Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 28.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekiston redpublikasining ta’lim tizimi. kadrlar rayyorlash milliy modeli

Купить
O’ZBEKISTON REDPUBLIKASINING TA’LIM TIZIMI. KADRLAR RAYYORLASH MILLIY MODELI Reja: 1. Ta’lim tizimining tuzlishi va uning ish mazmuni. 2. Ta’lim sohasida davlat siyosatining asosiy prinsiplari. 3. Maktabgacha va umumiy o’rta ta’lim. 4. O’rta maxsus kasb-hunar ta’limi va oliy ta’lim mazmuni. 5. Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim va kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash. 6. Maktabdan tashqari ta’lim. Ta’lim tizimi deb muayyan mamlakatning ichki va tashqi siyosatiga ta’sir ko’rsatuvchi hamda ma’lum bir qoidalar asosida tashkil etilgan barcha ta’lim- tarbiya muassasalarining tuzilishiga aytiladi. O’zbekistonda ta’lim tizimi mamlakatning barcha fuqarolariga ta’lim, tarbiya berish kasb-hunar o’rgatishning asoslarini belgilaydi hamda har kimning bilim olishdan iborat konstitusiyaviy huquqlarini ta’minlashga qaratilgan. Ta’lim tizimi asosida barcha fuqarolar o’zlarining xohishlariga qarab, umumiy, o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim va mutaxassisliklarni egallashlari uchun keng imkoniyatlar yaratilgan. O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimi quyidagilarni o’z ichiga oladi: Davlat ta’limi standartlariga muvofiq ta’lim dasturini amalga oshiruvchi davlat va nodavlat ta’lim muassasalari; Ta’lim tizimining faoliyat ko’rsatishini va rivojlanishini ta’minlash uchun zarur bo’lgan tadqiqot ishlarini bajaruvchi ilmiy pedagogik muassasalar; Ta’lim sohasidagi davlat boshqaruv organlari, shuningdek, ularga qarashli korxonalar, muassasalar va tashkilotlar. O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimi yagona va uzluksizdir. I. Barcha ta’lim muassasalari davlat ta’lim standartlari asosida tashkil etiladi va nazorat qilinadi. Ta’lim standartlariga muvofiq ta’lim dasturlarini amalga oshiruvchi davlat va nodavlat muassasalari shaklida olib boriladi. Davlat muassasalari O’zbekiston xukumatining mablag’i hisobidan tashkil qilinadi ya’ni barcha amalga oshiriladigan o’quv ishlari, amaliyotlar, o’quv-moddiy baza, kadrlarga tulanadigan va boshqa mablag’lar davlat tomonidan ta’minlanadi. O’qiydigan o’quvchi talabalarga stipendiya, yotoqxona va boshqa tomondan ijtimoiy himoyalanadi. Nodavlat ta’lim muassasalari esa nodavlat tashkilotlar, xo’jaliklar, dehqon- fermer, qo’shma korxonalar, fuqaro, homiylar yoki xorijiy tashkilotlari tomonidan tashkil etaladi. Barcha o’quv-tarbiyaviy ishlar, kadrlar tayyorlash o’sha homiylarning mablag’i hisobidan tashkil qilinadi. Ammao ta’lim mazmuni davlat ta’lim standartlari talabalariga javob berishi talab etiladi. II. Ta’lim tizimining faoliyat ko’rsatish va rivojlanishni ta’minlash uchun zarur bo’lgan tadqiqot ishlarini bajaruvchi ilmiy-pedagogik muassasalarga esa quyidagilar: ta’lim tizimining rivojlanishini ta’minlovchi ilmiy tadqiqot institutlari, laboratoriyalar, oliy o’quv yurtlarining ilmiy ishlarini muvofiqlovchi xodimlar, ilmiy-pedagogik faoliyat bilan shug’ullanuvchi pedagoglar, professorlar va boshqalar kiradi. Masalan, Pedagogika, psixologiya, kimyo, matematika, fizika va hokazo. Bu muassasalarxalq xo’jaligining qaysi sohalari bo’lishidan qat’iy nazar shu sohalar bo’yicha tadqiqot ishlari bilan shug’ullanadi. Oqibatda ta’lim tizimi rivojlanadi va davlatga, jamiyatga naf keltiradi. III. Ta’lim sohasidagi davlat boshqaruv organlari, shuningdek ularga qarashli korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga esa quyidagilar kiradi: Tarmoq sohalaridagi vazirliklar, viloyat xokimiyat boshqaruv organlari, tuman xalq ta’limi bo’limi, maktablarning rahbarlari, maktablar, bolalar bog’chalari, uylari, dam olish sanatoriyalar, kutubxona, texniklar, tabiatshunoslar, temiryo’l stansiyalar va hokazo. IV. O’zbekiston Respublikasining ta’lim tizimi yagona va uzluksizdir talabi esa O’zbekistonda ta’lim tizimi bitta, o’ziga xos, mos shuning uchun u yagona degan ma’no tushunilishi kerak. O’zbekiston ta’lim tizimi boshqa davlatlardan nusxa olmasdan, o’z tajribasi va boshqa rivojlangan mamlakatlar tajribasidan foydalangan holda ishlab chiqilgan va hayotda qo’llanilmoqda. O’zbekiston Respublikasi ta’lim tizimining uzluksizligi deyilganda barcha fuqarolarga ma’lumot ixtisoslik berilishida uzluksizlik, o’zaro bog’liklik saqlangan bo’lib u darajasiga qarab biror mutaxassislikni tayyorlashni nazarda tutadi. Barcha ta’lim muassasalari o’zaro uzviy uyg’unlikda bog’langan. Masalan, Umumiy o’rta ta’lim bilan o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limning bog’lanishini ko’rsatish mumkin. O’quvchi avval umumiy o’rta ta’limni oladi, so’ng esa o’rta maxsus kasb-hunar ta’limida davom ettiradi va hokazo. Ta’lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari Ta’lim O’zbekiston Respublikasi ijtimoiy taraqqiyoti sohasida ustvor deb e’lon qilinadi. Ta’lim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:  ta’lim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xarakterda ekanligi;  ta’limning uzluksizligi va izchilligi;  umumiy o’rta, shuningdek o’rta maxsus kasb-hunar ta’limining majburiyligi;  o’rta maxsus kasb-hunar ta’limi yo’nalishini: akademik lisey yoki kasb- hunar kollejda o’qishni tanlashning ixtiyoriyligi;  ta’lim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi;  davlat ta’limi standartlari doirasida ta’lim olishning hamma uchun ochiqligi;  ta’lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv;  bilimli bo’lishni va iste’dodni rag’batlantirish;  ta’lim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uyg’unlashtirish. O’zbekistonda ta’lim ¤zbekistonning ijtimoiy taraqqiyotini ta’minlovchi ustvor sohasi deb e’lon qilingan. Haqiqatan ham davlatning rivojlanishida ta’lim sohasi ustuvordir. Chunki O’zbekistonning jahon hamjiyatida o’z obro’li o’rnini egallash vazifasini faqat ta’lim sohasi hal etadi. Xalq xo’jaligining qaysi yo’nalishida faoliyat ko’rsatuvchi kadr ta’lim olmog’i shart. Shuning uchun u kim, qayerda, qanday sohada ishlashidan qat’iy nazar ta’lim olish orqaligina shunday mutaxassislikni egallashi mumkin. Shuning uchun hukumatimiz ta’lim tizimiga milliy daromadning 10% ni sarflamoqda. Bu haqda bobomiz M. Behbudiyning “Dunyoda turmoq uchun dunyoviy fan va ilm lozimdir, zamona ilmi va fanidan bebahra millat boshqalarga paymol bo’lur”, - deb aytgan so’zlari bag’oyat qimmatli. Ta’limning inson, jamiyat rivojlanishidagi ahamiyati haqida Imom Al- Buxoriy “Dunyoda ilmdan boshqa najot yo’q va bo’lmag’ay”, - deb bejiz ta’kidlamagan. Ta’lim sohasidagi davlat siyosatining har bir prinsipi barkamol insonni shakllantirishda ta’lim xodimlari, muassasalar oldiga oshirilgan talablar quyiladi, oqibatda malakali kadrlar tayyorlash maqsadi uchun xizmat qiladi. Ularning har birini qisqacha tahlil qilib o’rganamiz. Birinchi prinsipda ta’lm-tarbiyada insonparvarlik ya’ni u odamning manfaati uchun tashkil qilinadi, uning huquqlarini demokratik qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshirilish nazarda tutiladi. Ikkinchi prinsipda barcha ta’lim turlarining uzluksizligi va izchil olib borilishi nazarda tutilgan. Ta’limda maqsad asosida o’zi tanlagan sohani u yoki bu darajaga erishishda bu prinsipga amal qilib erishish mumkinligi nazard tutilgan. Uchinchi prinsipda har bir fuqaroning umumiy o’rta, o’rta maxsus, kasb- hunar ta’limi olishda majburiyligi qonun bilan asoslangan va uni bajarishi ta’minlangan. To’rtinchi prinsipda yuqoridagi ta’limda ta’lim olishni tanlashning ixtiyoriyligi belgilangan. Hyech kim birovning qistovi bilan emas, balki o’z ixtiyori bilan tanlash huquqi kafolatlangan. Beshinchi prinsipda ta’lim tizimining dunyoviy bilimlarni o’qitish, o’rgatish g’oyasi ilgari surilgan. Faqat inson manfaati uchun kerakli dunyoviy bilimlar o’quvchilarg o’qitilishi asoslangan. Oltinchi prinsipda o’rgatiladigan ta’lim davlat standartlari doirasida ta’lim olishning hamma uchun ochiqligi huquqiy kafolatlangan. Fuqarolarga foydasi tegmaydigan bilimlar o’qitish cheklangan. Yettinchi prinsipda o’quvchilarga ta’lim berishda dasturlarni tanlashga yagona yondashuv nazarda tutilgan. Masalan, umumiy o’rta ta’lim yoki oliy ta’lim dasturlari bir yagona maqsadni nazarda tutadi, ya’ni o’qish vaqti, mazmuni, soatlari, yagona tarzda belgilangan. Yana mazkur ta’limni amalga oshirishda tabaqalashtirilgan yondashuv deyilganda ba’zan o’quvchilarning xohishlari hisobga olinib kuchaytirib o’qitiladigan muassasalar faoliyati asoslanib shunday imkoniyat yaratish nazarda tutilgan. Yuqoridagi har ikki talab O’zbekistonning barcha shu tipdagi muassasalarida yagona tartibda amalga oshirishi ta’minlanadi. Sakkizinchi prinsipda ta’lim olishda qatnashuvchi o’quvchilarning bilimli bo’lishi va iste’dodini taraqqiy ettirishi, rag’batlantirishi nazarda tutilgan. Masalan, a’lo bahoga o’qiydigan o’quvchilar, talabalar xukumat tomonidan moddiy va ma’naviy rag’batlantirishi amalga oshirilishi belgilab berilgan. Stipendiya, yo’llanmalar va boshqa mukofot shakllari asoslab ko’rsatilgan. Uni bajarishi davlat siyosatligi belgilangan. To’qqizinchi prinsipda tizimini boshqaruvining davlat va jamoat tajribasi uyg’un uzviy bog’liq holda joriy etilishi nazarda tutilgan. Bu prinsip o’z navbatida davlatni demokratik tamoyillar asosida huquqiy boshqarishga fuqarolarni tayyorlashni nazarda tutadi. Umuman, ta’lim sohasidagi barcha prinsiplar inson, jamiyat, umumbashariy manfaatlarini birlashtirib, barkamol malakali mutaxassilarni tayyorlashni nazarda tutgan. Bunday kadrlar O’zbekistonning bundan keyingi ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy rivojlanishni ta’minlashga yo’naltirilgan deb xulosalash mumkin. Uzluksiz ta’lim tizimi va turlari. Uzluksiz ta’lim tizimining faoliyat olib borishi davlat ta’lim standartlari asosida, turli darajadagi ta’lim dasturlarining izchilligi asosida ta’minlanadi va quyidagi turlarini o’z ichiga oladi: Maktabgacha ta’lim; Umumiy o’rta ta’lim; O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi; Oliy ta’lim; Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim; Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash; Maktabdan tashqari ta’lim; Biz faqat ta’lim turlarinigina bilib qolmasdan, balki har bir turining mazmuni, maqsadi va vazifalari haqida ilmiy pedagogik ma’lumotga ega bo’lishimiz darkor. Kadrlar tayyorlash milliy modelining o’ziga xos xususiyati mustaqil ravishdagi to’qqiz yillik umumiy o’rta hamda uch yillik o’rtamaxsus, kasb-hunar ta’limini joriy etishdan iboratdir. Bu esa, umumiy o’rta ta’lim dasturidan o’rta maxsus, kasb-hunar dasturlariga izchil o’tilishini ta’minlaydi. Umumiy ta’lim dasturlari: maktabgacha ta’lim, boshlang’ich ta’lim (I-IVsinflar), umumiy o’rta ta’lim (I-IX sinflar), o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limini qamrab oladi. Kasb-hunar ta’limi dasturlari o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi, oliy (bakalavriant, magistratura) ta’lim va oliy o’quv yurtidan keyingi ta’limni kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlashni qamrab oladi. Maktabgacha ta’lim. Mazkur ta’lim bola shaxsini sog’lom va yetuk, maktabda o’qishga tayyorlangan tarzda shakllantirish maqsadini ko’zlaydi. U o’quvchilikka intilish hisi uyg’otiladi va uni muntazam ta’lim olishga tayyorlaydi. Maktabgacha ta’limga oilada, bolalar bog’chasida, mulk shaklidan qat’iy nazar boshqa ta’lim muassasalarida olib boriladi. Maktabgacha ta’limning maqsadi va vazifalarini ro’yobga chiqarishda mahallalar, jamoat va hayriya tashkilotlari, xalqaro fondlar va har qanday jismoniy shaxslar faol ishtirok etishi mumkin. Maktabgacha ta’limi yaxshilash uchun tarbiyachi, pedagog kadrlarni tayyorlash, maktabgacha ta’limning samarali pedagogik - psixologik uslublarini izlash, bolani oilada tarbiyalashda psixologik, pedagogik va uslubiy jihatdan ta’minlash;zamonaviy o’quv uslubiy qo’llanmalar, texnik vositalar, o’yinchoqlar maydonlar yaratish va hayotga tadbiq qilish; maktabgacha yoshdagi bolalarni halqning boy madaniy - tarixiy merosi asosida tarbiyalashga shart-sharoit yaratish hamda ularning sog’ligini ta’minlash va chiniqtirish bo’yicha qulay sharoit yaratish kabilarni nazarda tutadi. Eng asosiy vazifasi bolalarning hayotini rejimga solish, axloq-odob xulq-atvor tarbiyalash, rasm chizish, harf elementlarini mashq qilish, sanash, hisoblash, nutq, organizmni chiniqtirish, dam olishlarni tashkil etish kabi vazifalar amalga oshiriladi. Ulardan madaniy xulq-atvor, sodda mehnat ko’nikmalari, gigiyena qoidalari o’rgatiladi. Umumiy o’rta ta’lim. Umumiy o’rta ta’lim bosqichlari quyidagilar: Boshlang’ich ta’lim(I-IV sinflar). Umumiy o’rta ta’lim(I-IX sinflar). Bu ta’lim umumiy o’rta ta’lim olish uchun zarur bo’lgan bilim, ko’nikma asoslarini, savodxonlik tartib toptirishga qaratilgandir. Boshlang’ich ta’limga bolalar 6-7 yoshdan qabul qilinadi. Bu masalani tibbiyot, ruxshunos va o’qituvchilardan tashkil topgan hay’at hal qiladi. Agar bolaning jismoniy, aqliy va ruxiy tomondan rivojlanishi o’qish faoliyatini davom ettirishga imkoni bo’lsa, unday bolani 6 yoshdan qabul qilinadi. Boshlang’ich ta’lim o’quvchilarni maktabda o’qishning ilk tayyorgarligini amalga oshiradi. Umumiy o’rta ta’lim bilimlarning zarur hajmini (boshlang’ich ta’limda o’qish, yozish, hisoblash, hikoya qilish, rasm chizish, ko’nikmalarini bajarishga o’rgatish bilan umumiy ta’limda o’qishga tayyorlaydi) beradi, mustaqil fikrlash, tashkilotchilik qobiliyati va amaliy tajriba ko’nikmalarini rivojlantiradi, dastabki tarzda kasbga yo’naltirishda va talimning navbatdagi o’rta maxsus, kasb-hunar bosqichini tanlashga yordam beradi. To’qqiz yiliik (I-IX sinflar) o’qishdan iborat umumiy o’rta ta’lim majburiydir. Bolalarning qobiliyatini rivojlanitrish uchun ixtisoslashtirlgan maktablar tashkil etilishi mumkin. Masalan: sport, san’at, musiqa va boshqa fanlar bo’yicha ham maktablar tashkil etilish mumkin. Umumiy o’rta ta’limning vazifalari: O’quvchilar tomonidan muntazam bilimlar olinishini ta’minlash, ularda bilim olish ehtiyojini rivojlantirish, tarbiyalash, kasb tanlashga va atrof-olamga ongli munosabat hosil qilish; milliy va umubashariy qadriyatlarni uzviy birlashtirish asosida o’quvchilarda yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalash, o’z Vataniga va xalqiga sodiq fuqarolarni shakllantirish; ta’limning uzluksizligini va izchilligini, maktab o’quv dasturining keyingi bosqichdagi o’quv dasturlari bilan uzviy o’zaro bog’lanishni ta’minlash va hokazo. Davlat ta’lim standartlariga muvofiq o’quvchilarni o’qitish va tarbiyalash hamda shaxsning ta’lim olish huquqini ro’yobga chiqarish umumiy o’rta ta’limning maqsadi hisoblanadi. Umumiy o’rta ta’lim bilimlar zarur hajmiga asos soladi, o’quvchilarda tashkilotchilik qobiliyatlari va amaliy tajriba ko’nikmalarini rivojlantiradi, dastlabki kasb yo’nalishiniva ta’limning keyingi bosqichini tanlashga ko’maklashadi. Umumiy o’rta ta’lim tugallagandan keyin ta’lim fanlari va ular bo’yicha olgan baholar ko’rsatilgan holda davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi attestat beriladi. Umumiy o’rta ta’limning yangi tizimi va mazmunini shakllantirish uchun quyidagilar zarur: yuqori malakali pedagogik va kadrlar tayyorlash; hududlarning jo’g’rofiy va demografik xususiyatlariga mos ta’lim muassalari tarmoqlarini rivojlantirish; o’quvchilarning qobiliyat imkoniyatlariga muvofiq ravishda tabaqalashtirilgan yondoshuvni joriy qilish; ilg’or pedogog texnologiyalarini, o’quv-uslubiy majmualarni didaktik talablar asosida yaratish; o’quvchilar kasb-hunar tanlaydigan va psixologik-pedagogik maslahatlar oladigan markazlar tarmog’ini tashkil etish va hokazo. O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi olish maqsadida har kim umumiy o’rta ta’lim asosida akademik liseyda yoki kasb-hunar kollejida o’qishning yo’nalishini ixtiyoriy ravishda tanlash huquqiga ega. Akademik liseylar va kasb-hunar kollejlari egallangan kasb-hunar bo’yicha ishlash huquqini beradigan hamda bunday ish yoki ta’limning navbatdagi bosqichida davom ettirish uchun asos bo’ladigan o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi beradi. Akademik lisey o’quvchilarning intellektual qobiliyatlarini o’stirshni, ularning chuqur, tabaqalashtirilgan va kasb-hunarga yo’naltirlgan bilim olishlarini ta’minlaydigan uch yillik o’rta maxsus yurtidir. Kasb-hunar kolleji o’quvchilarning kasb-hunarga moyilligi, mahorat va malakasini chuqur rivojlantirishni, tanlagan kasblar bo’yicha bir yoki bir necha ixtisos olishni ta’minlaydigan uch yillik o’rta kasb-hunar o’quv yurtidir. Akademik lisey davlat ta’lim standartlariga muvofiq o’rta maxsus ta’lim beradi. O’quvchilarning imkoniyatlari va qiziqishlarini hisobga olib, ularning jadal intellektual rivojlanishi chuqur, sohalashtirlgan, tabaqalashtirilgan kasbga yo’naltirlgan ta’lim olishini ta’minlaydi. Akademik liseylarda o’quvchilar o’zlari tanlagan yo’nalishi bo’yicha (gumanitar, texnika, agrar va boshqa sohalar) bilim saviyalarini oshirish hamda fanni chuqur o’rganishga qaratilgan maxsus kasb-hunar ko’nikmalarini o’zlarida shakllantirsh imkoniyatiga ega bo’ladilar. Bu ko’nikmalarni o’qishni muayyan oliy ta’lim muassalarida davom ettirish yoki mehnat faoliyatida ro’yobga chiqarishlari mumkin. Kasb-hunar kolleji davlat ta’lim standartlari doirasida o’rta maxsus, kasb- hunar ta’limi beradi. Kasb-hunar kollejlari jihozlanganlik darajasi, pedagogik tarkibning tanlanganligi, o’quv jarayonining tashkil etilishi jihatidan yangi tipdagi ta’lim muassalari hisoblanadi. Ular bir yoki bir necha zamonaviy kasb-hunarni egallash hamda tegishli o’quv fanlaridan chuqur nazariy bilim olish imkonini beradi. O’rta maxsus, kasb-hunar ta’limining vazifalari quyidagilardan iborat: davlat ta’lim standartlari doirasida umumta’lim va kasb-hunar dasturlarini bajarish; o’quvchilarning uzluksiz ta’limining keyingi bosqichida o’qishni davom ettirishni tanlagan mutaxassisliklar bo’yicha mehnat faoliyati bilan shug’ullanishi uchun zarur va yetarli bo’lgan bilimlar hamda kasb tayyorgarligi darajasini chuqurlashtirish; respublika iqtisodiyotining malakali kichik mutaxassis kadrlarga bo’lgan ehtiyojini qondirish. Akademik lisey va kasb-hunar kollejlarining bitiruvchilariga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplomlar beriladi. U ta’limning keyingi bosqichlarida o’qishni davom ettirish va egallagan kasb-hunar bo’yicha mehnat faoliyati bilan shug’ullanish huquqini beradi. Oliy ta’lim Oliy ta’lim yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashni ta’minlaydi. Oliy ma’lumotli mutaxassislar tayyorlash oliy o’quv yurtlarida (universitetlar, akademiyalar, institutlar va oliy maktabning boshqa ta’lim muassasalarida) o’rta maxsus kasb-hunar ta’limi asosida amalga oshiriladi. Oliy ta’lim ikki bosqichga bo’linadi: davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi oliy ma’lumot to’g’risidagi hujjatlar bilan dalillanuvchi bakalavriat va magistraturaga ega. Bakalavriat oliy ta’lim yo’nalishlaridan biri bo’yicha puxta bilim beradigan o’qish muddati kamida 4 yil bo’lgan tayanch oliy ta’limidir. Magistratura aniq mutaxassislik bo’yicha bakalavriyat negizida kamida 2 yil davom etadigan oliy ta’limdir. Fuqarolar ikkinchi va undan keyingi oliy ma’lumotni shartnoma asosida olishga haqlidirlar. Oliy o’quv yurtlariga talabalar qabul qilish davlat grantlari negizida va pullik shartnomaviy asosda amalga oshiriladi. Bakalavriat dasturi tugallangandan so’ng bitiruvchilarga davlat attestasiyasi yakunlariga binoan kasb bo’yicha “bakalavr” darajasi beriladi va davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-hunar faoliyati bilan shug’ullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi. Magistr darajasini beradigan davlat malaka attestasiyasi magistrlik dasturining intihosidir. Oliy ta’limni rivojlantirish uchun quyidagilarni amalga oshirish kerak: bakalavr va magistr darajasi uchun davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqish; professor-o’qituvchi kadrlar tayyorlashni chet ellardagi yetakchi o’quv yurtlarida tashkil etish; oliy ta’limda tarkibiy o’zgarishlar o’tkazish; oliy ta’lim boshqaruvini takomillashtirish, mustaqilligini kuchaytirish, jamoat nazorat kengashlari shaklidagi jamoat boshqaruvini tashkil etish; ta’limning fan va ishlab chiqarish bilan integrasiyasini ta’minlash va joriy etish; o’qishni individuallashtirish va distansion ta’lim texnologiyasi vositalarini ishlab chiqish; xalqning boy ma’naviy va intellektual merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida ta’limning insonparvarlik yo’nalishini ta’minlash va hokazo. Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim jamiyatning yuqori malakali ilmiy va ilmiy pedagogik kadrlarga bo’lgan ehtiyojlarni ta’minlashga qaratilgandir. Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim oliy o’quv yurtlari va ilmiy tadqiqot muassasalarida (aspirantura, adyunktura, doktarantura, mustaqil tadqiqotchilik) olinishi mumkin. U jamiyatning oliy malakali ilmiy va ilmiy pedagogik kadrlarga bo’lgan ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan. Oliy o’quv yurtidan keyinga ta’lim bosqichlari (aspirantura, doktarantura) dissertasiya himoyasi bilan yakunlanadi. Yakuniy davlat attestasiyasi natijalariga ko’ra fan nomzodi va fan doktori ilmiy darajasi berilib, davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplomlar topshiriladi. Bu ishni takomillashtirish uchun: kasb ta’limi tizimi uchun oliy malakali ilmiy pedagogik kadrlarni ustivor tayyorlash; chet ellar tajribasidan foydalanishga sharoit yaratish; fan, texnologiya va ta’lim sohasida rivojlangan mamlakatlar bilan halqaro hamkorlikni chuqurlashtirish va hokazo. Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash kasb bilimlari va ko’nikmalarini chuqurlashtirish hamda yangilashni ta’minlaydi. Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tartibi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash mutaxassislarning kasb bilimlarini va ko’nikmalarini yangilash va chuqurlashtirishga qaratilgan. Uni bitirganlarga guvohnoma yoki sertifikat topshiriladi. Uni rivojlantirish uchun: kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tizimi faoliyatida yangicha tarkib, mazmun va boshqarishni shakllantirish; kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash ta’lim muassasalarini davlat attestasiyasi va akkreditasiyasidan o’tkazish; iqtisodiyotning davlat va nodavlat sektorlarida kadrlar tayyorlash va malaka oshirish bo’yicha raqobat muhitini yaratish va joriy etish va hokazo. Maktabdan tashqari ta’lim Bolalar va o’smirlar yakka tartibdagi ehtiyojlarini qondirish, ularning bo’sh vaqti va dam olishini tashkil etish uchun davlat organlari, jamoat birlashmalari, shuningdek, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshqa yo’nalishlarda maktabdan tashqari ta’lim muassasalarini tashkil etishlari mumkin. Maktabdan tashqari muassasalariga bolalar ijodiyoti saroylari, uylar, klublar, markazlar, bolalar o’smirlar sport maktablari, san’at maktablari, musiqa maktablari, studiyalar, kutubxonalar, sog’lomlashtirish muassasalari va boshqa muassasalar kiradi. Bolalar va o’smirlarning ta’limga bo’lgan, yakka tartibda talab ehtiyojlarini qondirish, ularning bo’sh vaqtini va dam olishini tashkil etish uchun davlat organlari, jamoat tashkilotlari, shuningdek boshqa yuridik va jismoniy shaxslar, madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshqa yo’nalishlarda maktabdan tashqari davlat va nodavlat ta’lim muassasalarini tashkil etadilar. Uni takomillashtirish uchun: ta’lim berish va kamol toptirishga yo’naltirilgan xizmatlar ko’rsatuvchi muassasalar tarmog’ini kengaytirish va bunday xizmat turlarini ko’paytirish; o’quvchilar bo’sh vaqtini tashkil etishning; ommaviy sport, sog’lomlashtirish tadbirlarining, bolalar turizmining, xalq hunarmandchiligining mavjud turlari va shakllarini takomillashtirish, milliy turlari va shakllarini tiklash hamda amaliyotga joriy qilish va hokazo. Oilada ta’lim va mustaqil ravishda ta’lim olish. Davlat oilada ta’lim olishga va mustaqil ravishda ta’lim olishga ko’maklashadi. Bolalarni oilada o’qitish va mustaqil ravishda ta’lim tegishli ta’lim muassasalarining dasturlari bo’yicha amalga oshiriladi. Ta’lim oluvchilarga vakolatli davlat muassasalari tomonidan uslubiy, maslahat va boshqa yo’sinda yordam ko’rsatiladi. Bo’lajak bakalavr va magistr mutaxassislar O’zbekistonda ta’lim tizimi turlari va ularning ish mazmuni haqida ilmiy ma’lumotga ega bo’lishlari darkor. Chunki bo’lajak mutaxassislar har bir ta’lim turining tuzilishi, mazmuni, maqsad va vazifalarini aniq tasavvur etishlari shart. Bunday mas’uliyat egallayotgan ixtisosligi bo’yicha kasb ko’nikmalarini o’z vaqtida tarkib toptirishga yo’naltiradi. O’z ixtisosliklari yuzasidan chuqur ilmiy pedagog ma’lumot olishga da’vat etadi. Eng muhimi har bir ta’lim tizimi haqida ilmiy ma’lumotga ega bo’lmay shu sohadagi vazifalarni bajarish mumkin emasligini tushunib yetmoqlari lozim. Shuning uchun bo’lajak mutaxassislar ta’lim tizimi va uning ish mazmuni to’g’risida ham nazariy, ham amaliy bilimlar zahirasini o’zlarida shakllantirmog’i zarur bo’ladi. KADRLAR TAYYoRLAShNING MILLIY MODELI 1. Shaxs 2. Davlat va jamiyat 3. Uzluksiz ta’lim 4. Kadrlar tayyorlash tizimida fan 5. Kadrlar tayyorlash tizimida ishlab chi q arish Kadrlar tayyorlash milliy modelining asosiy tarkibiy q ismlari q uyidagilardan iboratdir: shaxs - kadrlar tayyorlash tizimining bosh subyekti va obyekti, ta’lim so h asidagi xizmatlarning iste’molchisi va ularni amalga oshiruvchi; davlat va jamiyat - ta’lim va kadrlar tayyorlash tizimining faoliyatini tartibga solish va nazorat q ilishni amalga oshiruvchi kadrlar tayyorlash va ularni q abul q ilib olishning kafillari; uzluksiz ta’lim malakali ra q obatbardosh kadrlar tayyorlashning asosi bo’lib, ta’limning barcha turlarini, davlat ta’lim standartlarini, kadrlar tayyorlash tizimi tuzilmasi va uning faoliyat ko’rsatish mu h itini o’z ichiga oladi; fan yu q ori malakali mutaxassislar tayyorlovchi va ulardan foydalanuvchi, il g’ or pedagogik va axborot texnologiyalarini ishlab chi q uvchi; ishlab chi q arish kadrlarga bo’lgan e h tiyojni, shuningdek ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan q o’yiladigan talablarni belgilovchi asosiy buyurtmachi, kadrlar tayyorlash tizimini moliya va moddiy-texnika ji h atidan ta’minlash jarayonining q atnashchisi. Davlat va jamiyat uzluksiz ta’lim va kadrlar tayyorlash tizimi barcha uchun ochi q bo’lishini va h ayot o’zgarishlariga moslashuvchanligini ta’minlaydi. O’zbekiston Respublikasi tomonidan inson h u q u q lari, ta’lim, bola h u q u q i so h asidagi shartnomalar va konvensiyalarning bajarilishi, kadrlar tayyorlash so h asida ja h on il g’ or tajribasini h isobga olish uzluksiz ta’lim va kadrlar tayyorlash tizimining barcha ji h atlariga daxldor bo’lib, uning rivojlanishi omillaridan biridir.

O‘zbekiston redpublikasining ta’lim tizimi. kadrlar rayyorlash milliy modeli

Купить