O‘simliklar genofondini saqlash - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	37.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘simliklar genofondini saqlash

Купить

O’simliklar genofondini sa q lash
Reja:
1. Ochiq urug’li dorivor o’simliklar kollekstiyasi
2. Bargli o’simliklar niholxonasi
3. Dorivor o’simliklar kollekstiyasi

Ochiq urug’li o’simliklar kollekstiyasida 2012-2014 yillar mobaynida
kerakli barcha agrotexnik tadbirlar olib borildi. Chet davlatlardan indeks orqali 30
ga yaqin urug’ namunalari olindi, barcha urug’ namunalari sepildi va kollekstiya
20 dan ortiq tur va shakillar bilan to’ldirildi (jadval 2.4.1).
Jadval 2.4.1 - Ochiq urug’li o’simliklar kollekstiyasiga 2012-2014 yillar
mobaynida keltirilgan yangi o’simliklar ro’yxati
№ Turning nomi № Turning nomi
1 Pinus koraiensis 12 Larix ladebourii
2 Pinus peuce 13 Picea mariana Brittstens
3 Juniperus sabina varegata 14 Picea omorika Purk
4 Thuja occidentalis pendula L. 15 Pinus mugo turravar mugo
5 Microbiota decuesa 16 Pinus mugo Hesse
6 Larix laricina (Du Roi) K. Koch 17 Pinus x rhactica Brugger
7 Thuja occidentalis malonyon 18 Pinus controta Dougl.ex loud.
8 Thuja occidentalis yellov ribbon. 19 Pinus mugo Mops Turra
9 Larix olgensis Henry vorkare 20 Abies sibirika
10 Larix olgensis mayr 21 Pinus strobus
11 Larix kaempferi blue rabbit
Ochiq urug’li o’simliklar niholxonasida issiqxonada ildiz oldirilgan
qalamchalar va urug’idan sepilib unib chiqqan nihollarni qatorlarga o’tqazish
bo’yicha mavsumiy ishlar amalga oshirildi. Unib chiqqan nihollar ustida fenologik
kuzatuv ishlari olib borilmoqda.
Kollekstion niholxonada Botqoq sarvisi – Taxodium distichum , Kazats
archasi – Juniperus Sabina , Oddiy archa – Juniperus communis , G’arb tuyasi –
Thuja occidentalis , Sharqiy Osiyo relikti Ginkgo, Virgin archasi, Xitoy archasi,
uzun bargli archa, Sharq biotasi kompakt shakli, Pixta, Torreya, Hamaestiparis va
boshqa noyob o’simliklar urug’i va qalamchalari yordamida ko’paytirilib
parvarishlanmoqda.
Bahorgi mavsumda niholxonadagi nihollar ko’chat bo’limiga o’tqazildi.

Ushbu bo’limda yangi ko’chatxona tashkil etish ishlari boshlanib, qariib
0,30 ga maydon kuzgi-bahorgi mavsumga ko’chat ekish uchun tayyor holatga
keltirildi.
Fenologik kuzatuvlar 2014 yil igna bargli o’simliklarning bir nechtasi uchun
qulay kelganligini ko’rsatdi, ya’ni aksariyat onalik daraxtlari sifatli kubbalar hosil
qildi.
Ushbu bo’limda Sharqiy Osiyo florasi relikti hisoblangan ikki bo’lakli
Ginkko va boshqa noyob o’simliklarni o’rganish bo’yicha ilmiy ishlar olib
borilmoqda.
Mavsum davomida daraxt va nihollar yaxshi o’sib rivojlanishi uchun o’z
vaqtida agrotexnik tadbirlar olib borildi, kasallik va zararkunandalarga qarshi
kimyoviy ishlov berildi.
2013 yil 25 mayda igna bargli o’simliklarning zararkunandalariga qarshi BP
purkagichi yordamida «Bagira 20 % em.k.» preparati bilan 650 tup zararlangan
archaga ishlov berildi. 15 iyun, 16 iyul va 20 avgustda archa chervestiga qarshi
matorli purkagich (KA 90) yordamida «Zipper 10l/10g.», «NESTOR 20
SP-10l/1,5g.» preparatlari bilan ishlov berildi. Archa chervestini tarqatuvchi
manbalar batamom yo’q qilindi. Botanika bog’i bo’yicha daraxt va butalarning
kasallik va zararkunandalarini aniqlash va o’rganish tadqiqotlari davom etmoqda.
Bargli o’simliklar niholxonasi
Bargli o’simliklar niholxonasida 2012 yil indeks bo’yicha chet davlatlardan
52 paket urug’ na’munalari olindi va barchasi sepildi. Sepilgan urug’
na’munalaridan 16 tur o’simlik unib chiqdi. Ekspozistiyalar bo’yicha yig’ilgan 30
tur urug’ na’munalaridan 28 tur o’simlik unib chiqdi. Kollekstiyani to’ldirish
uchun 10 turdagi o’simliklar tayyorlandi.
2013 yil indeks bo’yicha chet davlatlardan 63 paket urug’ na’munalari (tur)
olindi va barchasi sepildi. Sepilgan urug’ na’munalaridan 27 tur o’simlik unib
chiqdi. Botanika bog’i ekspozistiyalaridan yig’ilgan 24 tur urug’ na’munalaridan
20 tur o’simlik unib chiqdi. Kollekstiyani to’ldirish va yoshartirish uchun 12
turdagi o’simliklar tayyorlandi.

2014 yil indeks bo’yicha chet davlatlardan 80 paket urug’ na’munalari
olindi. Botanika bog’i ekspozistiyalarida urug’ yig’ish ishlari davom etmoqda.
Urug’larni sepish ishlari oktyabr-noyabr oylarida amalga oshiriladi. Kollekstiyani
to’ldirish va yoshartirish uchun 20 turdagi o’simliklar tayyorlandi.
Dorivor o’simliklar kollekstiyasi
Dorivor o’simliklar kollekstiyasidagi o’simliklarni saqlash va boyitish
maqsadida o’z vaqtida agrotexnik tadbirlarni amalga oshirildi, o’simliklarni
parvarishlash, urug’ va qalamchalardan ko’paytirish ishlari muntazam ravishda
olib borildi. Chet davlatlardan indeks orqali 50 ga yaqin urug’ namunalari olindi,
barcha urug’ namunalari sepildi va kollekstiya 15 dan ortiq noyob, dorivor
o’simlik turlari: qizil kitobga kiritilgan - Ungernia victoris, Sanguisorba alba,
Echinacea purpurea, Cynora scolomus, Ajuga repens, Cassia tora, Astragalus
eximius Bunge., Polygonatum multiflorum, Silene inflate, Alcea rosea, Crocus
alatavicus, C. korolkovii, relikt - Ginkgo biloba o’simliklari bilan to’ldirildi (jadval
2.5.1).
Shu bilan birga “Dorivor o’simliklar introdukstiyasi” laboratoriyasi ilmiy
xodimlari tomonidan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil
17 fevraldagi № 40 sonli “O’zbekiston Respublikasi qonunlari, O’zbekiston
Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Hukumat
qarorlari ijrosini ta’minlashda barcha davlat boshqaruvi rahbarlarining roli, shaxsiy
mas’uliyati va javobgarligi to’g’risida”gi bayonining 19-bandining ijrosi bo’yicha
“Respublikada mavjud, farmastevtika sanoatida asosiy va istiqbolda keng
qo’llaniladigan dorivor o’simliklarning tavsifi, tarqalishi, xom ashyosini tayyorlash
va uning sifati, kimyoviy tarkibi va tibbiyotda qo’llanilishi, yoritib berilgan
yo’riqnoma tayyorlanib Respublikada faoliyat olib borayotgan dorivor o’simliklar
etishtirishga ixtisoslashgan fermerlar, mutaxassislar va dori-darmon ishlab
chiqarish sanoati xodimlariga taqdim etildi (ILOVA V).
O’rta Osiyo va o’zga xudud o’t o’simliklari florasi bo’limi

Bu bo’limdagi o’simliklarni saqlash va boyitish maqsadida o’z vaqtida
agrotexnik tadbirlar amalga oshirildi. O’simliklarni parvarishlash, urug’ va
qalamchalardan ko’paytirish ishlari muntazam ravishda olib borildi.
Ushbu bo’limda manzarali ko’p yillik gullar kollekstiyasi mavjud bo’lib, 25
oila, 91 turkum va 225 tur va shakllar parvarishlab kelinmoqda. Bahor mavsumida
chet davlatlardan indeks orqali 98 paket urug’ namunalari olinda va 45 tur urug’
namunalari sepildi va ularning 100 % da unuvchanlik holati kuzatildi (jadval
2.7.1). Hozirda ushbu yangi manzarali o’simliklar ustida fenologik kuzatuv ishlari
olib borilmoqda. Qolgan 53 tur urug’ namunalari kuzgi mavsumda sepish uchun
pollar tayyor holga keltirildi.
Shuningdek, bo’limda yuqori manzarali noyob o’simliklar urug’i va
qalamchalari yordamida ko’paytirilib, parvarishlab kelinmoqda. Bular Magnoliya
turlari, Biota, Tuya, Qrim qarag’ayi, Virgin archasi va boshqalar.
Duragay o’simliklar kollekstiyasi
Duragay o’simliklar kollekstiyasida duragay (shakl) va alohida turlar qariib
yarim asr davomida to’planib, uning maydoni 0,5 ga dan iborat.
Bu maydonda Caryax Juglans ning dastlabki duragay namunasi
saqlanmoqda. Shuningdek Chilopsis x Catalpa ning urg’ochi namunalari o’stirilib,
ular 4 avlodgacha etkazilgan. Bu o’simliklarni qalamchadan yalpi ko’paytirish va
kelajakda ko’kalamzorlashtirishda foydalanish uchun toza onalik tuplari mavjud.
Kollekstiyada turlararo duragay Kolreuteria paniculata x K. bipinnata ning
ko’chatzori mavjud bo’lib, ular o’zining manzarali gullari va mevalari bilan
ko’kalamzorlashtirishda istiqbolli hisoblanadi. Kollekstiyada yanada istiqbolli
bo’lgan K. bipinnata , o’zining tim qizil mevalari bilan ko’kalamzorlashtirishda
e’tiborlidir. Bu turning Ashxaboddan keltirilgan uzun tanali namunasi ham
saqlanmoqda. Sapindaceae oilasidan Sapindus mucorosini o’stirilmoqda.
Kollekstiyada (ochiq maydonda) Ramnaceae oilasiga mansub - Howenia dulcis
(Qand daraxti) etishtirib kelinmoqda. Shuningdek kollekstiya maydoni bo’ylab
Ulmaceae oilasiga mansub turlarning turli xildagi duragay shakllari joylashgan.
Uch avloddan iborat istiqbolli Aflatunoprunia duragayi o’stirilmoqda.

Shuningdek 1970 yillarning oxirida kollekstiya xududida maxalliy va o’zga
xududlarga mansub bo’lgan Rosa L. turkumiga mansub turlar ustida
duragaylashtirish ishlari olib borildi. Bu ilmiy izlanishlar na’matak turkumi
turlarining filogeniyasini o’rganish va mevalari tarkibidagi kimyoviy moddalarni
boyitish uchun yo’naltirilgan va 400 ga yaqin duragay shakllar olindi. Ilmiy
izlanishlar natijasida uch xildagi vitaminga boy - tikonakli, ilmoqsiz va siyohrang
duragay shakllar saqlanmoqda. Rosa L. turkumining ikki shakli esa
duragaylashtirildi va istirohat bog’lariga yuqori manzaraliligi tufayli tavsiya etilib,
saqlab kelinmoqda. Shuningdek, Rosa L. turkumiga mansub bo’lgan doimiy yashil
turlar Rosa gigantean, R.laevigata, R.indica, R.banksiana va R. bracteata issiq
xonada va ochiq maydonda polietilen plenkasi ostida saqlanadi (jadval 2.8.1).
Jadval 2.8.1 - Duragay o’simliklar kollekstiyasidagi Rosa turkumiga mansub
turlarning ro’yxati
№ Turlar nomi № Turlar nomi
1 R. beggeriana Schrenk 28 R. rugosa
2 R . lacerans Boiss . etBuhse 29 R . indica fragrans
3 R . silverhjelmii Schrenk 30 R . banksiaana
4 R . chasmocarpa Juz . 31 R . wichuraiana
5 R . calantha V . Tkaczenko 32 R . arvensis
6 R. nanothamnus Bouleng. 33 R. sericeae
7 R. albertii Rgl. 34 R. setigera
8 R. karaalmensis V.Tkaczenko 35 R. moshata
9 R. huntica Chrshan. 36 R. henrei
1
0 R. laxa Retz. Berkara 37 R. indica fragrans
1
1 R. vassilczenkoi V.Tkaczenko 38 R. odorata Fortunts Double Yellov
1
2 R. schrenkiana Crep. 39 R. filipes
1 R. acicularis Lindl. 40 R . sericea pterocantha

3 Hulthemosa
1
4 R. cinnamomea L. 41 R. gallica
1
5 R. glabrifolia C.A.Mey 42 R. czrolina
1
6 R. fedtschenkoana Rgl. 43 R . virginifn
1
7 R. maracandica Bge. 44 R. divina Sumn.
1
8 R. kuhitangi Nevski 45 R. platyacantha Schrenk .
1
9 R. gigantea 46 R. heterocantha Kar.et Kir.
2
0 R. transturkestanica N.Russanov 47 R. spinosissima L.
2
1 R. ambigua N.Russanov 48 R. bungeana Boiss.et Buhse
2
2 R. canina L. 49 R. roxburgii
2
3 R. achburensis Chrshan. 50 R. persica (Michx.tx Juss.) Bornm.
2
4 R. iberica Stev. 51 R . bracteata
2
5 R. arnoldii Sumn.ex V.Tkaczenko. 52 R . laevigata .
2
6 R. laxa Retz. Oygaing 53 R. korshinskiana
2
7 R. ovczinnikovii Koczk.
Botanika bog’i ekspozistiyalari va ko’chatxonalarini to’ldirish va boyitish

Shimoliy Amerika dendroflorasi Juniperus virginiana, Liriodendron
tulipifera, Acer saccharinum, Staphylea trifolia, C. aprica, C. flava, Rhus glabra
o’simliklar turlari bilan to’ldirildi.
Sharqiy Osiyo dendroflorasi Hibiscus syriacus, Metasequoia
giptostroboides, Euonymus bungeana, Chimonanthus praecox, Ginkgo biloba
o’simliklar turlari bilan to’ldirildi.
Evropa-Qrim-Kavkaz dendroflorasi Pyrus communis, P. caucasica, P.
elaeagrifolia, Prunus divaricata, P. padus, P. spinosa o’simliklar turlari bilan
to’ldirildi.
O’rta Osiyo dendroflorasi Fraxinus potomopila, Fraxinus divaricata, Aser
compestre, Aser negundo, Aser regelii, Lonicera L. ruthenicum, Rosa beggeriana
o’simliklar turlari bilan to’ldirildi.
Uzoq Sharq dendroflorasi Aralia mandschurica, Ulmus pumila, Ulmus
parvifolia, Armeniaca mandshurica, Lonicera maackii o’simliklar turlari bilan
to’ldirildi.
Bargli o’simliklarning onalik kollekstiyasi Lonicera caucasica Pall., Prunus
tomentosa, Magnolia turkumining « Milky Wey », Magnolia stellata « Picgard »
navlari, Quercus alba, Vitex agnus-castus, Quercus moerocorpa, Armeniaca
manshurica, Juglans manshurica, Armeniaca sibirica, Pyrus communis, Aralia
manshurica o’simliklar turlari va navlari bilan to’ldirildi.
Igna bargli o’simliklar kollekstiyasi - Pinus koralensis, Pinus peuce,
Juniperus sabina varegata, Thuja occidentalis pendula, Microbiota decuesa, Larix
laricina, Thuja occidentalis malonyon, Thuja occidentalis yellov ribbon, Larix
olgensis. Henry vorkare, Larix olgensis mayr va boshqa o’simliklar turlari bilan
boyitildi.
Ko’p yillik manzarali o’t o’simliklar kollekstiyasi Companula grosseki
Scabisa atropurppurea, Anthemus triumfetti, Campanula latifolia, Mavrandiya
scandens, Lactuca virosa, Anthumus tenctoria, Campanula alliariifolia, Sedum
rubens, Penstemon pinifolis, Prinulla laciniata va boshqa o’simliklar turlari bilan
boyitildi.

Dorivor o’simliklar kollekstiyasi - Ungernia victoris (Qizil kitobga
kiritilgan), Sanguisorba alba, Echinacea purpurea, Cynora scolomus, Ajuga
repens, Cassia tora, Astragalus eximius Bunge., Polygonatum multiflorum, Silene
inflate, Alcea rosea, Crocus alatavicus, C. korolkovii, relikt - Ginkgo biloba
o’simliklari bilan to’ldirildi (jadval 2.9.1).
Jadval 2.9.1 - Botanika bog’i ekspozistiyalari va ko’chatxonalarini
to’ldirish va boyitish
1.
Botanika bog’ining barcha ekspozistiyalari va pitomniklarida rejali ekilgan daraxt,
buta, chalabuta, liana va o’t o’simliklarni saqlab qolish maqsadida agressiv, rejasiz
o’sayotgan o’simliklardan tozalandi, o’z vaqtida muntazam agrotexnik tadbirlar
o’tkazildi.
2. Turlar tarkibi maxalliy floradan ilmiy safarlar davomida terib kelingan va chet el
Botanika bog’laridan “indeks” orqali olingan urug’lar bilan boyitildi. Ochiq urug’li
o’simliklar kollekstiyasi 25 turga, bargli o’simliklar kollekstiyasi 19 turga, ko’p
yillik manzarali o’t o’simliklar kollekstiyasi 45 turga, dorivor o’simliklar Ekspozistiyalar nomi Turlar soni To’ldirildi
Uzoq Sharq 1 55 5
Bargli o’simliklarning onalik
kollekstiyasi 78 19
Ochiq urug’li o’simliklarning onalik
kollekstiyasi 79 tur
5 shakl 25
Sharqiy Osiyo 300 5
Shimoliy Amerika 405 7
Evropa-Qrim-Kavkaz
254 6
Ko’p yillik manzarali o’t o’simliklar
kollekstiyasi 225 45
Dorivor o’simliklar kollekstiyasi
153 15
Oranjereya 276 3 1
Issiqxona majmuasi 29 10 5

kollekstiyasi 15 turga, oronjereyadagi tropik va suptropik o’simliklar 31 turga,
dendropark 23 turga, issiqxona majmuasi 76 turga boyitildi.
3. I gna bargli o’simliklar bo’limining yangi ko’chatxonasi va turli xil manzarali
o’simliklarning ko’chatxonalari tashkil etildi: lola daraxti - 0,10 ga; magnoliya
0,05 ga; duragay gibiskusning xar xil navlari 0,20; metasekvoya 0,10; virgin
archasi 1 ga; biota 0,05 ga; qarag’ay 0,05 ga; kashtan 0,05 ga: eman 0,05 ga;
majnuntol 0,01 ga; biryuchina 0,01 ga; pirokanta 0,05 ga.
4. Botanika bog’ida mavsumiy mikologik kuzatishlarga ko’ra, kasallangan buta va
daraxtlardan 120 ga yaqin gerbariy na’munalari olindi. Olingan gerbariy
na’munalarini mikologik tahlil qilish natijasida 3 ta bo’lim, 9 ta sinf, 12 ta tartib,
19 ta oila, 3 2 ta turkumga mansub 5 9 ta fitopatogen zamburug’ turlari aniqlandi.
Zamburug’lar ichida Erysiphales , Uredinales, Aphyllophorales tartibiga mansub
zamburug’ turlari ko’p uchradi. Ushbu zamburug’larning keltirib chiqaradigan
kasalliklariga qarshi kurash choralari ishlab chiqildi.
5. Botanika bog’i xududida O’simlik dunyosi zararkundalari va kasalliklari
monitoringini olib borish bo’yicha O’zR FA O’simlik va hayvonot olami
genofondi instituti va Qishloq va suv xo’jaligi vazirligining O’simliklarni ximoya
kilish markazi mutaxassislari bilan birgalikda “O’simlik dunyosi zararkunandalari
va kasalliklarini monitoring qilish” yuzasidan chora tadbirlar ishlab chiqildi.
6. Olib borilgan ilmiy izlanishlar asosida Botanika bog’i ekspozistiya-laridagi
o’simliklarga agrotexnik tadbirlar qo’llash va uning irrigastiya tizimini tartibga
solish bo’yicha metodik qo’llanma ishlab chiqildi. Unga ko’ra xar bir
ekspozistiyada o’z tabiiy sharoitidan kelib chiqqan xolda aloxida tadbirlar
keltirilgan.

Foydalanilgan adabiyotlar :

1. Акопов И.Э.Важнейшие отечественные лекарственные растения и их
приминение (справочник) Т., Медицина 1990. 120 б
2. Ahmedov O‘. Ergashev A., Abzalov.A Dorivor o‘simliklar va ularni o‘stirsh tex
nologiyasi. Ukuv kullanma.Toshkent. 2008. 232 b
3. Atabaeva X.N. va boshq. O‘simlikshunoslik. T., «Mehnat», 2000.
4. Bo‘riev X. Ch., Dusmuratova S.I. Qishloq xo‘jaligi ekinlari
urug‘shunosligi. Toshkent. “Mehnat”, 2000.
5. To‘xtaev B.Yo., Maxkamov T.X., To‘laganov A.A., Mamatkarimov A.I.,
Mahmudov A.V., Allayarov M.O‘. Dorivor va ozuqabop o‘simliklar plantatsiyalari
ni tashkil etish va xom-ashyosini tayyorlash bo‘yicha yo‘riqnoma. – Toshkent,
2015. 144 b.
6. Атабаева Х.Н., Умарова Н.С. Лекарственные растения в ветеринарии.
7. Терёхин А.А. В.В. Вандышев Технология возделывания лекарственных
растений. Учебное пособие. Москва.2008. 201стр.
8. E.T.Berdiev, M.X. Xakimova, G.B. Maxmudova. O‘rmon dorivor o‘simliklari.
Ukuv kullanma. Toshkent. UzR FA Minitipografiyasi, 2014.-273b.
9. E.T.Axmedov, E.T.Berdiev. Dorivor usimliklarni yetishtirish

O‘simliklar genofondini saqlash

Купить