O‘rto osiyo olimlarining insoniyat sivilizasiyasiga qo‘shgan hissasi - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

O‘rto osiyo olimlarining insoniyat sivilizasiyasiga qo‘shgan hissasi

Купить

O‘rto osiyo olimlarining insoniyat
sivilizasiyasiga qo'shgan hissasi

Reja
1 -Xorazm Ma ‘ mun Akademiyasi tarixi
2- Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad al
Farg'oniy va Muhammad al Xorazmiylar faoliyati
3-Xorazm Ma ‘ mun Akademiyasida Abu Rayxon
Beruniy va Ibn Sino faoliyati

Xorazim mamun akademiyasi , Ma muniylar ʼ ʼ
akademiyasi — Xorazmda 10-asr oxiri — 11-asr
boshlarida faoliyat ko rsatgan ilmiy muhit.
ʻ
Ma muniylar davlati (992—1017) tarixi bilan
ʼ
bevosita bog liq.
ʻ
olimlari Yunoniston, Yaqin va O rta Sharq, Hindiston
ʻ
ilmfan yutuqlarini ijodiy, tanqidiy o rganib, uni
ʻ
yanada yuksak bosqichga ko targanlar. Akademiya
ʻ
a zolarining aksariyati olim sifatida Markaziy
ʼ
Osiyoda shakllanganlar. Ularning ilmiy faoliyati,
asarlari tufayli Qad. Xorazm badiiy san ati,
ʼ
adabiyoti, astronomiyasi, matematikasi, sugorish
madaniyati yutuklari jahon tamadduni xazinasiga
kirgan va butun insoniyat manfaatlariga xizmat kila
boshlagan.
Mas, Abu Nasr ibn Iroq, astronomiyaga doyr ilmiy
asarlari tufayli "Batlimusi soniy" ("Ikkinchi
Ptolemey") degan faxriy nom olgan.
Abulxayr ibn Hammor mantiq, falsafadan tashqari
tabobatda ham juda mashhur bo lgani uchun
ʻ
"Buqroti soniy" ("Ikkinchi Gippokrat") laqabiga
sazovor bo lgan.
ʻ

O zbekiston Respublikasi Prezidentining "Xorazm ʻ
Ma mun akademiyasini qaytadan tashkil etish
ʼ
to g risida"gi farmoni (1997-yil 11 noyabr)
ʻ ʻ
O zbekistonning ilmiy salohiyatini yuksaltirish, uning
ʻ
jahon ilmiy hamjamiyatidagi o rnini mustahkamlash,
ʻ
mintaqalarda fanni yanada rivojlantirish hamda
iste dodli va fidoyi olimlarni qo llabquvvatlash, yuqori
ʼ ʻ
intellektual muhit yaratishdagi milliy an analarni
ʼ
rivojlantirishda quyilgan muhim qadam buldi.
1997-yil noyabr oyida akademiyaning
tarkibida arxeologiya, tarix va falsafa, til va
adabiyot, biologiya muammolari bo limlari
ʻ
tashkil qilinib, 9 ilmiy mavzu bo yicha ilmiy
ʻ
tadqiqotlar olib borildi.
O zbekiston Respublikasi Vazirlar
ʻ
Mahkamasining 2004-yil 9 noyabrdagi
qaroriga muvofiq, 2005-yilda X.Xorazm
ma mun akademiyasining 1000-yilligi
ʼ
nishonlanishi belgilandi.

Ahmad al-Farg oniy (to liq ismi Abul ʻ ʻ
Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn
Kasir al-Farg oniy)
ʻ
astronomiya, matematika,
geografiya va boshqa ilmiy
yo nalishlarda faoliyat
ʻ
ko rsatgan o zbek qomusiy
ʻ ʻ
olimi. Sharqda Al-Farg oniy,
ʻ
Yevropada Alfraganus
taxalluslari bilan mashhur
Al-Farg oniy avval Bag doddagi rasadxonada ish olib bordi,
ʻ ʻ
so ngra al-Ma mun topshirig iga binoan Damashqdagi
ʻ ʼ ʻ
rasadxonada osmon jismlari harakati va o rnini aniqlash,
ʻ
yangicha „Zij“ yaratish ishlariga rahbarlik qildi. Al-Farg oniy
ʻ
yunon astronomlari, jumladan, Ptolemeyning „Yulduzlar
jadvali“ asarida berilgan ma lumotlarni ko rib chiqish hamda
ʼ ʻ
o sha davrdagi barcha asosiy joylarning jug rofiy
ʻ ʻ
koordinatalarini yangitdan aniqlash yuzasidan olib borilgan
muhim tadqiqotlarda faol ishtirok etdi

Musulmon mamlakatlari bo ylab safarga chiqqan ʻ
Zahiriddin Muhammad Bobur nomidagi ekspeditsiya
a zolari 1997-yil 5-dekabrda MARda bo lishib, Al-
ʼ ʻ
Farg oniy hayotini o rganishlari natijasida u Misrning
ʻ ʻ
Fustat shahrida vafot etganligi, Munattam tog ining
ʻ
sharqiy qismidan sal narida joylashgan Imom ash-Shofe
qabristoniga dafn etilganligini aniqlashdi. Vaqt o tishi bilan
ʻ
uning qabri yo qolib ketgan. U yerdan olib kelingan tuproq
ʻ
Farg ona vodiysining Quva shahrida 1998-yil barpo
ʻ
etilgan ramziy qabrga qo yildi.
ʻAl-Farg oniyning hayoti va ilmiy hamda amaliy
ʻ
faoliyati to g risidagi eng so nggi ma lumot 861
ʻ ʻ ʻ ʼ
yilga mansubdir. O sha yili Abbosiy xalifa Abul
ʻ
Fazl Ja far al-Mutavakkil (hukmronlik yillari
ʼ
847-861) buyrug iga binoan Nil daryosidagi
ʻ
suv sathini o lchaydigan inshoot barpo etish
ʻ
uchun Misrning Qohira yaqinidagi Fustat
shahriga keladi. Ilmiy-texnik va me moriy
ʼ
jihatdan g oyat ulug vor bu qurilma Nil
ʻ ʻ
daryosining Sayyolat ul-Rod mavzesida
hozirga qadar saqlanib qolgan Uning asosiy astronomik asari — „Kitob al-
harakot as-samoviya va javomi ilm an-
ʼ
nujum“ („Samoviy harakatlar va umumiy ilmi
nujum kitobi“). Bu asar „Astronomiya
asoslari haqidagi kitob“ nomi bilan ham
ma lum
ʼ
Bizning davrimizgacha Al-Farg oniyning 7
ʻ
asari saqlanib qolgan (lekin bular hozirgi
zamon tillariga tarjima qilinmagan).
Asarlarning qo lyozmalari jahonning turli
ʻ
shaharlari — Berlin, Dushanba, London, Parij,
Tehron, Toshkent, Mashhad, Patna, Rampur,
Xalab va Qohiradagi yirik kutubxonalarda
saqlanmoqda

Add Your Title Here
I Was
Not
Deliver
ed
Unto
This
World
In
Defeat,
Nor
Does
Failure
Course
In My
Veins. I
Am Not
A
Sheep
Waiting
To Be
Prodde
d By
My
Sheph
erd. I
Am A
Lion
And I
Refuse
To Talk,
To
Walk,
To
Sleep
With
The
Sheep. Add Your Title Here
I Was Not Delivered Unto This
World In Defeat, Nor Does Failure
Course In My Veins. I Am Not A
Sheep Waiting To Be Prodded By
My Shepherd. I Am A Lion And I
Refuse To Talk, To Walk, To Sleep
With The Sheep. Xorazmiyning bizgacha o ntacha ʻ
asari to liq, qisman yoki ayrim
ʻ
parchalar tarzida yetib kelgan. Shu
asarlarning o ziyoq ko rsatadiki,
ʻ ʻ
Xorazmiy insoniyat sivilizatsiyasiga
buyuk hissa qo shgan olimdir.
ʻ
Amerikalik fan tarixchisi George
Sarton Xorazmiyni „O z
ʻ
zamonasining eng buyuk
matematigi, deb baholagan

“ Fi xisab al-Xind” (arab tilidagi
“Hindcha hisob haqida kitob”) – o’nlik
pozitsion hisoblash tizimini ifodalovchi
va nol belgisi bor, to‘qqizta raqamni
bayon etuvchi asar.
Al-kitob al-muxtasar fi hisob al-jabr va
al-muqobala”. (Arab tilida yozilgan “Al-
jabr va al-muqobala hisobi haqida
qisqacha kitob”) - muallif tomonidan
algebra fan sifatida ko‘rilib, “Algebra”
deb nom olgan kitob.
Ziji al-Xorazmiy (arab tilida yozilgan (“Zij”)
“Astronomik jadval”) - sinuslarning trigonometrik
funksiyalari keltirilgan kichik nazariy bo‘lim va
jadvallardan tashkil topgan asar.

Data Analysis
I Am Not A Sheep Waiting To Be Prodded By My
Shepherd. I Am A Lion And I Refuse To Talk, To Walk,
To Sleep With The Sheep.
Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad Al-
Beruniy (4-sentabr, 973, Kat (hozirgi
Qoraqalpog istonning Beruniy tumani), ʻ
Xorazm, — 13-dekabr, 1048 G azna) —
ʻ
Islom oltin davrining zabardast
Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri fors, arab yunon,
ibroniy va suryoniy
tillarini bilgan va 50
yoshida sanskrit
tilini o rgandi.
ʻ 50 yoshida sanskrit
tilini o rgandi.
ʻ
Iroqiylarning oxirgi
vakili Abu Nasr
Mansur ibn Iroq
Beruniyning ustozi
edi.

o zining „Geodeziya“ ʻ
asarida 990-yil Kat
shahrining geografik
kengligini
aniqlaganini yozadi.
Ma lumki, geografik
ʼ
kenglikni aniqlash
uchun geografiya,
matematika va
astronomiyadan
yetarlicha bilimga
ega bo lish lozim.
ʻ Ray shahriga
(hozirgi Tehron
yaqinida) keladi. U
Rayda mashhur
olim — matematik
va astronom al-
Xo jandiy, tabib va
ʻ
faylasuf ar-Roziylar
bilan tanishadi. Beruniy Rayda
o zining „Al-Faxriy
ʻ
sekstanti“ risolasini
yozadi. 997-yil
Beruniy Katga qaytdi.
Bu davrda Xorazmda
o zgarishlar bo lib,
ʻ ʻ
Ma mun vafot etib,
ʼ
uning o rniga Ali ibn
ʻ
Ma mun taxtga
ʼ
chiqqan edi 998-yil Beruniy Jurjonga
keldi. U Jurjonda 1004-
yilgacha yashaydi.
O zining o n beshga
ʻ ʻ
yaqin asarini shu yerda
yaratdi. Jumladan,
olimning „Qadimgi
xalqlardan qolgan
yodgorliklar“ asari 1000-
yil atrofida shu yerda
yozilgan. 1004-yilning
bahorida Beruniy
Xorazmga qaytdi 1004-yilning bahorida
Beruniy Xorazmga
qaytdi. Bu vaqtda
Xorazmning poytaxti
Urganj edi. Urganjda
u Oy tutilishini
kuzatdi. Saroyda al-
Masihiy, tabib al-
Hammar, Ibn Iroq va
boshqalar ishlar
edilar

Al Husayn Ibn Abdulloh ibn Al-
Hasan ibn Ali Ibn Sino - buyuk
olim, tabib, musiqachi. O‘rta
Osiyo va Eronda yashagan,
turli hukmdorlar paytida tabib
va vazir bo‘lgan. Ibn Sino
risolalari Sharq hamda G‘arbda
bag‘oyat mashhur. “Tib
qonunlari” nazariy va klinik
meditsina entsiklopediyasi —
yunon, rum, hind hamda o‘rta
osiyolik tabiblar nuqtai-nazari
jamlanmasi — bir necha asr
davomida, hatto Ovrupada
ham zarur qo‘llanma bo‘lib
xizmat qilgan.

Shifo kitobi
Arab tilida yozilgan ensiklopedik ishi “Shifo
kitobi” («Kitab al-Shifa») mantiq, fizika,
biologiya, psixologiya, geometriya,
arifmetika, musiqa, astronomiya va
metafizikaga bag‘ishlangan. “Donishmadlik
kitobi” («Danish-name») ham
ensiklopediya sanaladi.
Ibn Inoning asosiy meditsina asarlari
• “ Tibbiyot fani qonuni” («Kitab al-
Kanun fi-t-tibb») - ensiklopedik
xarakterdagi asar bo‘lib, unda qadimgi
davr mediklarining ko‘rsatmalari arab
meditsinasining yutuqlari bilan o‘zaro
qayta ishlangan. “Qonun”da Ibn Sino
kasalliklar allaqanday mayda bo‘laklar
oqibatida paydo bo‘lishini ko‘rsatgan. U
birinchi bo‘lib chechakning yuqumliligiga
e’tibor qaratgan, vabo va o‘latning farqini
aniqlagan, moxo‘v kasalligining
boshqalardan farqini ko‘rsatib, unga izoh
bergan va boshqa bir qator kasalliklarni
o‘rganib chiqqan

Foydalanilgan adabiyotlar

O‘rto osiyo olimlarining insoniyat sivilizasiyasiga qo‘shgan hissasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish