O‘simliklardan alkaloidlarni ajratish usullari Tuzlar, erkin asoslar

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	27.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘simliklardan alkaloidlarni ajratish usullari Tuzlar, erkin asoslar

Купить

O‘simliklardan alkaloidlarni ajratish
Alkaloidlar o‘simlik organizmiga ko‘p foizda uchramaganligi uchun
ularni xom ashyodan to‘liq ajratib olish muxim vazifa xisoblanadi.
Alkaloidlarni olish usullari:
1. Ekstraksiya. Suyuqlik-suyuqlik bilan ekstraksiyalanadi.
2. Ion-almashinish usuli.
3. Elektrokimyoviy usul elektrodializ rejim tanlab olinadi.
Ekstraksiya usulida ajratish uslubini ikki guruxga bo‘lish mumkin.
Birinchi va ikkinchi modifikatsiya buyicha alkaloidlarni olish.
YOki:
1. Tuzlar ko‘rinishidagi ekstraksiya.
2. Erkin asoslar ko‘rinishidagi ekstraksiya.
Birinchi xolda o‘simlik xom ashyosi o‘ziga mos, yani tarkibidagi biofaol
moddalarni to‘liq eritib ajratuvchi erituvchi bilan ishlanadi. Bunda ko‘p
bo‘lmagan miqdorda biron-bir kislota (sirka, xlorid, vino, limon va boshqalar)
qo‘shiladi. Odatda ekstraksiya konussimon ekstraksion apparatlarda
(perkolyatorlarda) olib boriladi. Unga kukun qilib maydalangan xom ashyo
solinadi va erituvchi quyiladi. Bir necha soat damlangan aralashmani
perkolyator quyi qismidagi krandan oqiziladi, xom ashyoga esa yangi erituvchi
quyilaveradi va bu jarayon alkaloidlar to‘liq ajralguncha davom etadi, ya’ni
perkolyatordan oqayotgan suyuqlikdan alkaloidlarga sifat reaksiya bermagan
vaqtgacha davom ettiriladi. Uzluksiz perkolyatorlardan foydalanish ishni
yanada osonlashtiradi. Bunda perkolyator kranidan qancha suyuqlik sekin oqib
chiqishiga qarab, perkolyator yuqori qismiga shuncha yangi erituvchi
qo‘shiladi. Agar apparatga to‘ g‘ ri kelsa, ekstraksiyaga bir necha perkolyator,
qarama-qarshi oqim prinsipiga ko‘ra, ulash maqsadga muvoffiq bo‘ladi. Bunda
birinchi perkolyatordan oqayotgan suyuqlik ikkinchi perkolyatordagi yangi
xom ashyoga quyiladi, ikkinchi perkolyator kranidan chiqqan suqlik uchinchi
perkolyatorga yangi xom ashyoga quyiladi. Bu usul bilan ko‘p konsentrlangan
alkaloidlar eritmasi olinadi va kam miqdorda erituvchi ishlatiladi. Sanoatda

odatda shunday ekstraksion batareyalardan foydalaniladi, bunda 5-10
perkolyator ishlatiladi.
Alkaloid tuzlari, odatda, suv va spirtda (metil, etil) eriydi, efir va organik
erituvchilarda erimaydi. SHuning uchun alkaloidlarni tuz xolida ajratish uchun
erituvchi sifatida odatda suv yoki spirt ishlatiladi.
Bu usulda ishlatiladigan ekstraktorlar:
1. Q arama-qarshi oqimli turi
2. Uzlukli va uzluksiz ishlaydigan
Bu usulda qo‘yiladigan talablar:
1. Maxsulotning yuqori darajada chiqishi
2. Konsentratsiyasi yuqori bo‘lishi
3. Jarayon yuqori tezlikda borishi kerak.
Usulning afzalligi:
1. Suvning arzonligi
Kamchiligi:
1. DXE ni qayta ishlashga berilishi
2. Texnika xavfsizlik qoidalariga yuqori talablar qo‘yilishi
3. 2-chi modifikatsiyaga qaraganda unumdorligi kam  45-65%.
4. Bosqichlarning ko‘pligi.
Bu usulda efedrin gidroxlorid, anabazin gidroxlorid, paxikarpin, lobelin
gidroxlorid olinadi. Bu usulning chiqish unumi - 45-65%.
Ikkinchi modifikatsiya bo‘yicha alkaloidlarni ajratish kerak, u ishqor
bilan ishlanadi. Ayrim xolda sal kamroq o‘simlik xom ashyo kukuni quruq asos
(magniy oksid yoki oxak) bilan yaxshilab aralashtiriladi, keyin ekstraksiyaga
yuboriladi. Boshqa xollarda o‘simlik ishqor (ammiak, soda, NaOH) eritmasi
bilan yaxshilab aralashtiriladi, keyin perkolyatorga ekstraksiyaga yuboriladi.
Erkin alkaloidlar nafaqat suv va spirtda balki organik erituvchilarda xam
yaxshi eriydi. Bu usulda erituvchi tanlash ko‘lami keng. Bu maxsulotda ko‘p
xollarda benzol, dixloretan, xloroform, olein spirti, kerosin ishlatiladi.
SHularda xar bir erituvchi o‘z afzalligi va kamchiliklariga ega. Ekstraksiya

jarayoni perkolyasiya usuli bilan nordon maxsulotdagidek olib boriladi. Mos
ishqorni tanlash muxim daqiqa bo‘lib xisoblanadi, chunki bir tomondan
alkaloidlar kuchli ta’sirga ta’sirchan va nojo‘ya o‘zgarishlarga uchraydilar;
boshqa tarafdan esa shunday xolatlar bo‘lishi mumkin-ki qachon alkaloid
kuchli asos bo‘lib, bunda ammiakka o‘xshash kuchsiz asoslar alkaloidini
tuzdan ajrata olmaydi.
Boshlan g‘ ich ekstraksiya.
YUqorida aytib o‘tganimizdek ekstraksiya vaqtida alkaloidlar bilan bir
qatorda eritmaga ballast moddalar o‘tadi. Ular toza asos ajralib chiqishini
qiyinlashtiradi. Bunday noqulayliklarni chetlab o‘tish uchun ayrim xollarda
xom ashyoni oldindan tozalash yo‘li qo‘llaniladi. Buning bilan xom ashyo
oldin kuchsiz kislota (yoki tuz) bilan ishlanadi va benzol bilan ekstraksiya
qilinadi. Tuzlar ko‘rinishidagi alkaloidlar bu erituvchiga o‘tmaydi, erituvchi
nordon yoki neytral ekstraktiv moddalarni o‘ziga tortib oladi. Bunday
boshlan g‘ ich ishlashdan keyin o‘simlik xom ashyosini mos ishqor bilan
ishlanadi va 2 chi marta birinchidagidek ajratib olinadi. Bunda alkaloidlar
eritmasi nisbatan toza, keraksiz moddalarni kam saqlagan va undan toza
ishqorlarni ajratish osonlashadi. Ammo bu usul katta va ko‘p vaqt talab
etganligi uchun aloxida xollarda ishlatiladi.
Erkin asoslar ko‘rinishida alkaloidlar ekstraksiyasi.
a) nordon, suvli yoki spirtli ekstraksiyalar. Alkaloidlarni suvli, nordon
tuzli eritmalardan ajratish uchun bu eritmalarni ishqorlantiriladi va alkaloid
so‘riladi yoki suv bilan aralashmaydigan erituvchi bilan jalb qilinadi (efir,
benzol, xloroform, metil spirti), odatda bitta bunday qayta ishlash kamlik
qiladi. SHuning uchun uni tozalashda suyultirilgan (1-5%) kislota qo‘llaniladi.
Unga alkaloidlar to‘liq o‘tadi, keraksiz moddalarning katta qismi organik
erituvchida qoladi. Tozalangan nordon eritma yana nordonlashtiriladi va undan
yana suv bilan aralashmaydigan erituvchi yordamida alkaloid ajratib olinadi.
Endi erituvchi xaydalgandan keyin «alkaloidlar yi g‘ indisi» ni beradi, u keyingi
jarayonga yuboriladi.

Spirtli nordon eritmalarda avval spirtni yuqotish kerak, bu suvli
xammomda xaydash yuli bilan amalga oshiriladi, qolgan quyuk massa suv
bilan ishlanadi (yoki suyultirilgan kislota bilan), bunda qisman smolali
moddalar erimagan xolda qoladi va ular filtratsiya yuli bilan ajratib olinadi. Bu
smolalar ko‘pincha alkaloidlarni ma’lum qismini adsorbsiyalaydi, shuning
uchun ular bir necha marta issiq suv bilan (yoki suyultirilgan kislota bilan)
alkaloidlarni ulardan to‘liq ajrab chiqquncha qayta ishlanadi.
Kislota, suvli eritma smolalar filtratsiyasidan keyin olingan, ma’lum
miqdorda keraksiz modda saqlaydi, ular alkaloidlarni tozalashni
qiyinlashtiradi. Ularni yuqotish uchun bu eritma efir, xloroform va boshqa
erituvchilar bilan «yuviladi». Bu yul bilan olingan nordon, suvli eritma
yuqorida aytib o‘tganimizdek uzoq vaqt qayta ishlanishi kerak.
Oxirgi paytda suvli va kislotali diffuziya aralashmadan alkaloidlarni
ajratish uchun qulay usul adsorbsiyadan foydalaniladi. Adsorbent bo‘lib odatda
ko‘mir va ion almashuvchi adsorbentlar tabiiy loy (glina) yoki suniy smolalar
ishlatiladi.
Alkaloidlar adsorbsiyasi eritma va adsorbentni mexanik aralashtirish
yoki adsorbent bilan to‘ldirilgan kolonkalar orqali eritmani o‘tkazish yuli bian
amalga oshiriladi. Alkaloidlarni desorbsiyasi sorbentni oldin erituvchi ishqorli
suvli eritmasi, keyin organik erituvchi bilan qayta ishlashdan iborat. Erituvchi
xaydalgandan keyin alkaloidlar yi g‘ indisi xosil bo‘ladi va u keyingi qayta
ishlashga yuboriladi. Xozirgi kunda adsorbsiyali usul ko‘pgina alkaloidlar
ajratib olishda keng qo‘llanilmokda.
b) ishqoriy ekstraksiyalar.
O‘simlikni ishqoriy ekstraksiya yordamida olingan erkin alkaloidlarni
eritmalari suv va spirtli ekstraktlarga nisbatan tozaroq, ya’ni o‘zida ballast
modda saqlaydi. Ularda alkaloid ajratish uchun, bu eritmalar suyultirilgan
kislotani (1-5%) bilan chayqatiladi, bunga xamma alkaloidlar o‘tadi. Bu
kislotali eritma oddiy tozalashga yuboriladi.
2 chi modifikatsiyali usulning afzalligi:

$1. Asosiy jaryonlarning kamligi 2. Alkaloidlarni ajratib olishdagi chiqimning yuqori bo‘lishi   55-75%. Kamchiligi: 1. Katta xajmda organik erituvchini ishlatilishi. 2. Ishlatilgan DXE ni regeneratsiya qilish muammolari. 3. Texnika xavfsizligi va yon\in xavfsizligiga qo‘yiladigan yuqori talablar. 4. Ishlatildigan asbob-uskunalarga qo‘yiladigan talablar. SHu usul bilan quyidagi alkaloidlar olinadi: 1. Termolobil alkaloidlar. 2. Tropan unumi bo‘lgan alkaloidlar. Bu usulning chiqish unumi - 55-75%$

Adabiyotlar :
1. Muraveva.D.A- Farmokognoziya, M 1981.
2. Xolmatov.X.X, Ahmedov.O‘.A-Farmakognoziya. Toshkent 1995.
3. V.P.Zaxarov, N.I.Libizov, X.A.Aslanov-Lekarstvenno‘e veshestva iz
rasteniy i sposobo‘ ix proizvodstva.Tashkent 1980 g.
4. E.A.YArosh.Injir kak istochnik proizvodstva novogo preparata furalen.
T.R. Vsesoyuzno‘y lekarstvennoe rost, vo‘p. 8,V kn; Rezultato‘
nauchno‘x issledovaniy v oblasti lekarstvennogo rastenievodstva, m-
1975.

O‘simliklardan alkaloidlarni ajratish usullari Tuzlar, erkin asoslar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish

Информация о документе

Продавец

O‘simliklardan alkaloidlarni ajratish usullari Tuzlar, erkin asoslar

Похожие документы