Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 362.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение doc
Раздел Курсовые работы
Предмет География

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi

Купить
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O RTA MAXSUS TA LIM VAZIRLIGIʻ ʼ MIRZO ULUG BEK NOMIDAGI O ZBEKISTON MILLIY ʻ ʻ UNIVERSITETI GEOGRAFIYA VA GEOAXBOROT TIZIMLARI FAKULTETI 3-BOSQICH (KECHKI) GEOGRAFIYA YO’NALISHI TALABASI “O’ZBEKISTON GEOGRAFIYASI” FANIDAN KURS ISHI MAVZU: O’ZBEKISTON QISHLOQ XO’JALIGI Bajardi: Qabul qildi: TOSHKENT -2025 1 Mundarija I.BOB. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarkibi va tarmoqlari haqida umumiy ma’lumotlar………………………………………………………………………..5 1.1. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarmoqlar geografiyasi……………………..…..5 1. 2. Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini yetishtirish va iqtisodiyotda tutgan o’rni.....15 II .bob. O’zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligining o'rni, amalga oshirilgan islohatlar va yutuqlari ……………….....……………………………17 2.1. O zbekiston qishloq xo jaligida islohotlarʻ ʻ ………………………..…………17 2.2. Xorijiy mamlakalar va nufuzli xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilgan loyihalar ……………………………………………………….………20 Xulosa ………………………...……………………………………………...…..25 Foydalanilgan adabiyotlar …………………………………………….……..…27 2 K irish Kurs ishining dolzarbligi. Iqtisodiyotdagi ishlarning holatini investitsiya sohasida sodir bo'layotgan jarayonlarning mohiyatiga ko'ra to'liq ishonch bilan baholash mumkin. Bu mamlakat ichidagi umumiy vaziyatni, milliy daromad hajmini va boshqa davlatlar uchun jozibadorligini ko'rsatadigan ko'rsatkichdir. "Investitsiya" atamasi bir nechta ma'noga ega. Bu ba'zi moliyaviy natijalarni kutish bilan aktsiyalarni yoki obligatsiyalarni sotib olishni anglatadi; u shuningdek, mahsulotni ishlab chiqarish va sotish uchun zarur bo'lgan mashinalar kabi real aktivlarga ham tegishli. Keng ma’noda investitsiyalar mamlakat iqtisodiyotini moliyalashtirish, o‘stirish va rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan mexanizmni ta’minlaydi. Shunday qilib, agar davlat barqaror va kuchli iqtisodiyotdan manfaatdor bo'lsa, u qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyat darajasida qulay investitsiya muhitini yaratishi kerak. Zero, qishloq xo‘jaligi har qanday iqtisodiyotning asosiy tarmog‘i bo‘lib, u dastlab foyda keltirmaydigan va sarmoya kiritish uchun yoqimsiz bo‘lsa-da, lekin butun iqtisodiyotning rivojlanishi qishloq xo‘jaligining rivojlanishiga bog‘liq. Shu bois qishloq xo‘jaligiga sarmoya kiritish masalasi mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishning asosiy masalasidir. davlat esa bu korxonalarni subsidiyalash va sarmoya kiritish uchun mablag‘ga ega emas. Shunday qilib, agar davlat barqaror va kuchli iqtisodiyotdan manfaatdor bo'lsa, u qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyat darajasida qulay investitsiya muhitini yaratishi kerak. Zero, qishloq xo‘jaligi har qanday iqtisodiyotning asosiy tarmog‘i bo‘lib, u dastlab foyda keltirmaydigan va sarmoya kiritish uchun yoqimsiz bo‘lsa- da, lekin butun iqtisodiyotning rivojlanishi qishloq xo‘jaligining rivojlanishiga bog‘liq. Shu bois qishloq xo‘jaligiga sarmoya kiritish masalasi mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishning asosiy masalasidir. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mamlakatning asosiy iqtisodiy tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning rivojlanishi mamlakat aholisini oziq-ovqat bilan ta’minlash, eksport salohiyatini oshirish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim 3 ahamiyatga ega. Mazkur kurs ishining obyekti sifatida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligining asosiy yo‘nalishlari – paxtachilik, g‘allachilik, bog‘dorchilik, chorvachilik, sabzavotchilik va uzumchilik kabi tarmoqlari o‘rganiladi Kurs ishi maqsadi: Qishloq xo’jaligini rivojlantirishda investitsion faollikni oshirish yo’llari haqida ilmiy-metodik tavsiyalar ishlab chiqish. Kurs ishi obyekti: O`zbekiston Qishloq xo`jaligi tog`risidagi asosiy ommilarni talil qilish Kurs ishi predmeti: O’zbekistonning qishloq xo'jaligi bilan tanishtirish ko’nikmalari Kurs ishining tarkibiy tuzilishi va hajmi: ish kirish, 2 bob, 6 bo‘lim, umumiy xulosalar va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. 4 I.BOB. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarkibi va tarmoqlari haqida umumiy ma’lumotlar 1.1. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarmoqlar geografiyasi Qishloq xo‘jaligi O‘zbekiston xalqlarining eng qadimdan shug‘illangan asosiy sohalaridan biri bo‘lib, bir necha ming yilliklardan asta sekin rivoj topib kelmoqda.Respublika hududida avvalo chorvachilik keyinchalik dehqonchilik madaniyati tarkib topdi.Qishloq xo‘jaligining mamlakatimiz iqtisodiyotidagi o‘rni keying yillarda keskin rivojlanib bormoqda.Qishloq xo‘jaligi moddiy ishlab chiqarishning asosiy va eng qadimgi tarmoqlaridan biri bo‘lib aholiga oziq ovqat mahsulotlari va sanoat uchun xomashyoning asosiy qismini yetkazib beradi.Bugungi kunda mamlakat yengil va to‘qimachilik sanoatida ishlatilayotgan tolaning 60%daan ortig‘rog‘i o‘zimizda ishlab chiqarilgan paxta tolasidir. Mamlakatda olib borilayotgan iqtisodiy,ijtimoiy islohotlarning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan qishloq xo‘jaligining rivojlanish darajasiga bog‘liq.Chunki qishloq xo‘jaligi mamlakatimiz uchun ham siyosiy,ham iqtisodiy ijtimoiy ahamiyat kasb etgan soha bo‘lib, u quyidagi funksiyani bajaradi: - Mamlakatimiz oziq ovqat fondini shakllantiradi; - Yurtimizning oziq-ovqat sohasidagi mustaqilligini ta’minlaydi; - Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlaydigan sanoat uchun hom ashyo yetkazib beradi; - Aholini ish joylari bilan ta’minlaydi; Mamlakatimizda qishloq xo‘jaligini isloh qilish va bozor mexanizmlarini joriy etish bo‘yicha qator ishlar amalga oshirilmoqda. Davlat narxlari qariyb 3 barobarga ko‘tarilganligi natijasida manfaatdorlik oshdi.Paxtachilik va g‘allachilik hasher emas, chinakam daromad manbaiga aylandi.Yangi texnika va innovatsiyalarni jopriy qilish, mehnat unumdorligini va ish haqini oshirish maqsadida 76 ta paxta-to‘qimachilik klasterlari tashkil etildi.Joriy yilning o‘zida 25 ming gektar paxta maydonlarida suv tejovchi yangi sug‘orish tizimi joriy qilindi. 5 Jahon suv resurslari institute tahminlariga ko‘ra 2040-yilga borib O‘zbekiston suvi o‘ta tanqis bo‘lgan 33 mamlakatla qatoridan joy olishi mumkin. Shu bois, davlatimiz rahbari bu masalaga etibor qaratib,suvdan foydalanish samaradorligini oshirish va uni hisobini yuritish,har yili 200 ming gektar maydonda suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilib boorish zarurligi takidlandi. O‘zbekiston Respublikasida qishloq xo‘jaligi asosiy tarmoq hisoblanadi. Unda YalM ulushi 19,4 foizni tashkil qiladi. Yer davlat mulki bo‘lib, undan foydalanuvchilarga, ya’ni fermerlarga shartnoma asosida 50 yilgacha muddatga ijaragaberiladi. 0 ‘zbekiston Markaziy Osiyoning qulay hududida joylashgan. Bu yerda azaldan insoniyat uchun nihoyatda kerakli hisoblangan turli xildagi qishloq xo‘jalik mahsulotlari ishlab chiqariladi, Chunki 0 ‘zbekistonda buning uchun qulay tabiiy-iqlim sharoitlari mavjud. Jumladan, mamlakatimizda havo haroratining yillik o‘rtacha ko‘rsatkichi 25-35% ni tashkil etib, quyoshli soatlar 3000 dan ortiqdir, shu bois bir yilda bir necha marta hosil olish imkoni mavjud. 0‘zbekistonning jam i yer maydoni 44,4 mln. gektar bo‘lib, 50,8 foizidan qishloq xo‘jaligiga ixtisoslashgan turli korxona va tashkilotlar hamda dehqon xo‘jaliklari foydalanadilar. Ulaming yig‘indisi mamlakat qishloq xo‘jaligi tarmog‘ini tashkil etadi. Asosiy maqsad tarmoqda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar bilan mamlakat aholisining iste’m ol tovarlariga bo‘lgan talabini qondirishdir. Buning uchun: - kundalik hayotda iste’m ol qilinadigan qishloq xo‘jalik mahsulotlarini bareha aholi talablarini qondira oladigan darajada yetarli hamda sifatli qilib ishlab chiqarish; 13 - qayta ishlash sanoati korxonalarining qishloq xo‘jalik mahsulotlariga bo‘lgan talabini qondirish lozim . Qishloq xo jaligi deganda, bog u-rog lar, bepoyon g alla va paxta dalalari,ʻ ʻ ʻ ʻ chorva hayvonlari, to kin-sochin dasturxonimiz, umuman butun hayotimiz ko z ʻ ʻ oldimizda namoyon bo ladi. So nggi yillarda mazkur soha tubdan isloh qilish ʻ ʻ bo yicha tizimli tadbirlarni amalga oshirildi va bugungi kunda ilgari kuzatilmagan ʻ yuqori natijalar qo lga kiritilmoqda. Bugungi kuchli raqobat hamda iqlim ʻ o zgarishlari sharoitida qishloq xo jaligiga innovatsiya va ilg or ishlanmalarni, ʻ ʻ ʻ intensiv va resurs tejovchi texnologiyalarni, eng asosiysi ilm izchil tatbiq 6 qilinmoqda. Keyingi paytda butun dunyoda bo lgani kabi yurtimizda ham tabiatʻ injiqliklari teztez kuzatilayotgani, suv resurslarining cheklangani ilm-fan va ishlab chiqarish uyg unligini yanada kuchaytirdi. O z navbatida, omilkor dehqonlarimiz ʻ ʻ zamonaviy bilimlarni o rganish barobarida, ko p yillik boy tajribani qo llash orqali ʻ ʻ ʻ mahoratini oshirib, alohida azmu shijoat ko rsatishmoqda. Bunday jonkuyar ʻ insonlarni, o z ishining haqiqiy ustalarini doimo ardoqlaymiz, ularning mehnatini ʻ hamisha qadrlaymiz. Yil boshidagi anomal sovuq, bahordagi jala va yog ingarchiliklar, yoz ʻ chillasining o ta issiq kelishi va suvning har yilgidan sezilarli darajada kamligi ʻ soha mehnatkashlarini yana bir bor sinovdan o tkazdi. Shunga qaramasdan, soha ʻ rivojiga qaratilgan alohida e tibor, yaratib berilayotgan munosib mehnat sharoiti ʼ tufayli qishloq xo jaligining barcha tarmoqlarida barakali hosil yetishtirilib, o tgan ʻ ʻ yillarga nisbatan yuqori natijalarga erishildi. Joriy yilda agrar sohada tizimli islohotlarni amalga oshirishga katta e tibor ʼ qaratilib, ma muriy islohotlar amalga oshirildi. Soha boshqaruvidagi tarqoq ʼ funksiyalar, vazifalar va vakolatlar yagona tizimga integratsiya qilindi. Qishloq xo jaligi mahsulotlari yetishtiruvchilarni xususan, chorvachilik va issiqxona ʻ xo jaliklarini, paxta-to qimachilik klasterlarini moliyaviy qo llab-quvvatlash, ʻ ʻ ʻ hamda uzumchilik va vinochilik sohasini barqaror rivojlantirish, xom ashyo bazasi kengaytirish va eksport hajmini oshirish, agrar sektorni zamonaviy, resurs tejamkor texnikalar bilan ta minlashni rag batlantirish bo yicha yangi mexanizmlar ʼ ʻ ʻ joriy etildi. Shuningdek, mahsulot yetishtiruvchilarda ixtiyoriylik asosida ekinlarni mustaqil joylashtirish, davlat idoralari aralashuvini bekor qilish, fermerlarga erkinlik berish bo yicha qarorlar qabul qilindi. Ilm va innovatsiyalarga asoslangan ʻ zamonaviy agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish hamda qishloq xo jaligi ʻ ekinlarini yetishtirishni moliyalashtirish tizimini tubdan isloh qilinishi o z ʻ samarasini berdi. Biz shu kungacha mamlakatimiz geografik joylashuvi dengizga chiqishga imkoniyat bermasligini muammo sifatida qaragan bo lsak, qishloq xo jaligi ʻ ʻ nuqtayi nazaridan esa bu katta imkoniyatdir. Dunyoda sodir bo layotgan global ʻ 7 iqlim o zgarishlari, tabiiy ofatlar ta siri, avvalambor, dengizga yaqin joylashganʻ ʼ mamlakatlarda suv toshiqini, tuproq unumdor qatlamning yuvilishiga, sho rlanish ʻ darajasi ortib, degradatsiya jarayonlarini keskinlashuviga va tarkibini buzilishiga olib kelmoqda. Mamlakatimiz Osiyo materigi markazida ekanligi, bu kabi muammolarni qishloq xo jaligiga ta sirini kamaytiradi. Biroq, suv tanqisligi, qurg oqchilik, ʻ ʼ ʻ cho llanish va sho rlanish holatlari bizlarni ham chetlab o tmagan. Bunday ʻ ʻ ʻ sharoitda tuproq unumdorligini oshirish, yerlar degradatsiyasiga qarshi kurashish masalasini davlat siyosati darajasiga ko tardik va qishloq xo jaligi ekotizimini ʻ ʻ barqarorligini saqlashga qaratilgan sa y-harakatlarimizni to g ri ekanini ʼ ʻ ʻ isbotlamoqda. Biz har bir qarich yerdan hamda har bir tomchi suvdan unumli foydalanadigan, doimo izlanib, o ziga xos tajriba yaratgan insonlarni haqiqiy ʻ vatanparvar sifatida qadrlaymiz. Joriy yilda ham mana shundan klasterlar va fermerlar tomonidan 100 ming gektar yerlar foydalanishga kiritilib, oziq-ovqat ekinlari ekildi, mevali bog va tokzorlar barpo etilmoqda. ʻ Iqlim o zgarishi, global isish oqibatida mamlakatimizda suv tanqisligini ʻ oldini olish uchun 500 ming gektarda suv tejovchi texnologiyalar joriy qilinib, 3 mlrd kub metr suv iqtisod qilindi va qariyb 1 mln gektardan yerlarning suv ta minoti yaxshilandi. Sohada zamonaviy ilm va innovatsiyalarga asoslangan ʼ resurs tejamkor texnologiya va agrotexnik tadbirlarni joriy etish, gumusli bio o g itlarni qo llash hisobiga tuproq sifati yaxshilanib, hosildorlik paxtada 10 foiz, ʻ ʻ ʻ bug doyda 20 foiz, sabzavot-poliz ekinlarida 25-30 foizgacha oshdi. ʻ 8 1-rasm. Doimiy aholi sonining jinsi, shahar va qishloq joylari bo’yicha taqsimlanishi 2024-yil 1-yanvar holatiga Respublikamiz aholisi 36,8 mlndan oshdi. Sarhisob qilinayotgan ushbu yilda oziq-ovqat xavfsizligini ta minlash va aholi daromadlarini oshirish va narxlarʼ barqarorligini ta minlash bo yicha tizimli ishlar amalga oshirildi. ʼ ʻ So nggi ikki yilda qishloq aholisi bandligini ta minlash, kambag allikni ʻ ʼ ʻ qisqartirish va oziq-ovqat mahsulot ishlab chiqarish hajmini oshirish maqsadida 200 ming gektar paxta va g alla maydonlari qisqartirilib, 670 mingta fuqarolarga ʻ berildi. Natijada qariyb 2,2 mln nafar mavsumiy va doimiy ish o rinlari yaratilib, ʻ qo shimcha 3 mln tonna mahsulotlar yetishtirildi. Umuman olganda, 2023-yilda ʻ sohada 3 mln nafarga yaqin qishloq aholisining bandligi va daromad manbasi ta minlandi. ʼ Meva-sabzavotchilikda ilm-fan yutuqlari va resurs tejamkor texnologiyalarni qo llab, hosildorlik va daromad tobora oshib bormoqda. Sabzavotchilikda intensiv ʻ usulda mahsulot yetishtirish amaliyoti keng qo llanilib, joriy yilda 30 ming gektar ʻ maydonning har bir gektardan 80-100 tonnadan hosil va 6-8 ming dollar sof daromad olindi. Xususan, Jizzax viloyati Zomin tumanida “Jilg ali soy shabadasi” ʻ fermer xo jaligi, “Dashtobod zilolasi” fermer xo jaligida piyozdan har bir ʻ ʻ 9 gektardan 100- 120 tonnadan, Angor tumanida “Tanovar Surxon” Agrofirmasi, Jarqo rg ondagi “Bek Ali Adxambek” fermer xo jaliklari karamdan 70-80 tonna,ʻ ʻ ʻ Kasbi tumanida “Do stmurod Eshonqulov”, Koson tumanida “Sanjar Najim o g li” ʻ ʻ ʻ fermer xo jaliklari sabzidan 70- 80 tonnadan hosil olishga erishdi. ʻ Eksportbop meva va uzum yetishtirish hajmlarini oshirish maqsadida intensiv usulda 34 ming gektar mevali bog va 86 ming gektar uzumzorlar barpo ʻ etilmoqda. Natijada 15 mln tonnadan ortiq sabzavot-poliz, 5 mln tonna meva– uzum, 4 mln tonna kartoshka yetishtirildi. Bularning barchasi ichki bozor ehtiyojini qondirish barobarida, qishloq joylarida zamonaviy savdo, logistika markazlari, chuqur qayta ishlash, saqlash korxonalarining rivojlanishiga va eksport imkoniyatlarini kengayishiga zamin bo ldi. ʻ 2023-yilda meva-sabzavotlarni qayta ishlash quvvatlari 3,3 mln tonnaga, agrologistika markazlari soni 76 taga va quvvati qariyb 1 mln tonnaga yetkazildi. Meva-sabzavotlar eksporti geografiyasi kengaydi, Angliya va Kolumbiya bozoriga eksport koridorlari ochilib, dukkakli va quritilgan mahsulotlar eksporti yo lga ʻ qo yildi. Pirovardida, bugungi kunga qadar respublikadan qiymati 1,5 mlrd ʻ dollardan ortiq mahsulotlar 75 ta davlatga eksport qilindi. G allakorlarimiz tomondan olimlar va tajribali dehqonlarning tavsiyalari ʻ asosida agrotexnologiyalarni qo llash orqali mustaqil O zbekiston tarixida ilk ʻ ʻ marotaba 8,5 mln tonna don yetishtirildi. Ishni tizimli va to g ri tashkil etish orqali ʻ ʻ har bir gektardan Buxoroda o rtacha 75 sentner, Toshkent, Samarqand, Farg onada ʻ ʻ 74 sentner, Andijonda 73,5 sentner, Xorazm va Namanganda 73 sentner hosil olindi. Gap yuqori daromad haqida ketar ekan, g allaning har gektaridan 80-85 ʻ sentnerdan hosil olib, Do stlik, Paxtakor, Mirzacho l, Zafarobod, Uchqo rg on, ʻ ʻ ʻ ʻ Ishtixon, Kattaqo rg on, Narpay, Paxtachi, Angor, Qumqo rg on, Oltinsoy, ʻ ʻ ʻ ʻ Sayxunobod, Piskent, Yuqorichirchiq, O rtachirchiq, Beshariq, Buvayda, ʻ Dang ara, Quva, Qo shtepa, Urganch va Hazorasp tumanlari barchaga o rnak ʻ ʻ ʻ bo lib, jonbozlik ko rsatdi. ʻ ʻ Gektaridan 95-100 sentnerdan hosil ko targan, Mirzacho l tumanidagi ʻ ʻ “Og abek Sobirovich”, Uchqo rg ondagi “Farxod zamin tolasi”, “Toshpo lot xoji ʻ ʻ ʻ ʻ 10 ota”, Kattaqo rg ondagi “Rashidov SHR”, Paxtachidagi “Nodirjon Navruzjonʻ ʻ Ortikov”, “Norbo ta Meyliyevich dalasi”, Buxorodagi “Madaniyat Muxammad ʻ Ismat”, Romitandagi “To ra Jo ra Umar”, “Safarobod-2000” Angordagi “Ikki do st ʻ ʻ ʻ Surxon Angor”, Jarqo rg ondagi “Otaqum Umidli Baraka”, “Mirkamol ʻ ʻ Dostonovich”, “Toshmurod bobo Abdullox”, Qumqo rg ondagi “Xurshid ʻ ʻ Jo rayev”, Boyovutdagi “Bekzod Obloqulov”, “Mexnatkashga omad yor”, ʻ “Sayoxat zavqi”, Bekoboddagi “Boqiyeva Nazira agro”, Yuqorichirchiqdagi “Ibroxim agro fayz”, Boyovutdagi “Sayoxat zavqi”, “Bekzod Obloqulov” Buvaydadagi “Alqor agrotex”, “Buyuk Zafar”, Quvadagi “Komiljon Dilafruz Ismigul” kabi fermer xo jaliklari nomlarini mamnuniyat bilan e tirof etsak bo ladi. ʻ ʼ ʻ Bularning barchasi xalqimiz uchun non narxini barqarorligini ta minlashga zamin ʼ bo lmoqda. Bunday ulkan natijalar ortida dehqonlarimizning mashaqqatli va ʻ uzoqni ko zlab qilgan mehnati yotibti desak, ayni haqiqatni aytgan bo lamiz. ʻ ʻ Paxtachilikda global iqlim o zgarishini inobatga olib, ilm-fan tavsiyalari va ʻ innovatsiyalar asosida qurg oqchilik va suvsizlikka chidamli, yangi serhosil, ʻ ertapishar navlar maydoni kengaytirilib, suv va resurs tejovchi texnologiyalar keng qo llanildi. ʻ Paxtachilik kengashi tomonidan nav joylashtirishda olimlarning tavsiyalari asosida tumanlarning tuproq-iqlim sharoiti va o ziga xos xususiyatlarini inobatga ʻ olib, 22 ta yangi istiqbolli navlar joylashtirildi va 38 ming gektarga tindirilgan urug ekildi, 45 ming gektarda urug lar yangilandi. Sohada yaratilgan katta ʻ ʻ imkoniyat va tizimli ishlar natijasida hosildorlik o tgan yilga nisbatan 3,5 ʻ sentnerga oshdi va 37,5 sentnerni tashkil qil, 3 mln 713 ming tonnalik paxta xirmoni yaratildi. Bu ulkan natijaga o zlarining salmoqli hissalarini qo shgan ʻ ʻ Kattaqo rg ondagi “Kattaqo rg on Cluster”, Buxoroda “Buxoro agroklaster”, ʻ ʻ ʻ ʻ Paxtakorda “Semrug ”, To raqo g onda “Namangan To qimachi Cluster”, ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ Bog otda “Kobotex” kabi paxtato qimachilik klasterlari, Angor tumanidagi ʻ ʻ “Qoraqir tomchilari”, Jarqo rg onda “Jarqo g on”, Oltinsoyda “Feruz”, Romitanda ʻ ʻ ʻ ʻ “Kozimbobo”, Qorako lda “Samad Beshim”, Do stlikda “Eshniyoz bobo”, ʻ ʻ 11 Paxtakorda “Sher Ulug Jahon”, To raqo rg onda “Baxtiyor Ne mat Shavkat”,ʻ ʻ ʻ ʻ ʼ Boyovutda “Shayzoq ota”, Yuqorichirchiqda “Tangirberdi ota”, Yozyovonda “Mezon”, “Zulfiqor”, Quvada “Solijonobod 2020”, Yangibozorda “Xorazm Faxri” Urganch tumanida “Rajab ota Jumanov” fermer xo jaliklari barchaga namuna ʻ bo ldilar. Paxtachilikda bozor mexanizmlariga asoslangan klaster tizimini joriy ʻ etilgani ijobiy natijasini ko rsatmoqda. ʻ Qishloq xo jaligi va sanoatni uyg unlashtirgan ushbu innovatsion xo jalik ʻ ʻ ʻ yuritish tizimi tezda o zini oqladi va klasterlar asosiy kuchga, sohaning drayveriga ʻ aylandi. Paxta-to qimachilik klasterlarida yangi zamonaviy texnika va ʻ texnologiyalarni qo llash, agrar sohani sanoatlashtirish, xom ashyoni chuqur qayta ʻ ishlab, yuqori qo shilgan qiymat yaratish orqali, mahsulotlar eksport qilinmoqda. ʻ Xususan, paxta-to qimachilik klasterlarida so nggi 5 yilda qishloq xo jaligi va ʻ ʻ ʻ “xom ashyodan tayyor mahsulotgacha” bo lgan qiymat zanjirini yaratishga 6,3 ʻ mlrd dollar investitsiya o zlashtirildi. Natijada, tolani qayta ishlash 2,5 baravar, ip- ʻ kalava ishlab chiqarish 2 baravar, tayyor mahsulot 3 baravar ortib, to qimachilik ʻ mahsulotlari eksporti 3,5 mlrd dollarga yetdi. Bugungi kunda agroklasterlar qishloq xo jaligining barcha yo nalishlarida ʻ ʻ jumladan, to qimachilik, kasanachilik, mevasabzavotchilik, chorvachilik, ʻ pillachilik, resurs tejamkor texnologiyalarni ishlab chiqarish va joriy etish kabi yo nalishlarda jonbozlik ko rsatmoqda. Ayni paytda yurtimizda 660 dan ortiq ʻ ʻ agroklasterlar faoliyat yuritib, paxta va g allaning 100 foizi, meva-sabzavot ʻ mahsulotining 60 foizidan ortig i aynan klaster usulida yetishtirilmoqda. Sohani ʻ zamonaviy yuqori unumli qishloq xo jaligi texnikalarisiz rivojlanishni tasavvur ʻ qilib bo lmaydi. ʻ Bejiz xalqimizda-“texnika dehqonning qanoti” deyishmaydi. Shundan kelib chiqib, sohada texnika ta minotini yaxshilash hamda ta minlanish darajasini ʼ ʼ oshirish maqsadida, 2023-yilning o zida 2,5 trln so mlik 10,5 ming dan ortiq ʻ ʻ yuqori unumli texnika va agregatlar qishloq xo jaligi subyektlariga yetkazib ʻ berildi. Pirovardida chigit ekish mavsumi 20 kundan 8 kunga, g alla o rim ʻ ʻ mavsumi 30 kundan 16 kunga qisqarib, shudgorlash ishlarini 20-25 kunda 12 yakunlash imkoniyati yaratildi. Tizimli ishlar natijasida Yangi O zbekiston davridaʻ ilk martoba yetishtirilgan hosilning 25 foizi mashinalarda terib olindi. Chorvachilik, pillachilik sohalarida ham yuqori natijalarga erishilib, aholining chorva mollarini bepul identifikatsiya qilish, suv havzalarini baliqchilik tadbirkorlarga shaffof mexanizm asosida ijaraga berish tizimlari joriy etildi. Chetdan 70 ming bosh nasldor qoramol, 180 ming bosh qo y-echki va 2 mln bosh ʻ jo ja keltirildi. Tizimli tadbirlar natijasida respublikada zoti yaxshilangan ʻ qoramollar ulushi 74 foizga, hududlarda yirik chorvachilik komplekslari soni 540 taga (2019-yilda 50 ta) yetkazildi. Pillachilikda klasterlar 74 ta yetdi, 124 mln tup tut ko chatlari ekildi, qariyb 26 ming tonna pilla yetishtirildi. Yana bir muhim ʻ masala, bu sohani jadal raqamlashtirishdir. Shuning uchun bu yo nalishga alohida ʻ hamda katta e tibor qaratildi. O tgan ikki yilda yangi 10 ta axborot va geoaxborot ʼ ʻ tizimlari joriy etilib, sohada ma lumotlarning aniqligini oshirish, ma lumot yig ish ʼ ʼ ʻ jarayonlarida inson omilini qisqartirishga erishildi. Natijada mahsulot yetishtiruvchilarga mahsulot yetishtirishni davlat tomonidan qo llab-quvvatlashni ʻ kengaytirish, yerlarni ochiq elektron tanlov orqali ijaraga berish, moliyalashtirish va kreditlash bo yicha raqamlashgan xizmatlar yo lga qo yildi. Xabaringiz bor, ʻ ʻ ʻ qishloq xo jaligi tizimini tubdan isloh qilish va uning rivojini yangi bosqichga olib ʻ chiqish bo yicha keng ko lamli ishlarni boshlab, yangicha yondashuv va ʻ ʻ boshqaruvni joriy etdik. Shu bilan bir qatorda, global iqlim o zgarishi, suv ʻ resurslarining tobora tanqislashuvi, cho llashuv darajasining oshishi dehqonlarimiz ʻ va soha olimlari oldiga ko plab muammolar yechimini topish masalasini ʻ qo ymoqda. ʻ Bu xavflarning oldini olish, tuproq unumdorligini oshirish, sohani resurs tejaydigan va yuqori unumli yangi texnikalar bilan uzluksiz ta minlab borish, ʼ rivojlangan davlatlar tajribasi asosida agrotexnologiyalarni joriy etish, haqiqiy bozor mexanizmlarini joriy qilish orqali mahsulot ishlab chiqarish hajmlarini oshirish, xizmat ko rsatish sifatini yaxshilash hamda yetuk bilimga ega ʻ mutaxassislar tayyorlash oldimizdagi ustuvor vazifalardan bo lib qolmoqda. ʻ Shuning uchun ham dunyoda sodir bo layotgan geosiyosiy holatlar hamda tez ʻ 13 o zgarib borayotgan global iqlim o zgarishlarini teran anglab, mamlakatimizʻ ʻ qiyosiy ustunligi va imkoniyatlarini hisobga olib, ish tutishni davrning o zi taqozo ʻ qilmoqda. Ushbu ustuvor vazifani ta minlashning birdan-bir yo li bu sohaga ilm- ʼ ʻ fan va innovatsiyalarni keng joriy etishdir. Shundan kelib chiqib, sohani barqaror rivojlantirish, oziq-ovqat xavfsizligini ta minlash, iqlim o zgarishiga moslashgan qishloq xo jaligi yuritish uchun 2024- ʼ ʻ ʻ 2026-yillarda amalga oshiriladigan tizimli ishlarni belgilab olingan: - agrar sohadagi “ilm-fan-ishlab chiqarish” uzviy integratsiyasini yo lga ʻ qo yish va agroxizmatlar ko rsatish tizimi yangi bosqichga olib chiqish uchun ʻ ʻ Qishloq xo jaligi fanlari akademiyasi tashkil etiladi; ʻ - jahon tajribalaridan kelib chiqib, agrar soha vakillari, jumladan, agroklasterlar, fermerlar va agrar tadbirkorlik subyektalarida ilm-fan va innovatsiya yutuqlari qo llash bo yicha haqiqiy integratsiya muhiti yaratiladi; ʻ ʻ - Toshkent davlat agrar universiteti va Toshkent irrigatsiya va qishloq xo jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti faoliyati yo nalishlari ʻ ʻ integratsiya qilinib, bugungi kun talabi va qishloq xo jaligi mahsulotlari ʻ yetishtiruvchilari real talabidan kelib chiqib, yangi ta lim yo nalishlari tashkil ʼ ʻ etiladi, innovatsion texnologiyalar asosida zamonaviy bilim va ko nikmalarni ega ʻ va amaliyotga qo llay oladigan kadrlarni tayyorlash yo lga qo yiladi; ʻ ʻ ʻ - global iqlim o zgarishiga moslashish, qurg oqchil, suv tanqis mintaqalarda ʻ ʻ yerlar degradatsiyasini oldini olish maqsadida Italiyaning Vallerani tizimi olib kelinadi va sinov tariqasida 1 mln gektar degradatsiyalangan yaylovlarni qayta tiklash loyihasi amalga oshiriladi; - Resurs tejovchi innovatsion texnologiyalarni qo llash hisobiga mahsulot ʻ yetishtirish tannarxini 30-35 foizga qisqartirish va suv tejovchi texnologiyalar joriy etilgan maydonlar 1,5 mln gektarga yetkaziladi; - Xalqaro moliya tashkilotlari mablag lari hisobidan urug chilik tizimi ʻ ʻ tubdan modernizatsiya qilinib, iqlim o zgarishlariga mos, ekinlar urug chilik tizimi ʻ ʻ yo lga qo yiladi va sifatli, raqobatbardosh urug lik mahsulotlari ishlab chiqarish ʻ ʻ ʻ kengaytiriladi; - sohadagi barcha axborot tizimlari “Raqamli qishloq xo jaligi” ʻ 14 platformasida integratsiya qilinadi va mahsulot yetishtiruvchilarga “bir darcha” tamoyilida kompleks xizmat ko rsatish yo lga qo yiladi.ʻ ʻ ʻ 1.2. Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini yetishtirish va iqtisodiyotda tutgan o’rni Agrar-tadbirkorlik sohasida joriy yilda 55 ta agrosanoat klasterlari faoliyati tashkil etilib, jami klasterlar soni 669 taga yetkazildi. Bugungi kunda paxta- to qimachilik klasterlari 153 ta, g allachilik klasterlari 126 ta, meva-sabzavotchilik ʻ ʻ klasterlari 136 ta, sholichilik 41 ta, dorivorchilik 8 ta, chorvachilik 34 ta, qorako lchilik 46 ta, parrandachilik 11 ta, baliqchilik 38 ta va pillachilik 76 tani ʻ tashkil etmoqda. Klasterlar tomonidan sohaga 510 mln. dollar investitsiya jalb qilinib, paxtani qayta ishlash 65 foizga (2022-yilga nisbatan 832 ming tn yoki 123 foizga oshgan), g allani qayta ishlash 38 foizga (105 tn yoki 102 foizga), meva- ʻ sabzavotni qayta ishlash 92 foizga (110 ming tn yoki 111 foizga) yetkazilgan. Shuningdek, suv tejovchi texnologiyalar – 34,7 ming ga o rnatilib, jami 161,6 ʻ ming ga, yer maydonlarini lazerli — 45 ming ga tekislanib, jami 237 ming ga yetkazilgan. Qishloq xo jaligi texnikalari – 1,1 mingdan ortiq xarid qilinib, texnika ʻ bilan ta minlanish darajasi 92 foizni tashkil etgan. Ushbu tadbirlarni amalga ʼ oshirish hisobiga joriy yil hosili uchun 3,7 mln.tn paxta xomashyosi yetishtirilib, o rtacha hosildorlik 36,6 s/ga (2022-yilga nisbatan +2,7s/ga) erishilgan. Joriy ʻ yilning o zida 34 719 nafar (2022-yilga nisbatan 8 119 taga ko p) yangi ish ʻ ʻ o rinlari yaratilib, soxada jami 224 796 nafar ishchilarning bandligi ta minlangan. ʻ ʼ Joriy yil hosili uchun boshoqli don yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirishga klaster va fermer xo jaliklariga Jamg armadan 5 trln 52 mlrd so m (2022-yilga ʻ ʻ ʻ nisbatan 1,1 trln so mga ko p) imtiyozli kredit mablag lari ajratib berildi. Ushbu ʻ ʻ ʻ mablag lar ajratilishi natijasida 7,1 mln tonna (2022-yilga nisbatan 0,8 s/ga ko p) ʻ ʻ boshoqli don yetishtirildi. Ushbu kredit mablag larining 4 trln 766 mlrd so m ʻ ʻ (94%) so ndirildi. ʻ Paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun paxtato qimachilik klasterlariga Jamg armadan 9,8 trln so m (2022-yilga nisbatan ʻ ʻ ʻ 1,2 trln so mga ko p) imtiyozli kredit mablag lari ajratib berildi. ʻ ʻ ʻ Natijada 3,7 mln 15 tonna (2022-yilga nisbatan 3,5 s/ga ko p) paxta xomashyosi yetishtirildi. Shu bilanʻ birga, terim xarajatlarini moliyalashtirishga Jamg armadan 3,6 trln so m imtiyozli ʻ ʻ kreditlar ajratilib, klasterlar tomonidan 4,6 trln so m terimchilarga terim pullari ʻ to lab berildi. Meva-sabzavotchilik sohasida mahsulot yetishtirish va xarid qilish ʻ xarajatlarini moliyalashtirishga klasterlar va boshqa mahsulot yetishtiruvchilarga 322 mlrd so m mablag lar ajratilib, mahsulot yetishtiruvchi va eksportyor ʻ ʻ korxonalar tomonidan 285 mlrd so m (89%) o zlashtirildi. Shundan, 202 mlrd ʻ ʻ so m mahsulot yetishtirish uchun va 120 mlrd so m mahsulot xarid qilish uchun ʻ ʻ yo naltirildi. Buxoro viloyatidagi “BCT Cluster ʻ Agrokompleks” hamda Toshkent viloyatidagi “TST Agro Cluster” paxtato qimachilik klasterlariga “Better Cotton ʻ Initiative” xalqaro tashkiloti tomonidan maxsus litsenziya berildi. Bu klasterlarda yetishtirilgan paxta xom ashyosi ekologik jihatdan toza ekanligi xalqaro darajada tan olinganini tasdiqlaydi. “Better Cotton” dunyoning 26 ta mamlakatida faoliyat yuritayotgan bo lib, 330 dan ortiq brend va 3000 ta ʻ chakana sotuvchilar uning a zosi hisoblanadi. Ular “Yaxshilangan paxta” dasturi ʻ doirasida yetishtirilgan paxtani xarid qilish majburiyatini olgani klaster va fermerlar uchun qulay imkoniyatdir. BCI litsenziyasini olish oson emas. Buning uchun klasterlarda xom ashyo yetishtirishdan tortib, uni chuqur qayta ishlashning barcha bosqichlarida ekologik va ijtimoiy mas uliyat to liq bajarilishi shart. Klasterlar 2020-yildan buyon mazkur ʻ ʻ dasturning faol ishtirokchilari sifatida ushbu tamoyillarni to liq bajarib kelmoqda. ʻ Klasterlar tomonidan sohaga ilg or ilmfan yutuqlari, innovatsion texnologiyalar va ʻ zamonaviy agrotexnik tadbirlarning joriy qilinishi natijasida o rtacha hosildorlik ʻ 2016-yildagi 26,2 sentnerdan 2023-yilda 36,0 sentnerga yoki 37 foizga oshdi. Joriy yilda Yangi O zbekiston tarixida ilk marotaba 3,7 million tonna paxta xomashyosi ʻ yetishtirildi. 16 II .bob. O’zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligining o'rni, amalga oshirilgan islohatlar va yutuqlari 2.1. O zbekiston qishloq xo jaligida islohotlarʻ ʻ So nggi yillarda sohani barqarorligini ta minlash bo yicha qabul qilingan ʻ ʼ ʻ ko plab choratadbirlar, tarkibiy islohotlar o zining ijobiy natijalarini bermoqda. ʻ ʻ O tgan yil davomida, jiddiy muammolarga qaramay, bizning oziq-ovqat va qishloq ʻ xo jaligi tizimlarimiz mustahkam va barqaror bo lib qolmoqda. Bu esa shakllangan ʻ ʻ sektor tajribasi hamda ta minot zanjiri tuzilmalarining ishonchliligidan dalolat ʼ beradi. Pirovardida, iste molchilarimiz uchun keng turdagi yuqori sifatli, arzon ʼ qishloq xo jaligi va oziq-ovqat mahsulotlaridan muntazam foydalanish imkoniyati ʻ yaratilmoqda. Vazirlik qishloq xo jaligi va oziq-ovqat xavfsizligi sohasida yagona davlat ʻ siyosatini amalga oshiruvchi davlat boshqaruvi organi hisoblanishi O zbekiston ʻ Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 9-iyuldagi 571-son qarorining 1- ILOVAsi bilan belgilab qo yilgan. Ushbu vakolati doirasida vazirlik tomonidan ʻ 2019-2023-yillarda qishloq xo jaligi sohasiga doir 331 ta normativ-huquqiy ʻ hujjatlar qabul qilingan. Xususan, 2023-yilda agrar islohotlarni takomillashtirish bo yicha 14 ta ʻ qonun loyihasi, 17 ta Prezident Farmoni loyihasi, 22 ta Prezident Qarori loyihasi, 91 ta Hukumat Qarori loyihalari ishlab chiqilib, ulardan 55 tasi, jumladan 4 ta Qonun, 8 ta Prezident Farmoni, 16 ta Prezident Qarori, 26 ta Hukumat qarori normativ hujjatlar qabul qilindi. O zbekiston Respublikasining qonunlari: ʻ 1. 2023-yil 21-avgustdagi “Veterinariya to g risida”gi O zbekiston ʻ ʻ ʻ Respublikasi Qonuniga o zgartirishlar kiritish haqida O RQ-864-sonli qonuni. ʻ ʻ Ushbu Qonun bilan Samarqand veterinariya meditsinasi instituti — “Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar universiteti”ga o zgartirildi. Bu bilan sohaga kadrlar tayyorlash ko lami ʻ ʻ kengaytirish maqsad qilindi. 17 2. 2023-yil 23-oktyabrdagi “Yer to g risidagi qonunchilikʻ ʻ takomillashtirilishi munosabati bilan O zbekiston Respublikasining ayrim qonun ʻ hujjatlariga o zgartirish va qo shimchalar kiritish to g risida” O RQ-871 — sonli ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ qonuni. Mazkur Qonun ijara munosabatlari yanada kengayishiga, servitut belgilash bilan bog liq munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishga, yer egalari, yerdan ʻ foydalanuvchilar, yer uchastkalari ijarachilari va mulkdorlarining huquqlari ishonchli himoya qilinishiga xizmat qiladi. 3. 2023-yil 9-noyabrdagi “O simliklarni himoya qilish to g risida” O RQ- ʻ ʻ ʻ ʻ 877-sonli qonuni. Ushbu Qonunning maqsadi o simliklarni himoya qilish ʻ sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat bo lib, o simliklarni himoya ʻ ʻ qilish sohasidagi qonuniylik, inson sog lig i va atrof-muhit xavfsizligining ʻ ʻ ustuvorligi, tizimlilik va uzluksizlik, biologik usulni qo llash ustuvorligi, ochiqlik ʻ va shaffoflik kabi asosiy prinsiplar belgilab qo yildi. ʻ 4. 2023-yil 9-noyabrdagi “O zbekiston Respublikasining ayrim qonun ʻ hujjatlariga dehqon xo jaligini yuritish uchun ajratiladigan yer uchastkalarining ʻ o lchamini oshirishga qaratilgan o zgartirishlar va qo shimcha kiritish to g risida” ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ O RQ-876-sonli qonuni. Mazkur Qonun bilan O zbekiston Respublikasining Yer ʻ ʻ kodeksiga va “Dehqon xo jaligi to g risida”gi O zbekiston Respublikasi Qonuniga ʻ ʻ ʻ ʻ mamlakatning ayrim hududlarida chorva ozuqasi ekinlarini yetishtirish maqsadida dehqon xo jaligini yuritish uchun ajratiladigan yer uchastkalarining eng ko p ʻ ʻ o lchamini 1 gektardan 5 gektarga oshirishni nazarda tutuvchi o zgartirishlar va ʻ ʻ qo shimcha kiritildi. ʻ O zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari ʻ : 1. 2023-yil 10-yanvardagi “O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017- ʻ yil 15-dekabrdagi “tashqi bozorlarda mahalliy mahsulotlar eksport qilinishini rag batlantirish va raqobatdoshligini ta minlash yuzasidan qo shimcha ʻ ʼ ʻ choratadbirlar to g risida”gi PF-5286-son farmoniga o zgartirish kiritish ʻ ʻ ʻ to g risida” PF-1-sonli farmoni. Respublikada parrandachilikni yanada ʻ ʻ rivojlantirish, bedana go shti yetishtirishni sanoatlashtirish hamda mahalliy ʻ 18 tadbirkorlik subyektlarining eksport salohiyatini kengaytirishni qo llab-quvvatlashʻ ko zda tutildi. ʻ 2. 2023-yil 10-yanvardagi “Paxtato qimachilik klasterlari faoliyatini ʻ qo llabquvvatlash, to qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatini tubdan isloh qilish ʻ ʻ hamda sohaning eksport salohiyatini yanada oshirish chora-tadbirlari to g risida” ʻ ʻ PF-2-sonli farmoni. Mazkur Farmon bilan keyingi besh yilda paxta tolasini chuqur qayta ishlash orqali yuqori qo shilgan qiymatli tayyor mahsulotlar, to qimachilik mahsulotlari ʻ ʻ ishlab chiqarish hajmini 2,1 baravarga va eksport ko rsatkichini 2,6 baravarga ʻ oshirishni ta minlash hamda gilam va uy to qimachilik mahsulotlari ishlab ʼ ʻ chiqarishni yangi bosqichga olib chiqish maqsadida: -Tiklanish va taraqqiyot jamg armasi tomonidan gazlama, trikotaj mato va tayyor tikuv-trikotaj ʻ mahsulotlari eksport qiluvchi korxonalarni uzluksiz, jumladan revolver kreditlash asosida aylanma mablag bilan ta minlash uchun Eksportni rag batlantirish ʻ ʼ ʻ agentligi huzuridagi Eksportni qo llabquvvatlash jamg armasiga, uning ʻ ʻ buyurtmasiga asosan 2023-yilda 100 million AQSH dollari va 2024-yilda 150 million AQSH dollari miqdoridagi mablag lar 2024- yil avgustdan boshlab 2026- ʻ yil 1-yanvarga qadar qaytarish sharti bilan yillik 4 foiz stavkada ajratilishi; - Tijorat banklarida, ularning buyurtmasiga asosan 50 million AQSH dollari miqdorida, 10 yil muddatga, 3 yillik imtiyozli davr bilan yillik 4 foiz stavkada va qolgan davr uchun yillik 5 foiz stavkada quyidagi mezonlar bo yicha gazlama, ʻ gilamchilik, bo yash-pardozlash, tayyor tikuv-trikotaj mahsulotlari ishlab chiqarish ʻ loyihalariga kredit liniyalari ochilishi; - Andijon, Namangan va Qashqadaryo viloyatlarida to qimachilikka ixtisoslashgan kichik sanoat zonalari hamda ʻ Toshkent viloyatida to qimachilik va charm sanoati mahsulotlarini chuqur qayta ʻ ishlashga ixtisoslashgan industrial texnopark hududlari; - 2026-yil 1-oktyabrga qadar to qimachilik va tikuv-trikotaj korxonalari tomonidan O zbekiston ʻ ʻ Respublikasi hududiga olib kirishda bojxona bojidan ozod qilinadigan ayrim tovarlar ro yxati belgilab berildi. ʻ 19 2.2. Xorijiy mamlakalar va nufuzli xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilgan loyihalar 326 nafar yangi ishchi o rinlari yaratildi. Yangi uzilgan qishloq xo jaligiʻ ʻ mahsulotlarini iste molchilarga tez ravishda yetkazib berish, qayta ishlash orqali ʼ qo shimcha qiymatni yaratish, sohada xususiy sektor ulushini oshirish orqali oziq- ʻ ovqat xavfsizligi ta minlash yo nalishida Hukumatimiz tomonidan qator chora- ʼ ʻ tadbirlar amalga oshirildi. Oziq-ovqat mahsulotlarini bir joyning o zida ʻ yetishtirish, yig ish, saqlash, qayta ishlash, tashish va sotish imkonini beruvchi ʻ Agrologistika markaz(ALM)larini barpo etish shular jumlasidan. 2023-yilda Respublika bo yicha faoliyat yuritayotgan ALM soni 78 taga yetkazildi. ʻ O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi Faktlar va tendensiyalar 2023-yil mamlakalar va nufuzli xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilgan loyihalar ekiston Respublikasi Prezidenti Mirziyoyev 2023-yil 16-oktyabr kuni Respublikasiga tashrifi chog ida ikki barlari oziq-ovqat mahsulotlari, tayyor ik ʻ mahsulotlari ishlab chiqarish, gik klasterni yaratish va boshqa sohalarda kooperatsiyani htirish va kengaytirishdan o zaro r ekanini qayd etdilar. Tashrif shu ʻ yo nalishlarda bir qator muhim bitimlar, jumladan O zbekiston-Xitoy t parkini ʻ ʻ tashkil etish to g risida; n-Xitoy biotexnologik klasterini tashkil risida bitimlar ʻ ʻ ʻ imzolandi. Bundan O zbekiston Parrandachilik uyushmasi chorvachilik uyushmasi ʻ o rtasida hilik sohasida, O zbekiston asi “Ozcharmsanoat” uyushmasi va rm ʻ ʻ sanoati assotsatsiyasi o rtasidagi O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat ʻ ʻ Mirziyoyev 2023-yil 16-oktyabr kuni Xitoy Xalq Respublikasiga tashrifi chog ida ʻ ikki davlat rahbarlari oziq-ovqat mahsulotlari, tayyor to qimachilik mahsulotlari ʻ ishlab chiqarish, biotexnologik klasterni yaratish va boshqa ko plab sohalarda ʻ kooperatsiyani chuqurlashtirish va kengaytirishdan o zaro manfaatdor ekanini qayd ʻ etdilar. Tashrif davomida shu yo nalishlarda bir qator muhim iqtisodiy bitimlar, ʻ jumladan O zbekiston-Xitoy agrosanoat parkini tashkil etish to g risida; ʻ ʻ ʻ O zbekistonXitoy biotexnologik klasterini tashkil etish to g risida bitimlar ʻ ʻ ʻ imzolandi. Bundan tashqari, O zbekiston Parrandachilik uyushmasi va Xitoy ʻ chorvachilik uyushmasi o rtasida parrandachilik sohasida, O zbekiston ʻ ʻ 20 Respublikasi “Ozcharmsanoat” uyushmasi va Xitoy charm sanoati assotsatsiyasi o rtasidagi hamkorlik bo yicha tarmoq memorandumlari imzolandi. ʻ ʻ O zbekiston Respublikasi Prezident Shavkat Mirziyoyev 30-noyabr kuni ʻ O zbekiston Respublikasi bilan Qirg iz Respublikasi o rtasidagi davlat ʻ ʻ ʻ chegarasining alohida uchastkalari to g risidagi shartnoma hamda Andijon ʻ ʻ (Kampirobod) suv omborining suv resurslarini birgalikda boshqarish to g risidagi ʻ ʻ bitimni ratifikatsiya qilishga oid qonunlarni imzoladi. O zbekiston Respublikasi ʻ bilan Qirg iz Respublikasi o rtasidagi davlat chegarasining alohida uchastkalari ʻ ʻ to g risidagi shartnoma 13 ta moddadan iborat. Unda o zbek-qirg iz Davlat ʻ ʻ ʻ ʻ chegarasining 35 ta uchastkadagi umumiy uzunligi 302,29 km bo lgan chizig i ʻ ʻ belgilandi. O zbekistonga 4957 gektardagi Andijon suv ombori hududi hamda ʻ to g onga xizmat ko rsatish va uni muhofaza qilish uchun qo shimcha 19,5 gektar ʻ ʻ ʻ ʻ yer maydoni o tkaziladi, Qirg izistonga esa kompensatsiya tarzida 1019 gektar ʻ ʻ yaylov yerlari berilishi belgilandi. Shuningdek, Qirg izistonga Andijon suv ʻ omborining qurilmay qolgan Kampirobod chap qirg oq kanali uchun “G ovasoy” ʻ ʻ uchastkasidan 12 849 gektar yer maydoni kompensatsiya tarzida beriladi. Bunda, Qirg iziston tomoni “G ovasoy” daryosining tabiiy oqimiga to sqinlik qiladigan ʻ ʻ ʻ gidrotexnik va boshqa inshootlarni qurmaslik, suvning texnik ifloslanishiga yo l ʻ qo ymaslik majburiyatini oldi. ʻ Andijon suv omborining suv resurslarini birgalikda boshqarish masalalasi va So x tumanidagi “Chashma” bulog i joylashgan uchastka alohida shartnomalar ʻ ʻ bilan tartibga solinishi kelishib olindi. Andijon suv ombori suv resurslarini birgalikda boshqarishning huquqiy asoslari yaratiladi. 2,5 million tonna qishloq xo jaligi mahsulotlarini yetishtirish va 500 million dollar miqdoridagi ʻ mahsulotlarni eksport qilish uchun 8 mingga yaqin fermer xo jaliklarini suv bilan ʻ uzluksiz ta minlash imkoniyati paydo bo ladi. O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi ʻ ʻ Faktlar va tendensiyalar 2023-yil O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat ʻ Mirziyoyev 2023-yil 16-18-yanvar kunlari Singapur Respublikasiga tashrif buyurdi. Tashrif davomida Prezidentimiz Singapurning yetakchi kompaniya va 21 tashkilotlari rahbarlari bilan uchrashuv o tkazdi. Tadbirda Singapur mehnat vaziriʻ – savdo va sanoat ikkinchi vaziri Leng Si Tang, Singapur biznes federatsiyasi raisi Ming Yan Lim, ushbu mamlakatning Indorama, Meinhardt group, CPG Corporation, Changi Airports, Singapur menedjmentni rivojlantirish instituti, TMC Academy, Virtus Health kabi 15 ta yirik kompaniyalari rahbarlari ishtirok etdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev uchrashuv ishtirokchilarini qutlab, uning yangi 2023-yildagi ilk tashrifi aynan Singapurga bo layotgani O zbekistonning ushbu ʻ ʻ mamlakat bilan mustahkam va o zaro manfaatli munosabatlarni yo lga qo yishga ʻ ʻ ʻ alohida e tiboridan dalolat ekaniga e tibor qaratdi. O zbekiston-Singapur biznes ʻ ʻ ʻ forumining natijalari mamnuniyat bilan qayd etildi: uning doirasida umumiy qiymati qariyb 5 milliard dollarlik yangi investitsiya, savdo va moliyaviy kelishuvlar imzolandi.Singapur kompaniyalarining ilg or tajribasi bizda katta ʻ qiziqish uyg otmoqda, - dedi davlatimiz rahbari. – Ishonchim komilki, singapurlik ʻ hamkorlarning innovatsiya va texnologiyalari O zbekistonning resurslari va kadrlar ʻ salohiyatiga qo shilsa, bo lajak qo shma loyihalar barqaror rivojlanadi. ʻ ʻ ʻ O zbekiston Singapur tadbirkorlarini zarur ishlab chiqarish infratuzilmasi bilan ʻ ta minlash, imtiyozlar va kafolatli xaridlar shaklida keng qo llab-quvvatlash, ʻ ʻ boshqa ko mak choralarini taqdim etishga tayyor ekani bildirildi. O zbekiston ʻ ʻ Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2023-yil 16-18-yanvar kunlari Singapur Respublikasiga tashrif buyurdi. Tashrif davomida Prezidentimiz Singapurning yetakchi kompaniya va tashkilotlari rahbarlari bilan uchrashuv o tkazdi. Tadbirda Singapur mehnat vaziri ʻ – savdo va sanoat ikkinchi vaziri Leng Si Tang, Singapur biznes federatsiyasi raisi Ming Yan Lim, ushbu mamlakatning Indorama, Meinhardt group, CPG Corporation, Changi Airports, Singapur menedjmentni rivojlantirish instituti, TMC Academy, Virtus Health kabi 15 ta yirik kompaniyalari rahbarlari ishtirok etdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev uchrashuv ishtirokchilarini qutlab, uning yangi 2023-yildagi ilk tashrifi aynan Singapurga bo layotgani O zbekistonning ushbu ʻ ʻ mamlakat bilan mustahkam va o zaro manfaatli munosabatlarni yo lga qo yishga ʻ ʻ ʻ alohida e tiboridan dalolat ekaniga e tibor qaratdi. O zbekiston-Singapur biznes ʻ ʻ ʻ 22 forumining natijalari mamnuniyat bilan qayd O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi Faktlar va tendensiyalar 2023-yil O zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkatʻ Mirziyoyev 2023-yil 16-18-yanvar kunlari Singapur Respublikasiga tashrif buyurdi. Tashrif davomida Prezidentimiz Singapurning yetakchi kompaniya va tashkilotlari rahbarlari bilan uchrashuv o tkazdi. Tadbirda Singapur mehnat vaziri ʻ – savdo va sanoat ikkinchi vaziri Leng Si Tang, Singapur biznes federatsiyasi raisi Ming Yan Lim, ushbu mamlakatning Indorama, Meinhardt group, CPG Corporation, Changi Airports, Singapur menedjmentni rivojlantirish instituti, TMC Academy, Virtus Health kabi 15 ta yirik kompaniyalari rahbarlari ishtirok etdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev uchrashuv ishtirokchilarini qutlab, uning yangi 2023-yildagi ilk tashrifi aynan Singapurga bo layotgani O zbekistonning ushbu ʻ ʻ mamlakat bilan mustahkam va o zaro manfaatli munosabatlarni yo lga qo yishga ʻ ʻ ʻ alohida e tiboridan dalolat ekaniga e tibor qaratdi. ʻ ʻ O zbekiston-Singapur biznes forumining natijalari mamnuniyat bilan qayd ʻ etildi: uning doirasida umumiy qiymati qariyb 5 milliard dollarlik yangi investitsiya, savdo va moliyaviy kelishuvlar imzolandi.Singapur kompaniyalarining ilg or tajribasi bizda katta qiziqish uyg otmoqda, - dedi ʻ ʻ davlatimiz rahbari. – Ishonchim komilki, singapurlik hamkorlarning innovatsiya va texnologiyalari O zbekistonning resurslari va kadrlar salohiyatiga qo shilsa, ʻ ʻ bo lajak qo shma loyihalar barqaror rivojlanadi. ʻ ʻ O zbekiston Singapur tadbirkorlarini zarur ishlab chiqarish infratuzilmasi ʻ bilan ta minlash, imtiyozlar va kafolatli xaridlar shaklida keng qo llab-quvvatlash, ʻ ʻ boshqa ko mak choralarini taqdim etishga tayyor ekani bildirildi. etildi: uning ʻ doirasida umumiy qiymati qariyb 5 milliard dollarlik yangi investitsiya, savdo va moliyaviy kelishuvlar imzolandi. Singapur kompaniyalarining ilg or tajribasi bizda ʻ katta qiziqish uyg otmoqda, - dedi davlatimiz rahbari. – Ishonchim komilki, ʻ singapurlik hamkorlarning innovatsiya va texnologiyalari O zbekistonning ʻ resurslari va kadrlar salohiyatiga qo shilsa, bo lajak qo shma loyihalar barqaror ʻ ʻ ʻ rivojlanadi. O zbekiston Singapur tadbirkorlarini zarur ishlab chiqarish ʻ infratuzilmasi bilan ta minlash, imtiyozlar va kafolatli xaridlar shaklida keng ʻ 23 qo llab-quvvatlash, boshqa ko mak choralarini taqdim etishga tayyor ekaniʻ ʻ bildirildi. Yurtimizdagi islohotlar xorijiy hamkorlar orasida O zbekistonning ishonchli ʻ va barqaror sherik sifatidagi mavqeini mustahkamlashga qaratilganini ta kidlab, ʻ Prezident Shavkat Mirziyoyev singapurlik ishbilarmonlarni o zaro manfaatli ʻ hamkorlik uchun ochilayotgan imkoniyatlardan foydalanish va iqtisodiyotimizga faol investitsiya kiritishga chaqirdi. 2023-yilda oziq-ovqat mahsulotlari bo yicha INI 109,7 % darajasida, ʻ nooziqovqat mahsulotlar bo yicha 107,7 %, pullik xizmatlar bo yicha 108,7 % ʻ ʻ darajasida qayd etilib,o rtacha oyliko sish sur atimos ravishda 0,8%, 0,6% va 0,7 ʻ ʻ ʻ %ni tashkil etdi. Oziq-ovqat mahsulotlari narx o zgarishlarining kuzatiladigan ʻ barcha tovarlar va xizmatlarni 2023-yil dekabridagi qisqa muddatli yig ma INI ʻ o sish sur atiga umumiy ta siridagi hissasi 45,2 % ga, nooziq-ovqat mahsulotlar va ʻ ʻ ʻ xizmatlar hissasi 27,4%ga to g ri keldi. ʻ ʻ Hisob-kitoblarga ko ra, oziq-ovqat mahsulotlari hissasiga uchta yirik ʻ guruhlarning 2022-yil dekabriga nisbatan yig ma INI o sish sur atiga jami ʻ ʻ ʻ ta sirining 46,8%i to g ri keldi (bir yil avval ushbu ko rsatkich 53,9%ni tashkil ʻ ʻ ʻ ʻ etgan). Xizmatlar narxlarining ta siri uchta asosiy guruhlar orasida eng past bo ldi ʻ ʻ va uning ulushi 22,9%ni (o tgan yili15,7%) tashkil etdi. Shunday qilib, oziq ovqat ʻ mahsulotlarining narx o zgarishlari hisobiga 2023-yil uchun yig ma INI 4,10 f.d. ʻ ʻ o sgan bo lsa, nooziqovqat mahsulotlar va xizmatlardagi narx o zgarishlari ʻ ʻ ʻ hisobiga jami 4,67 f.d. o sdi. ʻ 2023-yilning dekabrida “Donli ekinlar va yorma mahsulotlari” (109,7 % ga131,3%),“Yog larva moylar” (90,3 % ga 110,9%), “Sabzavotlar, ildizmevalilar ʻ va dukkaklilar” (98,6 % ga 112,9 %) va “Shakar, qandolat mahsulotlari vadesertlar” (109,0% ga 124,6 %) guruhlaridayilliknisbatdagi INI 2022-yilning dekabridagi mos ko rsatkichdan sezilarli darajada past bo ldi. Mevalar va ʻ ʻ yong oqlar esa, aksincha 2023-yilda bir yil avvalgiga qaraganda sezilarli ʻ qimmatlashdi. 24 Xulosa Mehnat taqsimotining ilk bosqichida faqat ikki tarmoq - chorvachilik va dehqonchilik mavjud bo‘lgan. Keyinchalik dehqonchilik va chorvachilik ichida mahsulot ishlab chiqarishning mustaqil tarmoqlari (paxtachilik, g ‘allachilik, sabzavotchilik, bog‘dorchilik, chorvachilikda esa qo‘ychilik, yilqichilik kabilar) ajralib chiqdi. Iqtisodiy ahamiyatiga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi tarmoqlari asosiy, qo‘shim cha va yordamchi tarmoqlarga b o‘linadi. Asosiy tarmoqlar deyilganda xo‘jalik iqtisodiyotida muhim rol o ‘ynaydigan va tovar mahsulotda eng ko‘p taqqoslama og‘irlikka ega bo‘lgan tarmoqlar tushuniladi. Qishloq xo‘jaligi korxonalarilarining oqilona ixtisoslashuvi quyidagi tamoyillarga asoslanadi. - minimal mehnat va mablag1 sarfi bilan maksimal daromad olish uchun raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarish; - tuproq-iqlim sharoitini hisobga olish; - texnologiya va tashkiliy tomondan bir-biriga bog‘liq tarmoqlami ustuvor rivojlantirish, paxtachilik, g‘allachilik, bog‘dorchilik va asalarichilik, issiqxona va ochiq tuproqdagi sabzavotchilik ishlab chiqarishi (parrandachilik, bog‘dorchilik va sabzavotchilik, ikkala tarmoq ham sermehnat, lekin bulam ing qo‘shib olib borilishi iqtisodiy jihatdan oqlangan); - qishloq xo‘jaligi ekin yerlaridan oqilona foydalanish va tuproq unumdorligini oshirish; - mehnat resurslari va texnika vositalaridan samarali foydalanish; - ishlab chiqarishning m avsum iyligini yengillashtirish va yil davomida pul mablag‘larming maqbul holda tushishini ta’minlash Unumdor tuproqqa mexanizatsiyalash (mashinalar tizimi) ulkan ta’sir etadi. Mashinalardan oqilona foydalanish tuproqda namlik yig'ilishiga, havo va issiqlik tartibi to'g'rilanishiga, dalaning ifloslanishiga qarshi kurashga, qishloq xo'jaligi ishlarini optimal muddatlarda o'tkazishga yordam beradi. Qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishini kompleks mexanizatsiyalash o'simlikchilikda mehnat unumdorligini oshiradi. Qishloq xo'jaligi tovar ishlab chiqaruvchilariga texnik xizmat ko'rsatish, 25 hamma turdagi qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun ma’lum maqsadlami ko'zda tutadigan mintaqaviy dasturlar ishlab chiqiladi. Dehqonchilik tizimi mineral va organik o'g'itlami qo'llashni ko'zda tutadi. Kiritiladigan o'g'itlar dozasi ko'paytirilgan sug'oriladigan yerlarda o'g'itni yuqori darajada qoplash kuzatiladi. Qisqa muddatlarda qishloq xo'jaligi ekinlari hosildorligini oshirish imkoni bo'lgan intensiv texnologiyalarda ishlab chiqarish xarajatlari strukturasida o'g'it va o'simliklarni himoya qilish vositalarining ulushi ortishi (masalan, paxta va g'alla ekinlari bo'yicha 1,5 dan 3,5 martagacha) ko'zda tutiladi. Hozirgi paytda o‘g‘itlar qiymati yuqorililigi bilan bog‘liq holda ularning qoplanishi normativdan 60% ni tashkil etadi, shu bois muhim masala optimal usullar va ulami kiritish muddatlari, ozuqa elementlari nisbati to‘g‘riligi muhim masala hisoblanadi. O'g'itlashning pasayishi tuproqdan ozuqa moddalar to‘liq chiqmasligiga sabab bo'ladi. Tuproqda chirindi va ozuqa moddlalarining defitsitsiz balansini yaratish uchun 1 ga shudgorlanadigan ekin maydoniga har yili 7-8 t organik modda zarur. Dehqonchilik tizimida urug'chilik tizimi katta rol o'ynaydi, chunki urug'ning sifati past bo'lsa, qishloq xo'jalik mahsulotlari sezilarli darajada to'liq bo'lmaydi. Mamlakatimizda u yoki bu tuproq iqlimiga moslashtirilgan minglab nav va gibridlar yaratilgan va ishlab chiqarishga joriy etilgan. Biroq, urug'chilikning yaxshi tashkil etilmaganligi, urug'chilik xo'jaliklari birinchi va ikkinchi reproduksiyadagi yaxshi urug'lar bilan ta’minlanmaganligi tufayli rayonlashtirilgan sifatli urug'larga talab to'liq qondirilmayotir. 26 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Maletskiy E.G. Qishloq xo'jaligi samaradorligini oshirishda investitsiyalarning roli haqida.// Qishloq xo'jaligi va qayta ishlash korxonalari iqtisodiyoti. - 2001 yil #9 2. Topsahalova F.M. Qishloq xo‘jaligining jozibadorligini oshirish sharti sifatida investitsiya mexanizmini takomillashtirish. // Moliya va kredit. - 2003 yil #1 3. Paraxin Yu. Agrosanoat kompleksiga investitsiyalar: holati va istiqbollari. // APK: iqtisodiyot, menejment. - 2002 yil #10 4. Bykov A. Qishloq xo'jaligi korxonalarida investitsiya jarayonini faollashtirish. // APK: iqtisodiyot va menejment. - 2003 yil #2 5. Zaruk N.F. Integratsiyalashgan qishloq xo'jaligi tuzilmalarida investitsiya siyosatining xususiyatlari. // Qishloq xo'jaligi va qayta ishlash korxonalari iqtisodiyoti. - 2002 yil #11 6. Tkachev A. Qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishini investisiyaviy boshqarish mexanizmi. // O’zbekiston qishloq xo'jaligi iqtisodiyoti. - 2002 yil #6 7. Korobeinikov M.M. Qishloq xo'jaligiga sarmoya kiritish jarayonini takomillashtirish yo'llari.// EKO. - 2001 yil #12 8. Maletskiy E.G. Qishloq xo'jaligida investitsiyalarning o'rni va roli. // Agrosanoat majmuasida fan va texnika yutuqlari. - 2001 yil #7 9. Murashev A.S. Agrosanoat majmuasiga xorijiy investitsiyalar. // Sut sanoati. - 2000 #4 10. Sergunov V.S. Aidukov T.V. Agrosanoat majmuasiga maqsadli investitsiya dasturlari. // Oziq-ovqat sanoati. - 1999 yil 2001. - 1 fevral Internet Veb sahifalari 1. http://www.usda programs 2. http://www.iuf.ru/ 3. http://geliopax.tele-kom.ru 4. http://www.usaidmicro.org 27

MUNDARIJA

I.BOB. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarkibi va tarmoqlari haqida umumiy ma’lumotlar

1.1. O’zbekiston qishloq xo’jaligi tarmoqlar geografiyasi

1. 2. Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini yetishtirish va iqtisodiyotda tutgan o’rni

II .bob. O’zbekiston Respublikasida qishloq xo'jaligining o'rni, amalga oshirilgan islohatlar va yutuqlari

2.1. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligida islohotlar

2.2. Xorijiy mamlakalar va nufuzli xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilgan loyihalar

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Купить