O‘rta Osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

O‘rta Osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi

Купить

O’rta Osiyo
shaharlarining
paydo bo’lishi va
rivojlanishi.

Reja
• 1. O'rta Osiyo shaharlarining paydo
bo’lishi.
•
2. O’rta Osiyo hududidagi ilk shaharlar.
•
3. O’rta Osiyo hududidagi shaharlarning
rivojlanishi

O‘rta Osiyo yagona tarixiy-geografik hudud
hisoblansada, uning barcha hududlarida shaharlar bir vaqtda paydo
bo‘lgan emas. Masalan Turkiston va O‘zbekist o ning janubida ilk
shaharlar eramizdan avvalgi III-II ming - yillikda paydo bo‘lgan bo‘lsa,
O‘rta Osiyoning shimoliy-sharqiy hududlarida bir oz kechroq, eramizdan
avvalgi I ming – yillik boshlarida paydo bo‘ladi. Buning asosiy sababi,
bizning nazarimizda, O‘rta Osiyoning shimoliysharqida ishlab chiqarish
rivojining nisbatan sust borganligi bilan
bog‘liq.

1) O‘rta Osiyo ilk shaharlari uchun eng muhim
belgilardan biri
manzilgohda hashamatli me’morchilikning mavjudligi
hisoblanadi.
Hashamatli me’morchilik deganda saroy va ibodatxona
tushiniladi.
Ularning mavjudligi shu manzilgohning ma’muriy va
diniymarkaz
bo‘lganligidan dalolat beradi. O‘rta Osiyo ilk shaharlari
oddiy
qishloqlardan, avvalambor, ma’muriy va diniy
markazbo‘lganliklari
bilan farqlanadi . Shahar belgilari

2) Maydoni va aholisi sonining nisbatan yuqori
darajada bo‘lishi
ham ilk shaharlarning belgilaridan bo‘ladi. Biroq, Misr
va
Mesopotomiya ilk shaharlari uchun muhim ko‘rsatkich
hisoblanadigan
ilk shaharlarning 5-6 gektar, aholisi sonining esa 5000
kam
bo‘lmasligi to‘g‘risidagi qarashlar bizning hududlarga
doimo ham
to‘g‘ri kelmaydi.
3) Ilk shaharlar, avvalambor, biror-bir vohaning iqtisodiy
siyosiy,
diniy va harbiy markazi rolini bajargan va ilk shaharlar
qishloqlardan
iqtisodiy mavqei bilan emas, siyosiy mavqei bilan farq
qiladi.
4) Ilk shaharlarda mudofa devorining mavjudligi ham
muhim belgi
hisoblanadi. Lekin uning bo‘lishi ilk shaharlar (bronza
davri) uchun
doimo ham asosiy shart bo‘lmagan. Mudofa
devorlarining mavjud
bo‘lishi ko‘proq ilk temir davri va undan keyingi davr
shaharlari
uchun zaruriy shartga aylanadi.

- Hunarmandchilik mahallalarining mavjudligi
ham ilk shaharlar
uchun ham muhim belgi hisoblanadi. Biroq,
ko‘pchilik yodgorliklarda
arxeologik tadqiqotlarning keng hajmda olib
borilmaganligi ushbu
belgini aniqlashda ma’lum qiyinchiliklarni keltirib
chiqaradi.
- Qadimgi Sharq shaharlari uchun muhim belgi
hisoblanadigan
yozuv O‘rta Osiyodagi ilk shaharlar davri
yodgorliklaridan
topilganicha yo‘q. Balki tabiiy iqlim tufayli
ajdodlarimiz tomonidan
yozilgan yozuvlar bizga yetib kelmagandir.

Namozgohtepa
Turkistonning janubidagi qadimgi
Parfiya
hududidagi eng yirik ilk shahar. Uning
maydoni 70 gektarni tashkil etadi. Er.
avv. IV-II ming - yilliklarga oid
yodgorlik. Ko‘p xonali uylardan iborat.
Uylarning devori xom g‘ishtdan
qurilgan. Har bir uy o‘zining kichik
hovlisiga ega. Xonalarning ko‘pi to‘g‘ri
burchak shaklida qurilgan. Ular ichida
supalar va o‘choqlar bo‘lgan,
devorlariga tokchalar o‘rnatilgan
bo‘lgan.

Namozgohtepa sopol
idishlari rangli va naqshlidir.
Naqshlar ichida o‘simliklar va
hayvonlar
rasmlari uchraydi. Rivojlangan
bronza davriga kelib (er. avv. III- ming
- yillik o‘rtalarida- II-ming - yillik
birinchi yarmi) Nomozgohtepada
sopol idishlar charxda yasala
boshlagan va ikki yarusli
xumdonlarda
pishirilgan. Kulolchilik charxi O‘rta
Osiyoda birinchi bor aynan shu
yerda -Turkmanistonning janubida
paydo bo‘lgan

Oltintepa - bu shahar
ham Turkmanistonning
janubida, qadimgi
Parfiya hududidagi
maydoni 30 gektar
bo‘lgan qadimiy shahar.
Eramizdan avvalgi III-II
ming - yillikka oid.
Yodgorlikda ko‘p xonali
uylar topib tekshirilgan Oltintepa

Oltintepa
yodgorligida paxsa va xom g‘ishtdan ishlangan zinapoyali
minoraibodatxona (zikkurat) topilgan. Zikkurat katta, to‘rt
zinapoyali binoga
o‘xshaydi. Zikkuratning poydevori 55 metr, balandligi 12
metrni
tashkil etadi. Zikkuratning yonida bir necha xona qazib
ochilgan,
ularning birida muqaddas o‘chog‘ bo‘lib, unda muqaddas
olov
yongan. Yana bir xonaning ichidan qabrlar topilgan.
Arxeologlar
fikricha, qabrlarga zikkurat-ibodatxonaning xizmatchilari
ko‘milgan.
Muhim arxeolog topilmalar ichida oltindan ishlangan xo‘kiz
kallasi
ajralib turadi.

Sopollitepa
Sopollitepa - Surxondaryo
hududidagi eramizdan avvalgi 2
ming - yillikning o‘rtalariga oid
qadimiy shahar. Yodgorlik
Muzrabot tumanidagi
Ulanbuloqsoy etagida
joylashgan va yaxlit bir qurilish
sulida bunyod etilgan

Jarqo‘ton - Surxondaryo
viloyatining Sherobod shahri
yaqinida bo‘lgan.
Ark-5gektarni tashkil
qilgan. Mudofaa devorlari
bilan o‘rab
olingan. Bu yerda saroy
qoldiqlari ochib
o‘rganilgan. U kvadrat
shaklida(o‘lchami 36x 36
metrga teng) bo‘lib, atrofi
qalinligi 4,5 metr
bo‘lgan mudofaa devori
bilan o‘rab olingan Shahriston - 50-75 gektarni
tashkil qilgan. Uning eng
baland qismida
otashparastlik
ibodatxonasi joylashgan
bo‘lgan.
Ibodatxonaning atrofi
qalinligi 4,5 metr bo‘lgan
devor bilan o‘ralgan
bo‘lgan. Qabriston - 15-20
gektarni tashkil
qilgan

Afrosiyob - er.avv. VI
asrda paydo bo‘lgan
Er.avv. I ming -
yillik o‘rtalarida shahar 219
gektarni tashkil etgan. Shahar
dastlab
tuproq bilan o‘rab olingan
bo‘lgan. Keyinchalik, xom
g‘ishtdan
qurilgan devor bilan o‘rab
olingan. Devorning ma’lum
joylarida o‘q
otish uchun mo‘ljallangan
shinaklar bo‘lgan

Yerqo‘rg‘on - er. avv.VI asrda
paydo bo‘ladi.
Er. avv. VI asrda shahar
kengayib, yangitdan mudofaa
devori bilan o‘rab olinadi. Devor
qalinligi 3 metr, balandligi 8
metr
bo‘lgan. Devorning har 10-12
metrida minoralar joylashgan.
Shaharning shimoliy qismida
ark joylashgan. Arkning
shimoliy
qismida esa saroy joylashgan.
Shahar maydoni ushbu davrda
35
gektarni tashkil etadi.

Qiziltepa - er. avv. VIII-VII
asrlarda aholi manzilgohi
sifatida
paydo bo‘ladi
Er. avv.VI asrda mudofaa devori
bilan o‘rab olingan.
Shahar ushbu davrda
to‘rtburchak ko‘rinishga ega
bo‘lib, umumiy
maydoni 30 gektarni tashkil
etgan. Shaharning janubiy-
g‘arbiy
qismida ark joylashgan. Uning
maydoni 2 gektarni tashkil etadi.

Uzunqir er. avv.VII
asrda paydo bo‘lgan.Shaharning umumiy maydoni 70 gektarni tashkil
etadi. Shahar dastlab mudofaa devori bilan er. avv.VII asrda
o‘rab
olingan. Devor to‘rtburchakli xom g‘ishtdan qurilib,
to‘rtburchakli
minoralar bilan mustahkamlangan. Minora ichidagi xonalar
va
devordagi shinaklar shahar mudofaasini kuchaytirishga
xizmat qilgan.
Er. avv.VI-V asrlarda ikkinchi devor birinchiga taqab quriladi.
Er.
avv. VI-IV asrlarda shahar uchinchi marotaba devor bilan
o‘rab
olinadi va bu devor ham oldingi devorlarga taqab quriladi.
Natijada
shahar mudofaa devorining qalinligi 6 metrga etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar.
•
1. UTAYEVA FERUZA XOLMAMATOVNA O‘RTA
OSIYONING QADIMGI VA O‘RTA ASRLAR
URBANIZATSIYASI. ,, Durdona” nashriyoti Buxoro –
2021
•
2. Ochildiyev F.B TARIXIY O’LKASHUNOSLIK.
TOSHKENT «DONISHMAND ZIYOSI» 2020

O‘rta Osiyo shaharlarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish