O‘simliklar ekofizologiyasi fani, fazifalari va uslublari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘simliklar ekofizologiyasi fani, fazifalari va uslublari

Купить

O’SIMLIKLAR EKOFIZOLOGIYASI FANI, FAZIFALARI VA
USLUBLARI.
Reja :
1. O‘simliklar ekofiziologiyasi fani va vazifalari.
2. O‘simliklarda tashqi muhit omillari ta’sirida ro‘y beradigan o‘zgarishlar.
3. Zo‘riqish va uning ahamiyati.
4. O‘simliklarning himoyalanishi imkoniyatlari.

Muayyan hudud sharoitida unib, o‘sib rivojlana ѐ% tgan o‘simlikni ekologik
omillarining ta’siri natijasida uning organizmida ro‘y berayotgan jarayonlarni
ekologik fiziologiya fani o‘rganadi. Ma’lumki, bizning respublikamiz hududining
katta maydoni yog‘ingarchilik kam ro‘y beradigan joylarga to‘g‘ri keladi. Yurtimiz
asosan ikki azim dar ѐ
% Amudaryo va Sirdaryo oralig‘ida joylashgan. U Orol dengizi
va Ustyurt tekisliklaridan tortib, qorli Tyan-Shan va Pomir-Oloy baland
tog‘larigacha bo‘lgan g‘oyat katta maydoni 449,6 ming kv. km maydonni
egallaydi. Respublikamizning yer tuzilishi notekis sharq qismi ko‘ksini ko‘kka
tirab turgan baland Tyan-Shan va Pomir tog‘lari, shimoliy va janubiy-g‘arbiy
qismi jazirama Qizilqum va Qoraqum cho‘llari bilan tutashgan. Uning tabiati boy
va rang-barangdir.
O‘zbekiston relefining notekisligi, uning tabiiy sharoitiga keskin ta’sir
qiladi. Uning geografik joylanishini hisobga olib o‘rtacha mintaqaning cho‘llar
zonasiga kiritiladi.
O‘zbekistonda yilning to‘rt fasli: bahor, yoz, kuz va qish kalendar hisobida
navbatlashadi. Bahor tugashi bilan yoz boshlanadi. Yil fasllarining bizdagidek
almashinuvi hech bir o‘lkada uchramaydi. Bu qonuniyatni ahyon-ahyonda tabiatni
o‘zi “buzib” turadi. O‘zbekistonda qishloq xo‘jalik ekinlarining hosildorligi ham
uning tabiati bilan ma’lum darajada bog‘liq.
Tashqi muhitning muayyan sharoitlariga o‘simliklarning ontogenezidagi
moslashuvi ularning evolyutsiyasini (o‘zgaruvchanligi, irsiyati, tabiiy tanlanishida)
natijasi hisoblanadi. Har bir turga mansub o‘simliklarning filogenezini
evolyutsiyasi davomida shu o‘simlikning egallab turgan ekologik sharoitiga
moslanishi ro‘y bergan.
O‘simlikning namsevar yoki salqin sevarligi, issiq yoki sovuqqa chidamliligi
va boshqa bir qator ekologik xususiyatlari bilan bog‘liq tomonlari uzoq muddat
davomida evolyutsiya jarayonida shakllangan. Zero bizning sharoitimizdagi
issiqsevar o‘simliklar va qisqa kun o‘simliklari shimoliy mintaqadagi issiqqa talabi
kam, uzun kun o‘simliklaridan farqlanadi. Tabiatda har bir geografik hududdagi
alohida o‘simlik o‘zining biologiyasi jihatidan mos keladigan ekologik sharoiti

joyida namsevar o‘simliklar suv havzalarining yaqinida, soyasevar o‘simliklar
quyosh nuri bevosita tushmaydigan joylarda va shu kabi joylarda o‘sadi.
O‘simliklarning irsiyati tashqi muhitning muayyan sharoitlarda shakllanadi. Bu
o‘rinda o‘simlikning ontogenezi davridagi tashqi muhit omillarini ta’siri ham katta
ahamiyatga ega. O‘simliklar qishloq xo‘jalik ekinlarining nihollari, ko‘chatlar ko‘p
hollarda tashqi muhitning o‘zlari uchun noqulay bo‘lgan u yoki bu omillariga
bo‘lgan ta’sirdan ularga nisbatan tarixiy taraqqiyot natijasida yuzaga kelgan
yashash uchun kurash natijasi sifatida moslanishlarni hosil qiladilar. O‘simliklar
tashqi muhitning noqulay abiotik va biotik omillaridan samarali tarzda
himoyalanishadi. Ularga chidamlikni hisobga olgan holda qishloq xo‘jalik
ekinlarini biror hududga ekiladi.
O‘simliklarning tashqi muhitni muayyan iqlim, tuproq sharoitlariga
moslashishi ularda ro‘y beradigan fiziologik mexanizimlar (fiziologik jihatdan
moslanishi) natijasida, oganizimlarning populsiyasidagi irsiy o‘zgaruvchanliklarida
va tabiy tanlanishida (irsiy jihatidan moslanish) sodir bo‘ladi. Tashqi muhitida ro‘y
beradigan omillar qonuniy jihatidan va tasodifan ro‘y beradi. Qonuniy tarzda ro‘y
beradigan tashqi muhitdagi o‘zgarishlar masalan, yil fasllarining almashinuvlari
davrida himoyalanish o‘simliklarda bu hodisalarga irsiy jihatidan moslanishlarni
hosil qiladi. O‘simliklardagi moslanishlar va chidamlilik imkoniyatlari mavjud.
Tabiy sharoitda o‘sayotgan yoki ekilgan o‘simlik o‘zining o‘sishi va rivojlanishi
davrida o‘zi uchun noqulay bo‘lgan tashqi muhitning haroratidagi o‘zgarishlari,
yoritilishi, qurg‘oqchilikni ro‘y berishi, me’yoridan ortiqcha namlikni bo‘lishi,
tuproqning sho‘rlanishi kabi bir qator omillarning ta’siri ostida bo‘ladi. Har bir
o‘simlik tashqi muhitda ro‘y berayotgan o‘zi uchun qulay yoki noqulay bo‘lgan
ta’sirlarga genetikasida belgilangan moslanishlar, chidamliliklarni hosil qiladilar.
O‘simlikda bunday moslanish va chidamlilikni qanchalik darajada yuqori
yoki past bo‘lishi mazkur o‘simlikning moslanishi va chidamliligining reaksiya
normasini belgilaydi. Mana shu holat qishloq xo‘jaligida ekib hosil olinadigan
ekinlarning chidamli navlarini belgilaydi. Odatda tashqi muhitning uncha kuchli
bo‘lmagan va qisqa muddat davomida ta’sir etadigan omillaridagi o‘zgarishlar

o‘simliklarda ro‘y berayotgan mavjud fiziologik jarayonlarga ta’siri deyarli
bo‘lmaydi. Bunday muhitda ro‘y beradigan o‘zgarishlarga nisbatan o‘simliklarda
ma’lum darajadagi barqaror fiziologik, biokimyoviy jarayonlarni, gomeostazni
saqlashi bilan amalga oshadi. Biroq, keskin va uzoq muddat davomida ta’sir
etadigan tashqi muhitning o‘simlik uchun noqulay bo‘lgan omillari undagi ko‘plab
jarayonlarni buzilishiga, ko‘p hollarni uni qurib qolishiga sabab bo‘ladi. O‘simlik
o‘sayotgan muhitda ro‘y beradigan tashqi muhitning noqulay sharoiti ta’sirida
unda sodir bo‘layotgan fiziologik jarayonlar va bajaradigan vazifalari
ontogenezdagi to‘la darajada amalga oshirishning imkoniyatlari bo‘lmay qaltis
darajaga yetishi mumkin. Bunday vaziyatda energiya almashinuvi, ma’lum
me’yorda sodir bo‘layotgan boshqaruv, oqsillar almashinuvi va boshqa ko‘plab
holatlar o‘simlik organizmidagi bir qator hayotiy muhim jarayonlar ishdan chiqadi.
Mana shunday noqulay omillarning o‘ta darajadagi ta’sirlar oqbatida me’yoriy
rivojlanishdan majburiy ravishdagi og‘ish-zo‘riqish taranglik (stress)sodir bo‘ladi.
Deyl Karnegining (“Bezovtalik ofati” kitobidagi “Missuri (AQSh) dagi shaxsiy
fermada bir voqeani kuzatdik yigirma yaqin nihol o‘tqazgan edim. Ular barq urib
rivojlanadi. Qachonki qorli, bo‘ronli kunlar boshlanganda ѐ% sh novdalarni qor bosib
muzlab qoldi. Yosh daraxtchalar” yukdan ohista egilish o‘rniga g‘o‘dayib qarshilik
ko‘rsatdilar. Og‘ir yuklarga bardosh berolmay sinib ketdilar.Yashil o‘rmonlarda
biron bir archa yoki qarag‘ayning katta qor zalvoridan sinib ketishi deyarli ro‘y
bermaydi. Sababi, sekin o‘suvchi bu daraxtlar chidamli bo‘ladi. Har qanday
sharoitda ham egilsa-egiladiki, sinib ketmaydi.
Stress bu organizimning har qanday o‘zi uchun noqulay omillarning ta’siriga
unga xos bo‘lmagan umumiy javobi. V.P. Pavlov (1989) o‘simlik organizimida
ro‘y berishi mumkin bo‘lgan zo‘riqish omillarini uch guruxga bo‘ladi.
Fizikaviy omillar: ular namlik yetishmaganligi yoki haddan tashqari ortiqchaligi,
yorug‘likning kamligi yoki ko‘pligi, haroratning yuqoriligi yoki pastligi, radioaktiv
nurlanishlar, mexanik ta’sirlar.

Kimyoviy omillar: bu omillar tuzlarning ko‘pligi yoki haddan tashqari
ziyodligi hamda ksenobiotiklar ya’ni gerbitsidlar insektitsidlar, fungitsidlar, sanoat
ishlab chiqarishdagi va maishiy chiqindilar.
Biologik omillar: bu omillar boshqa o‘simliklar bilan bo‘ladigan raqobatlar,
kasallik qo‘zg‘atuvchi va zararkunandalarning ta’siri hisoblanadi. Biror omilning
o‘zi shu darajada ta’sir qilib zo‘riqishga olib kelishi yoki bunday holat sodir
bo‘lmasligi mumkin. Zero o‘simliklarni o‘sib turgan joyida ro‘y bergan
qurg‘oqchilikka ko‘ra ularni ikki guruhga bo‘linadi:
1) Poykilogidriklar. Hayotini boshqarolmay uni saqlab qoladigan
darajagacha suv yo‘qotadigan o‘simliklar.
2) Gomoyogidriklar. Tanasida suv almashinuvini nazorat qilib boshqara
oladigan va suvning yetishmovchiligiga stress bilan bo‘lsada javob bera oladigan
o‘simliklar. Zo‘riqishga olib keladigan vaziyatga o‘simliklardagi chidamlilik uning
ontogenezida tinim davri ro‘y beradigan vaqtlari - urug‘, piyozbosh, tuganak va
shu kabilarda eng chidamli bo‘ladi.
Stressga sezgirlik o‘simlikni nihol davrida, faol tarzda o‘sayotganida sodir bo‘ladi.
Keyin asta sekin o‘sib, rivojlanishi ro‘y bera boshlashi bilan to urug‘ yetilguncha
o‘simlikda tashqi muhitning noqulay omillari ta’siri natijasida sodir bo‘lishi
mumkin bo‘lgan zo‘riqishlarga chidamliligi ortadi. Biroq o‘simlikda gametalar
hosil bo‘ladigan davri ham qaltis bo‘lib, bu vaqtda o‘simlik zo‘riqishga
chidamliligi pastligidan hosildorlikni kamayishi ham sodir bo‘ladi.
O‘simlikda tashqi muhitning ta’siri natijasida ro‘y beradigan zo‘riqisharda
uning xujayralarida quyidagi jarayonlar sodir bo‘ladi.
1. Membrana orqali moddalarning o‘tishi tezlashadi.
2. Sitoplazma, hujayra devori, vakuola, endoplazmatik to‘r, mitoxondriyalarga
Sa
2 + kirishi ortadi.
3. Sitoplazmani muhiti (pH) nordonlashadi.
4. Sitoplazmaning qovushqoqligi ortadi.
5. Hujayra tomonidan kislorod o‘zlashtirilishi tezlashib, ATF kamayadi, erkin
radikallar ko‘payadi.

6. Gidrolitik jarayonlar tezlashadi.
Qayd etilgan xar qanday jarayonlar biror zo‘riqishga olib keladigan omil
ta’sirida ro‘y berishi mumkin. O‘simlikka ta’sir etadigan omillar uni chiniqishiga
olib keladi, bir tomonlama bo‘ladigani boshqa zo‘riqishga sababchisiga
chidamlilikni oshiradi. Zo‘riqishga olib keladigan omillarga organizmni moslanishi
doimo bir xil bo‘lavermaydi. Hujayra, organizm, populyatsiya darajasida
zo‘riqishga sabab bo‘ladigan ta’sirlarga moslanishiga olib keladiganlari xam ko‘p
bo‘ladi. Alohida organizm darajasida moslanishlarning mexanizmi zo‘riqishga olib
keladigan barcha ta’sirlarda ishtirok etadi. Bu avvalo organizmlar orasidagi
raqobatli munosabatlarda ayniqsa. fiziologik jihatidan faol moddalar va trofik
omillarga nisbatan namoyon bo‘ladi. Bu holatni bug‘doy boshog‘i,
makkajo‘xorining so‘tasidagi donda, daraxtlarning mevalarida ularni bir xil
darajada yetilmaganligida ko‘rish mumkin. Populyatsiya darajasida zo‘riqish ro‘y
berganda unga olib keladigan ta’sirlar ko‘p vaqt mobaynida sodir bo‘lsa, shunday
omillarga irsiy normasi past bo‘lganlari nobud bo‘ladi. Bunday individlar
populyatsiyadan chetlatiladi. Irsiy jihatidan mustahkam bo‘lganlari avlod (urug‘,
meva) qoldiradi. Natijada populyatsiyaning muvozanati davom etadi. Bu bilan
zo‘riqishga sabab bo‘ladigan omillar organizmlarni yangi sharoitga moslanishiga
(irsiy moslanish) sabab bo‘ladi.
O‘simliklarning himoyalanishi imkoniyatlari
Tabiatning o‘simlik uchun noqulay bo‘lgan sharoitlarida o‘simlikning
chidamliligi va hosildorligi himoyalanish-moslanish xususiyatlari va bir qator
belgilar bilan belgilanadi. O‘simliklarning har xil turlari o‘zi uchun noqulay
bo‘lgan tabiiy sharoitlarda chidamli va yashab qolishni asosan uch usul bilan
ta’minlaydi. 1). Noqulay sharoit ta’siridan qochish bilan, bunda o‘simlikni tinim
davriga o‘tishi, efemerlik kabilar; 2) Maxsus moslanish tuzilmalarini hosil qilib; 3)
Atrof muhit omilini o‘simlikning qurib qolishiga sabab bo‘ladigan ta’sirini o‘zida
unga qarshi tura oladigan fiziologik xususiyatlarni hosil qilishi bilan. Bizning
sharoitimizda bir-ikki yillik o‘simliklar, masalan, sabzi, kartoshka va shu kabi
sabzavotlar o‘zlarining ontogenezini tugatganidan keyin yer osti meva holida

qishlaydi, ya’ni tinim davriga o‘tadi. Ko‘p yillik o‘simliklar yerosti hosilalari
piyoz, ildizpoya ko‘rinishida qishlaydi. Hazonrezgili daraxt va butalar qishning
sovug‘idan imkoni boricha saqlanish uchun barglarini to‘kadi.
O‘simliklarning atrof muhitni o‘zi uchun noqulay bo‘lgan omillardan
himoyalanishi, tanasida anatomik jihatidan o‘zgarishlarni masalan, kutikula, qalin
po‘stli, mustahkamlik to‘qima va shu kabilarni hosil qiladi. O‘simlik o‘zida
himoyalanishini ta’minlaydigan maxsus organlar-kuydiruvchi tuklar, ilmoqlar
hosil qiladi, harakatlanish va bir qator fiziologik reaksiyalarni amalga oshiradi
xamda himoyalanuvchi moddalar masalan yelim, fitonsid, toksinlar, himoyalovchi
oqsillarni hosil qiladi. O‘simliklar tashqi muhitning o‘zi uchun ro‘y beradigan
noqulay sharoitlari ro‘y berganda quyidagi o‘zgarishlarni hosil qilib himoyalanadi:
1. Novdadagi barglarning o‘lchamlari kichiklashadi, hatto novda bargsiz holatga
keladi, masalan: saksavulda.
2. Yaproqlarda: mumdan iborat qoplam-kutikula hosil qilib.
3. Yaproqni usti va osti mayin, qalin tuklar bilan qoplanadi.
4. Bargdagi epidermis chuqurroqqa tushadi.
5. Novda va barglar sersuv, etli ko‘rinishga keladi.
6. Barglarda turgorlik kamayadi.
O‘simlikda ko‘plab turli fiziologik mexanizmlar borki ularni yordamida
muhitning o‘zi uchun noqulay bo‘lgan vaziyatlarga chidashni amalga oshiradi.
Buning yorqin misoli bo‘lib sukkulent o‘simliklar tanasidagi suvni minimum
darajaga keltira olishi, sahro sharoitidagi o‘simliklar eng noqulay vaziyatlarda xam
hayotchangini saqlab qolishga harakat qiladi. Yuqori harorat kuchli yoritilish,
sovuq tuzlar konsentratsiyasining haddan ziyod ortib ketishi natijasida kuzgi ikki
yillik ekinlar va ko‘p yillik o‘simliklarda ko‘plab fiziologik jarayonlarni o‘zgarishi
tufayli qurib qolmay, tirik qoladi. Qishloq xo‘jaligida ekib hosil olinadigan
o‘simliklarda yuzaga keladigan noqulay sharoitning omillariga chidamlikni hosil
bo‘lishi, mazkur o‘simlik xujayralaridagi chidamliligi bilan belgilanadi. Ular
o‘zgargan muhit sharoitiga zarur bo‘lgan metabolizm maxsulotlarini yaratish
lozim. O‘simliklar o‘zlari uchun noqulay sharoitini eng yaxshi holda tinim davrida

o‘tkazadilar. Tinim holatiga o‘tish lozimligi haqidagi o‘simlik uchun birinchi
qo‘ng‘iroq kunduzgi yorug‘lik davrini kamayishi hisoblanadi. O‘simlikning
hujayralarida pirovard natijada g‘amlanadigan moddalarni to‘planishiga olib
keladigan biokimyoviy o‘zgarishlar boshlanadi. Hujayra va to‘qimalardagi suvning
miqdori kamayadi, himoyalanuvchi tuzilmalar hosil bo‘la boshlaydi. O‘sishni
to‘xtatadigan moddalar ko‘payadi. Bunday tayyorgarlikning namoyoni bo‘lib, ko‘p
yillik xazonrezgili o‘simliklarda yaproqlarning to‘kilishi, ikki yillik o‘simliklarda,
masalan, sabzavot ekinlarida ildizmevalarni kattalashuvi bir yilliklarda urug‘ni
yetilishi ro‘y beradi.
Zamonaviy dunyoda ekologik tadqiqotlarning ahamiyati juda katta.
Inqirozga uchragan biosferaning holati tabiatning muhofazasi oldida vazifalar
qo‘ymokda va biogeotsenozlarning tiklanishi zamonaviy muamolarning muhimi
bo‘lib hisoblanadi.
Yer yuzida inson va tabiiy jarayonlarni to‘gri o‘zaro munosabatini tiklash
ekologlarning vazifasi bo‘lib, hisoblanadi va unda aholi faol qatnashishi lozim.
Ekologik muammolar yer yuzida juda keng tarkalganligi sababli xalkaro
tashkilotlar paydo bo‘lib, ular ekologik dasturlar asosida ishlashmoqda. Turli
mamlakatlardagi biolog-olimlar 1960 yillardan beri biosfera mahsuldorligi
bo‘yicha birlashib Xalqaro biologik dastur asosida vazifalarni yechmoqda.
Keyinchalik, 1970 yillarda «Inson va biosfera» nomli xalqaro dastur tashkil etildi,
uning asosida muhim ekologik muammolar aniqlanib tavsiflandi va ularning
yechilishidan odamlarning yer yuzida yashashi bilan bog‘liq.
Hozirgi paytda ekologik hamjihatlik «Bioxil-maxillik», «Iqlimning
o‘zgarishi» butun jahon ilmiy dasturlarida davom etilmoqda.
Ko‘p paytlarda ekologik muammolarni yechish uchu biz bilimlarni to‘plash
emas, balki ekologlarning tavsiyalarini yo‘lga qo‘yish (tabiatni muhofaza qilish,
tabiatdan oqilona foydalanish muamolari) kerak bo‘ladi.
Umumiy, ekologiya va o‘simliklar ekologiyasi oliy o‘kuv yurtlarida biolog
mutaxasislar tayyorlashda keng qo‘llanilmoqda. Ammo oxirgi yillarda, vaqt

talabiga binoan tabitdan oqilona foydalanish masalalarini yechishda mutaxassilar
tayyorlashda katta e’tibor berilayapti.
O‘simliklar ekologiyasi ularning tashqi muhit bilan munosabatlarini
muhokama qiladi, ularga omillarning ta’sirini o‘rgatadi.
Tashqi muhit omillari barcha turli darajadagi botanik ob’ektlarga –
hujayradan boshlab to senozlargacha ta’sir etadi. Shuning uchun ekologik botanika
barcha jarayonlarni o‘simliklar hujayrasi darajasida (sitoekologiya), o‘simlik
organizmi (autekologiya), va o‘simliklar jamoasi (sinekologiya) shaklida
o‘rganadi. Shuning uchun o‘simliklar ekologiyasini yaxshi o‘zlashtirish uchun
o‘simliklarning ekologik fiziologiyasi bo‘yicha bilimlar juda ham zarur bo‘ladi.
Biologik ekologik ta’limida asosan o‘simlik organizmi va unga muhit
omillarining ta’siri o‘rganiladi. Ammo tabiatda o‘simliklar yakka holatda
o‘smaydi, shuning uchun o‘simliklar ekofiziologiyasi demekologiya va
fitotsenologiya (populyatsiya ekologiyasi va o‘simliklar birlashmasi (soob щ estva)
muammolarini ham o‘rganadi.

Foydalaniladigan darslik va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati:
asosiy adabiyotlar
1. Larcher W. Physiological Plant Ecology: Ecophysiology of Functional
Groups, 2003. Pp . 514 p .
2. Усманов И.Ю., Рахманкулова З.Ф., Кулагин Ф.Ю. Экологичѐская
физиология раст
ѐний. – М.Логос, 2001. - 223 с.
3. Холи
ѐв А.Э., Норбо ѐва У.Т., Ҳ асанова Н.М. Ўсимликларнинг экологик
физиологияси. Ўқ ув-услубий қў лланма. Бухоро, 2012. 132 б.
4. Тожибо
ѐв Ш. Ўсимликларнинг экологик физиологияси. Ўкув-услубий
қўлланма. Услубий қўланма.Намангон, 2014, 88 б.
5. Xo‘jayev J.X. Osimliklar fiziologiyasi. T. Mehnat, 2004, 223 b.
6.Beknazarov B.O. Osimliklarfiziologiyasi. - Toshkent, Aloqachi. 2009. 530 b.
7. Avutxonov B.S. Osimliklarning noqulay omillarga chidamlilik fiziologiayasi
fanidan laboratoriya mashgulotlari (uslubiy qollanma) Samarkand, 2019. 64 b,
Tavsiya qilinadigan qo shimcha adabiyotlar
ʻ
1. Кузн
ѐцов Вл. В., Дмитри ѐва Г.А. Физиология раст ѐний/ Вл. В. Кузн ѐцов. -
М.: Высшая школа, 2005. - 736 с.
2. Марака
ѐв О.А. Экологич ѐская физиология раст ѐний. Фотосинт ѐз и св ѐт.
Т
ѐкст л ѐкций. Ярославль, 2005 . – 95 с.
3. Чиркова Т .В.Физиологич
ѐски ѐ основы устойчивости раст ѐний. - СПб: Изд-
во СПб, 2002. – 238 с.
4. Мавриш
ѐв В.В. Основы экологии. Минск: Высшая школа, 2007. - 447 с
5. Б
ѐрѐзина Н.А. Экология раст ѐний. М.Издат ѐльский ц ѐнтр, Акад ѐмия, 2009.
- 400 с.
6. Косулина Л.Г. Физиология устойчивости раст
ѐний к н ѐблагопритяным
факторам ср
ѐды. Ростов на Дону. Изд-во Ростовского унт-та, 1993. – 240 с.
7. М
ѐдв ѐдѐв С.С. Физиология раст ѐний/С.С. М ѐдв ѐдѐв.- СПб.: Изд-во С.
П
ѐтѐрб. ун-та, 2004. - 336 с.
8.Пол
ѐвой В.В. Физиология раст ѐний/В.В. Пол ѐвой - М.: Высшая школа,
1989. - 464 с.

O‘simliklar ekofizologiyasi fani, fazifalari va uslublari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish