O‘zbekiston Respublikasi DAF hujjatlarining ilmiy-ma’lumotnoma apparati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	27.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekiston Respublikasi DAF hujjatlarining ilmiy-ma’lumotnoma apparati

Купить

O’zbekiston Respublikasi DAF hujjatlarining ilmiy-ma’lumotnoma
apparati
REJA:
1. Ilmiy-ma’lumotnoma apparati haqidagi tushuncha
2. Ilmiy-ma’lumotnoma apparati tarkibi
3. Hujjatlarni tavsiflashda differensial yondashuv

Ilmiy-ma’lumotnoma apparati haqidagi tushuncha Arxivda saqlanayotgan hujjatlar
haqida umumiy tasavvur hosil qilish, zarurat tug’ilganda ularni tezda topish
va ulardan unumli foydalanish maqsadida ilmiy-ma’lumotnoma apparati
(IMA) yaratiladi.
Ilmiy-ma’lumotnoma apparati deganda arxivlarda saqlanayotgan
hujjatlar to’g’risida axborot beruvchi ma’lumotlar tizimi tushuniladi. Arxiv
hujjatlari haqidagi ma’lumotlar arxivshunoslikda axborot-qidiruv tizimi deb
ataladi.
Arxivlarda tashkil etilgan IMA bu yerda saqlanayotgan hujjatlarning
tarkibi, mazmuni va manzili haqida aniq ma’lumotlar berishi zarur. Ayni
paytda viloyatlar va butun DAF miqyosida ham arxiv hujjatalrining IMA
tuziladi. Davlat arxiv fondi IMA tizimi o’zaro bog’langan hisob hujjatlari,
ya’ni arxiv ma’lumotnomalari, avtomatlashtirilgan axborot-qidiruv tizimidan
iboratdir. Bular bir xil usul va qoidalar asosida tayyorlanib, yig’majildlar va
arxiv fondlari tarkibida, davlat arxivlari va butun DAF doirasida hujjatlarni
ehtiyot qilib saqlash va samarali qidirish uchun tuziladi.
IMA tarkibi IMA tarkibiga quyidagilar kiradi:
1. yo’lko’rsatkich (putevoditelp) yoki ma’lumotnoma kitobi
(spravochnik);
2. qabul qilingan hujjatlar kitobi;
3. fondlar ro’yxati;Му ам м ол и савол : Ил м ий-м аъ л у м отном а аппарати
ним а м ақ садда ту з ил ади ва қ андай ваз иф ал арни

4. fondlar varaqasi;
5. ro’yxatlar;
6. kataloglar;
7. ko’rsatkichlar.
Shuni ta’kidlab o’tish kerakki, arxivlarda yuritiladigan hisob hujjatlari
va IMA tizimi o’rtasida bevosita aloqadorlik mavjud. Hisob hujjatlari ham
fondlar tarkibidagi hujjatlar haqida zarur axborotlar beradi. Masalan, fond
varaqasi fondning tartib raqami, nomi, bu yerdagi yig’majildlar soni,
xronologik chegarasi, tarkibi haqida qisqa ma’lumotlar beradi.
Hujjatlarni hisobga oluvchi asosiy ma’lumotnoma – bu yig’majildlar
ro’yxatidir. Boshqa arxiv ma’lumotnomalaridan farqli o’laroq, ro’yxat fond
doirasida yig’majildlarni hisobga olish, hir bir yig’majildning varaqlar sonini
belgilash, yig’majildning tarkibi va mazmuni hususida ma’lumot berish
imkoniyatiga egadir.
DAF hujjatlariga tuzilgan IMA tizimi o’zaro bog’liqligi, birligi bilan
ajralib turadi. Respublikadagi barcha hujjatlar to’g’risidagi eng umumiy
ma’lumotnoma arxivlardagi fondlar katalogidir. Viloyat arxiv bo’limlarida
ham viloyat hududidagi arxivlarning fondlar katalogi tuziladi. Bu
ma’lumotnomalar yordamida tadqiqotchilar qaysi arxivda u yoki bu mavzuga
doir oid hujjatlar borligini aniqlab oladilar. Shundan keyin kerakli davlat
arxivlariga borib, o’sha arxivning yo’lko’rsatkichi yoki fondlar ro’yxati va
varaqasi o’rganiladi. Bu ma’lumotnomalardan tadqiqotchi kerakli hujjatlar
arxivning qaysi fondlarida mavjudligini bilib oladi.
Arxiv fondlarining yig’majildlari mavjud ro’yxati bilan tanishib chiqish
kerakli hujjatlar qaysi yig’majildlarda ekanligini aniqlash imkoniyatini
beradi. Kerakli yig’majildlar buyurtma asosida arxiv omborxonasidan olinib,
ulardan tadqiqot uchun zarur bo’lgan hujjatlar topiladi va kerakli ma’lumotlar
ko’chirib olinadi. Sistematik va mavzuiy kataloglardan foydalanish kerakli

hujjatlarni tezkorlik bilan topish va ularni tadqiq etishga yordam beradi.
Shunday qilib, IMA tarkibiga kiruvchi ma’lumotnomalarning har
birining o’z vazifasi, maqsadi bor va bir birini to’ldirib, O’zR DAF hujjatlari
to’g’risida zarur ma’lumotlar beradi.
Hujjatlarni tavsiflashda differensial yondashuv Ilmiy-ma’lumotnoma apparatini yaratish
uchun hujjat, yig’majild va fond asosiy axborot manbai bo’lib xizmat qiladi.
Birlamchi ma’lumot beruvchi bu manbalarni tahlil etish arxivshunoslikda
tavsiflash deb ataladi. Arxiv ishida alohida bir hujjat, yig’majild va arxiv
fondi tavsiflanishi mumkin.
Arxiv fondlari o’z ilmiy ahamiyati, ulardagi ma’lumotlarning salmog’i
nuqtai nazaridan bir xil emasdir. Shuning uchun ham hujjatlarni tavsiflash
differensial yondashuvni talab qiladi.
Arxiv fondlari ulardagi ma’lumotlarning salmog’iga qarab 3ta
kategoriyaga bo’linadi.
Birinchi kategoriyali fondlar jumlasiga jamyat hayotining turli
sohalariga doir xilma-xil va boy ma’lumotlar beradigan fondlar kiradi.
Odatda bu fondlarning materiallaridan keng ko’lamda va muntazam ravishda
foydalaniladi. Shu boisdan birinchi kategoriyali fondlarning ilmiy-
ma’lumotnoma apparati batafsil ma’lumotlarni aks ettirishi kerak. Aks xolda
hujjatlarni tezda topish va ulardan keng ravishda foydalanish ishi
qiyinlashadi. Birinchi kategoriyali fondlar jumlasiga quyidagi fondlar kiradi:
Turkiston general-gubernatori va viloyat harbiy gubernatorlari mahkamalari
fondlari, Turkiston komiteti fondi, Turkiston ASSR, Buxoro va Xorazm
respublikalari hamda O’zbekiston SSR Sovetlari, viloyat Sovetlari fondlari
va hokazo.
Ikkinchi kategoriyadagi fondlar qatoriga jamiyat hayotining ayrim
yo’nalishlari bo’yicha ma’lumot beruvchi fondlar kiradi. Bu kategoriyaga

viloyat Sovetlarining boshqarma va bo’limlari, uyezd va rayon Sovetlari,
shahar dumalari va kengashlari hamda boshqa muassasalar fondlari kiradi.
Uchinchi kategoriyaga qimmatli ma’lumotga uncha boy bo’lmagan
fondlar kiradi. Bu kategoriya fondlari materiallaridan kam foydalaniladi.
Shuning uchun ularga murakkab ma’lumot apparatini yaratish shart emas.

Manbalar va adabiyotlar
Alimov I va b. Arxivshunoslik. Toshkent, 1997.
Teoriya i praktika arxvnogo dela v SSSR. Moskva, 1980.

O‘zbekiston Respublikasi DAF hujjatlarining ilmiy-ma’lumotnoma apparati

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish