lim muassasasida o’quvchilarga qadriyat sifatida
munosabatda bo’lish ham dolzarb ahamiyatga ega bo’lib bormoqda. Zero, ta’lim
tamoyillarida eng muhim, asosiy tamoyillardan biri ta’limni insonparvarlashtirish
va demokratlashtirish bo’lib, uning asosiy mohiyati o’quvchi shaxsiga insoniy
munosabatda bo’lishni, ta’lim jarayonini erkinlashtirishni talab etadi.
Ma’naviy-axloqiy tarbiyada yana bir eng qimmatli qadriyat erkinlikdir.
Ta’limni demokratlashtirish bilan birga shaxs erki va huquqini hurmat qilish
rivojlanadi. Bu esa o’z navbatida o’quvchi shaxsida mas’uliyatni his etish, ongli
intizomga rioya etish ko’nikmalarini tarbiyalaydi. Shuningdek, vatanparvarlik,
xalqlar o’rtasida do’stlik va hamkorlik, mas’uliyatni his etish, burch, or-nomus,
vijdonlilik, tartiblilik, adolatlilik va boshqa xislatlar tarbiyasi katta ahamiyatga ega.
Bugungi kunda jinsiy tarbiya, mehnat tarbiyasi yanada muhim ahamiyat
kasb etmoqda. Sog’lom turmush tarzini tarkib toptirish, ayniqsa, zarurligini
kundalik hayot tarzi yanada yaqqol namoyon etmoqda.

Tekinxo’rlik, narkomaniya, tamaki mahsulotlari va spirtli ichimliklarni
iste’mol qilish, fahsh, johillik kabi salbiy illatlar ham hayotda uchrab turadi. Bu
illatlar insonning axloqiy qiyofasinigina emas, balki o’zini ham yemirib boradi.
Inson ham ma’naviy, ham jisman halok bo’ladi. Shu bois insonning ma’naviy-
axloqiy tarbiyasini tashkil etish ijtimoiy tarbiyaning boshqa yo’nalishlaridan ustun
qo’yilishi zarur. Binobarin, ma’naviy-axloqiy tarbiya yosh avlod tarbiyasi bilan
bog’liqdir. Agar tarbiyaning boshqa yo’nalishlarida muayyan tarbiya (masalan,
jismoniy, huquqiy va boshqalar) u yoki bu tarbiyaviy tadbirlar tizimiga asoslansa,
ma’naviy-axloqiy tarbiyada esa har bir tarbiyalanuvchining o’ziga xos
xususiyatlarini, shuningdek, tarbiyaviy vaziyatni inobatga olgan holda, yaxlit
tarbiyaviy ishlar rejalashtiriladi va unga mos metod hamda usullar tanlanadi.
Tarbiyaviy tadbirlar rejasini ishlab chiqish, tadbirlarni tashkil etishda
ma’naviyat, axloq inson ongining shakli, inson madaniyatining bir qismi ekanligi
haqidagi tushunchaga ega bo’lish nazarda tutiladi. Ma’naviyat va axloqning
mohiyati, uning me’yorlari va tamoyillari mazmunini tushunish o’quvchilarni
ma’naviy-axloqiy jihatdan fikr yuritishlariga imkon beradi. Natijada ular o’zlari va
boshqalarning xatti-harakatlarini ana shu nuqtai nazardan baholaydilar. Ma’naviy-
axloqiy tushunchalar, baholash va muhokama yuritish asosida ma’naviy-axloqiy
e’tiqod shakllanadi va nihoyat inson xatti-harakati va xulqi aniqlanadi. Ma’naviy-
axloqiy e’tiqodga ega inson axloqiy me’yorlar, talablarni ongli bajaradi va ularga
hurmat bildiradi. Lekin ma’naviy-axloqiy me’yorlar haqida bilimga ega bo’lish va
uni tushunish hali e’tiqodni faoliyatga aylantiradi degan gap emas, ma’naviy-
axloqiy bilimlar qachon hayotiy tajribalarda qo’llanilib, o’quvchilar tomonidan
ularning faoliyatida namoyon bo’lgandagina shakllangan deyish mumkin.
Ma’naviy-axloqiy tarbiya tizimida ma’naviy-axloqiy his-tuyg’ular inson
tomonidan, uning voqyea-hodisalar, kishilar hamda o’z xulqiga nisbatan his-
tuyg’ularni uyg’otishga rag’bat paydo qiluvchi tarbiyaviy ishlar tizimli tashkil
etilgandagina samarali kechadi. Mazkur tizimda xulq-atvorni shakllantirishga oid
tarbiyaviy ishlar aks etadi. Shunga ko’ra ma’naviy-axloqiy xulq-odobga doir

xislatlarni shakllantirishga undovchi rag’bat bilan hosil bo’ladigan faoliyat eng
asosiy bo’lib hisoblanadi.
Shuningdek, o’quvchida ma’naviy-axloqiy xislatlarni shakllantirishga
nisbatan ehtiyoj bo’lishi shart. Demak, ma’naviy-axloqiy tarbiyani tashkil etish
jarayonida uyushtiriluvchi tadbirlar xulq-odobga doir xatti-harakatlar zanjiridan
iborat bo’ladi. Ma’naviy-axloqiy xatti-harakatlar esa o’quvchi tomonidan axloqiy
me’yor va tamoyillar mohiyatini o’rganish, ularni anglab yetishdan iboratdir.
Xatti-harakatlar tizimi ma’naviy-axloqiy odatlarni tarkib toptiradi. Bu
borada quyidagi talablarni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir:
- ma’naviy-axloqiy tarbiya axloqsizlikka qarshi kurashdagi «kompaniya»ga
aylanmay, maqsadga muvofiq, uzluksiz, tizimli va izchil amalga oshirilishi zarur;
- o’quvchilarda ma’naviy-axloqiy xislatlar va fazilatlarni tarbiyalash faol
hayotiy vaziyatlar, axloqiy me’yorlar buzilgan holatlarda tarbiyalanuvchilarning
o’z nuqtai nazarlarini ifodalashlari bilan amalga oshirilishi;
- shaxsda o’z idealiga intilishiga bo’lgan his-tuyg’ularini uyg’otishga
yo’naltirilgan xatti-harakatlarni tashkil etish borasidagi ko’nikmalarni tarbiyalash;
- ma’naviy-axloqiy tarbiyaga doir ishlarni tarbiyalanuvchilarning tajribasi,
tarbiya qoidalarini qabul qilishlari va bunga tayyorliklari, yaxshi va yomon xatti-
harakatlarning mohiyatini tushunishlarini hisobga olgan holda amalga oshirish;
- tarbiyalanuvchilarda yuksak ma’naviy-axloqiy sifatlar – insoniylik, insonga
hurmat, mehr-saxovat, xushmuomalalik, ijtimoiy munosabatlarni tashkil etishda
muomala madaniyati va axloq qoidalariga rioya qilish kabi holatlarni tarkib
toptirish;
- fuqarolik madaniyati, ongli intizom, jamoani hurmat qilish va boshqa juda
ko’p ma’naviy-axloqiy sifatlar – boshqalarga g’amxo’rlik qilish, odamlarning
g’am-tashvishi, quvonchini tushuna olish, o’z manfaatidan o’zgalar manfaatlarini
ustun qo’yish, axloqiy me’yorlar hamda mavjud qonunlarga zid xatti-harakatlarni
to’xtata olish, ma’lum xatti-harakatlarni amalga oshirishda jamoa a’zolarining fikri
bilan o’rtoqlashish, mas’uliyatni his etish kabilarga asoslanishi kerak.

Ma’naviy-axloqiy tarbiyani tashkil etishda o’quvchilar xatti-harakatlarida
ko’zga tashlanadigan salbiy odatlar – jamoa joylarida qattiq gapirish, qo’pol
so’zlarni ishlatish, hissiyotga berilish, o’ylamay gapirish, ishonchli bo’lmagan
hamda dalillar bilan tasdiqlanmagan voqyea-hodisalar haqida fikr yuritish,
boshqalarning suhbatini bo’lish, qo’lini silkitib gapirish kabilarning bartaraf etib
borilishiga alohida e’tibor qaratish zarur.
Arzimas bo’lib ko’ringan, lekin shaxsning kelajak hayot va kasbiy faoliyatni
tashkil etishda muvaffaqiyatga ega bo’lish yo’lida zarurli bo’lgan bu kabi
odatlardan holi bo’lishda o’quvchilarga yordam ko’rsatish o’qituvchilarning
muhim vazifalaridan sanaladi.
Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning tarkibiy qismlari, shakl va metodlari.
Buyuk ma’rifatparvar Abdulla Avloniy «Turkiy guliston yohud axloq» asarida
axloq «insonlarni yaxshilikka chaqiruvchi, yomonlikdan qaytaruvchi bir ilmdur», -
deydi. Aynan axloq, uning ijtimoiy ahamiyati haqida ma’lumot beruvchi mazkur
manbada alloma yaxshi va yomon xulqlarga to’xtalib o’tadi 1. 1.
Allomaning nuqtai
nazaricha, yaxshi xulqlar quyidagilardan iborat: fatonat (aql), diyonat (e’tiqod),
nazofat (poklik va tozalik), g’ayrat, riyozat (savob ishlar), qanoat, shifoat, ilm,
sabr, hilm (yumshoq tabiat) intizom, nafs me’yori, vijdon, vatanni so’ymoq,
haqqoniyat, nazari ibrat, iffat, hayo, idrok va zako, hifzi lison (til va adabiyot),
iqtisod, viqor (g’urur), muhabbat, avf (kechirimli bo’lish). Bu xislatlar ma’naviy-
axloqlilikning asosiy sifatlari sanaladi. Ular asosida Vatanga muhabbat va sadoqat,
mehnatga axloqiy munosabat, o’z atrofdagilarga axloqiy yondashuv, shuningdek,
har bir o’quvchining o’zi va shaxsiy xulq-atvoriga munosabatni qaror toptiriladi.
Abdulla Avloniy yomon xulqlar sirasiga quyidagilarni kiritadi: g’azab, aysh-
ishrat, jaholat, safohat (umri va molini bekorchi narsalarga sarf etish), hamoqat
(o’zbilarmonlik, manmanlik), adolat (dangasa, yalqov), hasosat (ta’ma, hirs),
rahovat (g’ayratsizlik), anoniyyat (xudbin, mutakabbir, manman), adovat (kek
saqlash), namimat (chaqimchilik), g’iybat, haqorat, jibonat (qo’rqoqlik), hasad,
kizb (yolg’on), nifoq, ta’ma, zulm va boshqalar.
1. 1
Avloniy Abdulla. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent, O’qituvchi, 1992.

O’quvchilarda ijobiy sifatlarni tarbiyalash ularning salbiy xislatlardan holi
bo’lishlariga yordam beradi. Bu esa dastlab o’quvchilarga xulq-odob me’yorlari va
qoidalarini anglash va shaxs ongini shakllantirishga doir metodlar asosida amalga
oshiriladi. Bunga badiiy va ilmiy-ommaviy adabiyotlarni o’qish, kinofilm va
spektakllarni tomosha qilish, maxsus tashkil etilgan ma’naviy-ma’rifat kunlarida
turli mavzularda suhbatlar tashkil etish natijasida axloqiy tushunchalar va xulq-
odatlar paydo bo’la boshlaydi. O’quvchilar o’zlari va boshqalarning xatti-
harakatlarini baholay boshlaydilar. Buning uchun turli ma’naviy-axloqiy
mavzularda o’tkaziladigan suhbat va munozaralarda o’quvchini fikr yuritish,
o’ylashga yo’naltirish muhim ahamiyatga ega. Masalan, «Do’stimiz Kamol qanday
qilib narkomanlar davrasiga tushib qoldi?», «Siz erkinlik deganda nimani
tushunasiz?», «Zamonaviylik – bu nima?» kabi mavzulardagi suhbat, bahs va
munozaralar o’quvchilarni o’ylash, fikr yuritishga yo’llaydi, ularda salbiy
xislatlardan saqlanish, yaxshi odatlarni o’rganishga bo’lgan intilish va qiziqishlari
tarkib topa boshlaydi. Ularning, ayniqsa, o’z xatti-harakatlarini baholashga bo’lgan
intilishlari va ishonch, e’tiqodlari shakllanadi.
Debat, munozara va suhbatlar ma’naviy-axloqiy tarbiyaning eng dolzarb
muammolariga bag’ishlanishi zarur.Bunda o’quvchilarni qiziqtirish va ularni jonli
muloqotga undash muhimdir.O’quvchi faoliyatini tashkil etish va xulq-odobni
shakllantirish metodlaridan mashqlantirish, o’rgatish, pedagogik talab qo’yish
jamoa fikrini hisobga olish, topshiriqlar berish, tarbiyaviy vaziyatlar hosil qilish va
boshqa metodlardan foydalanish samarali natijalar berishi mumkin.Lekin
o’quvchilarni faol, maqsadga yo’naltirilgan faoliyatga jalb etmasdan turib,
axloqning biror turiga mos tarbiyalab bo’lmaydi. Bunda mashqlantirish muhim
ahamiyat kasb etadi. Mashqlantirish asosida shaxsning u yoki bu axloqiy xislati
shakllanadi va amaliy faoliyatga aylanadi.
Rag’batlantirish metodlariga mukofotlash va ma’qullash kiritiladi.
Bugungi kunda shartnomalar tuzish, o’z-o’zini shakllantirishga doir shaxsiy
dasturlarni loyihalash, o’quvchilarni qiziqishlariga ko’ra tabaqalashtirish

monitoringi, testlar, jarimalar (ball hisobida) kabi tarbiyaning zamonaviy
texnologiyalaridan foydalanish ham ijobiy ntijalarga olib kelmoqda.
Hozirgi davrda yoshlar o’rtasida tobora ommaviylashib borayotgan
«Zakovat», «Intellektual ring», «Qizlar davrasi», «O’yla, izla, top!» kabi o’yinlar
ham mazmun, ham mohiyati, ham metodik jihatdan o’quvchilarning ma’naviy-
axloqiy tarbiyasida muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O’quvchilarni ma’naviy-axloqiy jihatdan shakllantirishda samarali shakl,
metod va vositalardan foydalanish boy milliy madaniy, tarixiy va pedagogik
an’analar, urf-odatlar va umumbashariy qadriyatlarga asoslanadi.
Bu borada tarbiya jarayonida o’quvchining axloqiy, ijodiy, ma’naviy,
jismoniy jihatdan shakllantirishga qaratilgan innovasion metodlar samarali
natijalar beradi. Bunday tarbiya o’quvchilarda voqyealar rivojini oldindan ko’ra
bilish, o’zini real voqyelikda anglash, kelgusi hayot yo’lini to’g’ri belgilash, axloq,
e’tiqod, ishonch, axloqiy qadriyatlarni to’g’ri anglash, ijtimoiy hayotda turli
vaziyatlarda to’g’ri qaror qabul qilishga yo’llaydi.
Ayniqsa, bahslashish, ishontirish treninglarida o’quvchi-yoshlarning
faolligi, liderlik sifatlari, jamoada ishlash ko’nikmalari shakllanadi. O’zgalar
fikrini hurmat qilish, ishontirish, o’z fikrini asoslash, munozarada qatnashish
mahorati paydo bo’ladi. Shuningdek, muloqot madaniyati, his-tuyg’ularini jilovlay
olish, fikr yuritish mahorati shakllanadi. O’z ishiga mas’uliyat hissini shakllantirib,
ijodiy tasavvurini rivojlantiradi, ma’naviy-axloqiy tadbirlarni loyihalashtirish,
ko’ngilochar, tashxisli, ishchan va harakatli o’yinlar, ziddiyatlarni hal etishning
turli uslublari (tanqid usullari – ruhlantiruvchi, ta’nali, umidli, qiyosiy),
rag’batlantiruvchi (tanqid, vaziyatni yumshatuvchi, gina, tanbeh beruvchi tanqid_ -
bularning barchasini insonparvarlik g’oyalari asosida olib borish ijobiy natijalar
beradi.

Adabiyotlar:
1. Karimov I.A. Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. –
Toshkent, Sharq nashriyot-matbaa konserni, 1997.
2. Karimov I.A. Milliy istiqlol mafkurasi – xalq e’tiqodi va buyuk kelajakka
ishonchdir. – Toshkent, O’zbekiston, 2000.
3. Karimov I.A. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot pirovard
maqsadimiz. – Toshkent, O’zbekiston, 2000.
4. Avloniy, Abdulla. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent, O’qituvchi,
1992.
5. Pedagogika.A.Munavvarovning umumiy tahriri ostida. – Toshkent,
O’qituvchi, 1996.
6. Podlasy I.P. Pedagogika .Novy kurs. Kn. 2. Protsess vospitaniya. –
Moskva, VLADOS, 1999.

O‘quvchilarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish