О‘zbеk diаlеktоlоgiyasi fanining maqsad va vazifalari - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

О‘zbеk diаlеktоlоgiyasi fanining maqsad va vazifalari

Купить

О‘zbеk diаlеktоlоgiyasi
fanining maqsad va
vazifalari

RE JA:
1. Sheva, dialekt va lahja tushunchalari.
2. O‘zbek dialektologiyasi fanining asosiy
vazifalari.
3. Fanning tilshunoslik va boshqa fanlar bilan
o‘zaro aloqadorligi.
4. O‘zbek dialektologiyasining nazariy va
amaliy ahamiyati.
5. O‘zbek shevalarini o‘rganish metodlari.

ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1. Rajabov N . O‘zbek shev ashunosligi. – Toshk ent : O‘qit uv chi, 1996.

2. Reshet ov V. V., Shoabdurahmonov Sh. O‘zbek dialek t ologiy asi. –
Toshk ent : O‘qit uv chi, 1978.

3. To‘y chiboy ev B., Hasanov B. O‘zbek dialek t ologiy asi. – Toshk ent :
Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriy ot i, 2004.

4. A shirboy ev S.O‘zbek dialek t ologiy asi. – T:.” N av ro‘z” , 2016.

5. A shirboy ev S. O‘zbek dialek t ologiy asi. – Toshk ent : TDPU, 2011,
2013.

6. Enazarov T., Karimjonov a V. v a boshqalar. O‘zbek
dialek t ologiy asi. – Toshk ent : Univ ersit et , 2012.

«Aqliy hujum» savollari :

1. Lahja, sheva, dialekt atamalari qanday
ma’nolarni bildiradi?

2. Shevalarni o‘rganishdan maqsad nima?

3. Dialektologiya fanining asosiy vazifasi
nimalardan iborat?

«Aqliy hujum» savollari :

1. O‘zbek tilini o‘qitishda dialektologiya
fanining qanday ahamiyati bor?

2. Shevashunoslik qaysi fanlar bilan o‘zaro
aloqador sanaladi?

3. Shevalarning adabiy til bilan munosabati
qanday?

Dialek t ologiy a - grek cha dialek t os-
shev a so‘zidan olingan

Tilshunoslikning bir sohasi bo‘lib, u biror tilning
mavjud dialektlarini , ya’ni mahalliy lahja va
shevalarini o‘rganadi. O‘zbek dialektologiyasi fani
O‘zbekiston hududidagi va qardosh
respublikalardagi (Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Tojikiston, Turkmaniston, Qoraqalpog‘iston) o‘zbek
tilining turli dialekt, lahja va shevalarini tekshiradi.

Obyektni o‘rganish ji h atidan
dialektologiya ikki turlidir :
1. Tasv iriy
dialek t ologiy a
y ok i
dialek t ografi y a; 2. Tarixiy
dialektologiya

Tasviriy dialektologiya:
Mahalliy sheva va
lahjalarga xos fonetik,
leksik va grammatik
xususiyatlarni qayd qilish
bilan chegaralanadi.

Tarixiy dialektologiya:
Tilning dialektal xususiyatlari bilan
birga shu xususiyatlarning kelib
chiqishi, rivojlanishi, turli davrlarda
o‘zgarishi, qardosh tillar bilan
munosabati va shu shevalarning
tashkil topishida boshqa tillarning
ishtirokini aniqlash kabilarni
o‘rganadi, birinchi navbatda, tarixiy
maqsadlarni ko‘zda tutadi.

Sheva –
dialekt –
lahja – …

adabiyot haqida: 
Sheva – o`zbek tilining kichik
territoriyadagi muomala vositasi.

Dialekt – o`zaro bir – biriga yaqin shevalar
tizimi.

Lahja – shakllanishi jihatidan umumiy
tarixga ega bo`lgan dialektlar jami.

Dialektologiyada ikki xildagi dialekt
to‘g‘risida fikr yuritish mumkin :
1. M a h a l l i
y dialek t lar; 2. I j t i m o i y
dialektlar

Dialektologiyaning asosiy
v a z i f a s i :

1) ayrim sheva va dialektlarning fonetik,
morfologik, sintaktik va leksik x ususiyatlarini har
tomonlama tavsif qilish ;

2) milliy tilning paydo bo‘lishi va taraqqiyotida
shevalarning tutgan o‘rnini va shu milliy tilga
asos bo‘lgan shevalarni aniqlash;

Dialektologiyaning asosiy
v a z i f a s i :

3) shevalarning o‘zaro munosabati, shuningdek, ularning
adabiy til va qardosh tillarga bo‘lgan munosabatlarini
belgilash;

4) o‘xshash xususiyatlariga ko‘ra shevalarning tarqalish
chegarasini aniqlash;

5) umumiy o‘xshash lingvistik xususiyatlarini belgilash
asosida shevalarning ma’lum hududda tarqalish kartalarini
tuzish va shevalarni tasnif qilish.

Dialektologiya
ning boshqa fanlar
bilan aloqadorligi
Etnografiya
GeografiyaTil tarixi

Dialektologiya va til tarixi:
Adabiy tilda allaqachon yo‘q
bo‘lib ketgan yoki ma’lum darajada
o‘zgarib ketgan leksik elementlar va
ayrim grammatik shakllar ma h alliy
shevalarda saqlanib qolgan bo‘ l ishi
mumkin. Bu ji h atdan dialektologiya til
tarixini o‘rganish uchun juda
ahamiyatlidir.

Dialektologiya va etnografiya
Shevalarni o‘rganish orqali
o‘tmishdagi urug‘-qabilalarning
joylashish hududlarini aniqlash,
toponimlar, gidronimlar va shu
kabi nomlar vositasida xalq
tarixining ayrim lavhalarini
yaratmoq mumkin bo‘ladi.

Dialek t ologiy a fanining o‘zbek
t ilini o‘qit ishdagi ahamiy at i :

O‘zbek shevalarining asosiy
xususiyatlarini yaxshi bilish
o‘qituvchilar, ayniqsa, ona tili
o‘qituvchisi uchun juda zarur.

Muammo: nima uchun?

Dialek t ologiy a fanining o‘zbek t ilini
o‘qit ishdagi ahamiy at i :

O‘quvchilar nutqida, ayniqsa, boshlang‘ich sinf
o‘quvchilari yozuvida uchraydigan xatolar sheva ta ’ sirida
sodir bo‘lmoqda. Shuning uchun o‘qituvchilar, ayniqsa, ona
tili o‘qituvchisi, o‘zbek adabiy tili me ’ yorlarini yaxshi bilishi,
bu me ’ yorlarni o‘quvchilarga o‘rgatishi, ularning yozma va
og‘zaki nutq madaniyatini o‘stirish ustida tinimsiz mashg‘ulot
olib borishi zarur hamda o‘quvchilar nutqida uchraydigan
kamchiliklarni (sheva ta ’ siri) tuzatmoq uchun barcha o‘zbek
shevalariga xos xususiyatlarni yaxshi bilmog‘i kerak.

Dialek t ologiy ani t a’limdagi
ahamiy at i :

Masalan, o‘quvchilarning nutqida

fonetik ( aynalmoq //adabiy tilda aylanmoq;
esna //adabiy tilda ensa ),

morfologik (qaratqich kelishigining o‘rnida
tushum kelishigi affiksini ishlatish:
( nonni ushog‘i //adabiy tilda nonning ushog‘i ).

Dialek t ologiy ani t a’limdagi
ahamiy at i :

Jo‘nalish va o‘rin-payt kelishiklarini
farqlamaslik:
Buxoroga turadi // adabiy tilda Buxoroda turadi;
leksik (adabiy tilda chaqaloq o‘rnida buvak,
bobak , adabiy tilda chumoli o‘rnida: mo‘rcha,
qarinja ) kabi sheva xususiyatlari uchrab turadi.

Dialek t ologiy ani t a’limdagi
ahamiy at i :

O‘quvchilar nutqida uchraydigan bunday
xatolarni tuzatish uchun avvalo o‘qituvchi
shu xatolarning kelib chiqish sababini
bilmog‘i kerak. Shu orqali xatolarni
bartaraf etmog‘i kerak.

Dialektologiya
fanining o‘rganish
m e t o d l a r i
2. Qiyosiy
metod
3. Qiyosiy-tarixiy metod
4. Lingvistik geografiya metodi 1. Tavsifiy
(tasviriy)
metod

Dialek t ologiy a fanining
o‘rganish met odlari :

1. Tavsifiy (tasviriy) metod – shevalarni
fonetik, leksik, grammatik jihatdan tavsif
qilib chiqish orqali o‘rganish;

2. Qiyosiy metod – shevaga xos
xususiyatlarni yondosh shevalarga va
qarindosh tillarga qiyoslab o‘rganish;

Dialek t ologiy a fanining
o‘rganish met odlari :

3 . Qiyosiy-tarixiy metod – o‘zbek shevalari
materiallari til tarixi manbalari tiliga
qiyoslab o‘rganiladi;

4. Lingvistik-geografiya metodi – shevalarni
tarqalish chegaralari bo‘yicha xaritalar
tuzib o‘rganish.

Uy ga v azifa:
•
O‘zingiz y ashay ot gan
hudud shev asida mat n
t uzing.

О‘zbеk diаlеktоlоgiyasi fanining maqsad va vazifalari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish