Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 32.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi. Davlat arxiv fondi hujjatlarini turkumlashtirish

Купить
O’zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi. Davlat arxiv fondi hujjatlarini turkumlashtirish REJA: 1. O’zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi 2. Davlat arxiv fondi hujjatlarini turkumlashtirish O’zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi(O’zR MAF) Hujjatlarida O’zbekiston xalqlarining moddiy va ma’naviy hayoti aks ettirilgan barcha arxiv fondlarining majmui O’zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi hisoblanadi. O’zR MAF davlat va nodavlat arxiv fondlaridan tashkil topadi. Davlat arxivlarida va davlatning boshqa hujjatxonalarida doimiy saqlanayotgan hujjatlar, shuningdek davlat hokimiyati va boshqaruv organlarida, prokuraturalarda, sudlar, davlat korxonalari, muassasalari va tashkilotlarida, banklarda, O’zR vakolatxonalari va konsullik muassasalarida vaqtincha saqlanayotgan hujjatlari davlat davlat arxiv fondini tashkil qiladi. Nodavlat yuridik shaxslarning faoliyati natijasida to’plangan arxiv hujjatlari, shuningdek fuqarolarning shaxsiy arxivlari nodavlat arxiv fondini tashkil etadi. Hujjatlarni O’zR MAFga kiritish yoki hujjatlarni undan chiqarish ekspert komissiyasining xulosasi asosida amalga oshiriladi. Hujjatlarning qimmatliligini aniqlash mezonlarini, ekspert komissiyalarini tuzish va ularning faoliyat ko’rsatish tartibini O’zR Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh Arxiv Boshqarmasi (BAB) belgilaydi. Hujjatlarni O’zR MAFga kiritish masalasini hal qilish uchun yuridik va jismoniy shaxslar davlat arxiv muassasasining talabiga binoan hujjatlarni ekspertizaga taqdim etishlari shart. Davlat arxiv fondlarining hujjatlari davlat mulkidir va ularni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish, sotish va sotib olish mumkin emas. DAF hujjatlari muassasa va tashkilotlarga, yuridik va jismoniy Му ам м ол и савол : Ў з Р Мил л ий А рхив Ф онди ва давл ат архив ф онди ў ртасида қ андай у м у м ийл ик ва shaxslarga belgilangan tartibda faqat vaqtincha foydalanish uchun beriladi. Nodavlat arxiv fondlarining hujjatlari nodavlat yuridik shaxslar – fond egalarining mulki hisoblanadi. Jismoniy shaxslarning arxiv hujjatlari shu shaxslarning xususiy mulkidir. Vafot etgan fuqarolarning hujjatlari ularning merosxo’rlari tasarrufiga o’tadi. Qonun bo’yicha yoki vasiyatnoma bo’yicha merosxo’rlar bo’lmasa, shuningdek arxivning egasini aniqlashning imkoni bo’lmasa, bu holda hujjatlar davlat mulkiga o’tadi. DAF hujjatlarini turkumlashtirish Davlat arxiv fondini turkumlashtirish deganda ularni eng muhim belgilariga qarab guruhlarga bo’lish tushuniladi. Hujjatlarni turkumlashtirish arxiv ishini to’g’ri tashkil etish hamda ulardan hartomonlama foydalanish uchun zarurdir. DAF hujjatalrining turkumlashtirish uch bosqichda amalga oshiriladi: 1) DAF hujjatlarini umumiy tarzda turkumlash; 2) hujjatlarni arxiv doirasida turkumlash; 3) hujjatlarni arxiv fondi doirasida turkumlash. Birinchi bosqchida DAFning barcha hujjatlari turkumlanadi va qaysi hujjat qaysi arxivda saqlanishi aniqlanadi. Ikkinchi bosqichda har bir arxivga taalluqli hujjatlar turkumlanib, har bir hujjatning qaysi fondda saqlanishi aniqlanadi. Uchinchi bosqichda har bir fondga taalluqli hujjatlar turkumlanadi va ularning fond ichida saqlanish tartibi belgilanadi. DAF hujjatlarini umumiy tarzda turkumlash ularni davlat arxivlariga to’g’ri taqsimlash maqsadida amalga oshiriladi. Arxivshunoslikda hujjatlarni umumiy tarzda turkumlash chog’ida quyidagi asosiy belgilar hisobga olinadi: 1. hujjatlarning ma’lum bir davrga mansubligi; 2. hujjatlarning respublika yoki mahalliy muassasalar faoliyati bilan bog’liqligi; 3. hujjatlarning davlat va jamiyat hayotining ma’lum sohasiga mansubligi; 4. hujjatlarning yaratilish uslubi va texnikasi. Hujjatlarning tarixiy davrlarga mansubligini e’tiborga olib, ularni uch guruhga – 1917 yildan oldingi hujjatlar, sovet davri hujjatlari va mustaqillik davri hujjatlariga bo’lish mumkin. DAF hujjatlari turli idora va muassasalarda yaratilgan. Shuni e’tiborga olgan holda ularni umumdavlat (respublika) va mahalliy (viloyat, tuman va shaharlar) ahamiyatiga molik hujjatlar guruhiga bo’lish mumkin. Respulika idoralari hujjatlari markaziy davlat arxivlarida, viloyat ahamiyatiga ega hujjatlar viloyat davlat arxivlari va ularning filiallarida saqlanadi. Hujjatlarning davlat va ijtimoiy faoliyatning ayrim sohalariga mansubligi ularning mazmunini tahlil qilish yo’li bilan amalga oshiriladi. Lekin O’zbekistonda davlat va jamoat faoliyatining ayrim sohalariga tegishli davlat arxivlari yo’q. Boshqa davlatlarda bunday arxivlar mavjud. Masalan, Rossiya federasiyasida Xalq xo’jaligi arxivi, Xarbiy-tarixiy arxiv, Adabiyot va san’at arxivlari bor. Hujjatlarning yaratilish uslubi va texnikasini hisobga olib, ularni yozma hujjatlar, ilmiy-texnikaviy hujjatlar, kinofotofonohujjatlar va boshqa guruhlarga bo’lish mumkin. Shundan so’ng ularning qaysi arxivda saqlash masalasi hal etiladi. Hujjatlarning har bir guruhi alohida saqlash ish rejimini talab qiladi, ulardan foydalanish esa maxsus bilimlar, texnikaviy vositalarni taqozo etadi. Shuning uchun ham O’zbekiston Respublikasi ilmiy-texnikaviy va medisina hujjatlari markaziy davlat arxivi, kinofotofonohujjatlar markaziy davlat arxivi kabi arxiv muassasalari tashkil etilgan. Yuqorida ta’kidlab o’tilgandek, ikkinchi bosqichda hujjatlar arxiv doirasida turkumlashtiriladi. Bu bosqichda arxiv hujjatlari fondlarga bo’linadi. Arxiv fondi – bu ma’lum tashkilot, muassasa, korxona yoki shaxsning faoliyati davomida vujudga kelgan hujjatlar majmuidir. Har bir arxiv fondi o’z tartib raqamiga ega bo’ladi. Hujjatlarni arxiv miqyosida turkumlash chog’ida arxiv fondining birligi va yaxlitligini saqlash lozim. Masalan, Farg’ona viloyat Sovetining hujjatlari bu tashkilotning tashkil topishidan to hozirgi kuniga qadar yaxlit holda yagona fondda saqlanishi zarur. Bitta muassasaning hujjatlarini ikkita yoki undan ortiq fondlarga bo’lib tashlash mumkin emas. Arxivshunoslikda tarixan shakllangan arxiv fondlari majmuasini ham birga saqlash nazarda tutilgan. Masalan, Farg’ona viloyatidagi rayonlar ijroiya qo’mitalarining hujjatlari yagona majmuani tashkil etadi. Shunday ekan, ularni boshqa-boshqa arxivlarga bo’lib yubormaslik kerak. Arxivlarda arxiv fondlaridan tashqari arxiv kolleksiya (to’plam) lari ham bo’lishi mumkin. Kolleksiyalarga alohida fondlarni tashkil etish uchun yetarli bo’lmagan ayrim hujjatlar kiritiladi. Masalan, «Farg’onalik jangchilarning frontdan yozgan maktublari», «Inqilobiy varaqalar», «Ikkinchi jahon urushi qatnashchilarining hujjatlari» kabi arxiv kolleksiyalari bo’lishi mumkin. Uchinchi bosqichda hujjatlar arxiv fondi miqyosida alohida yig’majildlarga bo’lingan holda turkumlanadi. Har bir yig’majild (yedinisa xraneniye, delo = saqlov birligi) bitta yoki ko’pini shakl va mazmun jihatidan o’zaro yaqin bo’lgan bir necha hujjatlardan iborat bo’ladi. Soddaroq qilib aytganda, yig’majild biron bir tashkilot yoki muassasaning bitta papkaga tikilgan hujjatlaridir. Arxiv fondini tashkil etish ishi odatda idoraviy arxivdan boshlanadi. Bu Му ам м ол и савол : Д А Ф ҳ у ж ж атл арини у ч босқ ичда ту рк у м л аштириш тў ғ рим и? Ўз ф ик рингиз ни асосл аб yerda ish yuritish jarayonida hujjatlar alohida yig’majildlarga tiqiladi, keyinchalik ma’lum muddatdan so’ngdavlat arxiviga topshiriladi. Davlat arxivlarida odatda shaxsiy arxivlardan qabul qilingan hujjatlargina fondlar va yig’majildlarga bo’linadi. Har bir yig’majild o’z tartib raqamiga ega bo’ladi. Yig’majildlar eng avvalo strukturaviy va xronologik tamoyillar asosida tuziladi. Ayrim hollarda tarmoq, funksional, nominal, mavzuiy, jug’rofiy va boshqa tamoyillar ham qo’llanilishi mumkin (Mazkur tamoyillarning amalda qo’llanilishi 1-4-ilovalarda ko’rsatilgan). Yig’majildlarning ma’lum guruhlari ro’yxatga birlashtiriladi. Masalan, Farg’ona viloyat Sovetining 1917-1920-yillarga taalluqli hujjatlar yig’majildlari 121-fondning 1-ro’yxatini, 1920-1925 yillarga mansub yig’majildlari fondning 2-ro’yxatini va h. tashkil etishi mumkin. Shunday qilib, DAF hujjatlarini turkumlashtirish jarayonida har bir hujjatning qaysi arxivda saqlanishi aniqlanadi, hujjatlar o’z fondi, ro’yxati va yig’majildiga ega bo’ladi. Manbalar va adabiyotlar Arxivlar to’g’risida: O’zbekiston Respublikasining 1999 yil 15 aprelp Qonuni // O’zbekistonning yangi qonunlari. 21-son. Toshkent, 1999. Teoriya i praktika arxivnogo dela v SSSR. Moskva, 1980. Alimov I va b. Arxivshunoslik: O’quv qo’llanma. Toshkent, 1997.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy arxiv fondi. Davlat arxiv fondi hujjatlarini turkumlashtirish

Купить