O‘yinchoq do‘koni tizimini loyihalashtirish

              
1                Mundarija  
KIRISH.……………………………………………………3
1.BOB   KURS   ISHINI   BAJARISH   UCHUN   TALAB
ETILADIGAN MA’LUMOTLAR………………………....5
2.BOB   O’YINCHOQ   DO’KONI   TIZIMINI
LOYIHALASHTIRISH ………………………………...…9
Xulosa….………………………………………………....22
Foydalangan adabiyotlar……………………………….....24
2 KIRISH
Zamonaviy   davrda   axborot   texnologiyalari   hayotimizning   deyarli   barcha
jabhalariga kirib kelgan. Axborot tizimlarini loyihalashtirish zamonaviy jamiyatda
samaradorlikni   oshirish   va   axborot   oqimlarini   boshqarish   uchun   muhim
ahamiyatga ega.   Axborot tizimlarini ishlab chiqish jarayonida talablarga muvofiq
ma’lumotlarni   yig‘ish,   tahlil   qilish,   loyihalash   va   amalga   oshirish   bosqichlari
amalga   oshiriladi.   Har   bir   bosqichning   o‘ziga   xos   metod   va   vositalari   mavjud
bo‘lib, ular tizimni samarali qurishga xizmat qiladi.
Ushbu   kurs   ishi   mavzusi   sifatida   "O’yinchoq   do’koni   tizimini   loyihalash"
tanlandi.   Bu   tanlovning   asosiy   sababi,   do’kon   faoliyatini   avtomatlashtirish   orqali
axborot   resurslariga   kirishni   soddalashtirish   va   ma’lumotlarni   boshqarish
jarayonini optimallashtirishdir.
1.Kurs ishining dolzarbligi
Loyihaning dolzarbligi quyidagi omillar bilan asoslanadi:
Ma’lumotlarga   tezkor   kirish :   Axborot   texnologiyalaridan   foydalanish
orqali foydalanuvchilarga tezkor va qulay ma’lumot qidiruv imkoniyatlarini
taqdim etish.
Resurslarni   boshqarish   samaradorligi :   O’yimchoq   va   O’yinchoq
mahsulotlarini   ro‘yxatga   olish   va   ulardan   foydalanish   jarayonlarini
avtomatlashtirish.
Foydalanuvchilar   ehtiyojlarini   qondirish :   xaridorlar   talabiga   mos
o’yinchoqlarni do’kondan topib berish va ularga qulayliklar yaratish . 
2.Kurs ishining maqsadi va vazifalari
3 Mazkur kurs ishining asosiy maqsadi o’yinchoq do’koni  tizimini loyihalash
jarayonini o‘rganish va samarali tizim yaratishdir. Ushbu maqsadga erishish uchun
quyidagi vazifalar bajariladi:
 Axborot tizimlarini loyihalashtirishning nazariy asoslarini o‘rganish.
 O’yinchoq do’koni  tizimi uchun talablarni aniqlash va tahlil qilish.
 Loyihalashtirish metodologiyalarini tanlash va ularni qo‘llash.
 Dasturiy   ta’minot   va   texnologiyalar   yordamida   o’yinchoq   do’koni   tizimining
modelini yaratish.
 Yaratilgan tizimning samaradorligini baholash.
4 1.BOB       KURS   ISHINI   BAJARISH   UCHUN   TALAB
ETILADIGAN NAZARIY MA’LUMOTLAR
Mazkur bobda axborot tizimlarini loyihalashtirishning nazariy asoslari,
usullari   va   prinsiplariga   oid   ma’lumotlar   keltiriladi.   Axborot   tizimini   ishlab
chiqish jarayoni ma’lum standartlar asosida bo'ladi.  Standart normativ-texnik
hujjat   sifatida   standartlashtirish   ob'ektiga   qo'yiladigan   normalar,   qoidalar,
talablar majmuini belgilaydi va vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.
Standartlar:
-axborot   tizimlari   (AT)   iste'molchilari   -   ularning   faoliyatini   tartibga
solish va yetkazib beruvchilar bilan o'zaro hamkorlik qilish;
-mahsulot   va   xizmatlar   yetkazib   beruvchilarga   -   mahsulot   tannarxini
pasaytirish va bozor talablariga rioya qilish;
-AT ishlab chiquvchilari va operatorlari - yechimlar sifatini oshirish va
boshqa   tizimlar   bilan   mosligini   ta'minlash,   shuningdek,   qayta   foydalanish
mumkin   bo'lgan   yechimlarni   qo'llash,   ish   narxini   kamaytirish   va   ularning
sifatini yaxshilash.
Standartlar asosan 3 turga bo’linadi:
1.Xalqaro standart. Standartlashtirish organi ISO (International Organization
for Standardization) hisoblanadi. ISO me'yoriy hujjati ISO standartlaridir.
2.Davlatlararo   standart.   Bir   qator   mustaqil   davlatlarni   (MDH,   YI   va
boshqalar)   qamrab   oladi.   MDH   davlatlarining   normativ   hujjati   davlatlararo
standart hisoblanadi.
5 3.Milliy   standart.   Bir   davlat   doirasidagi   standartlashtirishdir.   O’zbekistonda
milliy   standartlashtirish   bo'yicha   me'yoriy   hujjat   O’zbeksitonning   davlat
standarti – O’zDSt deyiladi.
  Axborot   tizimlarini   muvaffaqiyatli   loyihalashtirish   uchun   quyidagi
omillar muhim hisoblanadi:
Tizim tahlili : Tizimni loyihalashtirish jarayonining dastlabki bosqichi bo‘lib,
mavjud   jarayonlarni   o‘rganish,   muammolarni   aniqlash   va   tizimga
qo‘yiladigan talablarni shakllantirishni o‘z ichiga oladi.
Talablar   tahlili   va   boshqaruvi :   Foydalanuvchilar   va   boshqa   manfaatdor
tomonlarning   ehtiyojlarini   to‘liq   tushunish   va   bu   talablarni   tizimga   mos
ravishda shakllantirish jarayoni.
Modellashtirish :   Axborot   tizimining   tuzilmasi   va   jarayonlarini   tasvirlash
uchun   foydalaniladigan   vosita.   Eng   ko‘p   qo‘llaniladigan   modellashtirish
usullaridan biri bu UML diagrammalaridir.
Metodologiyalar   tanlovi :   Loyihalash   jarayonida   mos   metodologiyani
tanlash,   masalan,   IDEF0,   IDEF1X,   IDEF3,   DFD,   BPMN   yoki   eEPC   kabi
yondashuvlarni qo‘llash tizim samaradorligini oshiradi.
Texnologik   platformalar :   Loyihani   amalga   oshirishda   foydalaniladigan
dasturiy ta’minot va texnologiyalar haqida qaror qabul qilish.
Ushbu   kurs   ishida   kutubxona   tizimini   loyihalashda   qo‘llanilgan
metodologiyalar   alohida   bo‘limlarda   yoritiladi.   Quyidagi   metodologiyalar
ishlatilgan.
IDEF(Integration   DEFinition)-bu   bitta   notatsiya   emas,   balki   butun   bir
notatsiyalar   guruhi.   Ular   son   jihatidan   farqlanadi   (IDEF0,   IDEF1,
6 IDEF2 va boshqalar) va biznes tizimlarning turli elementlarini tavsiflash
uchun ishlatiladi.
IDEF metodologiyasi 1980-yillarda AQSHda ishlab chiqilgan
IDEF0 :   Tizimning   funktsional   tahlilini   amalga   oshiruvchi   diagramma
modeli.  Ushbu   metod   yordamida   tizim   jarayonlari   va   ularning  bir-biri   bilan
bog‘liqligi aniq ko‘rinadi.
IDEF1X : Ma’lumotlar bazasi dizaynini loyihalash uchun qo‘llaniladi. Ushbu
metod axborot ob’ektlari va ularning o‘zaro bog‘liqligini modellashtiradi.
IDEF3 :   Tizimda   yuz   beradigan   jarayonlarning   ketma-ketligini   tavsiflash
uchun ishlatiladi. U vaqt bo‘yicha ketma-ketlik va bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
DFD   (Data   Flow   Diagram) :   Ma’lumot   oqimlarini   modellashtirish   uchun
ishlatiladi.   Tizimdagi   ma’lumotlar   harakati,   jarayonlari   va   saqlash   joylari
haqida tasavvur beradi.
BPMN   (Business   Process   Model   and   Notation) :   Biznes   jarayonlarini
diagramma ko‘rinishida tasvirlashga imkon beradi. Ushbu metod yordamida
foydalanuvchilar va jarayonlar o‘rtasidagi aloqalar ko‘rinadi.
eEPC (Extended Event-driven Process Chain) : Jarayonlarni boshqarish va
optimallashtirish uchun qo‘llaniladigan uslub. Bu metod har bir jarayonning
boshlanishi va yakunini aniqlashga yordam beradi.
Keyingi   bo‘limlarda   yuqoridagi   nazariy   jihatlar   asosida   kutubxona
tizimini   loyihalash   jarayoniga   oid   amaliy   misollar   va   qo‘llanilgan   metodlar
yoritiladi.
7 Axborot   tizimlarini   grafik   modellashtirishda   qo’llaniladigan   asosiy
daturiy vositalar
Axborot   tizimlarini   grafik   modellashtirishda   qo’llaniladigan   asosiy   daturiy
vositalar:
CA Process Modeler
MS VISO
8 2.BOB O’YINCHOQ DO’KONI TIZIMINI
LOYIHALASHTIRISH  
Endi bu bobda biz darslarimiz davomida har xil dasturlardan  foydalangan holatda
quyidagicha diagrammalarni tuzdik. 
2.1-rasm. a) IDEF0 diagrammasi
Bu rasmda IDEF0 diagrammasi  ko'rsatilgan bo'lib, kutubxona tizimini boshqarish
bo'yicha jarayonlar aks ettirilgan. Ushbu diagramma   AllFusion Process Modeler
dasturida   yaratilgan   va   "O’yinchoq   do’koni   tizimini   yuritish"   deb   nomlangan
asosiy faoliyatni tasvirlaydi. Diagrammada quyidagi elementlar mavjud:
Diagramma elementlari:
9 Markaziy blok (faoliyat):
1. Blokda asosiy jarayon tasvirlangan:  "O’yinchoq do’koni tizimini yuritish" .
2. Bu blok kutubxona ishlarini boshqarish bilan bog'liq barcha faoliyatlarni o'z ichiga
oladi.
Kirish (Input):
1. Biznes   reja   ,   moliyaviy   reja   va   mahsulotlar   kirish   ma ' lumotlari   sifatida
ko ' rsatilgan .
2. Ushbu ma'lumotlar tizimning ishlashiga asosiy xomashyo hisoblanadi.
Chiqish (Output):
1. Faoliyat natijasida hosil bo'ladigan chiqish ma'lumotlari:  O’yinchoqlar sotildi .
Boshqaruv (Control):
1. Do’konni   boshqarish   standarti   faoliyatni   boshqaruvchi   omil   sifatida
tasvirlangan.
2. Bu qoidalar va yo'riqnomalar asosida tizim faoliyati tashkil qilinadi.
Mexanizm (Mechanism):
1. Faoliyatni amalga oshirish uchun kerakli vositalar:  Kadrlar
Ierarxiya paneli:
1. Chap   tomonda   jarayonlarning   ierarxiyasi   aks   ettirilgan.   U   yerda   "O’yinchoq
do’koni   tizimini   yuritish"   faoliyatining   tarkibiy   qismlari   (sub-jarayonlar)   ko'rinib
turibdi, masalan: 
1. Do’kon ishini boshlash.
2. Mahsulotlarni joylashtirish .
3. Xaridor talabiga mos o’yinchoqlar taqdim etish.
4. Mahsulotni xaridor talabiga mos ravishta sotish va to’lov qilish.
Umumiy maqsad:
Bu   diagramma   o’yinchoq   do’kon   tizimini   tashkil   qilishdagi   asosiy   jarayonlarni
boshqarish  va   ularning  o'zaro  bog'liqligini  aniqlash   uchun  ishlatiladi.  Diagramma
IDEF metodologiyasi  asosida   ishlab  chiqilgan  bo'lib, jarayonlarni  modellashtirish
uchun ko'proq aniqlik va strukturani ta'minlaydi.
10 2.1-rasm. b) IDEF0 diagrammasi
Bu   rasm   O’yinchoq   do’koni     tizimini   boshqarish ga   oid   jarayonlar
diagrammasidir.   Ushbu   diagramma   IDEF0   metodologiyasi   asosida   yaratilgan
bo‘lib,   o’yinchoq   do’koni   tizimining   asosiy   faoliyatlarini   aks   ettiradi.
Diagrammaning asosiy qismlari quyidagilardan iborat:
Asosiy komponentlar:
Faoliyatlar (protsesslar):
1. Do’kon ishini boshlash.
2. Mahsulotlarni joylashtirish .
3. Xaridor talabiga mos o’yinchoqlar taqdim etish.
4. Mahsulotni xaridor talabiga mos ravishta sotish va to’lov qilish.
Kirish ma’lumotlari:
1. Biznes reja , moliyaviy reja va mahsulotlar ma'lumotlari.
Chiqish natijalari:
1. Do ’ kon   ishga   tushdi  ,  mahsulot   ro ’ yxatga   olindi   va   xaridorlarga   xizmat   ko ’ rsatish  .
11 Qo‘llab-quvvatlovchi resurs:
1. O’yinchoq do’konida mahsulotlarni sotish tizimi.
Diagramma maqsadi:
Bu   jarayon   do’kondagi   mahsulotlarni   sotish   ,   xaridorlarga     xizmat   ko‘rsatish   va
do’konni boshqarish uchun ishlatiladi.
2.2-rasm. a) DFD diagrammasi
Bu   diagramma   DFD   metodologiyasidan   foydalanib,   "Xaridorga   xizmat
ko’rsatish"   tizimini   umumiy   ko'rinishda   tasvirlaydi.   Bu   daraja   (A-0)   yuqori
darajadagi abstraksiyani ifodalaydi va tizimning asosiy jarayonini ko'rsatadi.
Diagrammadagi asosiy elementlar:
Markaziy faoliyat:
1. "Xaridorlarga xizmat ko’rsatish" — bu jarayonda xaridorlarga xizmat ko’rsatish va
ularga o’yinchoqlarni sotish bilan bog’liq .
Kirish ma’lumotlari:
1. "Xaridor talabi" — Xaridor tomoidan talab qilinadigan mahsulot va o’yinchoq .
12 Chiqish ma’lumotlari:
1. "Talab qondirildi" —  sotuvchi tomondan xaridor talabiga mos o’yinchoq topildi  .
Tashqi sub'ektlar:
1. "Xaridor" — do’kon xizmatidan foydalanadigan shaxs.
Diagrammaning maqsadi:
Bu bosqich tizimni soddalashtirilgan shaklda ko‘rsatib, asosiy jarayonni aniqlashga
yordam   beradi.   Unda   ma'lumotlar   oqimi   va   tashqi   sub'ektlarning   tizim   bilan
qanday aloqada bo‘lishi tasvirlangan.
2.2-rasm. b) DFD diagrammasi
Bu   diagramma   DFD   metodologiyasi   asosida   "Xaridorga   xizmat   ko’rsatish"
jarayonining batafsilroq ko'rinishini taqdim etadi. Bu daraja (A0) yuqori darajadagi
jarayonni yanada mayda qismlarga ajratadi va asosiy faoliyatlarni ko‘rsatadi.
Diagrammadagi asosiy elementlar:
Faoliyatlar (jarayonlar):
13 1. Xaridorlar ma’lumotlari:  Xaridor so‘roviga asoslangan holda do’kon tizimi bilan
muloqot qiluvchi ma’lumotlar.
2. Xaridor   talabini   ko’rib   chiqish:   Sotuvchi   tomonidan   qidirilayotgan
o’yinchoqlarni  topish.
3. Mahsulotlarni   nazorat   qilish:   Sotuvchi   do’kondagi   va   sotilgan   mahsulotlarni
nazorat qilishi .
4. Do’konda   o’yinchoqlarni   sotish:       xaridor   talabiga   mos   o’yinchoq   topish   va
sotish.
Kirish ma’lumotlari:
1. "Xaridor talabi" — xaridor talab va istaklari.
2. "Xaridor talabi haqida ma’lumotlar" — talabni ko’rib chiqish va qondirish.
Chiqish ma’lumotlari:
1. "Kitob berildi" — foydalanuvchiga topshirilgan kitob haqida axborot.
Oqimlar:
1. Sotuv   ma’lumotlari:   Xaridorning   so‘rovi   asosida   topilishi   kerak   bo‘lgan
o’yinchoqlar.
Diagrammaning asosiy maqsadi:
Bu   diagramma   o’yinchoq   do’koni   tizimining   asosiy   komponentlari   va   ular
orasidagi   o‘zaro   bog‘liqlikni   batafsilroq   ko‘rsatadi.   Jarayonlar   foydalanuvchining
talablarini bajarish va kitoblar bilan ishlashni optimallashtirishga qaratilgan.
14 2.3-rasm.  IDEF3 diagrammasi
Ushbu   rasm   IDEF3   (Integrated   DEFinition)   diagramasi   bo'lib,   unda   o’yinchoq
do’koni tizimi jarayonlarini modellash tasvirlangan. Diagramma AllFusion Process
Modeler dasturida yaratilgan va quyidagi asosiy komponentlarni o'z ichiga oladi:
Asosiy komponentlar :
1. Mahsulorlarni   ro ' yxatga   olish :   Do ’ kondagi   o ’ yinchoqlarni   tizimga   kiritish
jarayonini   ifodalaydi .
2. Masulotlarni   joylashtirish :   Do’kondagi   o’yinchoqlarni   turkumlash   va   tartibga
solish .
3. Xaridor talabini qondirish : Xaridor so’rovi asosida o’yinchoqlarni qidirish.
4. O’yinchoq sotildi : Xaridorga  kerakli o’yinchoqlarni taqdim etish jarayoni.
Diagramaning tarkibiy qismlari :
1. Xaridor : Tizimdan foydalanadigan shaxs .
2. Jarayonlar   o'rtasidagi   aloqalar :   "J1"   va   "J2"   kabi   ko'rsatkichlar   jarayonlar
o'rtasidagi ma'lumot oqimini bildiradi.
3. So'rov : Xaridor tomonidan tizimga kiritilgan talab.
15 Yuqoridagi   ma'lumotlar :   Diagramma   muallifi   "O’yinchoq   do’konda   o’yinchoq
sotish" bo'lib, loyiha nomi "IDEF3". Ishlanish sanasi 2024-yil 30-noyabr.
IDEF   diagrammasi   odatda   biznes   jarayonlarini   yaxshiroq   tushunish   va
optimallashtirish uchun ishlatiladi. Shu diagrammada o’yinchoq tizimidagi asosiy
ish jarayonlari aniqlangan va ularga bog'liq bo'lgan aloqalar ko'rsatilgan.
2.4-rasm.  IDEF3 diagrammasi
Bu rasm ham IDEF3 diagramasi bo'lib,  "Sinxron Yoki"  loyihasiga tegishli. Ushbu
diagramma dorixona tizimida dorilarni sotish jarayonini ifodalaydi. Unda quyidagi
asosiy komponentlar va jarayonlar tasvirlangan:
1.  Asosiy jarayonlar :
 Mijoz   dorixonaga   keldi :Mijozni   dorixonaga   tashrif   buyurish   jarayoni
boshlanish bosqichi.
 Retseptni   ko’rsatish :   dorilarni   olish   uchun   unga   kerakli   dorilar   ro’yxatini
ko’rsatish jarayoni.
 Retseptni  tekshirish : Ro’yxatdagi dori  mavjudligini aniqlash.
 Dorini tayyorlash :Mijozga dorilarini berish.
 Mijozga narxni bildirish :Dorilar narxini mijozga bildirish jarayoni.
 To’lovni amalga oshirish :Mijoz to’lavni amalga oshiradi.
 Dori mijozga topshiriladi :Dorilarni mijozga olib ketishiga ruxsat berish. 
16 2.  Diagramadagi aloqalar :
 "J1"   va   "J2" :   Bu   jarayonlar   o'rtasidagi   mantiqiy   aloqalarni   ko'rsatadi.
Masalan,   dorilarni   tekshirish   va   bu   dorilar   dorixonada   borligini     birgalikda
amalga oshiriladi.
 OR   operatorlari   (0) :   Bir   nechta   shart   bajarilganda   keyingi   jarayon
boshlanishini bildiradi.
3.  Diagramaning ma'lumotlari :
 Muallif :  Mohina .
 Loyiha nomi : Sinxron  Yoki .
 Ishlab chiqilgan sana : 2024-yil 11-dekabr.
 Ish jarayonining holati : WORKING (ishlov berilayotgan).
Ushbu diagramma maqsadi:
Bu   diagramma   dorixona   tizimidagi   dorilarni   retsept   asosida   mijozlarga   sotish
jarayonlarni tushunish va ularni optimallashtirish uchun ishlatiladi. Mijoz hisobini
va dori mavjudligini bir vaqtda tekshirish orqali jarayon samaradorligi oshiriladi.
2.5-rasm. IDEF3 diagrammasi
17 Ushbu   rasm   ham   IDEF   diagramasi   bo‘lib,   "Asinxron   Yoki"   loyihasiga   tegishli.
Diagrammada   mahsulot   sotib   olish     jarayonining   asosiy   bosqichlari   ko‘rsatilgan.
Quyida   diagrammaning   tarkibiy   qismlari   va   jarayonlari   haqida   ma'lumot
keltiriladi:
1.  Asosiy jarayonlar :
 Mahsulotni sotish : Mahsulotni sotish bosqichini boshlash  .
 Mahsulot tanlandi :Xaridor tomonidan mahsulot tanlash . 
 To’lov amalga oshirish :Xaridor tomondan to’lovni amalga oshirish .1-naqd
2- karta to’lov usullari.
 Mahsulot narxi to’landi : Tolov amalga oshirib bo’lganligi haqida.
 Mahsulot sotildi : Mahsulot egasiga topshirildi.
2.  Diagramadagi aloqalar :
 "J1" va "J2" : Jarayonlar o‘rtasidagi mantiqiy bog‘lanishlarni ko‘rsatadi. 
o J1   naqd pul orqali to’lov amalga oshiriladi.
o J2  karta orqali to’lov amalga oshiriladi.
 O   operatorlari :   Barcha   shartlarning   bajarilishi   yoki   parallel   jarayonlarni
boshqarish mexanizmi.
Ushbu diagramma maqsadi:
Mahsulotlarni   sotish   .   Sotish   jarayoni   (naqd   orqali   yoki   karta   orqali   )   asinxrom   tarzda   amalga
oshiriladi,   , bu esa jarayonning samaradorligini oshirish va xaridor   uchun qulaylik
yaratish maqsadida amalga oshiriladi.
18 2.4-rasm. BPMN1 diagrammasi
Ushbu   rasm   Microsoft   Visio   dasturida   yaratilgan   diagrammani   tasvirlaydi.
Diagramma kutubxona jarayonini aks ettiradi va quyidagi bosqichlarni ko'rsatadi:
1. Boshlash : Jarayon boshlanadi.
2. Do ’ konni   ishga   tushurish :  Do ’ kondagi   o ’ yinchoqlarni   tartiblah   va   do ’ konni   ishga
tushirish .
3. Mahsulotlarni   joylashtirish :   Do ’ konga   kelgan   o ’ yinchoqlar   qabul   qilinadi   va
joylashtiriladi  .
4. Xaridor talabini o’rganish : O’yinchoq ma’lum bir talab bo‘yicha qidiriladi: 
1. Agar  o’yinchoq topilsa, keyingi bosqichga o‘tiladi.
2. Agar o’yinchoq topilmasa, jarayon tugaydi.
5. Talabga mos o’yinchoq qidirish  : O’yinchoq topilgan taqdirda xaridorga beriladi.
6. Tugatish : Jarayon yakunlanadi.
Diagramma   BPMN   (Business   Process   Model   and   Notation)   texnikasidan
foydalanilgan   holda   yaratilgan   bo‘lib,   jarayonlarni   tasvirlash   va   tushunishni
osonlashtiradi.   Diagramma   ma’lumot   oqimini   tushunish   va   boshqarish   uchun
mo‘ljallangan.
19 2.5-rasm. BPMN2diagrammasi
Ushbu diagramma ham BPMN (Business  Process Model  and Notation) formatida
yaratilgan   bo‘lib,   O’yinchoq   do’koni   jarayonlarini   ikki   xil   ishtirokchi   nuqtai
nazaridan aks ettiradi:
Diagrammaning qismlari:
Ishtirokchilar:
1. Mijoz :  do’kondan mahsulot sotib oladigan shaxs.
2. Xodim : Do’kon  faoliyatini boshqaruvchi shaxs.
Jarayonning bosqichlari:
Mijoz bo‘limi:
1. Mijoz  do’kon ga keladi.
2. Kerakli  o’yinchoqni  so‘raydi.
3. To’lov amalga oshirish.
4. Agar o’yinchoq topilsa, mijozga sotiladi.
5. O’yinchoqni olgandan so‘ng jarayon tugaydi.
Xodim  bo‘limi:
1. Xodim  ishni boshlaydi.
2. Mijoz talabini ko’rib chiqadi.
3. O’yinchoq bor yoqligini tekshiradi.
20 4. O’yinchoq do’koni bazasi orqali qidiruv amalga oshiriladi: 
1. Agar o’yinchoq topilsa, o’yinchoq mijozga topshiriladi.
2. Agar o’yinchoq topilmasa, jarayon tugaydi.
Diagrammaning afzalliklari:
 Har bir ishtirokchining roli va vazifalari aniq tasvirlangan.
 Xodim   jarayonlarini   optimallashtirish   yoki   muammolarni   aniqlash   uchun
qulay.
 Diagrammada   har   bir   qadam   uchun   oqimni   tushunishni   osonlashtiradigan
sharhlar va chiziqlar mavjud.
21 Xulosa
Mazkur   loyiha   davomida   o’yinchoq   do’kon   tizimini   loyihalash   va   tahlil
qilish   uchun   turli   metodologiyalar   asosida   diagrammalar   ishlab   chiqildi.   Ushbu
diagrammalar   tizimning   ishlash   tartibini,   jarayonlarini   va   tuzilmasini   aniq   aks
ettirishga yordam beradi.
Diagrammalarni   tuzishda   asosiy   e’tibor   tizimning   funksional   imkoniyatlarini
aniqlash   va   jarayonlarni   oson   tushuniladigan   grafik   ko‘rinishda   ifodalashga
qaratiladi.   Loyihada   qo‘llangan   metodologiyalar   tizimning   ichki   jarayonlarini
samarali tashkil etish va yaxshilash imkoniyatini beradi.
Loyihada   ishlab   chiqilgan   diagrammalar   nafaqat   tizimni   tushunishni
osonlashtiradi,   balki   uni   rivojlantirish   jarayonida   samarali   vosita   sifatida   xizmat
qiladi.   Ushbu   yondashuv   o’yinchoq   do’koni   tizimi   kabi   axborot   tizimlarini
22 loyihalashda   zamonaviy   texnologiyalardan   foydalanishning   qanchalik   muhim
ekanligini isbotlaydi.
Diagrammalar bilan boyitilgan loyiha mazmuni axborot tizimlarining strukturaviy
va funksional tahlilini amalga oshirishda muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.
23 Foydalanilgan adabiyotlar
1. Laudon,   K.,   &   Laudon,   J.   (2019).   Management   Information   Systems:   Managing
the Digital Firm .  Pearson.
2. Silver,   B.,   &   Richardson,   S.   (2011).   Business   Process   Modeling   and   Simulation
with BPMN .  Wiley.
3. IDEF   Methodology   Guide   (2023).   IDEF   Family   of   Modeling   Methods .   National
Institute of Standards and Technology (NIST).
4. N.Qurbonov ma’ruzasi
24

MUNDARIJA

KIRISH

1.BOB KURS ISHINI BAJARISH UCHUN TALAB ETILADIGAN MA’LUMOTLAR

2.BOB O’YINCHOQ DO’KONI TIZIMINI LOYIHALASHTIRISH

Xulosa

Foydalangan adabiyotlar