O‘simliklarda o‘tadigan fiziologik jarayonlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	37.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘simliklarda o‘tadigan fiziologik jarayonlar

Купить

O‘SIMLIKLARDA O‘ TADIGAN FIZIOLOGIK JARAYONLAR .
REJA
1. O‘simlik h ujayrasining fiziologiyasi.
2. Bioenergetikaning asosiy tushunchalari.
3. Fotosintez.
4. O‘simliklarning nafas olishi.
5. O‘simliklarning suv rejimi.
6. O‘simliklarning ildiz or q ali ozi q lanishi .
7. O‘simliklarda moddalar transporti .
8. O‘simliklarning o‘sishi va rivojlanishi.
9. O‘simliklarning noqulay omillar ta’siriga chidamliligi.

O‘simliklar fiziologiyasi o‘simliklar tanasida sodir bo‘ladigan hayotiy
jarayonlar, murakkab qonuniyatlar va hodisalar zanjirini o‘rganuvchi fandir.
Fotosintez, nafas olish, suv rejimi va tiriklik asosini tashkil etuvchi boshqa hayotiy
kechinmalarni o‘rganish,tahlil qilish va ularni odam uchun foydali tomonga
o‘zgartirish, ya’ni yuqori va sifatli hosil olishga qaratish mazkur fanning asosiy
vazifasi hisoblanadi. Shu ma’noda o‘simliklar fiziologiyasi agronomiya fanlarining
nazariy asosini tashkil etadi. Chunki fiziologiya sohasida erishilgan har bir yutuq,
o‘simlikshunoslikda ham yangi muvaffaqiyatlarga sabab bo‘ladi. Ayniqsa , keyingi
yillarda bu sohada erishilgan ijobiy natijalar: tabiiy suvlardan tejamkorlik bilan
foydalanish maqsadida sug‘orish ishlarini tartibli yo‘lga qo‘yish, mineral va
organik o‘g‘itlardan samarali foydalanish, o‘sish va rivojlanishni bosh qarish,
tashqi sharoitning noqulay omillariga o‘simliklar chidamliligini oshirish kabi
ishlarning hammasi o‘simliklar fiziologiyasining yutuqlariga asoslangandir.
K.A. Timiryazev o‘simliklar fiziologiyasining maqsadi o‘simlik tanasidagi
hayotiy hodisalarni o‘rganish va tushunish hamda shu yo‘l bilan o‘simlik
organizmi kishi xohishiga qarab o‘zgarishi, undagi hodisalarni ro‘xtata olish yoki
aksincha ro‘y berishga majbur qilish, xullas o‘simlikni kishi ixtiyoriga
bo‘ysundirishdan iborat deb yozgan edi.
O‘simliklar fiziologiyasi botanika fanlari qatoriga kirishi bilan bir qatorda
hayvonlar fiziologiyasi,biokimyo ,biofizika, molekulyar biologiya,
mikrobiologiya, kimyo, fizika kabi fanlar bilan ham chambarchas bog‘li
qdir,ularning yutu qlaridan foydalanadi, o‘z navbatida ularga ta’sir etadi.Keyingi
yillarda kimyo va fizika fanlarining zamonaviy usullari: xromotografiya
nishonlangan atomlar, elektron mikroskopiya, elektroforez, differensial
sentrifugalash, spektrofotometriya, rentgenostruktura analizi va boshqalardan
foydalanish natijasida fiziologiya fanida juda katta yutuqlarga erishildi. Bu
usullarni qo‘llash tufayli o‘simlik hujayrasining murakkab tuzilishi, hujayra
organoidlarining strukturasi va fiziologik funksiyalari, hujayraning moddalarni
o‘zlashtirish va ajratib chi qarish jarayonida membranalarning ahamiyati va bosh
qalar birmuncha puxta o‘rganildi. Ayni qsa o‘simliklar tanasida energiyani

to‘plash va sarflash haqidagi tushunchalar kengaydi. Chunki yorug‘likning
elektromagnit energiyasini organik moddalar tarkibidagi erkin kimyoviy
energiyaga aylantirish va t o‘plash yashil o‘simliklarning eng muhim spetsifik
xususiyatidir. Bu xususiyati bilan yashil o‘simliklar tabiatdagi barcha boshqa tirik
organizmlardan far q qiladi va yer yuzida hayotni bar qarorligini ta’minlaydi. S.P.
Kostichev (1872-1931) "Agar yashil barg bir necha yilga ishlashni to‘xtatsa,yer
yuzidagi barcha jonzot, jumladan insoniyat ham nobud bo‘ladi" degan edi.
Hozirgi vaqtda biologiyaning turli sohalari orasida o‘simliklar fiziologiyasi
alohida o‘rin tutadi. O‘simliklarning fiziologiyasi yangi - yangi navlar chiqarishda,
ularning hosildorligini oshirishda, hosil sifatini yaxshilash va ularni sa qlashda
mazkur fanning ahamiyati yildan yilga ortib bormoqda.
O‘ si m liklarda turli jarayonlar o‘ tadi. Lekin organizmga o‘ tishdan oldin bu
jarayonlar xujayrada uta d i, shuning uchun o‘simlik xujayrasining fiziologiyasini
yaxshi bilish kerak.
1. O‘simlik xujayrasining fiziologiyasi. Butun o‘simliklarning asosiy
struktura birligini hujayralar tashkil etadi. Ularning tiriklik xususiyatlari shu
hujayralarda belgilanadi. Chunki modda almashuvi deb ataluvchi - assimilyatsiya
va dissimilyatsiya jarayonlari, ularning birligi faqat hujayradagina sodir bo‘ladi.
Ana shu ikkala jarayonning birligi tiriklik deb ataluvchi materiyaning harakat
formasini belgilaydi.
Yashil o‘simliklar har xil organlar yig‘indisidan iborat bo‘lib, bu organlar
o‘z navbatida t o‘ qimalar va hujaralar birlashmasidan tuzilgan. Yuksak tuzilishga
ega b o‘lgan har bir o‘simlik organizmi murakkab sistema sifatida bir-biri bilan
uzviy ravishda al o qada bo‘lgan organlar va funksiyalar yig‘indisidan iboratdir. Bu
birlikning asosini hujayralar tashkil etadi.
2. Bioenergetikaning asosiy tushunchalari. Ye rdagi barcha tirik
organizmlar (mikroorganizmlardan boshlab – odamlargacha) jumladan o‘simliklar
ham energiya bilan ta’minlanishga asoslangan. Bu energiyaing asosiy va amaliy
jihatda yagona manbai quyosh nuri energiyasidir. Organizmlarning energiyadan
foydalanish xususiyatlari va hayot faoliyati jarayonida energiya o‘zgarishlarini

“Bioenergetika” o‘rganadi. Ya’ni u biologik tizimlarda energiyaning qayta
o‘zgarish jarayonlarini o‘rganishga qaratilgan biologik bo‘lim hisoblanadi.
Hozirgi zamon nazariy-amaliy bio kimyo va fiziologiya yutuqlari juda yuqori
darajada rivojlangan bo‘lib, biologik jarayonlarda energiyaning to‘planishi va
migratsiyasini juda chuqur tahlil qilishga yo‘naltirilgan bo‘lib, termodinamika
qonunlari yordamida asoslangan tushunchalar bilan chegaralanmaydi. Ayniqsa ,
molekulyar tuzilish va energiyaning o‘zgarishi kabi jarayonlarni o‘rganishda fizika
va ximiyaning zamonaviy usullaridan foydalanish katta ahamiyatga ega.
Organizmlarning bioenergetik muammolarini, jumladan, ximiyaviy energiyaning
ishga aylanish mexanizmlarini o‘rganish bu jarayonlarni submolekulyar doirada
ko‘rib chiqishni talab etadi, bunda kvant fizikasi va ximiya qonunlari kuchga
kiradi. Ya’ni bioenergetika biologik vazifalarni hal qilish uchun zamonaviy fizik-
kimyoviy usullardan foydalanib ish ko‘radi. Bioenergetika sohasidagi barcha tadqi
qotlar hayot hodisalariga fizika va kimyo qonunlarini, organizmda energiya
o‘zgarishlariga esa termodinamikaning asosiy qonunlarini tadbiq qilsa bo‘ladi
degan ilmiy nuqtai nazarga asoslanadi.
Bioenergetikaning keyingi yillarda qo‘lga kiritgan asosiy yutuqlaridan biri
barcha tirik mavjudotlarda - mikroorganizmlardan tortib, to odamgacha–energetik
jarayonlarning mohiyat e’tibori bilan bir xilligining aniqlanganidir. Energiyaing
harakatchan shaklda, biologik jihatdan o‘zlashtiriladigan shaklda to‘playdigan
moddalar va shu xilda energiya to‘planishiga olib keladigan jarayonlar ham butun
o‘simlik va hayvonot olami uchun umumiy, bir xil ekanligi aniqlandi.
3. Fotosintez. Tabiatdagi barcha tirik organizmlarning hayotiy jarayonlari
dinamik ravishda energiya bilan ta’minlanishga asoslangan. Bu energiyaning
yagona manbasi quyosh energiyasi bo‘lib, organizmlar uni to‘g‘ridan-t o‘g‘ri emas,
balki erkin kimyoviy energiya holidagina o‘zlashtirish qobiliyatiga egalar. Bu
organik moddalar tarkibidagi kimyoviy bog‘lar energiyasidir. Uni fa qat yashil
o‘simliklar va qisman avtotrof mikroorganizmlargina hosil qilishi mumkin.
Yashil o‘simliklar tanasida quyosh nuri ta’sirida anorganik moddalardan
(SO
2 va N
2 O) organik moddalarning hosil bo‘lishiga fotozintez deyiladi. Fotosintez

yer yuzida quyosh energiyasini kimyoviy energiyaga aylantiruvchi yagona
jarayondir. Hosil bo‘lgan organik moddalar jamiki organizmlar uchun energiya
manbai, umuman hayot asosini tashkil etadi. Shu bilan birga fotosintez tabiatdagi
kislorodning ham yagona manbaidir. Yashil o‘simliklarning hayoti uzluksiz
ravishda organik moddalar to‘plash va tabiatga molekulyar kislorod ajratish bilan
xarakterlanadi. Shuning uchun ham tabiatdagi bosh qa organizmlarning, jumladan
hayvonlar va odamlarning hayoti o‘simliklarda bo‘ladigan fotosintezga bog‘liq.
Chunki bu organizmlar organik moddalarni tayyor holda faqat o‘simliklar orqali
oladilar.
4. O‘simliklarning nafas olishi . Fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan
shakarlar va boshqa organik moddalar o‘simlik hujayralarining asosiy oziqa
moddalari hisoblanadi. Bu organik moddalar tarkibida ko‘p miqdorda kimyoviy
energiya t o‘planib, nafas olish jarayonida ajralib chiqadi va hujayradagi barcha
sintetik reaksiyalarni energiya bilan ta’minlaydi. O‘simliklar hujayralarida
boradigan oksidativ reaksiyalar organik moddalarning kislorod ishtirokida
anorganik moddalarga (SO
2 va N
2 O) parchalanishi va kimyoviy energiya ajralib
chiqish jarayoniga nafas olish deyiladi.
Nafas olish muhim fiziologik jarayon bo‘lib, barcha tirik organizmlarga xos
xususiyatdir. Bunda uglevodlar muhim ahamiyatga ega. Biroq uglevodlarning
tirik organizmlarda bajaradigan vazifasi faqat ularga energiya yetkazib berish
bilan yakunlanmaydi. Ularning parchalanishida bir q ator oraliq birikmalar hosil
bo‘ladi. Bu birikmalar o‘simliklar tanasida uchraydigan boshqa organik
moddalarning (yog‘lar, aminokislotalar va boshqalar) asosini tashkil etadi. Demak
o‘simlik tanasidagi organik moddalarning turli xilligida nafas olishning ahamiyati
katta.
Lekin o‘simliklarning (hayvon va odamlarnikiga o‘xshash) maxsus nafas
olish a’zolari bo‘lmaydi. Ularning barcha hujayralari va to‘qimalari mustaqil
nafas olish xususiyatiga ega. Barcha tirik hujayralarning organoidi sanaladigan
mitoxondriyalar nafas olish a’zosi hisoblanadi. Ana shu mitoxondriyalarda
murakkab organik birikmalar (asosan uglevodlar) fermentlar tizimi ishtirokida

kislorod yordamida oksidlanib, suv va SO
2 ga parchalanadi. Bu reaksiyalar
tizimiga biologik oksidlanish deyiladi.
5. O‘simliklarning suv rejimi. Suv tirik organizmlarning yashashi uchun
asosiy muhitlardan biridir. Suvsiz sharoitda organizmlar nobud bo‘ladi yoki
anabioz holatiga o‘tadi. O‘simliklar tanasida suvning miqdori 70% dan to 90%
gacha bo‘lishi mumkin. Ya’ni bu ularning tur va navlariga, yoshiga, yashash
muhitiga, har xil organlariga va hatto hujayra organoidlariga ham bog‘liq.
Ayniqsa , o‘simlikning yosh a’zolarida va bargida bu ko‘rsatgich to 90% gacha
borishi mumkin. Suv miqdori hujayra protoplazmasida - 80%, shirasida - 98%,
po‘stida 50%, gacha yetishi mumkin. Ayrim ho‘l mevalarda juda ko‘p: bodringda
to 98%, pomidorda - 94%, tarvuzda - 92%, kartoshkada - 77% gacha bo‘ladi.
O‘simliklar hayotiy jarayonida suv quyidagi vazifalarni bajaradi:
1) Biokimyoviy reaksiyalarning sodir bo‘lishi uchun asosiy muhit bo‘lib
hisoblanadi.
2) kimyoviy birikma bo‘lganligi uchun muhim reaksiyalarda: gidroliz,
sintez, oksidlanish va qaytarilish reaksiyalarida (fotosintez, nafas olish, mineral
elementlarni o‘zlashtirish va hokazolar) to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishtirok etadi.
3) O‘simliklarni kuchli issiqlik ta’siridan saqlaydi, ular haroratini pasaytiradi
(transpiratsiya).
4) O‘simliklarning tuproqdan qabul qilgan mineral elementlari, uning
tanasida hosil b o‘lgan organik moddalarning harakati va qayta taqsimlanishi ham
suv hisobiga sodir bo‘ladi.
Tabiatda yashovchi har bir o‘simlik o‘zining ontogenezida juda ko‘p
miqdorda suv sarflaydi (asosan, tanasi orqali bug‘latadi). Masalan: makkajo‘xori
vegetatsiya davomida 200 l gacha, bug‘doy esa bir tonna quruq modda hosil qilish
uchun 300 t suv sarflaydi. Umuman o‘simlik orqali o‘tgan suv miqdorini 1000
qism deb olsak, shundan 1,5 - 2 qismigina organik moddalarning hosil bo‘lishida
ishtirok etib, qolgan 99 , 8 yoki 998,5 qismi tana orqali bug‘lanib ketadi. O‘simlik
o‘z ontogenezida sarflaydigan suv miqdori ko‘p yoki oz b o‘lishi iqlim sharoitiga
bog‘liq. Masalan, issiq va quruq iqlimda bu ko‘rsatgich sernam iqlimdagidan ko‘ra

2-3 marta ko‘p bo‘lishi mumkin. Qolaversa, bunga tuproqdagi suv miqdori ham
ta’sir qiladi.
6. O‘simliklarning ildiz orkali oziklanishi . O‘simliklarning oziqlanishi
ikki shakldan iborat bo‘lib, havodan va tuproqdan oziqlanish jarayonlarini o‘z
ichiga oladi. Bu ikki jarayon - fotosintez va mineral elementlarni tuproqdan yutish
- birgalikda o‘simliklarning avtotroflik xususiyatlarini belgilaydi. Mana shu uzviy
bog‘liqlik natijasida simliklarning organik asosga ega to‘qimalari, organlari va
umumiy tanasi hosil bo‘ladi. Ularning o‘sishi va rivojlanishini to‘la ta’minlash
uchun tuproqdan juda ko‘p mineral elementlar yutiladi. Shuning uchun ham bunga
o‘simliklarning ildiz orqali oziqlanishi deyiladi.
O‘simliklarning ildiz orqali oziqlanishida tuproq xususiyatlari va
unumdorligi, ayniqsa tuproqning suv o‘tkazuvchanlik, havo o‘tkazuvchanlik
xossalari, tarkibidagi organik moddalar va o‘simliklar uchun muhim oziq
elementlarni to‘plash qobiliyati katta ahamiyatga ega.
7. O‘simliklarda moddalar transporti. O‘simliklar tanasida sodir
bo‘layotgan hayotiy jarayonlarning eng muhim ko‘rsatgichlaridan biri
moddalarning harakatidir (transporti).Ayrim organlarda hosil bo‘lgan yoki shimib
olingan birikmalarning boshqa organlarga siljishi o‘tishi va ta qsimlanishi
natijasida barcha fiziologik jarayonlarning o‘zaro birligi ta’minlanadi.Bunday
transport o‘z navbatida o‘simliklarning o‘sishi,rivojlanishi va hosildorlik darajasini
xarakterlaydi.
O‘simliklarda moddalar transporti asosan ikki yo‘nalishda sodir bo‘ladi.
Pastdan yuqoriga va yuqoridan pastga yo‘naladigan oqimlar mavjud. O‘simliklar
ildizi orqali qabul qilgan suv va unda erigan mineral moddalarning pastdan
yuqoriga qarab harakati tanadagi ksilema naylari bo‘ylab sodir bo‘ladi.Barglarda
fotosintez jarayonida hosil bo‘lgan organik moddalar floema naylari bo‘ylab pastga
yo‘naladi
8. O‘simliklarning o‘sishi va rivojlanishi. O‘simliklar ontogenezini
xarakterlovchi eng muhim jarayonlar o‘sish va rivojlanishdir. Ular o‘simlik
tanasidagi barcha hayotiy reaksiyalarning natijasi hisoblanadi, bu jarayonllar bir-

biriga uzviy bog‘liq bo‘lib, faqat o‘sish asosida rivojlanish va rivojlanish asosida
o‘sish xarakterlanadi. Natijada ikkalasi o‘simlikning hayotiy siklini belgilaydi.
Biroq ayni vaqtda o‘sish va rivojlanish bir-biridan farq ham qiladi.
O‘sish - bu o‘simliklar bo‘yi va eni tobora ortib, umumiy massaning
oshishidir. Bunday o‘sish orqasiga qaytmaydi. Chunki yangidan-yangi hujayralar,
to‘qimalar va organlar vujudga kelib, protoplazma va undagi organoidlar
(xloroplastlar,mitoxondriyalar va boshqalar) to‘xtovsiz shakllanib turadi.
Rivojlanish-o‘simlikning hayotiy siklini (ontognezini) xarakterlovchi
yoshlik,voyaga yetish ko‘payish, qarish va o‘lish arafalaridagi sifatiy morfologik
va fiziologik o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi.
Bu jarayonlarning o‘zaro nisbati o‘zgarib turishi mumkin. Masalan, ayrim
o‘simliklarda o‘sish ancha faol, rivojlanish esa juda sekin borishi, boshqalarida
aksincha bo‘lishi mumkin.
O‘sish juda faol kechadigan o‘simliklar tanasi odatda yirik, o‘sish sekin va
rivojlanish faol b o‘lgan o‘simliklar aksincha karlik (kichik) bo‘ladi. Bunday
o‘zgarishlar o‘simlik turlariga, navlarning xususiyatlariga, ichki va tashqi
omillarning ta’siriga bog‘liq.
O‘sish va rivojlanish umumiy bir yaxlitlikni tashkil etib, o‘simlik tanasida
kechadigan fiziologik va bioximik jarayonlarga, o‘simlikning ildiz orqali va
havodan oziqlanishiga, energiya bilan ta’minlanishiga, umuman assimilyatsiya va
dissimilyatsiyada ishtirok etuvchi barcha jarayonlar yig‘indisiga bog‘liq bo‘ladi.
9. O‘simliklarning nokulay omillar ta’siriga chidamli li gi . Dastlabki
hayotning paydo bo‘lishidan boshlab organizmlarning tashqi muhitning noqulay
omillari ta’siriga moslashuvi va chidamliligi sodir bo‘la boshladi. Chunki noqulay
omillar organizmlarning, jumladan o‘simliklar tanasida kechayotgan fiziologik va
biokimyoviy jarayonlarning jadalligiga ta’sir etadi. Ayniqsa: suv yetishmaslik,
haroratning minimumdan past yoki maksimumdan yuqori bo‘lishi, har xil
tuzlarning to‘planishi natijasida tuproq eritmasi konsentratsiyasining kuchli
bo‘lishi, patogen mikroorganizmlarning ko‘payishi, zararli gazlar va radiatsiyaning
me’yordan ortib ketishi kabilar o‘simliklarning hayotiy jarayonlariga salbiy ta’sir

etmay qolmaydi. Bunday omillarning ro‘yyobga kelishi o‘simliklar uchun no qulay
sharoit hisoblanadi. O‘simliklarning shunday noqulay omillar ta’siriga nisbatan
javob reaksiyasi, ularning chidamliligini belgilaydi. Chidamlilik darajasi individual
xususiyatga ega bo‘lib, u o‘simlik turiga,yashash sharoitidagi boshqa omillar
ta’siriga bog‘liq holda ham o‘zgaradi. Hatto bir o‘simlikning har xil hujayralari,
to‘qimalari va organlari chidamlilik darajasi bilan bir-biridan farq qilishi mumkin.
Tashqi muhit n o qulay omillarining ta’siri qisqa va uzoq muddatli bo‘lishi
mumkin. Evolyutsiya davomida bunday noqulay omillar ta’siriga o‘simliklar
moslasha boradi. O‘simlik to‘qimalarida o‘ziga xos fiziologik-biokimyoviy
o‘zgarishlar ro‘y beradi, natijada o‘simlik shu sharoitga moslasha boradi va kelajak
avlodlarning noqulay sharoitga bo‘lgan chidamliligi orta boradi. Ya’ni o‘zlarini
himoyalash qobiliyati paydo bo‘lib, ular rivojlana boradi. O‘simliklarning aniq bir
yashash muhitiga moslashuvi adaptatsiyalanish deyiladi. Bunday funksiyalarning
mavjudligi barcha fiziologik jarayonlar kabi zaruriy hisoblanadi. Noqulay
omillarning qisqa yoki uzoq muddatli ta’siriga moslashmagan o‘simliklarning
metabolitik jarayonlari kuchli zararlanadi va ular nobud bo‘lishlari mumkin.
Noqulay omillar ta’siridan organizmda paydo bo‘ladigan nospetsifik
o‘zgarishlar yig‘indisi-stress bo‘lib, bu o‘zgarishlarni ro‘yobga keltiradigan kuchli
ta’sir etuvchi omillar stressorlar deyiladi.

Foydalaniladigan darslik va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati:
asosiy adabiyotlar
1. Larcher W. Physiological Plant Ecology: Ecophysiology of Functional
Groups, 2003. Pp . 514 p .
2. Усманов И.Ю., Рахманкулова З.Ф., Кулагин Ф.Ю. Экологическая
физиология растений. – М.Логос, 2001. - 223 с.
3. Холлиев А.Э., Норбоева У.Т., Ҳ асанова Н.М. Ўсимликларнинг экологик
физиологияси. Ўқ ув-услубий қў лланма. Бухоро, 2012. 132 б.
4. Тожибоев Ш. Ўсимликларнинг экологик физиологияси. Ўкув-услубий
қўлланма. Услубий қўлланма.Намангон, 2014, 88 б.
5. Xo‘jayev J.X. Osimliklar fiziologiyasi. T. Mehnat, 2004, 223 b.
6.Beknazarov B.O. Osimliklarfiziologiyasi. - Toshkent, Aloqachi. 2009. 530 b.
7. Avutxonov B.S. Osimliklarning noqulay omillarga chidamlilik fiziologiayasi
fanidan laboratoriya mashgulotlari (uslubiy qollanma) Samarkand, 2019. 64 b,
Tavsiya qilinadigan qo shimcha adabiyotlarʻ
1. Кузнlов Вл. В., Дмитриева Г.А. Физиология растений/ Вл. В. Кузнlов. -
М.: Высшая школа, 2005. - 736 с.
2. Маракаев О.А. Экологическая физиология растений. Фотосинтез и свет.
Текст лекций. Ярославль, 2005 . – 95 с.
3. Чиркова Т .В.Физиологические основы устойчивости растений. - СПб: Изд-
во СПб, 2002. – 238 с.
4. Мавришев В.В. Основы экологии. Минск: Высшая школа, 2007. - 447 с
5. Березина Н.А. Экология растений. М.Издательский центр, Академия, 2009.
- 400 с.
6. Косулина Л.Г. Физиология устойчивости растений к неблагопритяным
факторам среды. Ростов на Дону. Изд-во Ростовского унт-та, 1993. – 240 с.
7. Медведев С.С. Физиология растений/С.С. Медведев.- СПб.: Изд-во С.
Петерб. ун-та, 2004. - 336 с.
8.Полевой В.В. Физиология растений/В.В. Полевой - М.: Высшая школа,
1989. - 464 с.

O‘simliklarda o‘tadigan fiziologik jarayonlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish