O‘rmonlarga bo‘lgan munosabat. davlat o‘rmon fondi munosabatlar - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	158.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

O‘rmonlarga bo‘lgan munosabat. davlat o‘rmon fondi munosabatlar

Купить

O`RMONLARGA BO`LGAN MUNOSABAT. DAVLAT O`RMON
FONDI MUNOSABATLAR
REJA:
Kirish ...........................................................................................................................................
Asosiy qism .................................................................................................................................
1. O`rmon huquqiy munosabatlar tushunchasi va tasnifi...........................................................
2. O`rmon huquqiy munosabatlarning oyekti sifatida………………………………………..
3. O` rmon huquqiy munosabatllarining subyektlari…………………………………………..
4. O`rmon huquqiy munosabatlari mazmuni………………………………………………….
5 O`romon huquqiy munosabatlarning vujudga kelish, o`zgarishi, tugatilishi va to`xtatilishi
asoslari………………………………………………………………………………………....
6 . O’rmon to’g’risidagi qonunlar………………………………………………………………
7. O’rmondan foydalanish huquqini cheklash, to’xtatib qo’yish yoki taqiqlash ........................
Xulosa ………………………………………………………………………………………….
Foydalanilgan adabiyotlar …………………………………………………………………….

KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni
Respublikamiz o‘rmon resurslarining boy salohiyatidan to‘la-to‘kis va oqilona
foydalanishni ta’minlash, o‘rmon xo‘jaligi boshqaruv tizimini yanada
takomillashtirish, o‘rmon fondi yerlaridan foydalanish samaradorligini oshirish,
sohaga ilg‘or ilmiy-texnika yutuqlarini joriy etish, o‘rmon xo‘jaliklarining
moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va modernizatsiya qilish, shuningdek,
xorijiy investitsiyalarni yanada faol jalb etish va ekologik turizmni rivojlantirish
maqsadida:
1. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi
O‘rmon xo‘jaligi bosh boshqarmasi negizida Qoraqalpog‘iston Respublikasi va
viloyatlarda bo‘linmalariga ega bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon
xo‘jaligi davlat qo‘mitasi tashkil qilinsin.
Belgilansinki, O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qishloq va suv xo‘jaligi,
qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash hamda iste’mol tovarlari
masalalari kompleksi tarkibiga kiradi.
2. Quyidagilar O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasining
asosiy vazifalari va faoliyat yo‘nalishlari etib belgilansin:
o‘rmon xo‘jaligi sohasida o‘rmon boyliklarini har tomonlama kengaytirish va
ulardan oqilona foydalanishga qaratilgan yagona davlat siyosatini yuritish;
o‘rmon to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab
chiqish va ularga rioya etilishini amaliy nazorat qilish;
o‘rmon fondi va muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni samarali boshqarishni
tashkil etish, o‘rmon barpo etish, ularni qayta tiklash, qo‘riqlash, muhofaza
qilish, o‘rmonlardan oqilona va tejamli foydalanish;
respublikamizda o‘rmonlarni tiklash va ihota o‘rmonlarini ko‘paytirish chora-
tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish, tog‘ yonbag‘irlari, jarliklar va
tashlandiq yerlarda eroziyaga qarshi daraxtzorlar barpo etish ishlari bajarilishini
tashkil qilish;
o‘rmon fondini, fauna va florasini o‘rganish hamda ularning qat’iy hisobini
yuritish, o‘rmon xo‘jaligini yuritish amaliyotiga fan yutuqlari va ilg‘or tajribani
joriy etish;
o‘rmonlarni yong‘inlardan, zararkunanda va kasalliklardan, noqonuniy daraxt
kesishdan va boshqa o‘rmon qonunchiligi buzilishlaridan muhofaza qilish;
manzarali o‘simliklar ko‘chatlari va urug‘larini sertifikatlash va
standartlashtirishning yagona tizimini ishlab chiqish hamda joriy qilishni tashkil
etish;
o‘rmon xo‘jaliklarida bir-biriga bog‘liq bo‘lgan xo‘jalik faoliyatini kengaytirish
va rivojlantirish, ko‘chat yetishtirish, dorivor o‘simliklar to‘plash, asalarichilik,
baliqchilik, chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish hamda ularni chuqur qayta
ishlash, xalq iste’moli tovarlari ishlab chiqarishni tashkil etish;
tarmoqqa xalqaro moliya institutlari grantlarini jalb etish va ekologik turizmni
keng ko‘lamda rivojlantirish;
2

o‘rmon xo‘jaligi sohasida o‘rta maxsus va oliy ma’lumotli mutaxassislar
tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishni tashkil etish.
3. Belgilab qo‘yilsinki:
O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi O‘zbekiston
Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi bosh
boshqarmasining huquqlari va majburiyatlari bo‘yicha huquqiy vorisi
hisoblanadi;
O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasining o‘z vakolatlari
doirasida qabul qilgan qarorlari davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy
davlat hokimiyati organlari, xo‘jalik yurituvchi subyektlar va fuqarolar
tomonidan bajarilishi majburiydir;
O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi raisi va uning
o‘rinbosarlari O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining taqdimnomasiga
binoan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan lavozimga tasdiqlanadi
va lavozimdan ozod etiladi.
4. O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi tarkibida
quyidagilar:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi boshqarmasi negizida
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasi;
Buxoro, Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy, Namangan, Samarqand, Surxondaryo,
Toshkent va Farg‘ona viloyatlari o‘rmon xo‘jaligi boshqarmalari tashkil etilsin.
Belgilansinki, Andijon, Sirdaryo va Xorazm davlat o‘rmon xo‘jaliklari bevosita
O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasiga idoraviy
bo‘ysunadi.
3

1. O`rmon huquqiy munosabatlar tushunchasi va tasnifi
O`rmon qonun xurakatlarida o`z ifodalanish topgan huquqiy normalar
davlat tomonidan o`rnatilgan va ijtimoiy munosabatlarning alohida turi sifatidan
o`rmon munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy
koidalardir.». O`rmon huquqi normalarining o`riga xosligi shundan, normalarda
ifodalangan model, qoidaga ko`ra, shunchasi ma`lum xulk-ayvorni
belgilashlaridan, balan majburiyat yuklash va va huquq berishga yo`naltiriladi.
O`rmon huquqi munosabatlar juda xilma-xildir. Ba`zilari o`rmonlarni
muhofaza etish va ko`riklash sahasida, boshqalari o`rmonlardan foydalanigsh
soxasida, yana birlari o`rmonlari kayta ko`paytirish va maxsusdorligini oshirish
sohasida buladi. Kunday qilib, o`rmon huquqiy munosabatlarini quyidagii
turlarga tasniflash mumkin: 1) o`rmonga nisbatan davlat musichiligini huquqiy
munosabatlari; 2) o`rmondan foydalanish, o`rmondan foydalanuvchilar – yuridik
va jismoniy shaxslar huquqlarini himoya kilish bo`yicha xuquqiy munosabatlar;
3) muhaafazalovchi huquqiy munosabatlar; 4) o`rmonlarni qo`riqlash, qayta
ko`paytirish va maxsusdorligini oshirish sohasidagi huquqiy munosabatlar; 5)
o`rmonlarni boshqari (hisobga olish, monitorining, xadayr, nazorat) sohasidagi
huquqiy munosabatlar. Ushbu qolatlarda o`rmon huquqiy munosabatlarini
tasniflash uchun asos siyaatida xuquqiy tartibga solish predmeti olingan.O`rmon
huquqiy munosabatlarini tasniflashning navbatdagi asosi ularning yuridik
belgilarini ko`rsatish muloin. Bunga o`rmonlarni huquqiy klassifikatsiyasi,
o`rmon huquqi normalarning xarakteri va o`rion huquqiy munosabatlari
ishtirokchilari huquq va majburiyatlari mazmunining o`ziga xos hususiyatlari
kobilar kiradi. Masalan, Uzbekistonda o`rmonlar davlat o`rmon fondagi tashkil
etadi va u davlat axamiyatidagi o`rmonlar, ya`ni o`rmon xurmonligi davlat
organlari ixtiyeridagi qoida boshqa idora va yuridik shaxslar ixtiyeridagi
o`rmonlardan iborat bo`ladi.
Uzbekistonda o`rmonlar belgilangan maqsul va bosharadigan
vazifasiga kura. O`rmon tug`risidagi konnuning 15 moddasiga ko`ra 15 ta
ko`riqlanish toifalariga bo`linadi. Bular, o`rmonlarning darelar, qo`llar, usv
omborlari va boshqa suv obyektlari sohoash bo`ylab o`tgan ta`qiqlangan
mentaqalari; o`rmonlarning temir yo`l va avtomobil yo`llari yoqalab o`tgan
ihota mintaqalari; erozgyadan saqlaydigan o`rmonlar;, shahar o`rmonlari va
o`rmonboqg`lar va boshqalar. Bu holatda har bir toifa o`rmonlarning
belgilangan maqsadining o`ziga xos xususiyatlarini farqlash lozim.
O`rmon munosabatdagi yana umumiy va aniq turlari bo`linadi.
Ishtirokchilari doirasi bo`yicha umumiy xarakter kasb etuvchi o`rmon
munosabatlari umumiy munosabatlar hisoblanadi. Masalan, O`rmon
to`g`risidagi qonunning 4-moddasida ko`rsatilishicha, ursonlar davlat mulki –
umummiliy boylik bo`lib, ulardan oqilona foydalanish lozim hamda ular davlat
tomonidan qo`riqlanadi. Demak, qonunning ushbu normasi O`zbekiston
Konstitutsiyasining 55-moddasi talabidan kelib chiqib, barcha huquqlarga
taalluqli bo`ladi. Yana bir misol. O`rmon to`g`risidagi qonunning 30-
moddasiga uo`ra, fuqarolar o`simlik dunyosi obyektlaridan umumiy
foydalanishni ko`zlab o`rmonlarda bo`limi, yovvoyi dorivor hamda oziq-ovqat
4

boy o`simliklar, mevalar va qo`ziqorinlarni o`z ehtiyojlari uchun yig`ish
huquqiga ega. Qonunning ushbu qoidasi barcha fuqarolarning o`rmonlarda
bo`lish huquqini aniqlab beradi.
Aniq o`rmon munosabatlari shu bilan xarakterlanadiki, bunda
taraflarning huquqi va majburiyatlari aniq mustaxkamlanadi: o`rmon
uchastkasidan foydalanish huquqi shartnomasida; o`rmon biletida; o`rmon
kesish biletida. Masalan, fuqaro order olib yog`och kesish va yog`och tayyorlash
huquqiy munosabatlarining ishtirokchisi bo`lishi mumkin.
Yuridik adabiyetlarda o`rmon huquqi normalari bilan o`rnatilgan
va bevosita protsessual faoliyatni aniqlovchi protsessual o`rmon huquqiy
munosabatlari mavjudligi ta`kidlanadi.16 Kunday normalarga o`rmondan
foydalanish huquqiga oid nizolarni hay etish haqidagi, o`rmon kesish biletlarini
olish muddatlari shartnomalar tuzish haqidagi nizolar va boshqalarni ko`rsatish
mumkin.
2. O`rmon huquqiy munosabatlarning oyekti sifatida
Umumiy qoidaga ko`ra, huquqiy munosabat nimaga qaratilgan
bo`lsa, o`sha huquq obyekti hisoblanadi. Kundan kelibchiqqan holda o`rmon
huquqiy munosabatlar obyekti deganda, o`rmon huquqiy munosabatlari ta`sir
etadigan, qaratilgan narsalar tushuniladi.
O`rmon atrof tabiiy muxitning muhim komponenti, biologik xilma-
xilma, o`simlik dunyosining ajralmas qismi hisoblanadi.Barcha o`rmonlar
davlat o`rmon fondini tashkil qilib: davlat ahamiyatidagi, ya`ni o`rmon xo`jaligi
davlat organlari ixtiyoridagi o`rmonlar; boshqa idora va yuridik shaxslar
foydalanishidagi o`rmonlardan iborat bo`ladi.
O`zbekiston Respublikasi o`rmon to`g`risidagi qonunining 6-
moddasiga ko`ra quydagilar davlat o`rmon fondiga kirmaydi:
qishloq xo`jaligiga mo`ljallangan yerlardagi daraxtlar va to`p-to`p
daraxtlar, ekinzorlarning ihoti daraxtzorlari, shuningdek, boshqa daraxtzorlar va
butazorlar;
temir yo`l, avtomobil yo`llari, kanallar va boshqa suv obyektlarining
ajratilgan mintaqalaridagi ixoti daraxtzorlari;
shaharlar va boshqa aholi punktlaridagi daraxtlar va to`p-to`p
daraxtlar, shuningdek, ko`kulam zarlashtirish uchun ekilgan o`simliklar;
tamonlardan va bog` uchastkalaridagi daraxtlar hahamda to`p-to`p
daraxtlar.
O`rmon to`g`risidagi qonnuning 7-moddasiga binoan o`rmon fonda
o`rmon bilan qoplangan yerlar, shunigdek, o`rmon bilan qogplangan, ammo
o`rmon xujaligi extiyetlari uchun berilgan yerlar kiradi.
O`rmon fonda yerlari egallash, foydalanish, ijoraga berilish mumkin.
O`rmon fondi yerlarini tasaffus etish o`rmon fondining egasi hisoblangan davlat
tomonidan amalga oshiriladi.
O`rmon to`g`risidagi qonuniy 8-moddasida davlat o`rmon fonda
uchastkalarining tushunchasi berilgan. Unga ko`ra, davlat o`rmon fondi
uchastkalari davlat o`rmon fondining bir qismi bo`lib, ularning muayyan
5

chegarasi, maydoni, jroylashgan manzili, huquq rejimi qayd etilgan hamda
chizmaq-koratografik materiallarda ko`rsatilgan bo`lib. Davlat o`rmon fonda
uchastkalarining chegaralari boshqa yer fonda tashfilari hisobga ko`payib yeki
kamayib turish mumkin. Oxirgi un yilda Uzbekiston Respublikasi o`rmon fonda
yerlari maydonida 3,2 marotaga ko`paydi. Bu qishloq karashliga mo`allangan
yerlar hisobagi amalga oshirildi.
3. O` rmon huquqiy munosabatllarining subyektlari.
Huquq subyekti deganda, huquq normalari asosida subyektiv huquq
xarakat etish qobiliyatiga ega bo`lgan jismoniy va yuridik shaxslar tushuniladi.
Kaxsning huquqiy munosabat subyekti bo`lish layeqati huquqda huquq dorlik
orqali ochib beriladi. Huquqdorlik o`zida ikkita asosiy e`lement mutassamlaydi.
Bular: 1) zuquqqa ega bo`lish va majburiyatlarni bosharish layeqati (xuquq
layeqati) va 2) huquq va majburiyatlarni mustaqil asosiga oshirish layeqati
(muomala layoqati).
O`rmon huquqiy munosabatlarning subyektlari bo`lib fuqarolar
(jismoniy maxalda), yuridik shaxslar, o`rmon vaqolatiga ega bo`lgan davlat
organlari, davlat xasoblanadifuqarolar o`rmon huquqiy munosabatlarining
subyekti sifatidagi o`rmonga nisbatan huquq layoqatini ikkita yo`l bilan amalga
oshiriladi mumkin. Birinchidan, ular qonunda belgilangan tartibda o`rmondan
foydalanuvchilar bo`lishlari mumkin. (O`rmon to`g`risidagi qonunning 19-
moddasida). Buning uchun ular o`rmondan foydalanish huquq yoki o`rmon
uchastkasi imorasi to`g`risida maxsus ruxsatnoma olishlari lozim. Ikkinchidan,
faqarolik o`rmon huquqiy munosabatlarining o`rmondan foydalanish huquq
tug`risidagni maxsus ruxsatnomasisiz ham ishtiroqchisi (subyekti bo`lish
mumkin. Bunga misol tariqasida).
O`rmon to`g`risidagi qonuning 30-moddasini ko`rsatish mumkin.
Unga ko`ra faqarolar o`z extiyotlari uchun qonunda belgilangan tartibda
o`rmonda bulish huquqiga egadirlar.
Yuridik shaxsida o`rmon huquqiy munosabatlarining alohida guruh
subyektidir hisoblanadi. Bu subyektlar ichida o`rmon xujaliklari markaziy
zvenoni tashkil etadi. O`rmon oriyaliklarining huquiy maqomi ular tug`risidagi.
Nizomlarda belgilanadi. Huquqi vaqtda Uzbekiston Respublikasida yuzdan ortik
o`rmon xo`rashalari mavjud bulib, ular Uzbekiston Respublikasi qishloq va suv
orqaligi vazirligining o`rmon bog`i boshkaomasiga bo`ysunadilar. Bu
xarakatlarni tashqil etish va faoliyati Uzbekiston Respublikasi Prezidentinig
2000 yil 7 fevraldagi «Uzbekiston Respublikasi o`rmon qo`mitasini Uzbekiston
Respublikasi qishloq va suv vazirlig qomidagi o`rmon va boshqarmasiga
aylantirish tug`risidagi farmoni, Uzbekiston Respublikasi Vazirlar
Maxkamasining 2000 yil 20 martdagi» Uzbekiston Respublikasi hishloq va suv
xarakiligi vazirligi qoidagi o`rmon bosh boshqarmasi faoliyatini tashkil etish
masallari tug`risidagi qkarori va Uzbekiston Respublikasi qishloq va so`v
xujaligi vazirligi konindagi o`rmon bosh boshqarmasi tug`risidagi nizomi bilan
tartibga solinadi.
6

Mamlakatimizda bboshqa davlat organlariga bo`ysunadigan o`rmon
xo`jaliklari ham mavjud. Masalan: Ohongaron va Burchmulla o`rmon xo`jaligi
tashqilotlari Toshkent viloyati xokimiyatiga bo`ysinadilar.
O`rmonchilik viloyatiga ega davlat organlariga xokimiyat viloyati
berilgan o`rmon munosabatlari subyektlari guruqhi qiladi. Kunday organlari
birinchi navbatda Uzbekiston Respublikasi qishloq va suv formaligi vazirligi
o`rmon bosh boshqarmasi tegishlidir. Navbtdagidavlat organi bu Uzbekiston
Respublikasi tabiatni muhofiza qilish davlat qumiti hisoblanadi.
Yuqorida normlari aytilgan davlat organdaridan tashqari, o`rmon
xuquqiy munosabatlarining subyektlari sifatida maxkamiy davlat xokimiyati
organlari qham ishtiroq etadilar. Ularning vaqolatlari. «Maxalliy davlat
qhoqimiyati organlari tug`risida»gi, «O`rmon to`g`risida»gi, «Tabiatni
muqxafaza qilish tug`risida»gi , «Alohida muhofaza etilvadigan tabiiy hududlar
tug`risida»gi qonunlar bilan belgilanadi.
Davlat o`rmon huquqiy munosabatlarida bosh subyet sifatida harakat
qiladi. Davlat o`rmon huquqiy munosabatlari subyektlari ichida muhim
mavqsini egallaydi. U, birinchidan, o`rmonlarga nisbatan davlat mulk
huquqining subyekti sifatida; ikkinchitdan, bevosita yoki uzining vakolatli
organlari timsolida o`rmon huquqiy munosabatlarning ishtirokchisi hisoblanadi.
4. O`rmon huquqiy munosabatlari mazmuni.
Huquqyi munosabatlar mazmuni degandan shu munosabatda
qatnashuvchi subyektlarning huquq va majburiyatlari yirindisi tushuniladi.
Kundan kelib chiqib, o`rmon huquqiy munosabatlarining mazmunini shunday
munosabat ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari yinindisi sifatida
tushunish mumkin. O`rmon huquqiy munosabatlari o`z tuzimiga ko`ra
murakkab huquqiy munosabatlar hisoblanadi. Ularni uch guruhga ajratish
mumkin: 1) konstitutsiyaviy (umumlashburiy) huquq va majburiyatlar; 2)
umumiy (sohaviy) huquq va majburiyatlari; 3) maxsus huquq va yuridik
majburiyatlar.
Konstitutsiyaviy huquq va majburiyatlar O`zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasining tegishli normalarida mustahkamlangan.
Asosiy qonunning 50-moddasida fuqarolar atrof tabiiy muhitga extiyotkorona
munosabatda bo`lishga majburlar deb ko`rsatilgan. 54-moddada esa mulkdan
foydalanish ekologik zarar yetkazmasligi lozim deyilgan. 55-moddada tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish lozimligi o`rnatilgan.
Umumiy (sohaviy) huquq va majburiyatlar o`rmon munosabatlarini
tartibga soluvchi qonun xujjatlarida o`z ifodasini topgan. Kunday qonun
xujjatlariga birinchi navbatda O`rmon to`g`risidagi, Alohida muhofaza
etiladigan tabiiy hududlar to`g`risidagi, tabiatni muhofaza etish to`g`risidagi,
O`simlik dunyosini muxofaza etish va foydalanish to`g`risidagi qonunlar
kiradi.
Maxsus vakolat va yuridik majburiyatlar O`zbekiston Respublikasi
VM tomonidan 1999 yil 22 noyabrda taqdiqlangan o`rmonlarda yong`in
xavfsizligi Qoidalari, o`rmonlarda kichan o`rish va mol boqish Qoidalari va
boshqa qonun osti me`yoriy xujjatlarida belgilangan.
7

O`rmon huquqiy munosabatlari mazmunini o`rmondan
foydalanuvchi va uni muhofaza etuvchi etadi. Bu huquq va majburiyatlar
O`rmon to`g`risidagi qonunning 21, 22 – moddalarida sanab ko`rsatilgan.
Bularga: o`rmon xujjatlarini mustaqil yuritish, o`rmondan foydalanish, o`rmon
fondi yerlaridan, suv resurslaridan, keng tarqalgan foydali qarimalardan
o`rmon xo`jaligi ehtiyojlari uchun belgilangan tartibda foydalanish,
tayyorlangan maxsulotga va uni sotishdan olingan daremadga mulkdir
bo`lish, o`rmonlarni muhofaza qilish, ko`riqlash, ulardan oqilona foydalanish
va ularni takroriy ko`paytirishni ta`minlash, o`rmonlarning davlat hisobini
olib borish, o`rmonlarning holatiga salbiy ta`sir ko`rsatishga yo`l qo`ymaydigan
usullar bilan ish olib borish, o`rmondan foydalanganlik uchun o`z vaqtida va
belgilangan tartibda haq to`lash, o`rmondan foydalanuvchi boshqa
shaxslarning huquqlarini buzmaslik va hakozo.
5 O`romon huquqiy munosabatlarning vujudga kelish,
o`zgarishi, tugatilishi va to`xtatilishi asoslari.
Huquqiy munosabatlar vujudga kelishi, o`zgarishi, tugatilishi va
to`xtatilishi asoslari yuridik fakt hisoblanadi, ya`ni hodisa va harakatlar
yuridik oqibatlarni keltirib chiqaradi. Bunda shuni nazarda tutish lozimki,
odamlarning barcha xarakati va qilmishi huquqiy munosabatlarni vujudga
kelishiga olib kelmasdan, balki faqat huquq
normalaridamustahkamlanganlarigina asos bo`lishi mumkin bo`ladi.
Kunday kelib chiqib o`rmon huquqiy munosabatlarida yuridik
faktlar deganda o`rmon qonunchiligida o`rnatilgan o`rmonlardan foydalanish,
muhofaza qilish va qayta ko`paytirish sohasida o`rmon huquqiy
munosabatlarini vujudga kelishi, o`zgarishi va tugatilishi bilan bog`liq
bo`lgan harakat va xodisalar tushuniladi.Masalan, fuqaro D. o`rmonda bo`lib
daraxtlar sohasida dam oldi, buloq suvidan ichdi, qo`shlarning quylashini
eshitdi va o`rmondan ketdi. Fuqaro D.ning o`rmonda bo`lish yuridik fakti
aniq, ammo bunda o`rmon huquqiy munosabatlari vujudga kelmaydi, chunki,
fuqaro D. tomonidan o`rmon qonunchiligi talablari burilmagan. Ku misolning
boshqacha variantini keltiramiz. Fuqaro D. o`rmonda bo`lib daraxtlar
soyasida dam oldi, buloq suvidan ichdi, qushlarning qulashini eshitdi, sigareta
chekdi, sigaret qondig`ini kurib qolgan xaslar ustiga tashladi va o`rmondan
ketdi. Tashlangan sigareta qoldig`idan yong`in kelib chiqdi va buning
oqibatida 0,2 ga maydonda o`rmon yonib ketdi. Bu holatda o`rmon huquqiy
munosabatlarining vujudga kelishi uchun asos bor, chunki fuqaro D.
O`zbekiston Respublikasi O`rmon to`g`risidagi qonunining 30-moddasi
talablarini buzgan.
Amaliyotda ko`pchilik holatlarda o`rmon huquqiy
munosabatlarining vujudga kelishi, o`zgarishi va to`xtatilishi o`rmonda
foydalanish bilan bog`lik bo`ladi. Bu munosabatlarga o`rmon to`g`risidagi
qonunda o`ndan ortiqmoddalar bog`ishlangan. Masalan, shu qonunning 22-
moddasida o`rmonda foydalanish huquqini berishga oid munosabatlarni tartibga
soladi, 25-modda o`rmondan foydalanish turlarini belgilaydi, 24-modda esa
o`rmondan foydalanish tugatish bilan bog`lik munosabatlarni o`rnatadi.
8

O`rmon qonunchiligi buzilgan hollarda , shuningdek o`rmonlarni
muhofaza etish, quriklash va qayta ko`paytirish maqsadida o`rmondan
foydalanish huquqi cheklanish, tuxtatib turilish, yoki man etilisin.
9

6 . O’rmon to’g’risidagi qonunlar
1-modda. O’rmon to’g’risidagi qonun hujjatlari O’rmon to’g’risidagi qonun
hujjatlari ushbu Qonun hamda boshqa qonun hujjatlaridan iborat. Er, suv, yer
osti boyliklari va hayvonot dunyosidan foydalanish hamda ularni muhofaza
qilish bilan bog’liq o’rmonlardan foydalanish sohasidagi munosabatlar tegishli
qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi. Qoraqalpog’iston Respublikasida
o’rmonga oid munosabatlar Qoraqalpog’iston Respublikasining qonun hujjatlari
bilan ham tartibga solinadi. Agar O’zbekiston Respublikasining xalqaro
shartnomasida O’zbekiston Respublikasining o’rmon to’g’risidagi qonun
hujjatlaridagidan boshqacha qoidalar belgilangan bo’lsa, xalqaro shartnoma
qoidalari qo’llaniladi. 2-modda. O’rmon to’g’risidagi qonun hujjatlarining
vazifalari O’rmon to’g’risidagi qonun hujjatlarining vazifalari o’rmonlarni
muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan oqilona foydalanish, takroriy ko’paytirishni
ta’minlash hamda o’rmonlar mahsuldorligini oshirish maqsadida o’rmonga oid
munosabatlarni tartibga solishdan, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning
huquqlarini muhofaza qilishdan iborat. 3-modda. O’rmonlarning
vazifalari O’rmonlar asosan ekologik (suvni muhofaza qilish, qo’riqlash,
sanitariya-gigiena, sog’lomlashtirish, rekreatsion), estetik va boshqa vazifalarni
bajaradi, cheklangan darajadagi foydalanish ahamiyatiga ega. 4-
modda. O’rmonlarga bo’lgan mulkchilik O’rmonlar davlat mulki —
umummilliy boylik bo’lib, ulardan oqilona foydalanish lozim hamda ular davlat
tomonidan qo’riqlanadi. 5-modda. Davlat o’rmon fondi Hamma o’rmonlar
davlat o’rmon fondini tashkil etadi. Davlat o’rmon fondi:davlat ahamiyatiga ega
bo’lgan o’rmonlardan, ya’ni davlat o’rmon xo’jaligi organlari qaramog’idagi
o’rmonlardan; boshqa idoralar va yuridik shaxslar foydalanishidagi
o’rmonlardan iborat. 6-modda. Davlat o’rmon fondiga kirmaydigan
daraxtzorlar va butazorlar Quyidagilar davlat o’rmon fondiga kirmaydi:
qishloq xo’jaligiga mo’ljallangan yerlardagi daraxtlar va to’p-to’p daraxtlar,
ekinzorlarning ihota daraxtzorlari, shuningdek boshqa daraxtzorlar va
butazorlar; temir yo’l, avtomobil yo’llari, kanallar va boshqa suv ob’ektlarining
ajratilgan mintaqalaridagi ihota daraxtzorlari; shaharlar va boshqa aholi
punktlaridagi daraxtlar va tup-tup daraxtlar, shuningdek ko’kalamzorlashtirish
uchun ekilgan o’simliklar; tomorqalardagi va bog’ uchastkalaridagi daraxtlar
hamda to’p-to’p daraxtlar. Davlat o’rmon fondiga kirmaydigan daraxtzorlar va
butazorlarni barpo etish, parvarish qilish, qo’riqlash hamda ulardan foydalanish
o’simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to’g’risidagi qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. 7-modda. O’rmon fondi
yerlari O’rmon bilan qoplangan yerlar, shuningdek o’rmon bilan qoplanmagan,
ammo o’rmon xo’jaligi ehtiyojlari uchun berilgan yerlar o’rmon fondi yerlari
hisoblanadi. O’rmon fondi yerlarining chegaralari qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda aniqlanadi. LexUZ sharhi Qarang: O’zbekiston
Respublikasi
Yer kodeksining 32-moddasi . O’rmon fondi yerlari qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda egalik qilish, foydalanish uchun, shu jumladan
ijaraga berilishi mumkin. LexUZ
sharhi Qarang: O’zbekiston Respublikasi Yer
10

kodeksining 4-bobi . 8-modda. Davlat o’rmon fondi uchastkalari Davlat
o’rmon fondi uchastkalari davlat o’rmon fondining bir qismi bo’lib, ularning
muayyan chegarasi, maydoni, joylashgan manzili, huquqiy rejimi qayd etilgan
hamda chizma-kartografik materiallarda ko’rsatilgan bo’ladi. 9-
modda. O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan foydalanish va
ularni takroriy ko’paytirish sohasidagi davlat
boshqaruvi Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash,
ulardan foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish sohasidagi davlat boshqaruvi
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy davlat hokimiyati
organlari, O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi
huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi va O’zbekiston Respublikasi
Tabiatni muhofaza qilish davlat qo’mitasi tomonidan amalga oshiriladi. (9-
moddaning birinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 26 maydagi
82-II-son Qonuni tahririda
— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son,
153-modda) Oldingi tahrirga qarang. O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv
xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi va uning
joylardagi organlari davlat o’rmon xo’jaligi organlari hisoblanadi. LexUZ
sharhi Qarang:
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 30
martdagi
160-son qarori bilan tasdiqlangan O’zbekiston Respublikasi Qishloq
va
suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi O’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi
to’g’risidagi Nizom . (9-moddaning
ikkinchi qismi O’zbekiston Respublikasining
2000
yil 26 maydagi 82-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi,
2000
y., 5-6-son, 153-modda) 10-modda. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining o’rmonga oid munosabatlarni tartibga solish sohasidagi
vakolatlari O’rmonga oid munosabatlarni tartibga solish sohasida quyidagilar
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining vakolatlariga kiradi:
o’rmonlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish bo’yicha yagona
davlat siyosatini amalga oshirish; davlat o’rmon fondini tasarruf etish;
o’rmonlarning qo’riqlanish toifalarini aniqlash tartibini belgilash; o’rmondan
foydalanganlik uchun haq undirish tartibi va miqdorlarini belgilash; o’rmonlarni
muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish
ustidan davlat nazoratini tashkil etish va amalga oshirish; o’rmonlarning davlat
hisobini va davlat o’rmon kadastrini yuritish tartibini belgilash; o’z vakolat
doirasiga kiruvchi boshqa masalalarni hal qilish. 11-modda. Mahalliy davlat
hokimiyati organlarining o’rmonga oid munosabatlarni tartibga solish
sohasidagi vakolatlari O’rmonga oid munosabatlarni tartibga solish sohasida
mahalliy davlat hokimiyati organlarining vakolatlariga quyidagilar
kiradi: Oldingi tahrirga qarang. davlat o’rmon xo’jaligi organlari bilan
kelishilgan holda yuridik va jismoniy shaxslarga davlat o’rmon fondi
uchastkalarini berish, bundan o’rmonlarning daryolar, ko’llar, suv omborlari va
boshqa suv ob’ektlari sohillari bo’ylab o’tgan taqiqlangan mintaqalari,
o’rmonlarning ovlanadigan qimmatli baliqlar uvildiriq sochadigan joylarni
muhofaza qiluvchi taqiqlangan mintaqalari, suv ta’minoti manbalarini sanitariya
jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi o’rmonlar, davlat qo’riqxonalarining,
majmua (landshaft) buyurtma qo’riqxonalarining, tabiat bog’larining,
11

umumdavlat ahamiyatiga molik buyurtma qo’riqxonalarning, umumdavlat
ahamiyatiga molik kurort tabiiy hududlarning, davlat biosfera rezervatlarining,
davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning o’rmonlari mustasno; (11-
moddaning ikkinchi xatboshisi O’zbekiston Respublikasining 2011 yil 4
yanvardagi
O’RQ-278-sonli Qonuni tahririda — O’R QHT, 2011 y., 1-2-son, 1-
modda) o’rmonlarning davlat hisobi va davlat o’rmon kadastri yuritilishini
ta’minlash; o’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan foydalanish va
ularni takroriy ko’paytirish ustidan davlat nazoratini amalga
oshirish; Oldingi tahrirga qarang. o’rmonlar holatiga zarar yetkazgan hollarda
korxonalar, muassasalar va tashkilotlar faoliyatini cheklash, to’xtatib qo’yish va
tugatish to’g’risida qarorlar qabul qilish. Tadbirkorlik sub’ekti faoliyatini
cheklash, to’xtatib qo’yish (favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda
aholining hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini
olish bilan bog’liq holda o’n ish kunidan ko’p bo’lmagan muddatga cheklash,
to’xtatib qo’yish hollari bundan mustasno) yoki tugatish sud tartibida amalga
oshiriladi; (11-moddasining
beshinchi xatboshisi O’zbekiston Respublikasining
2006
yil 10 oktyabrdagi O’RQ-59-sonli Qonuni tahririda — O’R QHT, 2006 y.,
41-son,
405-modda) o’rmonlarda mol boqish hamda yog’ochga taalluqli
bo’lmagan resurslardan foydalanishning boshqa turlari normalarini davlat
o’rmon xo’jaligi organlari bilan birgalikda belgilash va tartibga solish;
o’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan foydalanish va ularni takroriy
ko’paytirish borasida aholining ma’rifatli bo’lishini tashkil etish; o’z vakolat
doirasiga kiruvchi boshqa masalalarni hal qilish. 12-modda. O’rmonlarni
muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan foydalanish va ularni takroriy
ko’paytirish ustidan nazorat O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan
foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish ustidan davlat nazorati O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy davlat hokimiyati organlari,
O’zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo’mitasi tomonidan
qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Qarang:
O’zbekiston
Respublikasining
« Tabiatni muhofaza qilish to’g’risida »gi va « Xo’jalik
yurituvchi
sub’ektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qilish to’g’risida »gi
Qonunlari. Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash,
ulardan foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish ustidan idoraviy nazorat
O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon
xo’jaligi bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. (12-moddaning
ikkinchi
qismi O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 26 maydagi 82-II-
son Qonuni tahririda
— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son, 153-
modda) 13-modda. O’rmon qo’riqchiligi O’rmon qo’riqchiligi o’rmon
xo’jaligi korxonalarida o’rmonlarni qo’riqlash va muhofaza qilishni ta’minlash
maqsadida tuziladi. O’rmon qo’riqchiligining mansabdor shaxslari ayni bir
vaqtda davlat o’rmon xo’jaligi organlarining inspektorlaridir. O’rmon
qo’riqchiligi mansabdor shaxslarining asosiy vakolatlari quyidagilardan iborat:
yuridik va jismoniy shaxslarning o’rmondan foydalanishga haqli ekanligini
tasdiqlovchi hujjatlarini tekshirish; o’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash,
ulardan foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish sohasidagi ma’muriy
12

huquqbuzarliklar to’g’risida bayonnomalar tuzish, huquqbuzarlik sodir etgan
shaxslarni tegishli organlarga olib borish; qonunga xilof ravishda qo’lga
kiritilgan o’rmon mahsulotini hamda uni qo’lga kiritish vositalarini olib qo’yish;
huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarni intizomiy, ma’muriy va jinoiy
javobgarlikka tortish to’g’risidagi materiallarni tegishli organlarga yuborish;
o’rmon to’g’risidagi qonun hujjatlarining talablarini buzish oqibatida
yetkazilgan zararning o’rnini qoplash haqida sudga da’vo taqdim etish; yuridik
va jismoniy shaxslarga o’rmon to’g’risidagi qonunbuzarliklarni bartaraf etish
haqida ko’rsatma berish. O’rmon qo’riqchiligining faoliyat ko’rsatish tartibi
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Qarang:
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008 yil 9 sentyabrdagi 203-
son
qarori bilan tasdiqlangan «O’rmon qo’riqchiligi to’g’risida»gi nizom . 14-
modda. O’rmon xo’jaligini tashkil etishning asosiy qoidalari O’rmon
xo’jaligini tashkil etish quyidagilarni ta’minlashi shart: o’rmonlarning himoya
etish, sog’lomlashtirish va boshqa foydali tabiiy xususiyatlarini saqlash va
kuchaytirish; o’rmonlardan oqilona foydalanish; o’rmonlarni takroriy
ko’paytirish, ularning mahsuldorligini oshirish, nav tarkibi va sifatini
yaxshilash; o’rmonlarni yong’indan qo’riqlash, zararkunandalar va
kasalliklardan himoya qilish; o’rmonlarning qo’riqlanish toifalarini aniqlash;
o’rmonning yetilish yoshini, daraxt kesish usullari va o’rmondan foydalanish
normalarini belgilash; o’rmon fondi yerlaridan oqilona foydalanish; qonun
hujjatlariga muvofiq boshqa tashkiliy-texnik tadbirlar. 15-
modda. O’rmonlarning qo’riqlanish
toifalari Oldingi tahrirga qarang. Belgilangan maqsadi va bajaradigan
vazifalariga muvofiq o’rmonlar quyidagi qo’riqlanish toifalariga kiritiladi:
o’rmonlarning daryolar, ko’llar, suv omborlari va boshqa suv ob’ektlari sohillari
bo’ylab o’tgan taqiqlangan mintaqalari; o’rmonlarning ovlanadigan qimmatli
baliqlar uvildiriq sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi taqiqlangan
mintaqalari; eroziyadan saqlaydigan o’rmonlar; o’rmonlarning temir yo’llar va
avtomobil yo’llari yoqalab o’tgan ihota mintaqalari; cho’l va chala cho’l
zonalarining o’rmonlari; shahar o’rmonlari va o’rmon-bog’lari; shaharlar,
boshqa aholi punktlari va sanoat markazlarining ko’kalamzorlashtirilgan
zonalari atrofidagi o’rmonlar; suv ta’minoti manbalarini sanitariya jihatidan
muhofaza qilish zonalaridagi o’rmonlar; alohida qimmatga ega bo’lgan
o’rmonlar; yong’oqchilik zonalaridagi o’rmonlar; o’rmonlarning mevali
daraxtzorlari; davlat qo’riqxonalarining o’rmonlari; majmua (landshaft)
buyurtma qo’riqxonalarining o’rmonlari; tabiat bog’larining o’rmonlari;
buyurtma qo’riqxonalarning o’rmonlari; kurort tabiiy hududlarning o’rmonlari;
davlat biosfera rezervatlarining o’rmonlari; davlatlararo muhofaza etiladigan
tabiiy hududlarning o’rmonlari; ilmiy yoki tarixiy ahamiyatga ega bo’lgan
o’rmonlar. (15-moddaning
birinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2011 yil
4
yanvardagi O’RQ-278-sonli Qonuni tahririda — O’R QHT, 2011 y., 1-2-son,
1-modda) Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarni qo’riqlanish toifalariga kiritish
O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon
xo’jaligi bosh boshqarmasi taqdimnomasiga binoan O’zbekiston Respublikasi
13

Vazirlar Mahkamasi tomonidan amalga oshiriladi. Qarang: O’zbekiston
Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 9 apreldagi 163-son qarori bilan
tasdiqlangan,
O’zbekiston Respublikasida o’rmonlarning qo’riqlanish toifalari
bo’yicha bo’linishi va
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000
yil
5 iyundagi 215-son qarori bilan tasdiqlangan O’rmonlarning qo’riqlanish
toifalarini
aniqlash tartibi to’g’risidagi Nizom . (15-moddaning ikkinchi qismi
O’zbekiston
Respublikasining 2000 yil 26 maydagi 82-II-son Qonuni tahririda —
Oliy
Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son, 153-modda) 16-
modda. O’rmon tuzish O’rmon tuzish o’rmonlarni muhofaza qilish,
qo’riqlashga, o’rmon xo’jaligi va o’rmondan foydalanish oqilona yuritilishini
ta’minlashga qaratilgan tadbirlar tizimi bo’lib, quyidagilarni qamrab oladi:
davlat o’rmon fondi uchastkalarining chegaralarini belgilash va davlat o’rmon
fondining o’rmondan doimiy foydalanuvchilar foydalanishidagi hududining
ichki xo’jaligini tashkil etish; topografiya-geodeziya ishlarini bajarish va
o’rmonlarni maxsus xaritaga kiritish; davlat o’rmon fondini hisobga olish;
o’rmonlarning yetilish yoshini belgilash, o’rmon xo’jaligini yuritish bilan
bog’liq o’rmon daraxtlarini kesish rejasini, daraxtlarni kesish hajmini hamda
o’rmondan foydalanishning boshqa turlari miqdorlarini aniqlash; o’rmonlarni
muhofaza qilish, qo’riqlash, qayta tiklash va barpo etish borasidagi ishlar
hajmini, shuningdek boshqa o’rmon xo’jaligi ishlari hajmini aniqlash; o’rmon
tuzish loyihalarini ishlab chiqish va ularning amalga oshirilishi ustidan nazorat
qilish. O’rmon tuzish loyihalari davlat ekspertizasidan o’tkaziladi hamda davlat
o’rmon xo’jaligi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan
tasdiqlanadi. O’rmon tuzish loyihalari o’rmon, qo’riqxona va ovchilik
xo’jaliklari yuritish, o’rmondan foydalanishni amalga oshirish, joriy va
istiqbolga mo’ljallangan rejalashtirish ishlarini olib borish uchun asosiy
normativ-texnik hujjatdir. Oldingi tahrirga qarang. O’rmon tuzish hamma
o’rmonlarda yagona tizim bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv
xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi tomonidan
belgilangan tartibda o’tkaziladi. (16-moddaning
uchinchi qismi O’zbekiston
Respublikasining
2000 yil 26 maydagi 82-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis
Axborotnomasi,
2000 y., 5-6-son, 153-modda) 17-modda. O’rmonlarning
davlat hisobi O’rmonlarning davlat hisobi o’rmon tuzish loyihalari asosida
davlat o’rmon xo’jaligi organlari tomonidan, o’rmon tuzish o’tkazilmagan
joylarda esa davlat o’rmon fondini hisobga olish va tekshirish materiallari
asosida olib boriladi. O’rmonlarning davlat hisobi davlat byudjeti mablag’lari
hisobidan yagona tizim bo’yicha, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
tomonidan belgilangan tartibda olib boriladi. 18-
modda. Davlat o’rmon kadastri Davlat o’rmon kadastri O’rmonlarning tabiiy,
xo’jalik va huquqiy rejimi, ularning toifalari, davlat o’rmon fondi
uchastkalarining sifat tavsiflari hamda ularning o’rmondan foydalanuvchilar
o’rtasidagi taqsimoti to’g’risidagi ma’lumotlar va hujjatlar tizimidan iborat.
Davlat o’rmon kadastri manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslarni o’rmonga oid
munosabatlarni tartibga solish, o’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan
oqilona foydalanish va ularni takroriy ko’paytirish maqsadida o’rmon
14

to’g’risidagi ma’lumotlar bilan ta’minlash uchun mo’ljallangan. Davlat o’rmon
kadastri davlat o’rmon xo’jaligi organlari tomonidan davlat byudjeti mablag’lari
hisobidan yagona tizim bo’yicha, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
belgilagan tartibda olib boriladi. 19-modda. O’rmondan foydalanish Davlat
o’rmon fondi uchastkalari yuridik va jismoniy shaxslarga foydalanishga berilishi
mumkin. O’rmondan foydalanish uchun haq to’lanadi, ushbu Qonunning 30-
moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. To’lovlar miqdori va ularni
undirish tartibi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
belgilanadi. Qarang: O’zSSR Ministrlar Kengashining 1987 yil 9 martdagi 104-
son
qarori bilan tasdiqlangan 1-ilova. O’rmondan foydalanish doimiy va
vaqtinchalik bo’lishi mumkin. O’rmon fondi yerlari doimiy egalik qilishga berib
qo’yilgan o’rmon xo’jaligi korxonalari, muassasalari va tashkilotlari o’rmondan
doimiy foydalanuvchilardir. O’rmondan vaqtinchalik foydalanish qisqa muddatli
— uch yilgacha va uzoq muddatli — o’n yilgacha bo’lishi mumkin. 20-
modda. O’rmondan foydalanish huquqini berish O’rmondan foydalanish
huquqi yuridik va jismoniy shaxslarga, agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida
belgilangan bo’lmasa, davlat o’rmon xo’jaligi organlari tomonidan yoki ular
vakolat bergan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan beriladi.
O’rmondan foydalanishga maxsus ruxsatnoma — daraxt kesish yoki o’rmon
chiptasi asosida yo’l qo’yiladi, ushbu Qonunning 30-moddasida nazarda tutilgan
hollar bundan mustasno. O’rmondan foydalanuvchilar davlat o’rmon fondi
uchastkalaridan o’rmondan foydalanishning maxsus ruxsatnomalarda nazarda
tutilgan turlaridangina foydalanishga haqlidir. Qarang:
O’zSSR Ministrlar
Kengashining
1987 yil 9 martdagi 104-son qarori. 21-modda. O’rmondan
doimiy foydalanuvchilarning huquq va majburiyatlari O’rmondan doimiy
foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga ega: davlat o’rmon fondining o’zlariga
berib qo’yilgan uchastkalarida o’rmon xo’jaligini mustaqil yuritish, o’rmondan
foydalanish; o’rmon fondi yerlaridan, suv resurslaridan, keng tarqalgan foydali
qazilmalardan o’rmon xo’jaligi ehtiyojlari uchun belgilangan tartibda
foydalanish; belgilangan tartibda yo’l ochish, o’rmon mahsulotini joylashtirish
uchun maydonchalar jihozlash, ishlab chiqarish va uy-joy binolari hamda
inshootlari qurish; tayyorlangan mahsulotga va uni sotishdan olingan daromadga
mulkdor bo’lish. O’rmondan doimiy foydalanuvchilar quyidagi majburiyatlarga
ega: o’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan oqilona foydalanish va
ularni takroriy ko’paytirishni ta’minlash; o’rmonlarning davlat hisobini olib
borish; o’rmonlarning holatiga va ularni takroriy ko’paytirishga, tuproq va
hayvonot dunyosiga, shuningdek suv ob’ektlarining va boshqa tabiiy
ob’ektlarning holatiga salbiy ta’sir ko’rsatishga yo’l qo’ymaydigan usullar bilan
ish olib borish; o’rmondan foydalanganlik uchun o’z vaqtida va belgilangan
tartibda haq to’lash; Oldingi tahrirga qarang. muhofaza etiladigan tabiiy
hududlar rejimini ta’minlash; (21-modda
ikkinchi qismining oltinchi xatboshisi
O’zbekiston
Respublikasining 2011 yil 4 yanvardagi O’RQ-278-
sonli Qonuni tahririda
— O’R QHT, 2011 y., 1-2-son, 1-modda) o’rmondan
foydalanuvchi boshqa shaxslarning huquqlarini buzmaslik. O’rmondan doimiy
foydalanuvchilar qonun hujjatlarida belgilangan boshqa huquqlarga ega
15

bo’lishlari va o’zga majburiyatlarni bajarishlari mumkin. 22-
modda. O’rmondan vaqtinchalik foydalanuvchilarning huquq va
majburiyatlari O’rmondan vaqtinchalik foydalanuvchilar quyidagi huquqlarga
ega: o’rmondan foydalanish huquqini beruvchi hujjatlarda ko’rsatilgan davlat
o’rmon fondi uchastkalari doirasida, muddatlarida hamda undan foydalanish
turlarida o’rmondan foydalanishni amalga oshirish; belgilangan tartibda yo’l
ochish, o’rmon mahsulotini joylashtirish uchun maydonchalar jihozlash, ishlab
chiqarish binolari va inshootlari qurish. Bundan tashqari, Toshkent viloyati
hokimligi ixtiyoridagi Ugom-Chotqol davlat milliy tabiat bog‘i va uning
tarkibiga kiruvchi Chotqol davlat biosfera qo‘riqxonasi, Ohangaron va
Burchmulla o‘rmon xo‘jaliklari O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi
davlat qo‘mitasi tasarrufiga o‘tkazildi.
Shuningdek, o‘rmon xo‘jaligi sohasiga ilmiy ishlanmalar, tavsiya va innovatsion
texnologiyalarni keng joriy etish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon
xo‘jaligi davlat qo‘mitasi tuzilmasida Manzarali bog‘dorchilik va o‘rmon
xo‘jaligi respublika ilmiy-ishlab chiqarish markazi negizida O‘rmon xo‘jaligi
ilmiy-tadqiqot institutini tashkil etish nazarda tutilgan.
Qayd etilgan hujjatlarda O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat
qo‘mitasining asosiy vazifalari va faoliyat yo‘nalishlari aniq belgilab berilgan.
O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasiga ilgari yuklangan
vazifalar bilan bir qatorda, yangidan yaratilgan manzarali o‘simliklar navlari
ko‘chatlari va ekish materiallarini sertifikatlash va standartlashtirish, ularni
yetishtirishni tashkil etish, qishloq xo‘jaligi va chorvachilik mahsulotlarini qayta
ishlash, jumladan, yuqori qo‘shilgan qiymatli xalq iste’moli tovarlari ishlab
chiqarishni yo‘lga qo‘yish, ushbu sohaga xalqaro moliya institutlari grantlarini
jalb etish, o‘rmon xo‘jaligi sohasi tashkilotlarini malakali oliy, o‘rta va kichik
bo‘g‘in kadrlari bilan ta’minlashni takomillashtirish bo‘yicha yagona tizimni
joriy etishga yo‘naltirilgan qo‘shimcha vazifalar yuklanmoqda.
O‘rmon xo‘jaligini yaqin istiqbolda yanada rivojlantirish maqsadida
tasdiqlangan:
O‘rmon xo‘jaliklari faoliyatini samarali tashkil etish, ilg‘or ilmiy-texnika
yutuqlarini sohaga joriy qilish, moddiy-texnika bazasini yangilash, sohaga
xalqaro moliya institutlarining grantlarini jalb etishni yanada kuchaytirish
bo‘yicha 2017-2021-yillarga mo‘ljallangan chora-tadbirlar Dasturi;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasi va viloyatlar o‘rmon
xo‘jaligi boshqarmalari O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat
qo‘mitasiga va tegishli ravishda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar
Kengashi hamda viloyatlar hokimliklariga hisobot beradi;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasining raisi O‘zbekiston
Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi bilan kelishilgan holda
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi tomonidan lavozimga
tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi;
viloyatlar o‘rmon xo‘jaligi boshqarmalarining boshliqlari, shuningdek, Andijon,
Sirdaryo va Xorazm davlat o‘rmon xo‘jaliklari boshliqlari viloyat hokimlarining
taqdimnomasiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat
16

qo‘mitasining raisi tomonidan lavozimga tayinlanadi va lavozimdan ozod
etiladi.
5. Manzarali bog‘dorchilik va o‘rmon xo‘jaligi respublika ilmiy-ishlab chiqarish
markazi negizida O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi
tizimida O‘rmon xo‘jaligi ilmiy-tadqiqot instituti tashkil etilsin.
Quyidagilar O‘rmon xo‘jaligi ilmiy-tadqiqot institutining asosiy vazifalari va
faoliyat yo‘nalishlari etib belgilansin:
ichki va tashqi bozorlar ehtiyojini tizimli o‘rganish asosida respublikada
manzarali bog‘dorchilikni rivojlantirishning yagona strategiyasini ishlab chiqish
va amalga oshirish;
manzarali, mevali daraxtlar va buta ko‘chatlari yetishtirish, dorivor o‘simliklar
plantatsiyalarini yaratish, tog‘ yonbag‘irlarida, cho‘l va lalmi yerlarda
yetishtiriladigan, qurg‘oqchilikka, kasallik va zararkunandalarga chidamli
bo‘lgan o‘simliklar seleksiyasi va urug‘chiligi bo‘yicha ilmiy-tadqiqotlar olib
borish;
o‘rmon fondi yerlarining ekologik holatini yaxshilash, o‘rmonlarni kengaytirish
va qayta tiklash, cho‘lga aylanishining oldini olish, ihota o‘rmonlari barpo etish
bo‘yicha samarali innovatsion usullarni ishlab chiqish;
manzarali o‘simliklar ko‘chatlari yetishtirishning ilmiy asoslarini hamda
istiqbolli texnologiyalarini ishlab chiqish va joriy etish;
mintaqalarning tuproq-iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda qurg‘oqchilikka,
zararkunanda va kasalliklarga chidamli o‘simliklar turlarini tanlash, manzarali
o‘simliklarni rayonlashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish;
eroziyaga qarshi daraxtzorlar barpo etishning ilmiy asoslangan texnologiyalarini
ishlab chiqish va joriy etish;
import o‘rnini bosadigan dorivor o‘simliklar urug‘lari, shuningdek, manzarali,
mevali daraxt va buta ko‘chatlari yetishtirishni tashkil etish;
manzarali o‘simliklar ko‘chatlarini sertifikatlash va standartlashtirishning
yagona tizimini ishlab chiqish va joriy etishni tashkil qilish.
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda o‘rnatilgan
tartibda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining O‘zbekiston Respublikasi
O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risidagi qarori
loyihasini kiritsin.
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Davlat
o‘rmon qo‘mitasini O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi
huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi bosh boshqarmasiga aylantirish to‘g‘risida” 2000-
yil 7-fevraldagi PF-2536-son Farmoni o‘z kuchini yo‘qotgan, deb hisoblansin.
8. O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi Adliya vazirligi
hamda manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda
qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan o‘zgartish va
qo‘shimchalar to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga
takliflar kiritsin.
9. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining
Bosh vaziri A.N.Aripov va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat
maslahatchisi V.A.Golishev zimmasiga yuklansin.
17

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.MIRZIYOYEV
Toshkent shahri, 2017-yil 11-may
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlar kesimida 2017-2019-yillarda
o‘rmonlar maydonlarini kengaytirish (rekonstruksiya qilish), ko‘chat
yetishtirish, dorivor o‘simliklarni yig‘ib olish, chorva mollarini boqish uchun
yaylovlar ajratish va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish bo‘yicha
chora-tadbirlar;
2017-2021-yillarda o‘rmon xo‘jaliklari tomonidan manzarali va mevali
daraxtlarning nihol va ko‘chatlarini, jumladan, unabi, limon va yong‘oq
yetishtirishning prognoz ko‘rsatkichlari muhim ahamiyatga ega.
Chora-tadbirlarni ishlab chiqishda yaqin uch yilda qishloq xo‘jaligi
mahsulotlari, asalarichilik, baliqchilik, chorvachilik hamda xalq iste’moli
mollari ishlab chiqarishni ko‘paytirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Bunda amalga oshirilayotgan ishlarning yakuniy maqsadi sifatida davlat o‘rmon
fondi yerlarida, jumladan, dasht va cho‘l hududlarida yangi o‘rmonlarni barpo
etish, qishloq xo‘jaligi ekin yerlari atrofida ihota o‘rmonlarini tiklash,
respublikamizda ekologik muhitni yaxshilash bo‘yicha amaliy baza yaratish
ishlarini amalga oshirish nazarda tutildi.
Respublikada rejali ravishda pista plantatsiyalari maydonlarini kengaytirish
hisobiga pista yetishtirishni rag‘batlantirish, talab etiladigan miqdorda sifatli
pista ko‘chatlarini aholi, dehqon va fermer xo‘jaliklariga yetkazib berish
masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Ta’kidlash lozimki, pista yetishtirishni ko‘paytirish orqali nafaqat importni
qisqartirish va valyutani tejashga, shuningdek, aholining pista mahsulotiga
bo‘lgan ehtiyojini qondirish va pistaning bozordagi narxini pasaytirishga
erishiladi.
Qabul qilingan hujjatlar bilan oliy, o‘rta maxsus va professional davlat ta’lim
standartlari, o‘quv rejalari va dasturlarining o‘rmon xo‘jaligi tizimi uchun
malakali mutaxassislarni tayyorlashga qaratilgan qismini qayta ko‘rib chiqish,
professional kasb-hunar kollejlarida kadrlarni tayyorlash, zamonaviy talablarni
hisobga olgan holda yangi darsliklar yaratish, o‘rmon xo‘jaligi uchun kadrlar
tayyorlaydigan professional kollejlarni malakali, maxsus bilimlarga ega
o‘qituvchilar bilan kuchaytirishga e’tibor qaratilgan.
Qabul qilingan hujjatlarda o‘rmon xo‘jaligi tizimi uchun kadr tayyorlaydigan
professional kasb-hunar kollejlari bitiruvchilariga o‘zlari tanlagan kasb
yo‘nalishlari bo‘yicha ishga joylashishda ko‘maklashish va nazoratni
kuchaytirish yuzasidan topshiriq berilgan.
O‘quv jarayonini amaliyot bilan uzviy bog‘lash, zarur o‘quv ishlab chiqarish
bazasini shakllantirish maqsadida ixtisoslashgan professional kasb-hunar
kollejlarini aniq davlat o‘rmon xo‘jaliklariga biriktirish yuzasidan qaror qabul
qilingan.
Farmon va qarorning amalga oshirilishi:
respublika davlat o‘rmon fondini davlat tomonidan boshqarish samaradorligini
oshiradi va soha faoliyatini sifat jihatidan yangi pog‘onaga ko‘taradi;
18

o‘rmon resurslaridan samarali va oqilona foydalanish va ularni qayta tiklash,
keng ko‘lamda ko‘paytirishni joriy etish, o‘rmonlarni muhofaza qilish va
ulardan samarali foydalanish, sanoat ko‘lamida manzarali va mevali daraxt va
butalar plantatsiyalarini yetishtirishni kengaytirishni ta’minlaydi;
respublikamizning tuproq-iqlim sharoitlariga moslashtirilgan manzarali daraxt
va buta o‘simliklari ko‘chatlarining yangi navlarini yaratish, ilmiy asoslangan
istiqbolli texnologiyalarni ishlab chiqish, eksportbop ko‘chatlarning yangi
navlarini yaratish, seleksiya ishlari samaradorligini oshiradi;
o‘rmon fondi potensialidan yanada samarali foydalanish, hududlarning ekologik
holatini yaxshilash, qo‘shimcha daromad olish va yangi ish o‘rinlari yaratishga
erishiladi;
dorivor o‘simliklarni madaniy holda yetishtirish hamda ularni chuqur qayta
ishlashga ixtisoslashgan tashkilotlar tuzilishiga erishiladi;
iste’mol bozorining qishloq xo‘jaligi, jumladan, asalarichilik, baliqchilik,
chorvachilik mahsulotlari va xalq iste’moli tovarlari bilan to‘ldirilishini
ta’minlaydi.
O’rmondan vaqtinchalik foydalanuvchilar quyidagi majburiyatlarga ega:
o’zlariga berib qo’yilgan yaylovlar, pichanzorlar va boshqa o’rmonzorlardan
oqilona foydalanish; o’rmonlarning holatiga va ularni takroriy ko’paytirishga,
tuproq va hayvonot dunyosiga, shuningdek suv ob’ektlarining va boshqa tabiiy
ob’ektlarning holatiga salbiy ta’sir ko’rsatishga yo’l qo’ymaydigan usullar bilan
ish olib borish; o’rmondan foydalanganlik uchun o’z vaqtida belgilangan
tartibda haq to’lash; o’rmondan foydalanuvchi boshqa shaxslarning huquqlarini
buzmaslik. O’rmondan vaqtinchalik foydalanuvchilar qonun hujjatlarida
belgilangan boshqa huquqlarga ega bo’lishlari va o’zga majburiyatlarni
bajarishlari mumkin. 23-modda. O’rmondan foydalanuvchilar huquqlarining
kafolatlari Davlat, xo’jalik va boshqa organlar hamda tashkilotlar tomonidan
o’rmondan foydalanuvchilarning faoliyatiga aralashishiga yo’l qo’yilmaydi.
O’rmondan foydalanuvchilarning buzilgan huquqlari qonun hujjatlarida nazarda
tutilgan tartibda tiklanishi lozim. O’rmondan foydalanuvchilarning huquqlarini
buzish oqibatida yetkazilgan zararlar (shu jumladan boy berilgan foyda) to’la
hajmda qoplanishi lozim. 24-modda. O’rmondan foydalanish huquqining
tugatilishi O’rmondan foydalanish huquqi quyidagi hollarda tugatiladi:
o’rmondan foydalanish huquqidan ixtiyoriy voz kechilganda; o’rmondan
foydalanish muddati tugaganda; foydalanishida davlat o’rmon fondi uchastkasi
bo’lgan yuridik shaxs tugatilganda; o’rmonlardan va o’rmon fondi yerlaridan
belgilangan maqsadda foydalanilmaganda; o’rmondan foydalanish o’rmonlar va
boshqa tabiiy ob’ektlarning holatiga hamda ularni takroriy ko’paytirishga salbiy
ta’sir ko’rsatadigan usullar bilan amalga oshirilganda; o’rmonlarda yong’in
xavfsizligi qoidalarini buzganda; o’rmondan foydalanganlik uchun haq
belgilangan muddatlarda to’lanmaganda; o’rmon fondi yerlari davlat yoki
jamoat ehtiyojlari uchun olib qo’yilganda. O’rmondan foydalanish huquqini
tugatish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. 25-modda. O’rmondan
foydalanish turlari O’rmondan foydalanish turlari quyidagilardan iborat:
19

daraxtzorlar va butazorlarni kesish; o’rmondan qo’shimcha foydalanish (pichan
o’rish, mol boqish, asalari uyalari va qutilarini joylashtirish, yovvoyi o’simliklar
dorivor xom ashyosini tayyorlash (yig’ish) va oziq-ovqat maqsadlari uchun
yovvoyi o’simliklarni tayyorlash (yig’ish); davlat o’rmon fondi uchastkalaridan
ovchilik xo’jaligi ehtiyojlari uchun foydalanish; davlat o’rmon fondi
uchastkalaridan ilmiy-tadqiqot maqsadlarida foydalanish; davlat o’rmon fondi
uchastkalaridan madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy, sog’lomlashtirish, rekreatsion va
estetik maqsadlarda foydalanish. Qonun hujjatlarida o’rmondan foydalanishning
boshqa turlari ham nazarda tutilishi mumkin. 26-modda. Daraxtzorlar va
butazorlarni kesish Ishlab chiqarish-texnik zaruratdan kelib chiqmagan
binolarni, inshootlarni va kommunikatsiyalarni qurish paytida daraxtzorlar va
butazorlarni kesish man etiladi. Daraxtzorlar va butazorlarni kesish faqat qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda o’rmonlarni albatta qayta tiklash tarzida yo’l
qo’yiladi. Daraxtzorlar va butazorlarni kesish o’rmonlarning qo’riqlanish
toifalariga qarab, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
tasdiqlangan o’rmonlarni kesish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. Qarang:
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 22 noyabrdagi 506-
son
qarori bilan tasdiqlangan O’zbekiston Respublikasida o’rmonni parvarish
qilish
uchun kesish Qoidalari . Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarning temir
yo’llar va avtomobil yo’llari yoqalab o’tgan ihota mintaqalarida, cho’l va chala
cho’l zonalarining o’rmonlarida asosiy foydalanishdagi daraxtlarni o’rmon
holatini yaxshilash maqsadida kesishga yo’l qo’yiladi. (26-moddaning
to’rtinchi
qismi
O’zbekiston Respublikasining 2011 yil 4 yanvardagi O’RQ-278-
sonli Qonuni tahririda
— O’R QHT, 2011 y., 1-2-son, 1-
modda) Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarning daryolar, ko’llar, suv
omborlari va boshqa suv ob’ektlari sohillari bo’ylab o’tgan taqiqlangan
mintaqalarida, o’rmonlarning ovlanadigan qimmatli baliqlar uvildiriq
sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi taqiqlangan mintaqalarida, eroziyadan
saqlaydigan o’rmonlarda, shahar o’rmonlari va o’rmon-bog’larida, shaharlar,
boshqa aholi punktlari va sanoat markazlarining ko’kalamzorlashtirilgan
zonalari atrofidagi o’rmonlarda, suv ta’minoti manbalarini sanitariya jihatidan
muhofaza qilish zonalaridagi o’rmonlarda, alohida qimmatga ega bo’lgan
o’rmonlarda, yong’oqchilik zonalaridagi o’rmonlarda, o’rmonlarning mevali
daraxtzorlarida, tabiat bog’larining o’rmonlarida (ularning qo’riqxonaga
aylantirilgan zonalari bundan mustasno), kurort tabiiy hududlarning
o’rmonlarida, davlat biosfera rezervatlarining o’rmonlarida (ularning
qo’riqxonaga aylantirilgan zonalari bundan mustasno), ilmiy yoki tarixiy
ahamiyatga ega bo’lgan o’rmonlarda faqat oraliq foydalanishdagi kesishga
(o’rmon parvarishi va sanitariya maqsadida kesishga) yo’l qo’yiladi. (26-
moddaning
beshinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2011 yil 4 yanvardagi
O’RQ-278-sonli Qonuni tahririda
— O’R QHT, 2011 y., 1-2-son, 1-
modda) Hamma qo’riqlanish toifalaridagi o’rmonlarda yong’inga qarshi oraliq
joy hosil qilish bilan bog’liq boshqa kesishlarga yo’l qo’yilishi mumkin, davlat
qo’riqxonalarining o’rmonlari bundan
mustasno. Oldingi tahrirga qarang. Asosiy foydalanish bo’yicha kesish
20

miqdorlari o’rmon kesish uchastkalari rejasi doirasida, oraliq foydalanishdagi
kesish esa o’rmon xo’jaligi talablariga muvofiq amalga oshiriladi. O’rmon
kesish rejasi O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi
huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi tomonidan tasdiqlanadi. (26-
moddaning yettinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 26 maydagi
82-II-son Qonuni tahririda
— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son,
153-modda) 27-modda. O’rmondan qo’shimcha tarzda foydalanish Davlat
o’rmon fondi uchastkalari yuridik va jismoniy shaxslarga o’rmondan
qo’shimcha tarzda foydalanishga berib qo’yilishi
mumkin. Oldingi tahrirga qarang. Davlat o’rmon fondi uchastkalarida pichan
o’rish va mol boqish yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan shu maqsadlar
uchun maxsus mo’ljallangan maydonlarda qonun hujjatlarida belgilangan
tartibda amalga oshiriladi. O’rmonlarning daryolar, ko’llar, suv omborlari va
boshqa suv ob’ektlari sohillari bo’ylab o’tgan taqiqlangan mintaqalarida,
eroziyadan saqlaydigan o’rmonlarda, suv ta’minoti manbalarini sanitariya
jihatidan muhofaza qilish zonalaridagi o’rmonlarda, alohida qimmatga ega
bo’lgan o’rmonlarda, yong’oqchilik zonalaridagi o’rmonlarda, davlat
qo’riqxonalarining o’rmonlarida, shuningdek belgilangan rejimga muvofiq
tabiat bog’larining, buyurtma qo’riqxonalarning, kurort tabiiy hududlarning,
davlat biosfera rezervatlarining o’rmonlarida mol boqishga yo’l
qo’yilmaydi. Qarang:
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999
yil
22 noyabrdagi 506-son qarori bilan tasdiqlangan O’zbekiston Respublikasi
o’rmonlarida
pichan o’rish va mol boqish Qoidalari . (27-moddaning ikkinchi
qismi
O’zbekiston Respublikasining 2011 yil 4 yanvardagi O’RQ-278-
sonli Qonuni tahririda
— O’R QHT, 2011 y., 1-2-son, 1-
modda) Oldingi tahrirga qarang. Yuridik va jismoniy shaxslarga asalari uyalari
va qutilarini joylashtirish uchun davlat o’rmon fondi uchastkalari O’zbekiston
Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh
boshqarmasining ruxsatnomasi asosida belgilangan tartibda beriladi. (27-
moddaning
uchinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 26 maydagi
82-II-son Qonuni tahririda
— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son,
153-modda) Yovvoyi o’simliklar dorivor xom ashyosini tayyorlash (yig’ish) va
oziq-ovqat maqsadlari uchun yovvoyi o’simliklarni tayyorlash (yig’ish) mavjud
resurslarning tamom bo’lib qolishiga va o’rmon xo’jaligiga zarar yetkazilishiga
yo’l qo’yilmaydigan vositalar va usullar bilan amalga oshiriladi. Qarang:
O’zSSR
Ministrlar Kengashining 1987 yil 9 martdagi 104-son qarori. 28-
modda. Davlat o’rmon fondi uchastkalaridan ovchilik xo’jaligi ehtiyojlari
uchun foydalanish Davlat o’rmon fondi uchastkalaridan ovchilik xo’jaligi
ehtiyojlari uchun foydalanish huquqi yuridik va jismoniy shaxslarga beriladi.
Davlat o’rmon fondi uchastkalaridan ovchilik xo’jaligi ehtiyojlari uchun
foydalanish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Qo’shimcha
ma’lumot
uchun
qarang: O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 28
oktyabrdagi
508-sonli qarori bilan tasdiqlangan «Hayvonot dunyosi
ob’ektlaridan
foydalanish, ularni O’zbekiston Respublikasiga olib kirish va
uning
tashqarisiga olib chiqish hamda ovchilik-baliq ovlash xo’jaligini yuritish
21

tartibi to’g’risida»gi Nizom . 29-modda. Davlat o’rmon fondi
uchastkalaridan ilmiy-tadqiqot, madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy,
sog’lomlashtirish, rekreatsion va estetik maqsadlarda foydalanish Davlat
o’rmon fondi uchastkalaridan ilmiy-tadqiqot maqsadlarida foydalanish qonun
hujjatlari bilan belgilanadi. Yuridik va jismoniy shaxslarga davlat o’rmon fondi
uchastkalaridan madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy, sog’lomlashtirish, rekreatsion va
estetik maqsadlarda foydalanish o’rmondan doimiy foydalanuvchilar bilan
kelishilgan holda tegishli mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan
beriladi. Davlat o’rmon fondining madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy,
sog’lomlashtirish, rekreatsion va estetik maqsadlarda foydalanish uchun berilgan
uchastkalarida o’rmondan foydalanuvchilar o’rmonlarni va tabiiy landshaftlarni
saqlash, o’rmonlarda yong’in xavfsizligi va sanitariya qoidalariga rioya qilish
sharti bilan bu uchastkalarni obodonlashtirish tadbirlarini
o’tkazadilar. Oldingi tahrirga qarang. Davlat o’rmon fondi uchastkalaridan
madaniy-ma’rifiy, tarbiyaviy, sog’lomlashtirish, rekreatsion va estetik
maqsadlarda foydalanish tartibi O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv
xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi tomonidan
tasdiqlanadi. (29-moddaning
to’rtinchi qismi O’zbekiston Respublikasining 2000
yil
26 maydagi 82-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000
y.,
5-6-son, 153-modda) 30-modda. Fuqarolarning o’rmonlarda
bo’lishi Fuqarolar o’simlik dunyosi ob’ektlaridan umumiy foydalanishni
ko’zlab o’rmonlarda bo’lish, yovvoyi dorivor hamda oziq-ovqatbop o’simliklar,
mevalar va qo’ziqorinlarni o’z ehtiyojlari uchun qonun hujjatlarida belgilangan
shartlarda yig’ish huquqiga ega. Qarang:
O’zSSR Ministrlar Kengashining 1987
yil
9 martdagi 104-son qarori. Fuqarolar o’rmonlarda yong’in xavfsizligiga
rioya etishlari, daraxtlar va butalarni sindirishga, kesishga, o’rmon ekinlariga
shikast yetkazilishiga, o’rmonlarning ifloslanishiga, chumoli inlari, qush
uyalarining yo’q qilinishi va buzilishiga yo’l qo’ymasliklari, shuningdek qonun
hujjatlari bilan belgilangan boshqa talablarni bajarishlari shart. 31-
modda. CHegara mintaqalarida o’rmondan foydalanish
xususiyatlari Oldingi tahrirga qarang. CHegara mintaqalarida o’rmondan
foydalanish tartibi O’zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati bilan
kelishilgan holda davlat o’rmon xo’jaligi organlari tomonidan belgilanadi. (31-
modda
O’zbekiston Respublikasining 2009 yil 22 dekabrdagi O’RQ-238-
son Qonuni
tahririda — O’R QHT, 2009 yil, 52-son, 553-modda) 32-
modda. O’rmonlarni qo’riqlash Mahalliy davlat xokimiyati organlari, tabiatni
muhofaza qilish va o’rmon xo’jaligi davlat organlari o’rmonlardan foydalanish
tartibi buzilishidan, shu jumladan noqonuniy kesish (yaganalash)dan hamda
o’rmonlarga boshqacha tarzda zararli ta’sir ko’rsatishdan o’rmonlar
qo’riqlanishini ta’minlaydilar. Mahalliy davlat xokimiyati organlari va davlat
o’rmon xo’jaligi organlari o’rmonlarni yong’indan qo’riqlash va yong’inga
qarshi kurashishga oid chora-tadbirlarning amalga oshirilishini ta’minlaydilar,
zarur hollarda yong’inlarni o’chirish uchun aholini, korxona, muassasa va
tashkilotlarning o’t o’chirish, yer qazish texnikasi va transport vositalarini jalb
etadilar, yong’in xavfi yuqori bo’lgan davrda aholining o’rmonda bo’lishini va
22

o’rmonlarga transport vositalarining kirishini cheklaydilar yoki taqiqlaydilar.
O’rmondan foydalanuvchilar o’rmonlarda yong’in xavfsizligiga rioya etishlari,
ish joylarida yong’inga qarshi tadbirlar o’tkazishlari, o’rmonda yong’in chiqqan
taqdirda uni o’chirishni ta’minlashlari shart. Qarang: O’zbekiston Respublikasi
Vazirlar
Mahkamasining 1999 yil 22 noyabrdagi 506-son qarori bilan
tasdiqlangan
O’zbekiston Respublikasi o’rmonlarida yong’in
xavfsizligi Qoidalari . 33-modda. O’rmonlarni zararkunandalar, kasalliklar
va boshqa salbiy omillardan muhofaza qilish O’rmonlarni zararkunandalar,
kasalliklar va boshqa salbiy omillardan muhofaza qilish o’rmondan doimiy
foydalanuvchilar tomonidan quyidagi yo’llar bilan amalga oshiriladi: o’rmon
zararkunandalari va kasalliklari o’choqlarini, sanoat va kommunal-maishiy
ifloslanishlar hamda boshqa omillarning salbiy ta’sir doiralarini hisobga olish va
oldindan aytib berish; o’rmon zararkunandalarining ommaviy ko’payish va
o’rmon kasalliklarining tarqalish o’choqlarining yuzaga kelishi va
kengayishining oldini olish, o’rmonlarning biologik jihatdan chidamliligini
oshirish tadbirlarini o’tkazish. Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarni muhofaza
qilish chora-tadbirlarini amalga oshirish tartibi O’zbekiston Respublikasi
Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon xo’jaligi bosh boshqarmasi
tomonidan belgilanadi. (33-moddaning
ikkinchi qismi O’zbekiston
Respublikasining
2000 yil 26 maydagi 82-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis
Axborotnomasi,
2000 y., 5-6-son, 153-modda) 34-modda. O’rmonlarni
tiklash O’rmonlarni tiklash quyidagi talablarga rioya qilingan holda amalga
oshiriladi: daraxt kesilgan joylarda va o’rmon bilan qoplanmagan boshqa
yerlarda xo’jalik jihatidan qimmatli navli daraxtlarni majburiy ravishda qayta
ekishni ta’minlash; o’rmonlarning nav tarkibini yaxshilash, ularning
mahsuldorligini va muhofaza xususiyatlarini oshirish; o’rmonlarning genetik
fondi va biologik xilma-xilligini saqlab
qolish. Oldingi tahrirga qarang. O’rmonlarni tiklash tartibi va muddatlari
O’zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi huzuridagi o’rmon
xo’jaligi bosh boshqarmasi tomonidan belgilanadi. (34-moddaning
ikkinchi
qismi
O’zbekiston Respublikasining 2000 yil 26 maydagi 82-II-
son Qonuni tahririda
— Oliy Majlis Axborotnomasi, 2000 y., 5-6-son, 153-
modda) 35-modda. O’rmonlarni ko’paytirish O’rmonlarni ko’paytirish
o’rmonlardan doimiy foydalanuvchilar tomonidan hududlarning serdaraxtliligini
oshirish, o’rmonlarning nav tarkibini yaxshilash, qimmatli navli daraxtlarni
ko’paytirish va eroziya jarayonlarining oldini olish maqsadida maxsus dasturlar
asosida olib boriladi. O’rmonlarni ko’paytirish uchun berib qo’yilgan qishloq
xo’jaligiga va boshqa maqsadlarga mo’ljallangan yerlar qonun hujjatlariga
muvofiq o’rmon fondi yerlari toifasiga o’tkaziladi. Qarang:
O’zbekiston
Respublikasi
Yer kodeksining 9-moddasi . 36-modda. O’rmonlarning
mahsuldorligini oshirish O’rmonlarning mahsuldorligini oshirish o’rmonlarni
takroriy ko’paytirish, ularning nav tarkibini yaxshilash, o’rmon melioratsiyasi va
o’rmonlarni plantatsiya usulida yetishtirish natijasida amalga oshiriladi. 37-
modda. Qonunga xilof ravishda qo’lga kiritilgan o’rmon mahsulotini olib
qo’yish Qonunga xilof ravishda qo’lga kiritilgan o’rmon mahsuloti olib
23

qo’yilishi lozim. Qonunga xilof ravishda qo’lga kiritilgan o’rmon mahsulotini
olib qo’yishning imkoni bo’lmagan taqdirda, uning qiymati qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda va miqdorlarda undirib olinadi. Qarang: O’zbekiston
Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 20 oktyabrdagi 290-sonli qarori
bilan
tasdiqlangan «O’simlik dunyosi ob’ektlaridan foydalanish va o’simlik
dunyosi
ob’ektlaridan foydalanish sohasida ruxsat berish tartib-taomillaridan
o’tish
tartibi to’g’risida»gi nizomning 75-bandi . 38-modda. O’rmonlarning
holatiga va ularni takroriy ko’paytirishga ta’sir etadigan korxonalar,
inshootlar va boshqa ob’ektlarni joylashtirish, loyihalash, qurish va ishga
tushirish O’rmonlarning holatiga va ularni takroriy ko’paytirishga ta’sir
etadigan yangi va qayta tiklanayotgan korxonalar, inshootlar va boshqa
ob’ektlarni joylashtirish, loyihalash, qurish va ishga tushirish, shuningdek yangi
texnologiyalarni joriy etish o’rmonlarni muhofaza qilish va takroriy ko’paytirish
tadbirlari ta’minlangan holda amalga oshiriladi. O’rmonlarning holatiga va
ularni takroriy ko’paytirishga ta’sir etadigan korxonalar, inshootlar va boshqa
ob’ektlarni joylashtirish, loyihalash, qurish, shuningdek navli daraxtlarni kesish
zarurligi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda majburiy davlat
ekologik ekspertizasidan o’tkazilib davlat o’rmon xo’jaligi organlari va mahalliy
davlat hokimiyati organlari bilan kelishiladi. Qarang:
O’zbekiston
Respublikasining
«Ekologik ekspertiza to’g’risida»gi Qonuni . 39-
modda. O’rmon xo’jaligini yuritish bilan bog’liq bo’lmagan ishlarni
amalga oshirish tartibi Oldingi tahrirga qarang. O’rmon fondi yerlarida
o’rmon xo’jaligini yuritish va o’rmondan foydalanish bilan bog’liq bo’lmagan
qurilish va portlatish ishlari, foydali qazilmalarni qazib olish, kabellar, quvurlar
va boshqa kommunikatsiyalarni o’tkazish, parmalash va boshqa ishlar davlat
o’rmon xo’jaligi organlari bilan kelishilgan holda qonun hujjatlarida belgilangan
tartibda amalga oshiriladi. (39-moddaning
matni O’zbekiston Respublikasining
2013
yil 30 apreldagi O’RQ-352-sonli Qonuni tahririda — O’R QHT, 2013 y.,
18-son,
233-modda)
7. O’rmondan foydalanish huquqini cheklash, to’xtatib qo’yish yoki
taqiqlash.
40-modda. O’rmondan foydalanish huquqini cheklash, to’xtatib
qo’yish yoki taqiqlash O’rmondan foydalanish huquqi o’rmon to’g’risidagi
qonun hujjatlarining talablari buzilgan taqdirda, shuningdek o’rmonlarni va
boshqa tabiiy ob’ektlarni muhofaza qilish, qo’riqlash va takroriy ko’paytirish
maqsadida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda cheklanishi, to’xtatilishi yoki
taqiqlanishi mumkin. 41-modda. O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash,
ulardan oqilona foydalanish va ularni takroriy ko’paytirishni
moliyalashtirish hamda iqtisodiy rag’batlantirish O’rmonlarni muhofaza
qilish, qo’riqlash, ulardan oqilona foydalanish va ularni takroriy ko’paytirishni
moliyalashtirish davlat byudjeti mablag’lari va boshqa manbalar hisobidan
amalga oshiriladi. O’rmonlarni muhofaza qilish, qo’riqlash, ulardan oqilona
foydalanish va ularni takroriy ko’paytirishni iqtisodiy rag’batlantirish
tadbirlarini amalga oshirish tartibi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar
24

Mahkamasi tomonidan belgilanadi. 42-modda. Nizolarni hal etish O’rmonlarni
qo’riqlash va ulardan foydalanish masalalariga oid nizolar qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda hal etiladi. 43-modda. O’rmon to’g’risidagi qonun
hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik O’rmon to’g’risidagi qonun
hujjatlarini buzgan shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo’ladilar. Qarang:
O’zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi
kodeksining 78—81 va 84-moddalari ,
O’zbekiston Respublikasi Jinoyat
kodeksining 198 va 202-moddalari . likda aybdor bo’lgan
O’zbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
O‘zbekistonda “O‘rmon to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri imzolandi
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi “O‘rmon to‘g‘risida”gi qonuni
bilan amaldagi qonun normalari takomillashtirildi.
25

XULOSA
Qonunning maqsadi o‘rmonlarni muhofaza qilish, himoya qilish,
ko‘paytirish, takror ko‘paytirish, qayta tiklash, ularning mahsuldorligini oshirish
va ulardan oqilona foydalanish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan
iborat.
Jumladan, atama va ta’riflarni bir xilda qo‘llash va turlicha talqin etilishining
oldini olish maqsadida “o‘rmon”, “o‘rmonlarni ko‘paytirish”, “o‘rmonni
muhofaza qilish”, “o‘rmonlarni takroriy ko‘paytirish”, “o‘rmondan
foydalanuvchilar”, “o‘rmonlarni qayta tiklash” kabi tushunchalar kiritildi.
Mamlakatimizning o‘rmon xo‘jaligi o‘simlik va hayvonot dunyosi, jumladan,
noyob manzarali va mevali daraxtlar hamda dorivor o‘simliklarning ko‘pligi va
xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Bugungi kunda o‘rmon fondining 300 dan ortiq
o‘simlik va 180 dan ortiq hayvon turlari “Qizil kitob”ga kiritilgan.
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda o‘rmon xo‘jaligi sohasida keng
qamrovli islohotlarning amalga oshirilishi natijasida respublikamizda o‘rmon
fondi yer maydoni hajmi sezilarli darajada ko‘paydi. Bugungi kunda davlat
o‘rmon fondi yerlari hajmi respublika umumiy yer maydonining 25,2 foizini
tashkil etadi. Ushbu ko‘rsatkich mustaqilligimizning dastlabki yillarida 5,3
foizdan oshmas edi.
Hozirgi paytda, respublikamizning o‘rmon fondi bir necha davlat
tashkilotlari tomonidan boshqarilmoqda. Bu esa o‘rmon fondidan samarali
foydalanishda yagona davlat siyosatini yuritish prinsipiga mos tushmaydi.
Bundan tashqari, sohaning moddiy-texnika bazasi jismonan va ma’nan
eskirgani va yetarli darajada modernizatsiya qilinmayotgani, xalqaro moliya
institutlari va donor tashkilotlarning grantlarini sohaga jalb qilish ishlarining
sustligi, ushbu tarmoqda yuqori malakali mutaxassislar yetishmasligi, o‘rmon
qonunchiligidagi ayrim me’yorlarning amaliy ahamiyati va ularni amalga
oshirish mexanizmi yo‘qligi soha faoliyatini rivojlantirish, o‘rmonlarni
ko‘paytirish, muhofaza qilish va ulardan samarali foydalanishda qiyinchiliklar
tug‘dirmoqda.
Shu munosabat bilan o‘rmon xo‘jaligi sohasida davlat siyosatini
samarali amalga oshirish va davlat boshqaruvini takomillashtirish, o‘rmon
resurslaridan oqilona foydalanish, shuningdek, 2017-2021-yillarda O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar
strategiyasi “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturida
ko‘zda tutilgan boshqa vazifalarni hal etish, sohadagi mavjud muammolarni
bartaraf etish va o‘rmon xo‘jaligini yanada rivojlantirish maqsadida O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat
qo‘mitasini tashkil etish to‘g‘risida”gi Farmoni va “O‘zbekiston Respublikasi
O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori
qabul qilindi.
Qabul qilingan hujjatlarga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va
suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi O‘rmon xo‘jaligi bosh boshqarmasi negizida
26

mustaqil O‘zbekiston Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasini tashkil
qilish yo‘li bilan sohani boshqarish tuzilmasini takomillashtirish nazarda
tutilmoqda.
Hududlarda o‘rmon fondi ishlarini tashkil etish va boshqarish
samaradorligini oshirish, jumladan, o‘rmonlarni ko‘paytirish, muhofaza qilish va
ulardan samarali foydalanishni takomillashtirish maqsadida Qoraqalpog‘iston
Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi qo‘mitasi hamda Buxoro, Jizzax, Qashqadaryo,
Navoiy, Namangan, Samarqand, Surxondaryo, Toshkent va Farg‘ona viloyatlari
o‘rmon xo‘jaligi boshqarmalarini tashkil etish nazarda tutilgan.
Bu sohadagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari, O‘zbekiston
Respublikasi O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi, O‘zbekiston Respublikasi
Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasining vakolatlari
belgilab berildi.
Ushbu qonunda o‘rmonlar muhofaza qilinishini ta’minlash va ulardan
foydalanishda fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat
tashkilotlari va fuqarolar ishtirokining huquqiy mexanizmi mustahkamlab
qo‘yildi.
Bundan tashqari, qonun bilan o‘rmonni qo‘riqlashga doir qator choralar,
jumladan qoidalar, cheklov hamda taqiqlar, o‘rmonga zararli ta’sir ko‘rsatilishi
yoki uning yo‘q qilib yuborilishining oldini olishga qaratilgan qoidalar joriy
etildi.
Qonun bilan o‘rmondan foydalanishning asosiy qoidalari ancha
takomillashtirilgan. Jumladan, daraxt va butalarni kesmagan holda o‘tin va
shox-shabbalarni yig‘ish, o‘rmon-ovchilik, ovchilik va (yoki) baliqchilik
xo‘jaliklari ehtiyojlari uchun foydalanish, ekologik turizmni rivojlantirish
maqsadida foydalanish kabi o‘rmondan foydalanishning yangi turlari kiritilgan.
O‘rmonlarni muhofaza qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi
O‘rmon xo‘jaligi davlat qo‘mitasi o‘rmonlardan foydalanishga yoki
foydalanishning ayrim turlariga nisbatan cheklovlar yoki taqiqlar belgilashi
mumkin.
O‘rmonlarning daryolar, ko‘llar, suv omborlari va boshqa suv obyektlari
sohillari bo‘ylab o‘tgan taqiqlangan mintaqalarida, eroziyadan saqlaydigan
o‘rmonlarda, suv ta’minoti manbalarini sanitariya jihatidan muhofaza qilish
zonalaridagi o‘rmonlarda, alohida qimmatga ega bo‘lgan o‘rmonlarda,
yong‘oqzor o‘rmon zonalarida, davlat qo‘riqxonalarining o‘rmonlarida,
shuningdek belgilangan rejimga muvofiq tabiat bog‘larining, buyurtma
qo‘riqxonalarning, kurort tabiiy hududlarning, davlat biosfera rezervatlarining,
davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning o‘rmonlarida chorva
mollarini o‘tlatishga yo‘l qo‘yilmaydi.
27

Foydalanilgan adabiyotlar
1 . O ’ z b e k i s t o n R e s p u b l i k a s i K o n s t i t u s i y a s i – T . :
O ’ z b e k i s t o n , 2 0 0 8 . ( Y a n g i t a h r i r d a ) .
2 . K a r i m o v I . A . A s a r l a r t o ’ p l a m i . 1 - 1 5 t o m l a r . – T . :
O ’ z b e k i s t o n , 1 9 9 6 - 2 0 0 7 y y .
3 . K a r i m o v I . A . Y u k s a k m a ’ n a v i y a t – y e n g i l m a s
k u c h . – T . : « M a ’ n a v i y a t » , 2 0 0 8 .
4 . I s l o m o v Z . , X u s a n o v O . , M i r x a m i d o v M .
H u q u q s h u n o s l i k . M a ’ r u z a l a r m a t n i . - T . , 2 0 0 0 .
5 . K a r i m o v a O . A . , G ’ a f f o r o v Z . M . D a v l a t v a h u q u q
a s o s l a r i . - T . : O ’ q i t u v c h i , 1 9 9 5 .
6 . K a r i m o v a O . A . , G ’ a f f o r o v Z . M . O s n o v ы
g o s u d a r s t v a i p r a v a . - T . : O ’ q i t u v c h i , 1 9 9 5 .
7 . K a r i m o v a O . A . H u q u q s h u n o s l i k . - T . : S h a r q ,
2 0 0 7 .
8 . K a r i m o v a O . A . , T o ’ y c h i y e v a X . H u q u q s h u n o s l i k .
– T . : T D P U , 2 0 0 1 .
9 . K o m m e n t a r i y k K o n s t i t u s i i R e s p u b l i k i
U z b e k i s t a n . - T . : A d o l a t , 2 0 0 3 .
1 0 . K a y u m o v R . K . U z b e k i s t o n R e s p u b l i k a s i n i n g
K o n s t i t u s i y a v i y h u q u q i . - T . : A d o l a t , 1 9 9 8 .
1 1 . R a x m a n k u l o v X . Y u r i d i k a t a m a l a r q o m u s i y
l u g ’ a t i . - T . : S h a r q , 2 0 0 3 .
1 2 . S a i d o v A . , T a d j i x a n o v U . , O d i l q o r i y e v X . D a v l a t
v a h u q u q a s o s l a r i . - T . : « S h a r q » , 2 0 0 2 .
1 3 . X u s a n o v O . T . , A z i z o v X . T . D a v l a t v a h u q u q
a s o s l a r i . ( I z o h l i l u g ’ a t ) . – T . : O ’ q i t u v c h i , 1 9 9 6 .
28

O‘rmonlarga bo‘lgan munosabat. davlat o‘rmon fondi munosabatlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish