O‘rdaklarning virusli gepatiti - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	40.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘rdaklarning virusli gepatiti

Купить

Mavzu: O’RDAKLARNING VIRUSLI GEPATITI
Reja:
1. O’rdaklar virusli gepatiti kasalligiga ta’rif
2. Qo’zg’atuvchisi , epizootologiyasi, patogenezi
3. Kasallikning kechishi va simptomlari, patologoanatomik va gistologik
o’zgarishlari, tashhisi, qiyosiy tashxisi, qarshi kurashish tadbirlari.

HEPATITIS RIRIOSA ANATICULARUM - O’rdak jo’jalarining
infeksion gepatit kasalligi o’tkir kechadi, epizootiya ko’rinishida o’tadi,
endigina tuxumdan chiqqan jo’jalarda o’lim ko’p bo’ladi, katta o’rdaklarda
kasallik subklinik formada o’tadi.
Tarixiy ma’lumot: 1949 yil AQSh da Fabrikant va Levin pekin zotli
o’rdaklarda aniqlagan. O’lim 70-80% ga teng, 14-20 kunlik o’rdaklarda ham
aniqlangan, keyinchalik 7-kunlikgacha o’rdak jo’jalarida ko’p uchradi.
Kasallik o’rdakchilik yaxshi rivojlangan barcha mamlakatlarda uchraydi:
AQSh, Angliya, Kanada, Belgiya, Fransiya, Germaniya, Chexoslovakiya,
Polsha, Indiya, Braziliya va hakozo. tomonidan o’rganilgan. Keyinchalik
boshqa davlatlarda ham aniqlangan.
Iqtisodiy zarar: o’lim 5-95%, bu o’rdakchilikni to’liq depopuyasiyasi
demakdir.
Q o’zg’atuvchi: Virus, S.F. Zeyts, Ye.K. Berkefeld filtridan o’tadi.
Kattaligi 20-40 mm, elektron mikroskopdp yumaloq shaklda ko’rinadi.
Gemaglyutinasiya xususiyatiga ega emas, xloroformga chidamli, tovuq,
o’rdak, g’oz embrionida vegetasiya bo’ladi, buyrak, jigar, teri, muskul
kulturasida (o’rdak embrionining) tripsin qo’shilgan kulturasida yaxshi
vegetasiya bo’ladi. Virus to’qima kulturalarida sitopatogen ta’sirga ega.
Virus virulentligi, embrion yoshiga qarab 48-96 soatda zararlangandan so’ng
5-80% o’ladi. Tovuq embrioniga ko’p passaj qilish virusning virulentligini
pasaytiradi, o’rdak emb rioniga ko’p passaj virulentlikni oshiradi.
Virus tashqi muhitda V.D. Buryakovskiy ma’lumoticha 1967 yil
bahorda temperatura +17,8° da 25 kun, kuzda temperatura 9,7° da 60 kun,
qishda temperatura -4,2° da 105 kun faollashini saqlagan. 56° qizdirilsa 60
min, ultrabinafsha nurlari 60 sm uzoqlikda ta’sir qilganda 10 min da
o’ldirgan. G.D. Volkovskiy 1967 ma’lumoticha 1% formaldegid 3-soatda,
4% -40° -45° li issiq o’yuvchi natriy eritmasi 12-soatda, 1,5% aktiv xlorli

gipoxlorid eritmasi, 1,2% li o’yuvchi natriy eritmasi, 5% bir xlorli yod
eritmasi 6-soatda inaktivlashtiradi.
40% formaldegid 1m 3
ga 15 ml aerozal uslubda dezinfeksiya qilinganda
12 soat ekspozisisda viruslar yo’q bo’ladi. Kombikorga virus tushsa 65-75°
da soat bug’lash bilan zararsizlantriladi.
Epizootologik ma’lumot: Kasalikka o’rdak va g’oz jo’jalari,
yovvoy o’rdak jo’jalari ham moyil. Laboratotiya hayvonlari va tovuqlar
avlodi kasallanmaydi. Xonaki g’oz jo’jalari kasal o’rdak jo’jalari bilan
kantakda zararlanadi. Bu kasallikga o’rdaklar yoshi katta ahamiyatga ega.
Katta yoshli o’rdaklari katta dozada virus yuborilganda ham kasallik tipik
kechmaydi.
Ba’zi fermer xo’jaliklarida o’rdak jo’jalari 2-oylikdan boshlab
infeksion gepatit bilan kasallanadi, bu tabiatda yuqori virulentli virus
shtammlari mavjudligidan dalolat beradi. Qolaversa sovuq ob-havo, zich
saqlash, rasonning to’yimli bo’lmasligi sabab bo’ladi. Kasallik tarqalishiga
kasal o’rdaklar bilan kontaktda bo’lish, zararlangan ozuqa, suv, to’shama,
predmetlar sabab bo’ladi. Virus tuxum sarig’ida bo’ladi, bunday tuxum
inkubasiyaga qo’yiladi 7-10%, embrional taraqqiyotning turli davrlarida
o’ladi. V.D. Buryakovskiy 1967 yil aniqlashicha sog’aygan o’rdaklar 300-
650 kun virus tashuvchi bo’lib qoladi. Virus tashqi mahitga kasal o’rdakdan
turli yo’l bilan ajraladi. Sun’iy yuqtirilganda 24 soatdan so’ng fekaliyda
bo’lib 6-7 hafta davomida ajraladi. Burun suyuqligi, ko’z yoshi bilan ham
ajraladi. Subklinik kasallangan o’rdaklar ham tashqi muhitni ifloslaydi.
Ba’zan kasallik xo’jalikka qanday kirib kelganligini aniqlash qiyin
bo’ladi. Kasallik xo’jalikka inkubasiyaga olingan tuxum yoki 1 kunlik
olingan o’rdak jo’jalari, xamda yovvoyi parrandalarning fermaga kirishi bilan
ham o’tishi mumkin. Asosiy yuqish yo’li alimentlar va suv - tomchi, aerogen
yo’l orqali amalga oshadi. Kasallik 1-kunlik o’rdak jo’jalaridan boshlanadi.

Bir necha kun avjiga chiqib, keyin to’xtab qoladi. O’lim 5-chi kunda avjiga
chiqadi. Kasallik partiyada 100% kuzatiladi.
Patogenez: Organizmga kirgan virus qon va limfa orqali barcha
organlarga tarqaladi va rivojlanadi. Virus asosan jigar, taloq, bosh miya
to’qimalarida rivojlanadi. 1958 yil Shegata o’rdak jo’jasi jigarni
gistotekshirishda, jigar hujayralari yadrosi lizioni, ularda vakuolalar paydo
bo’lganini kuzatdi. Gistrosrezlarni tatrazinfloksin bilan Noble metodida
bo’yaganda shar-oval shakldagi tanachalarni 1va 3m kattalikda topdi.
Shunday tanachalar sog’ayishiga 4-oy bo’lgan o’rdaklarda ham topiladi.
Kasallikning kechishi va simptomlari: Tabiiy sharoitda inkubasion
davri 2-5 kun, ba’zan ko’proq. Kasallik ko’pincha o’tkir kechadi. Klinik
belgilar kutilmaganda paydo bo’ladi: ozuqa yemay qo’yadi, harakatsiz, nerv
sistemasi faoliyati buziladi. Ko’zi qisilib qolib, kon’yuntivit paydo bo’ladi.
O’rdak jo’jalari oyoqlarni keng yozib yotadi, sudorogi tutib, suzish
harakatlarni qiladi. Bunday simptomlar paydo bo’lsa bir-necha soatda o’ladi.
O’limidan oldin boshida orqaga tashlab oyoqlarni uzatadi (opistotnus).
O’rdak jo’jalarining ma’lum bir qismida kasallik klinik belgilarsiz
o’tadi: jo’jalar yuqtirilgandan 72-96 soat o’tishi bilan bo’shashgan, kam
harakat, ozuqa yemay qo’yadi, ba’zi hollarda nerv o’zgarishlari kuzatiladi,
ammo bu simptomlar asta-sekin yo’qoladi va sog’ayib ketadi. Katta yoshli
o’rdaklarda pingvin pozasi hosil bo’ladi. Ma’lum muddatdan so’ng
opistotonus holatiga o’tib o’ladi.
Patologoanatomik va gistologik o’zgarishlar: Asosiy o’zgarishlar
jigarda bo’ladi. Jigar o’z hajmidan kattalashadi, rangli sariqdan - to’q
qizilgacha, ba’zan o’t xaltasi qismi yashil-ko’k rangda bo’ladi. Jigarning
barcha joyida mayda, katta gemorragiya, gemorragiya parenximalargacha
kiradi. O’pkada gemorragik assit, o’pkaning shishishi, perikardit, havo
xaltachalarida fibrinoz - difteritik o’zgarishlari bo’ladi. Bo’yrak ham

yallig’lanadi. Bosh miya yorib ko’rilsa tomirlar bo’rtgan, barcha joyida
gemorragiya kuzatiladi.
Gistologik tekshirilganda jigarda nekroz va nekrobioz kuzatiladi,
sitoplazmada yog’li metomorfoz, yadrosi parchalangan, RES prolikerasiyasi,
o’t yo’llari proliferasiyasi kuzatiladi.
Surunkali kechganda - jigar va taloq kattalashadi, nekroz va perpartrit
kuzatiladi.
Tashhis : Asosan kasallikning yosh o’rdak jo’jalarida uchrashi, tez
tarqalishi, xarakatli klinik, patanatomik o’zgarishlar. Fermer xo’jaligida
birinchi marta tarqalayotgan bo’lsa laboratoriya tekshiruvi o’tkazilib virus
identifikasiyalanadi.
O’rdak jo’jalariga bioproba qo’yiladi. Intranazal yuqtirilgandan 48-72
soat o’tgach klinik belgilar va patanatomik o’zgarishlar paydo bo’ladi. Virus
tipini aniqlash uchun RN - tovuq embrionida maxsus immunlangan o’rdak
yoki quyon qon zardobi bilan qo’yiladi. Mana shu reaksiya virusli gepatit
bilan kasallangan o’rdaklarda retrospektiv diagnostika sifatida ham
qo’llaniladi. Keyingi virusli gepatit kasalligini aniqlashda RP - agarli gelda
qo’yiladi (Murti, Xanson 1961 y, Skonsmanas 1967 y, A.N. Kurilenko 1968
yil). Reaksiya uchun immunlangan quyon, o’rdak qon zardobi ishlatiladi,
virus borligi aniqlanadi.
Virusli gepotitli ekspress metod diagnostikasi nishonlangan
fluoressiyalanuvchi gamma globulin bilan aniqlanadi A.N. Kurilenko, 1968
yil. Kasal o’rdak jigar, taloqlaridan tamg’a mazok tayyorlanib lyuminessent
mikroskopda tekshiriladi, mazok nishonlangan gamma globulinli bo’yoq
bilan bo’yaladi. Jigar hujayralari qobig’i yaltiroq bo’lib ko’rinadi. Bu metod
kasallikning boshlanishidanoq uni aniqlash imkonini beradi.
Qiyosiy tashhis : Paratif, virusli sinusit, ozuqadan zaharlanishlardan
farqlash lozim.

Paratif bilan 10 kunlikdan boshlab kasallanadi. Bakteriologik
tekshirilganda qo’zg’atuvchilari topiladi. Paratifda ba’zi antibiotiklar va
nitrofuran preparatlari effekt beradi, virusli gepatitda esa yo’q. Ozuqadan
zaharlanish yilning istalgan faslida uchrashi mumkin.
Davolash - davolanmaydi.
Immunitet va immunizasiya: Immunlangan o’rdak qon zardobi
yaxshi effekt beradi, teri ostiga yuboriladi. Kasallik stasionor tus olgan
xo’jaliklar uchun o’rdaklar emlanib qon zardobi tayyorlanishi kerak.
Rossiyada o’rdaklar gepatit kasalligiga qarshi vaksina ishlab chiqilgan.
Tovuq, induk embionlarida seriya passaj natijasida virusning virulenteyli
pasaytirildi I.N. Doroshko, I.I. Panikar 1966 yil, ana shu avirulentli vaksina
qo’llaniladi. Mualliflar ta’kidlashicha vaksinasiya o’tkazilgan o’rdaklarda
immunitet 2-oy davom etgan, demak o’rdak jo’jalari ayni kasalikka moyil
paytida immuniteti bo’ladi.
Qarshi kurashish tadbirlari: Kasallikning tashqaridan kirishiga yo’l
qo’ymaslik, to’yimli ozuqa rasioni bilan ta’minlash, sanitar - gigiyenik holat
talab darajasida bo’lishini ta’minlash zarur. Kasallik bor xo’jaliklardan
inkubasiya uchun tuxum olmaslik zarur. Inkubasiyaga qo’yilgan tuxumlar 1-
chi kuni va 30 kuni formalin bug’i bilan dezinfeksiya qilinadi. Guruhlar
yoshlari bir xil bo’lsin. Har bir partiya jo’ja chiqishi bilan inkubatoriya
tozalanib, dezinfeksiya qilinadi. O’rdak jo’jalarini qabul qilishgacha
o’rdakxona tayyorlanadi. Pol yumshoq ohak bilan 0,2 kg 1m 2
to’shama bilan
qo’shib solinadi. Temperatura 28° dan past bo’lmasin, havoning nisbiy
namligi 55-60% bo’lsin. 1m 2
yerga o’rdak jo’jalari 14 boshdan oshmasin.
Kasallik chiqib qolsa karantin e’lon qilinadi, kirishi - chiqishi, o’rdak, tuxum
olib kirish yoxud olib ketish taqiqlanadi. Kasaldan sog’aygan o’rdaklar -
sog’lomlarga qo’shilmaydi, tuxumlari ham birga saqlanmaydi. Shartli
sog’lomlari vaksinasiya qilinadi, qolganlariga giperimmun zardob yuboriladi.

Vaksina 3-M keng qo’llaniladi. Ko’lmak suvlar, hovuz suvlari, oqmaydigan
suvlar xlorli ohak bilan dezinfeksiya qilinadi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Asosiy adabiyotlar
1. Salimov X.S., Qambarov A. “Epizootologiya” darslik Toshkent-
2016y.
2. Bakulin V.A. “Bolezni ptis”, darslik, Sankt-Peterburg. VNIVIP 2006g.
3. Bessarobov i dr. “Bolezni ptis”, uchebnoye posobiye dlya VUZ ov.
Moskva, izdatelstvo “Lan” 2007 g.
Xorijiy adabiyotlar
1.David E. Swayne, John R. Glisson, Larry R. McDougald, Lisa K.
Nolan, David L. Suarez, Venugopal L. Nair, «Diseases of Poultry»,
Wiley-Blackwell; 13 edition, USA, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Ermatov Yu.A., Davlatov.R.B va boshq. “Parrandachilik fermer,
dehqon va yordamchi xo’jaliklarida tuxum va parrandalar go’shti ishlab
chiqarishni takomillashtirish”, qo’llanma Samarqand-2016 y.
2.Bessarobov B.F., Baydevlatov A.B. “Resepturnыy spravochnik po
boleznyam ptis”, uchebnoye posobiye, MKIPP “Mariya” 1992 g.
3.Korovin R.N. “Spravochnik veterinarnogo vracha ptisevodcheskogo
predpriyatiya” tom-1,2. Sankt-Peterburg. 1995 g.
Internet sayt lari :
1. www. Ziyo.net.uz.
2. email: zooveterinarya@ mail.ru
3. email: sea@mail.net21.ru
4. email: veterinary@actavis.ru
5. email: fvat@academy.uzsci.net

6 http: //www//infect/ru

O‘rdaklarning virusli gepatiti

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish