O‘simliklarning kislorod yetishmovchiligiga moslashuvi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	145.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘simliklarning kislorod yetishmovchiligiga moslashuvi

Купить

O‘SIMLIKLARNING KISLOROD Y E TIS H MOVC H ILIGIGA
MOSLASH UVI
Reja:
1. O‘ simliklarda kislorod yetishmovchilik holati.
2. Tuproqlar namligi ortiqchiligi.
3. Kuzgi ekinlarda qishda tuproq yuzasida muz qoplash
4. O‘simliklarda kislorod yetishmasligiga moslashish.
5. Kislorodni fiziologik jarayonlarga ta’siri.
6. Kislorod yetishmaslikga o‘simliklarning moslashuvi

O‘simliklarda kislorodning yetishmovchiligi quyidagi holatlarda ro‘y berishi
mumkin: o‘simlik o‘sayotgan tuproqda namlikning ortiqchaligini vaqtincha yoki
ko‘p muddatda vomida bo‘lishi; kuzgi ekinlarni qishda tuproq yuzasida muz
qoplanishi bilan; shahar sharoitida o‘simlik atrofida asfalt yotqizilishi; sug‘orma
dehqonchilikda, qishloq xo‘jalik mahsulotlarini saqlash davri va shu kabi
holatlarda. Mana shunday holat kuzgi bug‘doyda, sholi, g‘o‘za va daraxtlarda ro‘y
beradi.
Suv bostirilgan va botqoqlashgan yerlarda kislorod kam bo‘lsa ham
o‘simliklarning ko‘pchiligi bunday sharoitlarda o‘sishga moslashgan. O‘simliklarni
kislorod yetishmovchiligiga moslanishi:
a) kislorodni kamligi yoki butunlay yo‘qligiga o‘zidagi fiziologi k jarayonlarni
moslashtirish bilan;
b) ildiz to‘qimalarida kislorod miqdorini me’yorga yaqin miqdorda saqlashga
harakat bilan amalga oshiradi.
Ildiz ga kislorod yetishmasligini doimo sezib turadigan o‘simliklar uzoq
davom etgan evolyutsiya davomida to‘qimalarida morfologi k va anatomik
jihatidan o‘zgarishlarni hosil qilgan. Ular poyaning asosini kengaytirgan, ildizda
tarmoqlanish ortib, uning yuzasini kengaytirgan; hujayralar aro havo almashinuvini
ta’minlagan; o‘simlikni yer usti qismidan ildizga havo kelishini ta’minlagan;
Kislorod olish uchun maxsus havo ildizlarini hosil qilgan. Bu usullar orqali
o‘simlik havo yetishmovchiligini bartaraf qiladi. Havo yetishmovchiligidan
o‘simliklarda ko‘proq barglar, novda va poya ga zarar etadi . Shuboisdan poya ko‘p
hollarda maxsus moslama tirqish “chechevichka” lar hosi l qiladi. Bir qator

o‘simliklarda ildizga 8-25% kislorod uning yer usti qismidan keladi. O‘simlikning
atmosferadan olgan kislorodini ko‘p qismi uni nafas jarayonlari oksidlanish
reaksiyalari uchun sarflanadi. Shu boisdan o‘simlik kislorod yetishmovchiligini
doimo sezib turadi. Hosil qilgan o‘zgarishlar mohiyatiga ko‘ra fiziologik va
biokimyoviy hisoblanadi.
O‘simliklardagi kislorod yetishmovchiligini bartaraf etish maqsadida
agrotexnik tadbirlarni yaxshilash hamda ko‘p hollarda urug‘ni xlor xolin xlorid
0,001-0,0001% eritmasi bilan namlash yaxshi natija beradi. Bunda n tashqari
marganets sulfat tuzini 0,1% eritmasi bilan namlash ham shunga yaqin natijaga olib
keladi.
Tupro q larga kislorod yetishmasligi va k o‘ p mi q dordagi namlikning ta’siri
Kislorod yetishmasa:
- o‘ simliklar va tupro q mikroorganizmlar munosabati o‘ zgaradi:
- parazit zamburu g‘ lar bilan zararlanish kuchayadi, mikoriza h osil
q iluvchilarning faolligi pasayadi;
- bot q o q tupro q larda tupro q mikrofloraning faoliyati keskin o‘ zgaradi .
Botgan substratda anaerob ammoni fikatsiya ( Clostridium avlodi ) va
denitrifikatsiya ( Pseudomonas fluoresceins , Micrococcus denitrificans va
boshkalar ) q iladigan bakteriyalarni faolligi oshadi , yo mon aeratsiyali
tupro q larda azotning k o‘ p mi q dorda y o‘q olishi kuzatiladi ;
– ayrim parchalanish ma h sulotlarini za h arli ta ’ siri kuchayadi ;
– tupro q nordonligi k o‘ tariladi ;
– o‘ simliklar uchun zararli oksidlangan moddadalar h osil buladi ;
– kislorod yetishmasa organizmlarning q oldi q lari asta - sekin
parchalanadi , gumus h osil b o‘ lishiga va q ulay tupro q ning struk tu rasini
shakllanishiga t o‘ skinlik q iladi .
Ko ‘ p mi q dordagi namlik q uyidagilarga olib keladi :
– tupro q larda h avoning ( kislorodning ) pasayishiga ;
– aerob mikroorganizmlar ta ’ sirida gumus moddalarning parchalanish
jadalligini keskin pasayishi , bu esa o‘ simliklarga kerakli b o‘ lgan mineral

shakllarni o‘ tishini susaytiradi . Bunda nitrifikatsiya bakteriyalarning
( Nitrosomonas , Nitrobacter aeroblar , nordon b o‘ lmagan , organik moddalarga
boy yaxshi aeratsiyada faol b o‘ ladi ) faoliyati susayadi , ular o‘ simliklarni azotli
ozi q lanishida ishtiro k etib , tupro q ni nitratlar bilan boyitadi ;
– Sa , K , Mg va ularning ish q orlari kam mi q dorda b o‘ ladi , chunki
ularning gumusining tarkibida fulvokislotalar k o‘ p b o‘ ladi , ular bilan
eriydigan tuzlarni h osil q iladi , tupro q or q ali suv bilan birgalikda pastga
q arab h arakatlanadi . O‘ simliklarga bunday tupro q larda mineral ozi q a
yetmaydi , ularni ildizlari nobud b o‘ lmasa h am , kislorod yetishmasa ula
rmineral ozi q lanish elementlarini yutilishini t o‘ xtatadi .
Ildizla rkislorodga talabini bir tupro q h avosi h isobidan ta ’ min q ila
olmaydi . Uning bir q ismi pastga novdalarga y o‘ naladi . H avo , h ujayralar
orasidan , fotosintez natijasida ajratilgan kislorod bilan boyitilib , barglardan
ildizlarga h arakatlanadi . O‘ simliklarni kislorod bilan ta ’ minlashda
barglarning a h amiyati juda katta , shuning uchun yo rug ‘ lik b o‘ lmasa va
defoliatsiya payti o‘ simliklar keskin h osildorligini pasaytiradi va anaerob
almashinuvning barcha belgilari k o‘ rinadi .
H avo ildiz q inlari yer damida ajratiladi va ildiz oldi uchastkani aeratsiya
q iladi , bunda ildiz sat h ida aerob organizmlarning kompleksi joylashadi . Xar
xil o‘ simliklarda bu jara yo n turli jadallikga o‘ tadi : kislorod mi q dori ma ’ lum
sat h dan ma ’ lum vaktda turli b o‘ ladi , masalan Eriophorum polystachyori ,
Menyanthes trifoliate , Molinia . K . A . Kurkin (1976) olimi buyicha bot q o q
tupro q larda o‘ sadigan q amishda ( Phragmites australis ), aeratsiya q obiliyati
yu q ori b o‘ lib va unda h avoli t o‘q imalar kuchli rivojlangan b o‘ ladi .
Tabiatda gipoksiya ( kislorodni yetishmasligi ) va anoksiya ( kislorodni
b o‘ lmasligi ) keng tar q algan b o‘ ladi . Kislorod yetishmaydigan sharoitda q uyidagi
o‘ simliklarning o‘ sishi kuzatilgan - arpa ( Secalecereale ), bugdoy ( Triticum
aestivum ), javdar ( Hordeum ), soya ( Glycine ) , guza ( Gossypium ), ayrim daraxtli
o‘ simliklar ( archa Picea ) , karag ‘ ay ( Pinus ), ber yo za ( Betula ), mevali daraxtlar va
bosh q alar . Bir xil o‘ simliklar namlik k o‘ p b o‘ lgan paytda tez nobud b o‘ ladi ,

bosh q alari bunday sharoitga , anoksiya bilan birgalikda orti q ro q chidaydi . Ammo
barcha o‘ simliklar aerob h isoblanadi , shuning uchun anoksiya sharoitida ular
va q tincha b o‘ lishi mumkin .
Gipoksiya va anoksiyaning ta ’ siri bir xil emas . Gipoksiyada , kislorodga
ya q in b o‘ lmagan sistemalar ishdan chi q adi ( masalan , mikrosomalarning
oksidlanish sistemalari ), mitoxondriyalarni elektro n - h arakat zanjiri chegarasi
b o‘ lsa h am , ammo o‘ s ishini davom etadi . Anoksiyada elektro n - h arakat zanjir
umuman ishlamaydi , agar ularda kislorodni joyini oladigan birikma b o‘ lmasa .
Tupro q ning sust aeratsiyatsiyasi ta ’ sirida o‘ simliklarda ruy beradigan
fiziologik o‘ zgarishlar :
– o‘ simliklar karbon suvlarni kuchli sarf etishi ;
– ayrim turlarni ildizlari anaerob nafas olishga o‘ tadi ;
– h ujayra membranalarining o‘ tkazuvchanligi k o‘ tariladi ;
– h ujayra shirasining Ph pasayadi ;
– transpiratsiya va tupro q dan suvni q abul q ilish tezligi pasayadi ;
– ildizlardan barglarga suv va mineral moddalarning yutilishini va h arakatlanishini
susayishi ;
- tupro q ni h avo rejimining keskin buzilishi sharoitida fotosintez ma h sulotlari bilan
ildizlarni ta ’ minlanishini t o‘ xtatilishi ;
- karbonatangidri d ajratadigan ildizlar bir q ator moddalarni beradi ( bosh q a
sharoitda ularning ajratilishi kuzatilmagan ). Ildizlarga avval yutilgan ayrim
moddalar tupro q larga q aytariladi . Bir xil paytda ildiz chi q indilari tarkibida
o‘ simliklar uchun za h arli b o‘ lgan gazlar b o‘ ladi ( N
2 , SN
4 , S O
2 va boshqalar .) va
kislotalar ( sirka , sh avel va bosh q alar ), ular tupro q da mineral oziklanish
elementlari bilan birikib , o‘ simliklar uchun ular o‘ zlashtirilmaydigan shaklga
o‘ tadi ;
– anaerobioz paytida ildiz or q ali k o‘ p mi q dorda SO
2 ajratiladi va etanol t o‘ planadi ;
– umum ananaerobioz sharoitida , h ujayra ichidagi jara yo nlar kompleksi natijasida
o‘ sish va rivojlanishni umumiy susayishi , ma h suldorlikning pasayishi kuzatiladi .
O‘ simliklarning gipo va anoksiyaga chidam li ligi

O‘ simliklarning gipoksiyaga chidam li ligiuning t o‘q imalarda kislorod
mi q dorini normal sa q lash q obiliyati bilan bo g‘ liq . Bunga turli anato -
morfologik va fiziologik xususiyatlari yo rdam beradi . Ular yetishmasa , suv
mi q dori uzo q va q t mobaynida k o‘ p mi q dorda bo ‘ lganda yo ki suvning
tarkibida kislorod mi q dori pasayganda , ma x sus metabolitik moslashuvlarni
kislorod yetishmagan yo ki b o‘ lmagan paytda ishlatadilar .
Shu sababli , A . L . Kursan ov shogirdlari bilan 1980- yillarda anaerob
stres sharoitida o‘ simliklar moslashuvining ikkita strategiyaning
konsepsiyasini ishlab chiqqan .
Birinchi strategiya – h akikiy tolerantlik , molekulyar darajada
moslashuv , bunda yashash sharoitidan kislorod t o‘ li q y o‘q otiladi .
O‘ simliklarning ekologik fiziologiyasida 1970- yillardan boshlab katta e ’ tibo r
stressli o q sillarga berilmokda , ular o‘ simliklarda anoksiya sharoitida paydo
b o‘ lib , aerob sharoitida y o‘q oladi . Anaerob stressdaularning sintezining
induksiyasi membranalar h imoyasini ta ’ minlashda katta a h amiyatga ega ,
ularning kislorod b o‘ lmaganda blokirovkasi mitoxondriya membranalari va
bosh q a organellalarni destabilizatsiyasiga olib keladi , bu esa xujayralarning
nobud b o‘ lishiga olib keladi .
O‘ simliklarning anoksi ya moslashuvida ma h sus stress o q sillarni
funksional a h amiyati makkajuxori ( Zea mays ) bilan olib borilgan tajribalarda
o‘ t q azilgan .
Q ator bot q o q li va suvda o‘ sadigan turlar aerenximani rivojlantiradi – kata
h ujayra aro b o‘ shli q lari bilan b o‘ l g an h avoli t o‘q ima , o‘ simliklarning yer ustki
yo ki suv ustki q ismlaridan organlarga o‘ tib , bot q o q li tupro q da yo ki suvda
joylashadi . Bir xil payt da siyrak t o‘q imalarning o‘ sishi poya asosida kuzatiladi .
Agar bunday t o‘q ima organdan tash q ari joylashsa u o q tusga kiradi . G . Ellenberg
(1978) olimi b o‘ yicha , ildizlarda yaxshi rivojlangan aerenxim a Markaziy
Yevropaning yu q ori o‘ simliklaridan 13% b o‘ ladi .
O‘ zgaradigan namlikga moslashgan turlarda h am h avoli t o‘q ima b o‘ lishi
mumkin . Ularda qalin devorli probkali ekzoderma shakllanadi , u ildizlarni kam

namli tupro q da q isman b o‘ lishiga moslashtiradi . Bu o‘ simliklar guru h iga moliniya
( Molinia ), ( Equisetu marvense ) , ( Carexelata ) , ( Sanguisorba officinalis ) ,
( Polygonum amphibium ) kiradi .
Yaxshi aeratsiya q iladigan tupro q larda ayrim o‘ simliklar , aeratsiya
yetishmaganda , aerenximani shakllaydi . Asosan kserofil ( Bromopsiserecta ) ,
mezofitlardan ( Arhenatherum elatius ) , ( Dactylis glomerata ) , ( Festuca pratensis )
va bosh q alarda uchraydi . Aeratsiya yo monlashgan paytda k o‘ pgina turlar
aerenximasi yaxshi rivojlangan yon ildizlarni h osil q iladi .
Tabiatda pnevmatoforalar ( nafas oladigan ildizlar ) uchraydi . Suv k o‘ p
b o‘ lgan paytda , suvni ustida daraxtlarning bir shoxlari k o‘ rinadi , suv ketgandan
s o‘ ng poya va ma x sus ildizlar – y uruvchi va nafas oluvchi - yaxshi k o‘ rinadi .
Pnevmatoforlarda substratustida ularning teshiklari bilan q ismlar ijoylashadi ,
ular or q ali h avo b o‘ shliklariga kirib o‘ simliklarni yer ostki organlariga o‘ tadi .
Nafas oladigan ildizlar turli tipda b o‘ ladi . Bir xil turlarda ( Bruguiera ) ular
egri holatda chiqib turadi. Bosh q alarida ildizlar ilonsimon , sudr a ydigan va nafas
olish teshiklari bilan yu q origi q alin cheti q oplangan b o‘ ladi ( masalan ,
Xylocarpus ). Uchinchidan , salbiygeotropizm natijasida ( yu q origa o‘ sishi ,
tupro q dan ) ildizlar vertical h olatda yarim suyu q substratdan ( Avicennia ,
Sonneratia ) chi q adi , Rhizophora daesa ularning vazifasini suvdan chi qq an
yuruvchi ildizlarning q ismlari bajaradi . Mangroviy o‘ simliklardan tash q ari nafas
oladigan ildizlar ayrim palmalarda , pandanusda ( Pandanus ), shakar q amish
( Saccharum officinarum ) va aeratsiyasi yetarli b o‘ lmagan tupro q larda o‘ sadigan
bosh q a o‘ sim lik larda uchraydi .
Tropik daraxtlarda namli tupro q larda kislorod yetishmasa taxtasimon ildizlar
paydo b o‘ ladi . Yo m g‘ irli tropik o‘ rmonlarda tupro q larni aeratsiyasining yo mon
b o‘ lishi y o n ildizlarning ichki tomonida ikkilamchi yog‘ ochning o‘ sishiga
t o‘ s q inlik k o‘ rsatadi . Taxtasimon ildizlar , ba ’ zi bir turlarda poyaning pastki
q ismida rivojlanadi , kata o‘ simliklarning tupro q da birikishiga yo rdam beradi . Ular
q anotlar shaklida poyadan siljiydi , ba ’ zi bir turlarda 8 metr balandlikda b o‘ ladi .
Taxtasimon ildizlarni h osil b o‘ lishi genetik nu q tai nazardan asoslangan . Ular ayrim

fikuslar turlarida uchraydi , q uyidagi oilalar Sterculiaceae , Bignoniaceae
vakillarida .
Tupro q da aeratsiya yetishmaganda , o‘ simliklarda q uyidagi anatomo -
morfologik o‘ zgarishlar r o‘ y beradi :
– ildizlarda h ujayra q obi g‘ ining yup q a b o‘ lishi ;
– ildiz shoxlanishi va ildiz tukchalarini h osil b o‘ lishining susayishi ;
– poya asosida yo n ildizlarning shakllanishi .
Bunda rizosferani h ajmi mayda b o‘ ladi , ildizlar kaltalashadi ,
tupro q ning yu q ori q atlamlarida joylashadi , o‘ simliklarning yer ustki
q ismlarining o g‘ irligi , barg sat h i va xlorofill mi q dori pasayadi , ba ’ zan xloroz
r o‘ y beradi .
Suvda o‘ sadigan o‘ simliklarda , suvdan kislorodni maksimal yutilishi
uchun , yer ostki organlarning sat h i oshadi . Barglar k o‘ pgina q ismlarga
b o‘ linadi , keskin uzunlashib yup q alashadi .
Kislorod yetishmasa o‘ simliklarning metabolitik moslashuvlari moddalar
alshinuvdagi turli bos q ichlari bilan bo g‘ langan , ular orasida – nafas olishga
moslashish yetakchi b o‘ lib h isoblanadi . Gipoksiyaga chidamli o‘ simliklarda
q uyidagi jara yo nlar r o‘ y beradi :
– normal aeratsiyadan nafas olish jadalligini pastligi ;
– nafas olishning turli y o‘ llarining bosh q acha nisbati . Bunday o‘ zgarishlar
yu q ori energetik birikmalarni va biosintez uchun kerakli moddalarni yetarli
mi q dorga h osil b o‘ lishi uchun kerakli b o‘ ladi .
Anaerob sharoitda glyukoza oksidlanishining asosiy y o‘ li glikoliz
h isoblanadi . Ammo unga o‘ tish tezligi va o‘ simliklar gipoksiyasiga chidam li lik
dinamikasi far q q iladi :
– chidamsiz o‘ simliklarda glikolizni k o‘ payish q ismi va faolligi
anaerobiozning birinchi soatlarida keskin oshadi , lekin q is q a va q tda o‘ tadi ;
– moslashgan o‘ simliklarda bu jara yo n sust jadallik bilan o‘ tadi va uzo q
davomiylikda , bu esa energiya bilan ta ’ minlaydi ;

- glikoliz yu q ori tezlikda o‘ tishi uchun tiklana yo tgan kofermentlarni
uzluksiz reoksidlanishi kerak b o‘ ladi . Anoksiyada , mitondriyalarni elektro - h arakat
zanjiri ishlamaydi , NADN oksidlanishi sutkislotali va spirtli bij g‘ ishning oxirgi
reaksiyalarida o‘ tadi , bunda bu jara yo nlarni za h arli ma h sulotlari t o‘ planadi , asosan
etil spirti :
Gipoksiyaga moslashgan o‘ simliklar uni kamro q t o‘ playdi . Etanol rizosferaga
ajratiladi , u chidamli o‘ simliklarning t o‘q imalarida uning mi q dorini pasaytiradi .
Etanolni chidamli o‘ simliklarning t o‘q imalarida kam t o‘ planishi ularning q isman
q ayta ishlatilishi bilan bo g‘ langan ; chidamsiz turlarda, spirtning ajralishini jadal
bo‘lishiga qaramasadan, uning konsentratsiyasi to‘qimalar davari zosferada
ko‘tariladi, bu esa organizmni q o‘shimcha susaytiradi.
Chidamsiz o‘simliklarda pentozofosfat yo‘li qismining qisqa vaqtga
ko‘tarilishi glikoliz qismining ko‘tarilishidan so‘ng o‘tadi, chidamli o‘simliklarda
esa – birdaniga kislorodni kirishi chegaralangandan keyin.
Bu jarayonning moslashish ahamiyati:
– chidamsiz o‘simliklar uchun uncha ko‘p bo‘lmaydi, glikoliz faoligining tez
ko‘tarilishida, bu metabolizmni susaytirib nobud bo‘lish chegarasiga olib keladi;
– ijobiy o‘simliklarda ijobiy ahamiyatga ega, chunki u tiklovchi va biosintez
uchun birikmalarni harakatini aniqlaydi.
Anoksiya paytida mitoxondriyalarning elektron – xarakat zanjiri ishlamaydi,
moslashgan o‘simliklarda uning komponentlari uzoq vaqt mobaynida potensial
faolikni saqlaydi. Shuning uchun anoksiyada boshqa elektronlar akseptoridan
foydalanish chidamli o‘simliklarda uzoqroq saqlanadi. Anaerob sharoitda kislorod
bo‘lmaganda, elektronlarni oxirgi akseptori sifatida o‘simliklar uchun muhim
bo‘lib anoksikendogen oksidlanish muhim bo‘ladi, bunda elektronlar nitratlarda
o‘tib, nitratli nafas olishni hosil qiladi, to‘yinmagan moddalarni ikkilamchi
bog‘lamlarni (yog‘li kislotalar, karotinoidlar).
Elektronlarni bunday akseptorlarga o‘tkazish zaxirali chiqish ahamiyatiga
ega va kislorodsiz sharoitda o‘simliklar hayotini cho‘zilishiga yordam beradi.

Metabolitik kompensator o‘zgarishlarga kislorodsiz muhitga o‘tadigan
oqsillar sintezini ham ko‘rish mumkin (ularning ko‘pgina qismi – anaerob
almashuvining fermentlari bo‘ladi).

Foydalaniladigan darslik va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati:
asosiy adabiyotlar
1. Larcher W. Physiological Plant Ecology: Ecophysiology of Functional
Groups, 2003. Pp . 514 p .
2. Усманов И.Ю., Рахманкулова З.Ф., Кулагин Ф.Ю. Экологическая
физиология растений. – М.Логос, 2001. - 223 с.
3. Холлиев А.Э., Норбоева У.Т., Ҳ асанова Н.М. Ўсимликларнинг экологик
физиологияси. Ўқ ув-услубий қў лланма. Бухоро, 2012. 132 б.
4. Тожибоев Ш. Ўсимликларнинг экологик физиологияси. Ўкув-услубий
қўлланма. Услубий қўлланма.Намангон, 2014, 88 б.
5. Xo‘jayev J.X. Osimliklar fiziologiyasi. T. Mehnat, 2004, 223 b.
6.Beknazarov B.O. Osimliklarfiziologiyasi. - Toshkent, Aloqachi. 2009. 530 b.
7. Avutxonov B.S. Osimliklarning noqulay omillarga chidamlilik fiziologiayasi
fanidan laboratoriya mashgulotlari (uslubiy qollanma) Samarkand, 2019. 64 b,
Tavsiya qilinadigan qo shimcha adabiyotlarʻ
1. Кузнkов Вл. В., Дмитриева Г.А. Физиология растений/ Вл. В. Кузнkов. -
М.: Высшая школа, 2005. - 736 с.
2. Маракаев О.А. Экологическая физиология растений. Фотосинтез и свет.
Текст лекций. Ярославль, 2005 . – 95 с.
3. Чиркова Т .В.Физиологические основы устойчивости растений. - СПб: Изд-
во СПб, 2002. – 238 с.
4. Мавришев В.В. Основы экологии. Минск: Высшая школа, 2007. - 447 с
5. Березина Н.А. Экология растений. М.Издательский центр, Академия, 2009.
- 400 с.
6. Косулина Л.Г. Физиология устойчивости растений к неблагопритяным
факторам среды. Ростов на Дону. Изд-во Ростовского унт-та, 1993. – 240 с.
7. Медведев С.С. Физиология растений/С.С. Медведев.- СПб.: Изд-во С.
Петерб. ун-та, 2004. - 336 с.
8.Полевой В.В. Физиология растений/В.В. Полевой - М.: Высшая школа,
1989. - 464 с.

O‘simliklarning kislorod yetishmovchiligiga moslashuvi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish