O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Farmoni mazmun-mohiyati

O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 
"O'zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va 
mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari 
to'g'risida"gi Farmoni mazmun-mohiyati  
Davlat tilida ish yuritish
  O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbek tilining 
davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish 
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni o‘zbek tilining 
davlat tili sifatidagi mavqeini mustahkamlash, uning 
qo‘llanilish sohalarini kengaytirish, yoshlar orasida tilga 
hurmatni oshirish va milliy o‘zlikni yanada chuqurroq 
anglashga ko‘maklashishni maqsad qilgan. Ushbu 
Farmon mazmun-mohiyatini quyidagi asosiy 
yo‘nalishlar orqali tushunish mumkin:
1 . O‘zbek tilini rivojlantirish va qo‘llash ko‘lamini 
kengaytirish
2. Terminologiya va adabiyotni rivojlantirish
3 . O‘zbek tiliga hurmat va e’tiborni oshirish
4 . Davlat boshqaruvi va hujjatlar yuritishda o‘zbek tili 
roli
5. Tadqiqot va ilmiy asoslangan yondashuv
6. Jahon hamjamiyatida o‘zbek tilining nufuzini oshirish 1. O‘zbek tilini rivojlantirish va 
qo‘llash ko‘lamini kengaytirish:
Farmonda o‘zbek tilini ilm-fan, 
ta’lim, madaniyat, davlat 
boshqaruvi va huquqiy 
sohalarda keng tatbiq etishni 
rag‘batlantirish bo‘yicha choralar 
belgilangan. Shu orqali tilni 
barcha jabhalarda rivojlantirish 
va xalqaro miqyosda tan 
olinishini ta’minlash maqsad 
qilingan. 2. Terminologiya va adabiyotni rivojlantirish:
Zamonaviy o‘zbek tilining me’yorlarini 
takomillashtirish, ilmiy-texnik terminlarni o‘zbek 
tiliga moslashtirish, shuningdek, yangi 
adabiyotlar va lug‘atlar yaratish choralari 
belgilangan. 3. Davlat boshqaruvi va hujjatlar 
yuritishda o‘zbek tili roli:
Davlat idoralarida hujjatlar 
yuritish, ish jarayonlari va 
kommunikatsiyalar o‘zbek tilida 
olib borilishi kerakligi ta’kidlangan. 4. O‘zbek tiliga hurmat va e’tiborni oshirish:
Tilni keng targ‘ib qilish, davlat tili maqomini 
mustahkamlash va fuqarolar, xususan, 
yoshlar o‘rtasida milliy g‘ururni oshirish 
uchun madaniy va ta’lim loyihalari yo‘lga 
qo‘yilgan. 5. Tadqiqot va ilmiy asoslangan yondashuv:
O‘zbek tilini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy 
izlanishlarni qo‘llab-quvvatlash, tilni o‘qitishning 
zamonaviy usullarini ishlab chiqish va joriy etish 
choralari ko‘zda tutilgan. 6. Jahon hamjamiyatida o‘zbek tilining nufuzini 
oshirish:
O‘zbek tilida xalqaro miqyosda ilmiy va badiiy asarlar 
nashr qilish, tilni xorijiy mamlakatlarda o‘rganish 
imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha chora-tadbirlar 
belgilangan. Mazkur farmon o‘zbek tilini davlat tili sifatida 
rivojlantirish yo‘lida muhim qadam bo‘lib, 
mamlakatda milliy o‘zlikni mustahkamlashga xizmat 
qiladi. Shu bilan birga, bu farmon o‘zbek tilining 
xalqaro obro‘sini oshirishga qaratilgan kompleks va 
uzoq muddatli strategiyani o‘z ichiga oladi. Ish yuritish tili va uslub i
Abdusamadova Rayxona 
Mazkur mavzu hujjatlarning rasmiy tili va 
uslubining o‘ziga xos xususiyatlarini, 
ularni shakllantirishdagi talab va 
mezonlarni o‘rganishga qaratilgan. Bu 
tadqiqot davlat va xususiy tashkilotlar 
faoliyatini hujjatlashtirish jarayonida 
tilning samarali va to‘g‘ri qo‘llanishini 
ta’minlash, ish yuritishda til va uslubiy 
muammolarni hal qilishda ilmiy 
asoslangan yondashuvni ishlab chiqishni 
maqsad qiladi.  Maqsad:
O‘zbek tilida ish yuritish tili va uslubining nazariy 
hamda amaliy asoslarini tahlil qilish, ularning 
rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash.
Vazifalar:
  1. Ish yuritish tili va uslubining nazariy asoslarini 
yoritish;
  2. Rasmiy uslubning o‘ziga xos xususiyatlarini 
aniqlash;
  3. Hujjat turlarining tili va uslubi xususiyatlarini 
o‘rganish;
  4. Amaliy ish yuritishda uchraydigan asosiy til va 
uslubiy muammolarni tahlil qilish;
  5. Hujjatlar tilini takomillashtirish bo‘yicha 
tavsiyalar ishlab chiqish. 1. Ish yuritish tili va uslubining 
mohiyati:
 •  Rasmiy uslub va uning xususiyatlari 
(aniqlik, qisqalik, tushunarlilik);
 •  Tilning funksional uslublari ichida 
rasmiy uslubning o‘rni va ahamiyati;
 •  Davlat tili maqomidagi o‘zbek 
tilining ish yuritishda qo‘llanish holati.
2. Ish yuritish tilidagi me’yor va talablar:
 •  Adabiy til me’yorlariga rioya qilish (leksik, 
grammatik va stilistik talablar);
 •  Terminologiya va uning hujjatlarda 
qo‘llanishi;
 •  Yangi texnologiyalar davrida ish yuritish 
tilini moslashtirish. 3. Hujjatlar turlari va ularning uslubi:
 •  Buyruqlar, hisobotlar, xatlar, bayonnomalar, arizalar va 
boshqa hujjatlarning til va uslubiy xususiyatlari;
 •  Elektron hujjatlar tili va rasmiy uslubni texnologiyaga 
moslashtirish;
 •  Xalqaro standartlar bilan mos keladigan hujjat tili.
4. Til va uslubiy muammolar:
 •  Ish yuritishda uchraydigan asosiy til va uslubiy 
xatolar (leksik, stilistik va grammatik);
 •  Hujjatlarda mantiqiy izchillikni ta’minlash 
muammolari;
 •  Hujjat tili va uslubini zamonaviylashtirish 
muammolari
5. Amaliy tavsiyalar:
 •  Ish yuritish bo‘yicha adabiyotlar va 
treninglarni ishlab chiqish;
 •  O‘zbek tilida rasmiy uslubni 
takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-tadqiqot 
ishlarini davom ettirish;
 •  Elektron ish yuritish platformalariga o‘zbek 
tilini integratsiya qilish. Tadqiqot metodologiyasi
  1. Nazariy tahlil:
 •  Ish yuritish tili bo‘yicha ilmiy adabiyotlar va qonunchilik hujjatlarini 
o‘rganish.
  2. Amaliy tahlil:
 •  Tashkilotlardagi ish yuritish jarayonlarini kuzatish;
 •  Amaldagi hujjatlar tahlili orqali til va uslubiy xatolarni aniqlash.
  3. So‘rovnoma va intervyular:
 •  Tashkilot xodimlari va mutaxassislar bilan suhbatlar o‘tkazish orqali 
muammolarni aniqlash.
  4. Qiyosiy tahlil:
 •  O‘zbek tilidagi ish yuritish amaliyotini xalqaro tajribalar bilan 
qiyoslash. Ushbu tadqiqot natijalari:
 •  Davlat va xususiy tashkilotlarda hujjat tayyorlash 
jarayonida qo‘llanilishi mumkin;
 •  Ish yuritishda til va uslub me’yorlariga rioya qilishni 
o‘rgatadigan o‘quv qo‘llanmalari uchun asos bo‘ladi;
 •  O‘zbek tilida ish yuritishni modernizatsiya qilishga 
hissa qo‘shadi. Xulosa
“ Ish yuritish tili va uslubi” mavzusidagi tadqiqot rasmiy 
hujjatlar tilining rivoji, uni zamonaviy talablar bilan 
uyg‘unlashtirish hamda o‘zbek tilining davlat 
boshqaruvidagi mavqeini mustahkamlashga 
yo‘naltirilgan muhim ilmiy-amaliy ishdir. Ushbu mavzu 
bo‘yicha tadqiqot ish yuritish jarayonini samarali 
tashkil etishda muhim nazariy va amaliy asos yaratadi. Tashkiliy hujjatlar va ularni rasmiylashtirish
Abdusamadova Rayxona Tashkiliy hujjatlar va ularni 
rasmiylashtirish
Tashkiliy hujjatlar — bu tashkilotning ichki 
faoliyatini boshqarish, tartibga solish va 
huquqiy maqomini belgilash uchun 
tayyorlanadigan hujjatlar majmuidir. Ular 
tashkilotning maqsadlari, vazifalari, 
tuzilmasi, tartib-qoidalari va faoliyat 
yo‘nalishlarini hujjatlashtirishga xizmat 
qiladi. Tashk i liy  hujj at larning asosiy  t urlari

  Ust av

  Nizom 

  Buy ruqlar

  Rejalar v a dast urlar 

  Bay onnomal ar

  Hisobot lar

  X at lar Tashkiliy hujjatlarning asosiy turlari
  1. Ustav
 •  Tashkilotning asosiy huquqiy hujjati;
 •  Tashkilotning faoliyat yo‘nalishi, tuzilmasi, maqsad va vazifalari belgilab beriladi;
 •  Adliya organlarida ro‘yxatdan o‘tkazilishi talab qilinadi.
  2. Nizom
 •  Tashkilotning bo‘linmalari, filiallardagi ish tartibini belgilovchi hujjat;
 •  Har bir bo‘limning vazifalari, huquqlari va majburiyatlari yoritiladi.
  3. Buyruqlar
 •  Tashkilot rahbari tomonidan chiqariladigan hujjatlar;
 •  Ishga qabul qilish, lavozimga ko‘tarish, intizomiy choralar qo‘llash kabi masalalarni tartibga 
soladi. Tashk il iy  hujj at larni ng asosiy  t urlari
4. Rejalar v a dast url ar
 •  Tashk i lot ning qisqa y ok i uzoq muddat li faoliy at  st rat egiy asini belgilov chi 
hujj at lar;
 •  Y illik  ish rej asi, l oy ihalar dast uri, riv ojlanish st rat egi y asi k abi hujj at lar k iradi .
  5. Bay onnomalar
 •  Y ig‘il ish, majlis v a muhok amalar dav omida k o‘t arilgan masalalar, qarorl ar v a 
nat ijalarni qay d et uv chi hujj at .
  6. Hi sobot lar
 •  Tashk i lot ning ma’lum bir dav rda bajarilgan ishlari haqida axborot  beruv chi 
hujj at .
 •  Moliy av iy, i jro int izomi, ishlab chiqarish faol iy at i bo‘y icha t uziladi.
  7. X at lar
 •  Tashk i lot l ar o‘rt asida ma’lumot  almashinuv i  uchun mo‘l jallangan hujjat l ar;
 •  Rasmiy  v a norasmiy  x at lar bo‘lishi mumk in. Tashkiliy hujjatlarni rasmiylashtirish bo‘yicha talablar
  1. Rasmiy uslubga rioya qilish:
 •  Aniqlik, qisqalik va tushunarlilik tamoyillariga asoslanishi;
 •  Adabiy til me’yorlariga qat’iy amal qilish.
  2. Hujjatning tarkibiy qismlari:
 •  Tashkilotning nomi;
 •  Hujjat turi (buyruq, nizom, bayonnoma va h.k.);
 •  Sanasi, ro‘yxat raqami va muhri;
 •  Hujjat mazmunini aks ettiruvchi aniq va mantiqiy matn.
  3. Huquqiy talablar:
 •  Qonunchilikda belgilangan talablarga mosligi;
 •  Ish yuritish me’yorlariga amal qilgan holda tayyorlanishi.
  4. Elektron rasmiylashtirish:
 •  Elektron hujjat aylanish tizimidan foydalanish;
 •  Xavfsizlik va himoyalangan platformalarda saqlanishi. Tashkiliy hujjatlarning ahamiyati
 •  Hujjatlash jarayonini tartibga solish: Faoliyatni 
boshqarishda aniqlik va tizimlilikni ta’minlaydi.
 •  Huquqiy asos yaratish: Tashkilotning barcha 
bo‘limlari va xodimlari uchun huquqiy me’yorlarni 
belgilaydi.
 •  Ma’lumotlarni saqlash: Kelgusidagi faoliyat uchun 
ma’lumotlar manbai vazifasini bajaradi.
 •  Ishonchlilik va shaffoflik: Tashkilotning ichki va tashqi 
munosabatlarida ishonchni oshiradi. Xulosa
Tashkiliy hujjatlar tashkilotning barqaror faoliyati uchun 
asosiy vosita hisoblanadi. Ularni rasmiylashtirishda yuqori 
sifatli ish yuritish qoidalariga amal qilish muhim. Bu esa 
tashkilot ichki boshqaruvini soddalashtiradi, tashqi 
hamkorlar bilan munosabatlarni yaxshilaydi va qonunchilik 
talablariga mos keladigan hujjatlash tizimini ta’minlaydi .

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Farmoni mazmun-mohiyati