O‘zbekiston respublikasida kambag‘allik haqida - Педагогика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	44.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Педагогика

O‘zbekiston respublikasida kambag‘allik haqida

Купить

REJA:
I.KIRISH. KAMBAG’ALLIK TUSHUNCHASIGA UMUMIY TAVSIF
II.ASOSIY QISM
1. MAMLAKATIMIZDA KAMBAG’ALLIKNI KELTIRIB CHIQARUVCHI
SABABLAR, UNI KAMAYTIRISH BOSQICHLARI
2. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASINI IJTIMOIY IQTISODIY
RIVOJLANTIRISHNING HARAKATLAR VA TARAQQIYOT
STRATEGIYASIDA AHOLI BANDLIGINI OSHIRISHGA DOIR
BELGILANGAN KENG KO’LAMLI ISHLAR TAHLILI
3. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KAMBAG’ALLIK KA QARSHI
KURASH BORASIDA JAHON TAJRIBASIDAN FOYDALANISHNING
SAMARASI
III.XULOSA
IV.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

KIRISH
Kambag'allik bugungi kunda dunyodagi eng keskin ijtimoiy muammolardan
biriga aylandi. Turli mamlakatlardagi siyosiy partiyalar, hukumatlar va
jamiyatning barcha qatlamlari kambag'allik masalasiga doimo katta ahamiyat berib
kelgan, maqsadda biz kambag'allik tushunchasiga aniqlik kiritishimiz kerak.
Kambag'allik tushunchasi uning belgilangan mezoniga mos ravishda ma'no
mazmunga egadir. Ayni vaqtda dunyo miqyosida kambag'allik turli xil mezonlar
va o'lchovlar asosida aniqlanadi. Shuning uchun kambag'allik tushunchasini
tushunish va o'rganish rang barang fikrlarni shakllanishiga sabab bo'lishi mumkin.
Ya'ni, kambag'allik tushunchasini har tomonlama batafsil yoritish va uning
mohiyatini, turlari ko'rinishlari haqida aniq bilim ko'nikmalarga ega bo'lish dolzarb
ahamiyatga egadir.
Tarixan kambag'allik muammosini tushunish uning yechimini topishga
ajdodlardan tomonidan o'ziga xos munosabat bildirilgan. Xitoy faylasufi, daosizm
asoschisi Lao Szi "Och qolgan insonga baliq bersang, uni bir kunlik qornini
to'ydirasan. Agar unga qarmoq berib, baliq ovlashga o'rgatsang, uni bir umr
ochlikdan qutqarasan" 1
deb ta'kidlab o'tgan edi.
Kambag'allikni muammo sifatida tushunish asrimizning jahonshumul
masalalaridan biriga aylandi. O'zbekiston Respublikasi Moliya vaziri Jamshid
Qo'chqorov o'z ma'ruzalarining birida "Bizda shu vaqtgacha kambag'allik degan
so'zni hech kim ishlatmas edi. Iqtisodiyot sohasidagi uzoq yillik faoliyatimdan
aytamanki, biz bir paytlar «Aholi farovonligini oshirish» deb nomlangan dastur
ham ishlab chiqqandik, go'yo bizda kambag'al yo'qdek" degan fikri bugungi kunda
kambag'allikni tom ma'noda mohiyatidan chuqur o'rganish kerakligini taqozo
e'tmoqda.
"Kambag'allik - turmush kechirish, mehnat layoqatini saqlab turish, avlodlar
uzviyligini davom ettirish uchun zarur bo'lgan eng kam ehtiyojlarni qondirish
imkoniyatiga ega bo'lmagan shaxs yoki ijtimoiy guruhlar iqtisodiy ahvolining
ko'rsatkichidir. Kambag'allik nisbiy tushuncha hisoblanib, har bir jamiyatdagi
turmush darajasining umumiy standartiga bog'liq bo'ladi. Kambag'allik holati
resurslarning uzoq muddat davomida yetarli bo'lmasligini avvalgi jamg'armalar
bilan ham, qimmat tovarlarni xarid qilishdan vaqtincha tejash hisobiga to'plangan
mablag' bilan ham qoplash imkoniyati mavjud emasligini ko'rsatadi" degan fikrni
ilgari surganlar.
Kambag'allikni har xil nuqtai nazardan yoki turli standartlarga ko'ra turli
turlarga bo'lish mumkin. Avvalo, kambag'allikning ma'nosiga ko'ra, uni keng
ma'nodagi kambag'allik va tor ma'nodagi kambag'allikka bo'lish mumkin.
1
http://ferlibrary.uz/f/abadiyat gulshani.pdf

Kambag'allik tor ma'noda ijtimoiy ishlab chiqarishning ma'lum bir usuli
sharoitida eng asosiy yashash ehtiyojlarini qondira olmaslikni anglatadi va
hayotning davom etishiga tahdid soladi. Bu, asosan, odamlarning fiziologik
ehtiyojlarini qondirish ma'nosida. Fiziologik ehtiyojlarni ta'minlash uchun minimal
turmush darajasining yo'qligi - kambag'allik.
Keng ma'noda kambag'allik nafaqat yashash uchun eng asosiy ehtiyojlarni
qondira olmaslikni, balki ijtimoiy, madaniy, ekologik va boshqa omillarni,
masalan, madaniy-ma'rifiy sharoitlar, tibbiy va sog'liqni saqlash sharoitlari,
yashash muhiti sharoitlari va aholining umr ko'rish davomiyligini o'z ichiga oladi.
Keng ma'noda kambag'allik tor ma'noda kambag'allik ma'nosini aHna
KeHrafirapagH. ^axpH bankining 2000/2001-yillardagi Jahon taraqqiyoti
hisobotida kambag'allik haqidagi tushunchasi keng. Hisobotda ta'kidlanishicha,
moddiy mahrumlik, ta'lim va sog'liqni saqlashning past darajasidan tashqari,
kambag'allik xavf-xatarlar va xavf-xatarlarga zaiflik, shuningdek, o'z ehtiyojlarini
ifoda eta olmaslik va ta'sirning etishmasligini ham o'z ichiga oladi.
Kambag'allikning sabablariga ko'ra uni umumiy kambag'allik, institutsional
kambag'allik, mintaqaviy kambag'allik Ba sinfiy kambag'allikka bo'lish mumkin.
Umumiy kambag'allik - iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning past darajasidan
kelib chiqadigan kambag'allik. Masalan, ibtidoiy jamiyatda mahsuldorlikning past
darajada rivojlanganligi, ishlab chiqarish faoliyati to'liq rivojlanmaganligi, oziq-
ovqat juda kam bo'lganligi sababli ibtidoiy odamlar haqiqatda keng kambag'allik
sharoitida yashagan.
Institutsional kambag'allik ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy tizimlar
tomonidan belgilanadigan turli jamoalar, mintaqalar, ijtimoiy guruhlar va shaxslar
o'rtasida turmush resurslarining teng bo'lmagan taqsimlanishi bilan bog'liq bo'lib,
muayyan jamoalar, mintaqalar, ijtimoiy guruhlar va shaxslarning kambag'allik
holatida bo'lishiga olib keladi. .
Mintaqaviy kambag'allik - og'ir tabiiy sharoit va ijtimoiy rivojlanishning
past darajasi tufayli yuzaga keladigan kambag'allik hodisasi. Mamlakatimning
qishloq aholisining kambag'al taqsimlanishi aniq mintaqaviy xususiyatlarga ega va
ular tabiiy sharoiti nisbatan og'ir bo'lgan bir qator hududlarda to'plangan.
Sinfiy kambag'allik deganda ayrim shaxslar, oilalar yoki ijtimoiy
guruhlarning jismoniy tayyorgarligi, ma'lumot darajasi pastligi, oiladagi mehnat
resurslarining kamligi, ishlab chiqarish vositalari va ijtimoiy munosabatlarning
etishmasligi tufayli yuzaga kelgan kambag'allik tushuniladi.
Kambag'allik ham mutlaq tushuncha, ham nisbiy tushunchadir, shuning
uchun kambag'allikni mutlaq kambag'allik va nisbiy kambag'allikka ajratish
mumkin.
Mutlaq kambag'allik, shuningdek, tirikchilik uchun kambag'allik deb ataladi,
yashash uchun minimal ehtiyojlarning etishmasligi va eng asosiy yashash
ehtiyojlarini qo'llab-quvvatlay olmaslikdir.

Nisbiy kambag'allik nisbiy kam ta'minlangan kambag'allik deb ham ataladi.
Bu oziq-ovqat va kiyim-kechak muammosi hal qilingan bo'lsa-da, turli ijtimoiy
a'zolar va turli mintaqalar o'rtasida sezilarli daromad farqlari bo'lishi mumkinligini
anglatadi. Kam daromadli shaxslar, oilalar va mintaqalar nisbatan kambag'aldir.
Hozirgi vaqtda xalqaro miqyosda kambag'allik chegarasini aniqlashning
asosan to'rtta usuli mavjud.
Ulardan biri xalqaro kambag'allik standartlari qonunidir. Bu Iqtisodiy
Hamkorlik va Taraqqiyot Tashkiloti tomonidan taklif qilingan daromad
proporsional usul. Ya'ni, mamlakat yoki mintaqa rezidentlarining daromadlari yoki
o'rtacha daromadlarining 50 dan 60% gacha bo'lgan qismi ushbu mamlakat yoki
mintaqaning kambag'allik chegarasi sifatida ishlatiladi, bu eng kam yashash
xavfsizligi chegarasi hisoblanadi.
Ikkinchisi, "bozor savati usuli" deb ham ataladigan tirik ehtiyojlar usuli.
Ushbu usul yordamida kambag'allik chegarasini aniqlash uchun avvalo mahalliy
hududda eng kam yashash darajasini ta'minlash uchun zarur bo'lgan tovarlar va
xizmatlar ro'yxatini, shu jumladan tovarlar va xizmatlarning turlari va miqdorini,
so'ngra ushbu tovarlarga egalik sonini hisoblashimiz kerak. va xizmatlar bozor
narxlariga asoslangan.Qancha naqd pul kerakligi va naqd pul miqdori kambag'allik
chegarasi hisoblanadi.
Uchinchisi - turmush tarzi usuli. U birinchi navbatda kishilarning turmush
tarzi, iste'mol xatti-harakatlari va boshqa "hayot shakllari"dan boshlanadi va
oilaviy hayot shakllariga oid qator savollarni ko'taradi, so'ngra bir qator mahrumlik
ko'rsatkichlarini tanlaydi, ya'ni ma'lum bir turmush tarzidan voz kechish va ma'lum
bir hayotda iste'mol xatti-harakatlari. shakllantiring, so'ngra ushbu mahrumlik
ko'rsatkichlari va respondentlarning haqiqiy turmush sharoitlariga asoslanib, kim
kambag'al ekanligini aniqlang, so'ngra kambag'allik chegarasini hisoblash uchun
ularning mahrum ehtiyojlari, iste'moli va daromadlarini tahlil qiling.
To'rtinchisi - Engel koyeffitsiyenti usuli bo'lib, u oilaning oziq-ovqat
iste'moliga bo'lgan mutlaq xarajatlarini ma'lum Engel koyeffitsiyentiga bo'lib,
zarur iste'mol xarajatlarini topadi, ya'ni kambag'allik chegarasi. Bu, shuningdek,
"Engel qonuni" dan olingan daromad nisbati usulidir. Xalqaro oziq-ovqat va
qishloq xo'jaligi tashkiloti kambag'allik Engel koyeffitsiyenti 60% dan yuqori deb
ta'riflanadi, deb hisoblaydi. Ushbu ma'lumotlardan foydalangan holda hisoblangan
iste'mol xarajatlari kambag'allik chegarasi bo'lib, u yashash uchun minimal
xavfsizlik chegarasi hisoblanadi. Qo'shma Shtatlar oilaning harajatlarining 1/3
qismi oziq-ovqat sotib olishga sarflanar ekan, u kambag'al oila yoki kambag'aldir,
shuning uchun ijtimoiy yordam ko'rsatilishi shart. Qo'shma Shtatlardagi
"kambag'allik chegarasi" eng kam daromad standarti bo'lgan oziq-ovqat
xarajatlaridan uch barobar ko'pdir.

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASINI IJTIMOIY IQTISODIY
RIVOJLANTIRISHNING HARAKATLAR VA TARAQQIYOT
STRATEGIYASIDA AHOLI BANDLIGINI OSHIRISHGA DOIR
BELGILANGAN KENG KO’LAMLI ISHLAR TAHLILI
Kambag’allikning olib kelishi mumkin bo’lgan salbiy holatlaridan biri, ya’ni
kambag’allikning bolalarga bo’lgan yomon ta’sirini ham alohida e’tirof etib o’tish
zarur. Chunki qashshoqlikda o’sgan bolalar tez-tez og’ir kasalliklardan
qiynalishadi. Kambag’allikda tug’ilgan chaqaloqlarda kam vaznli bo’lib tug’ilish
ehtimoli yuqori, bu esa ijsmoniy va aqliy nogironlikka olib kelishi mumkin.
Qashshoqlikda bo'lgan bolalar kasallik tufayli ko'proq maktabni o'tkazib
yuboradilar va uyda ko'proq stressni boshdan kechiradilar. Bolalar uchun uysizlik
ayniqsa og'ir muommo, chunki ular ko'pincha sog'liqni saqlash xizmatlaridan
foydalanish imkoniyatiga ega emaslar yoki to'g'ri ovqatlanishmaydi, bu ko'pincha
ularning sog'liq bilan bog’liq muammolarga duchor etadi. Ko’p odamlar
qashshoqlikda tug’iladilar va uni yengishga umidlari kam bo’ladi. Boshqalari esa
salbiy iqtisodiy sharoitlar, tabiiy ofatlar yoki turmush narxining oshishi,
shuningdek, giyohvandlik, ruhiy tushkunlik va ruhiy salomatlik muommolari
tufayli qashshoqlikka tushishi mumkin.
Kambag’allikni keltirib chiqaruvchi bundan boshqa yana quyidagi asosiy
sabablarini keltirish mumkin:
-Yuqori yashash narxi;
-Ish o’rinlari o’sishining yo’qligi;
-Zaif infratuzilma;
-Urush va turli mojarolar;
-Ijtimoiy to’siqlar;
-Davlat yordamining yo’qligi va shu kabilar.
Qashshoqlikning kuchayishi jamiyatda keskinlikni keltirib chiqarishi
mumkin, chunki tengsizlik kuchayadi va o'z navbatida jinoyatchilik darajasining
oshishiga olib keladi.
Yuqorida ta'kidlab o'tilganidek, qashshoqlik shunchaki daromad darajasi
bilan bog'liq emas. Darhaqiqat, odamlarni qashshoqlik chegarasiga yoki undan
pastga tushirishga majbur qiladigan bir qator omillar mavjud. Diskriminatsiya-
ulardan biridir. Ba'zi hollarda hukumatlar ayrim shaxslar yoki jamoalarning
sog'liqni saqlash, ta'lim yoki ijtimoiy xizmatlar kabi xizmatlardan foydalanishiga
to'sqinlik qiluvchi muayyan qonun va qoidalarni qabul qilishi mumkin. Bu
odamlar, shuningdek, mehnat bozoriga yoki uy-joyga kirishdan mahrum bo'lishi
mumkin , bu esa ularning munosib turmush darajasiga erishishiga to'sqinlik qiladi.

Boshqa hollarda, chuqur ildiz otgan ijtimoiy e'tiqodlar odamlarni, oilalarni va
butun jamoalarni ajratib qo'yishi mumkin.
Shu o’rinda kambag’allikning zararli oqibatlariga ham to’xtalib o’tish
joizdir. Kambag’allik insonlarning jismoniy va ruhiy salomatligiga ham katta ta’sir
ko’rsatadi. Qashshoqlikda yashovchi ota-onalardan tug’ilgan bolalar kam vaznga
ega va hayotining birinchi yilida omon qolish ehtimoli kamroq. Shuningdek, ular
astma va boshqa bolalik kasalliklaridan aziyat chekishi mumkin. Bunday sharoitda
voyaga yetgan farzandlarning keying sog’ligida ham jiddiy muommolar kuzatiladi
va ruhiy tushkinlik xavfi yuqoridir. Psixologik tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki,
qashshoqlikda yashash bolalar va o'spirinlarda o'rganish, muloqot qilish va
akademik muvaffaqiyatlar uchun muhim bo'lgan kognitiv jarayonlar bilan bog'liq
bo'lgan sohalarda, jumladan, ijtimoiy-hissiy ishlov berish, xotira, til va
boshqalarning tarkibiy va funksional miya rivojlanishidagi farqlar bilan bog'liq
holatlariga salbiy ta’sir ko’rsatadi.
2020-yilning boshida O‘zbekiston tarixida ilk marotaba kambag‘allik
tushunchasi O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan
ko‘tarilib, mazkur yo‘nalish ijtimoiy-iqtisodiy siyosatning asosiy kun tartibiga
aylandi.
O‘tgan yili Prezidentimiz tomonidan BMT Bosh Assambleyasining 75-
sessiyasida qashshoqlikni tugatish va kambag‘allikka qarshi kurashishni
Assambleya navbatdagi sessiyasining asosiy mavzularidan biri sifatida belgilash
hamda ushbu masalalarga bag‘ishlangan global sammitni o‘tkazish taklifi bilan
chiqdi.
2020-2021-yillarda respublikada kambag‘allikni qisqartirish vositalarining
quyidagi asosiy strategik yo‘nalishlari amaliyotga joriy etildi.
Birinchidan, mamlakatimizda kambag‘allikni qisqartirishning institutsional
asoslari yaratilib, kambag‘allikni qisqartirish masalalarini muvofiqlashtiruvchi
vazirlik hamda ushbu yo‘nalishda ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boruvchi ilmiy
markaz tashkil etildi.
O‘tgan davr mobaynida mamlakatimizda bevosita kambag‘allikni
qisqartirish borasida xalqaro tashkilotlar (BMT Taraqqiyot dasturi, Shanxay
Hamkorlik tashkiloti, YUNIS Е F va boshq.), moliyaviy institutlar (Jahon banki,
Osiyo taraqqiyot banki) hamda ushbu yo‘nalishda ilg‘or tajribaga ega mamlakatlar
ilmiy markazlari (Xitoy kambag‘allikni qisqartirish xalqaro Markazi) bilan
mustahkam aloqalar o‘rnatildi.
Ikkinchidan, pandemiya sharoitida ehtiyojmand aholini moddiy va
nomoddiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida joylardagi 4 ta sektor, mahalla organlari,
keng jamoatchilik vakillari hamda deputatlar bilan birgalikda kambag‘al va

moddiy yordamga muhtoj oilalar ro‘yxati – “Temir daftar” tizimi tashkil etildi.
Mazkur tizimning shaffofligini ta’minlash, ijtimoiy ahvoli va turmush sharoiti
og‘irlashgan va sektor rahbarlari tomonidan alohida nazoratga olingan oilalarni
qayd etishga mo‘ljallangan saxovat.argos.uz dasturi ishga tushirilib, oilalarning
mehnatga layoqatli ishsizlari bandligini ta’minlash orqali ularga daromad manbai
yaratishning “Vaqtinchalik tartibi” tasdiqlandi.
Joriy yilda “Temir daftar”ga kiritilgan oilalarni kambag‘allikdan chiqarish
bo‘yicha “motivatsiya, ko‘nikma va moliyaviy ko‘mak” tamoyili joriy etildi.
Amalga oshirilayotgan ishlarni yanada takomillashtirish maqsadida O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 28-apreldagi “Moddiy yordam va
ko‘makka muhtoj oilalarni, xotin-qizlar va yoshlarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 250-sonli qarori qabul qilindi.
Uchinchidan, Jahon banki va BMT Taraqqiyot dasturi kabi xalqaro
tashkilotlarning taklif va tavsiyalari asosida Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 27-
avgustdagi “Minimal iste’mol xarajatlari qiymatini hisoblash tartibini amaliyotga
joriy etish to‘g‘risida”gi 544-son qarori qabul qilindi.
To‘rtinchidan , o‘rta va uzoq muddatlarda kambag‘allikni qisqartirishning
strategik maqsadlarini belgilash maqsadida, Jahon banki va BMT Taraqqiyot
Dasturi ekspertlari bilan birga “2021-2030-yillarga qadar O‘zbekiston
Respublikasida kambag‘allikni qisqartirish strategiyasi” loyihasi ishlab chiqildi.
Mahallabay ishlash tizimi asosida 2021-yil 1-oktabr holatiga hududlarda
quyidagi ishlar amalga oshirildi :
Hisobot davrida ijtimoiy himoyaga muhtoj aholining 658 ming nafari ( 233,4
ming yoshlar va 213,4 ming xotin-qizlar ) yoki 76,5 foizi bandligi ta’minlangan.
Kasb-hunar va tadbirkorlikka o‘qish istagini bildirgan jami 197,3 ming
nafar aholidan 170,2 ming nafari ( 86,3 foizi ) turli xil kasb-hunar va tadbirkorlikka
o‘qitilgan.
Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish va kengaytirish istagi mavjud 346,9
ming subyektlar aniqlangan. Bugungacha ularning 304,4 mingtasiga jami 7280,6
mlrd. so‘m kredit mablag‘lari ajratilgan va 343,3 mingta yangi ish o‘rinlari tashkil
etilgan.
Mahallalarda o‘tkazilgan xatlov natijasida jami 5,8 mingta ijtimoiy soha
obyektlari ta’mirtalab holatdaligi aniqlangan. Hisobot davrida ularning 2,5
mingtasi jami 2,6 trln.so‘m mablag‘ hisobiga ta’mirlangan. Xususan, 832
ta maktabgacha ta’lim tashkiloti, 1241 ta umumta’lim maktabi, 325 ta sog‘liqni
saqlash muassasasi, 76 ta sport muassasalari hamda 219 ta boshqa ijtimoiy
obyektlar ta’mirlangan.

Shu bilan birga, “Mahallabay” ishlash tizimini samarali tashkil etishni yangi
bosqichga olib chiqish maqsadida 2021-yil 1-iyundan boshlab Samarqand
viloyatining tuman va shahar hokimliklari tuzilmasida eksperiment tariqasida
bosqichma-bosqich yangi tizim joriy qilindi. Ushbu tizimda tuman hokimining
moliya-iqtisodiyot va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha birinchi
o‘rinbosari tomonidan muvofiqlashtirib boriladigan Mahallabay ishlash
markazi davlat muassasasi shaklida tashkil etildi.
Amaldagi tizimga asosan mahallalarga biriktirilgan tijorat banklari xodimlari
bilan birgalikda, endilikda, shu ish bilan doimiy shug‘ullanadigan, tuman
hokimligidan oylik oladigan mahallabay ishlash inspektorlari har uchta mahallaga
bittadan biriktirilgan holda faoliyat yuritishi yo‘lga qo‘yildi.
Mahallabay ishlash markazi va mahalla fuqarolar yig‘ini faoliyatini o‘zaro
bog‘liq holda raqamlashtirishni nazarda tutuvchi “Onlayn mahalla” dasturiy
ta’minoti ishlab chiqilib, Samarqand viloyatida sinovdan o‘tkazilmoqda. Hozirgi
kunda “Mahallabay” ishlash tizimini yangi bosqichga olib chiqish, xususan,
“Mahalladan chiqmay turib barcha xizmatlardan foydalanish” tamoyili asosida
davlat tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar taqdim etilishiga imkon yaratish
maqsadida mahallalarda tadbirkorlikni rivojlantirish, aholi bandligini ta’minlash va
kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha hokim yordamchisi lavozimini joriy etish
bo‘yicha tegishli vazirlik, idoralar va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
huzuridagi Davlat xizmatlarini rivojlantirish agentligi bilan birgalikda O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti qarori loyihasi ishlab chiqilib, belgilangan tartibda vazirlik
va idoralar bilan kelishilmoqda. Ushbu ishlarni amalga oshirish natijasida,
respublikaning turli hududlarida yashovchi 1 mln 802 mingdan ortiq aholi ilk bor
ichimlik suvi bilan ta’minlandi va 1 738 ta aholi punktlarida 4 mln 780
mingdan ortiq aholining ichimlik suvi ta’minoti yaxshilandi hamda Respublika
aholisining ichimlik suv ta’minoti 61,5% dan 70,0% ga ko‘tarildi.
Shu bilan birga, viloyatlarimizdagi olis hududlardagi markazlashgan ichimlik suv
ta’minoti yetib bormagan aholiga ichimlik suvini tashib yetkazib berilishini
ta’minlash maqsadida Prezidentimiz tashabbusi bilan joriy yilda suv ta’minoti
korxonalariga 100 ta maxsus mashinalar olib berildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 15-may kuni kambag‘allikni
qisqartirish va bandlikni ta’minlash chora-tadbirlari muhokamasi yuzasidan
videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Davlatimiz siyosatida inson manfaatlari, ijtimoiy adolat tamoyillari ustuvor.
Shu boisdan ham aholining muayyan qatlami o‘rtasida kambag‘allik borligi tan
olinib, uni qisqartirish bo‘yicha alohida tizim joriy qilindi. Bunga qo‘shimcha,
joriy yil boshida barcha tumanlar sharoitiga ko‘ra 5 ta toifaga ajratilib,
tabaqalashgan yengilliklar berildi. Bularning natijasida o‘tgan yili 1 million nafar,
bu yil birinchi chorakda 210 ming aholi kambag‘allikdan chiqarildi.

Har yili oilaviy tadbirkorlikka 13 trillion so‘m kredit va 1 trillion 500
milliard so‘m subsidiyalar ajratilayapti. “Ijtimoiy himoya reyestri” orqali 2 million
300 ming muhtoj oila, xotin-qizlar, yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan
vatandoshlarimiz moddiy yordam bilan qamrab olindi.
Lekin, bu natijalar hali yetarli emas. Kambag‘allikni kamaytirish – bu
aholida tadbirkorlik ruhini uyg‘otish, kasbga tayyorlash va ish o‘rinlarini
ko‘paytirishga qaratilgan kompleks vazifadir. Shu bois yig‘ilishda bu borada yangi
bosqichga o‘tish, rag‘bat choralarini joriy etish masalalari muhokama qilindi.
Oxirgi besh yilda yurtimizda tadbirkorlar soni 285 mingdan 590 mingtaga
ko‘paydi. Bu – bitta tumanda 2,5 mingdan ortiq yoki bir mahallada 50 nafardan
tadbirkorlar sinfi shakllandi, degani. Agar davlat bu tadbirkorlar bilan manfaatli
hamkorlik qilib, ularni qo‘llab-quvvatlasa, joylarda ijtimoiy muammolar va
bandlikni hal qilish imkoniyati ortadi.
Masalan, aholini kasb-hunarga o‘qitish uchun har yili davlat tomonidan 200
milliard so‘m ajratilyapti. Lekin bu mablag‘lar tadbirkor bilan bog‘lanmagan.
Xuddi shunday, tadbirkor ham yiliga katta xarajat qilib, o‘zi uchun minglab
mutaxassis tayyorlashga majbur. Lekin, bunda davlat qo‘llab-quvvatlovi yo‘q.
– Buning birdan-bir to‘g‘ri yechimi – tadbirkorga sharoit yaratib, ular bilan
manfaatli hamkorlik qilish. Bu orqali ham bandlikni ta’minlaymiz, ham malakali
mutaxassis tayyorlaymiz, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Shu maqsadda 1 iyundan boshlab “20 ming tadbirkor – 500 ming malakali
mutaxassis” dasturi amalga oshirilishi ma’lum qilindi. Unda ishtirok etish ixtiyoriy
bo‘ladi. Dasturga 2023-2024-yilda jami 1 milliard dollar ajratiladi. Bu mablag‘lar
hisobidan tadbirkorga kambag‘al oilalar a’zosini kasbga o‘qitib, ishli qilishiga
qarab, amaldagidan past foizlarda va uzoqroq muddatga kredit beriladi.
Tadbirkorning “amaliy monomarkaz” tashkil qilish va jihozlash hamda kasbga
o‘qitish xarajatlari to‘liq qoplab beriladi.
Dasturda ishtirok etadigan tadbirkorlarga soliqlardan alohida imtiyozlar
beriladi. Jumladan, kamida 20 foiz kambag‘al oila a’zosini bir yil davomida ish
bilan ta’minlasa, mol-mulk va yer soliqlaridan ozod qilinadi. 5 million so‘mgacha
ish haqi to‘layotgan tadbirkorlarga ijtimoiy soliq stavkasi 2 baravar kamaytiriladi.
Kambag‘al oila a’zosi ham daromad solig‘idan ozod qilinadi.
Shuningdek, soliq va bojxona ma’murchiligida ham yengilliklar nazarda
tutilmoqda. Xususan, bunday tadbirkorlar faoliyatida soliq tekshiruvlari
o‘tkazilmaydi. Ularga qo‘shilgan qiymat solig‘i hamda ortiqcha to‘langan soliqlar
tekshiruvsiz qaytarib beriladi. Barcha soliqlardan qarzdorlikni bir yilgacha
kechiktirib to‘lash imkoni beriladi. Bojxona rasmiylashtiruvida “yashil yo‘lak”
tartibi qo‘llaniladi.
Dasturga kirgan tadbirkorlarga infratuzilma, yer va bino-inshootlar bilan
ta’minlashda qo‘shimcha yengilliklar beriladi. Masalan, tadbirkor so‘ragan yer va
bino-inshootlarni auksionga chiqarish masalasi hal qilib beriladi. Ularni

xususiylashtirishda bo‘lib to‘lash imkoniyati yaratiladi. Qiymati 50 milliard
so‘mdan yuqori loyihalar bo‘yicha infratuzilma xarajatlari to‘liq qoplab beriladi.
Yig‘ilishda ushbu yangi tizim asosida joriy yilda 550 ming aholini o‘qitib,
kambag‘allikdan chiqarish mumkinligi aytildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 14-avgust kuni kambag‘allikni qisqartirish va
ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish chora-tadbirlariga oid taqdimot bilan
tanishdi. Har bir mamlakat rivojlanish jarayonida kambag‘allikni qisqartirish
bosqichidan o‘tadi. O‘zbekiston ham 2020-yilda aholining muayyan qismi
kambag‘al ekanini tan olib, ularga madad berishga kirishdi. Moliyaviy-tashkiliy
choralar ko‘rilib, tizim joriy qilindi. Bu o‘z samarasini berib, uzoq yillar og‘ir
vaziyatda bo‘lgan 3 milliondan ziyod odamlarning sharoiti yaxshilandi.
Kambag‘allik darajasi 17 foizdan 11 foizga tushdi.
Kelgusi uch yilda kambag‘allik darajasini 11 foizdan 7 foizga qisqartirish maqsad
qilingan. Hozirgacha bo‘lgan tizim bilan natijadorlikni oshirish qiyin. Kambag‘al
oilani tanlashda aniqlik, ularni bu holatdan olib chiqish va mablag‘ ajratishda
yaxlitlik yetishmaydi.
Shu yil 12-iyul kuni Farg‘ona viloyatida o‘tgan yig‘ilishda davlatimiz
rahbari bu borada yangicha yondashuvlar kerakligi, endi kambag‘allikni
qisqartirish va ijtimoiy himoya bir tizimda bo‘lishini aytgan edi.
Taqdimotda ushbu ikki sohani mutanosib rivojlantirish bo‘yicha takliflar
ko‘rib chiqildi.
Unga ko‘ra, tahlillardan kelib chiqib, kambag‘allikni aniqlash mezonlari va
manzilli ro‘yxati shakllantiriladi. Jumladan, unga “Ijtimoiy himoya yagona
reyestri”dagi hamda kambag‘allikka tushish xavfi yuqori bo‘lganlar kiritiladi.
Bunday oilalar “mahalla yettiligi” va faollari tomonidan ovoz berish yo‘li bilan
tasdiqlanadi. Kambag‘allikdan chiqarishga qaratilgan barcha ijtimoiy xizmat va
yordamlar “Inson” markazlari tomonidan amalga oshiriladi.
Kambag‘allik omillarini o‘rganish uchun ijtimoiy himoya va bandlik
masalalarida 8 ta yo‘nalishda yagona savolnoma ishlab chiqiladi. Shu asosida
oilalarning imkoniyatlari baholanib, 3 ta toifaga ajratiladi. Har bir oilaga individual

yondashilib, “oyoqqa turishi”ga ko‘maklashiladi. Shu taxlit, kambag‘allik darajasi
yuqori bo‘lgan mahallalar ro‘yxati ham shakllantiriladi. Ijtimoiy himoya milliy
agentligi va hokimliklar tomonidan har yili 50 ta mahalla tanlab olinib, ular
kambag‘allik va ishsizlikdan xoli hududga aylantirib boriladi.
Bugungi kunda hokim yordamchilariga 20 dan ortiq vazifalar yuklatilgan.
Shu sababli kambag‘allikni qisqartirish masalasi ikkilamchi darajaga tushib
qolgan. Endi hokim yordamchilarining faoliyatini qayta ko‘rib chiqilib, asosiy
e’tibor kambag‘allikni qisqartirish va ular bandligini ta’minlashga qaratiladi.
Har yili kambag‘allikni qisqartirishga 14 trillion so‘m yo‘naltirilmoqda.
Lekin bu mablag‘ 40 turdagi moliyaviy vositalar orqali, 10 ga yaqin idora
tomonidan berilmoqda, yagona yondashuv yo‘q. Shu bois bu tizim ham
o‘zgartiriladi. Mablag‘lar hudud, tuman va mahallalar kesimida kambag‘al oilalar
sonidan kelib chiqib, mos ravishda Agentlik va hokimliklar tomonidan
taqsimlanadi. Bunda mablag‘lar, birinchi navbatda, oilani kambag‘allikdan
chiqarishga yo‘naltiriladi. Kambag‘allikni qisqartirishga qaratilgan dasturlar ijrosi
bo‘yicha 3 bosqichda – mahalla va tuman, viloyat hamda respublika darajasida
monitoring tashkil qilinadi. Bu borada jamoatchilik nazorati kuchaytiriladi.
Ish o‘rinlarini zaxiralash amaliyoti o‘rniga ehtiyojmand kishilarni ishga
olgan tadbirkorlar uchun soliq imtiyozlari joriy qilinadi. Bo‘sh ish o‘rinlari to‘liq
raqamlashtiriladi. Buyurtmachini kasanachi va frilanserga bog‘laydigan onlayn
platforma tashkil qilinadi. “Ishga marhamat” monomarkazlarida kambag‘al
fuqarolarni xizmatlar sohasida zamonaviy kasblarga o‘rgatish yo‘lga qo‘yiladi.
– Oxirgi yillarda to‘plangan tajriba va odamlarning ehtiyojidan xulosa
qilib, kambag‘allikni qisqartirishni yangi bosqichga olib chiqish kerak.
Ehtiyojmand insonlarning xohishi va imkoniyatini qo‘llab-quvvatlab, hayotga,
jamiyatga olib kirish zarur. Umuman, har qanday ijtimoiy yordam pirovardida
bandlikka bog‘lanishi shart, – dedi Shavkat Mirziyoyev. 2
2
https://yuz.uz/uz/news/kambagallikni-qisqartirish-va-ijtimoiy-himoya-tizimi-takomillashtiriladi

Mutasaddilarga ijtimoiy ko‘maklarning manzilliligi va shaffofligini
ta’minlash, bandlik va kichik tadbirkorlikni rivojlantirish bo‘yicha ko‘rsatmalar
berildi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida 11-sentabr kuni kambag‘allikni
qisqartirish ishlarini keyingi sifat bosqichiga olib chiqish masalallari muhokamasi
bo‘yicha videoselektor yig‘ilishi o‘tkazildi.
Bu yo‘nalish mamlakatimizda 2020-yilda boshlangan edi. O‘shanda 7,5
million yoki 23 foiz aholining daromadi kambag‘allik chegarasiga yetmasdi.
O‘tgan yillarda 3,5 million odamni daromadli qilish orqali 2023-yil yakuni bilan
kambag‘allik darajasi 11 foizga tushdi.
Avvalo, ijtimoiy himoya qamrovi 4,5 karra kengaytirilib, o‘tgan yili 12,3
trillion so‘m yo‘naltirildi. Pensiya va nafaqalar miqdori ham 1,5 baravar
ko‘paytirildi.
Mahallada kambag‘allikni qisqartirish, tadbirkorlik loyihalariga 35 trillion
so‘m arzon kredit, 7 trillion so‘m subsidiya berildi. Mahallalarni obod qilish,
bog‘cha, maktab, tibbiyot, yo‘l, suv va elektr infratuzilmasi uchun 120 trillion
so‘m ajratildi. Shuningdek, 260 ming gektar yer 800 ming aholiga dehqonchilik
qilib, daromad topishi uchun tarqatildi.
Yana bir misol – 2020-yildan buyon 3 milliondan 5 million so‘mgacha oylik
oladigan ishchilar 2 barobar, 5 milliondan 7 million so‘mgacha oluvchilar esa 3
barobar oshdi. Bularning natijasida kambag‘allik darajasi yiliga o‘rtacha 3 foizga
kamayib borayapti.
Lekin, bu boradagi ishlar hamma viloyat va tumanda ham bir xil emas.
Masalan, o‘tgan olti oyda Navoiy, Surxondaryo, Farg‘ona viloyatlari va Toshkent
shahrida o‘zgarish bo‘lmagan. 15 ta tumanda kambag‘allik 20 foizdan yuqori.
16 ta tumanda aholiga bo‘lib berilgan yerlarda 2-3 martadan hosil olingani
hisobiga kambag‘allik 2 karra kamaygan. Lekin 14 ta tumanda o‘zgarish
sezilmayapti.
Prezidentimiz ta’kidlaganidek, kambag‘allikni faqat pul tarqatish, nafaqa
to‘lash bilan hal qilib bo‘lmaydi. Buning uchun kambag‘al oila a’zolarini o‘qitish,
kasbga o‘rgatish va ish bilan ta’minlash muhim.
Bugungi kunda korxonalarda 250 mingta vakant bor. Lekin, kambag‘al
oilalarning 35 foiz ishga layoqatli a’zolarida bilim va ko‘nikma kam. Yana
ayrimlari surunkali kasalliklar tufayli tayinli ishlay olmayapti. Kambag‘al
oilalarning 83 foizida tomorqa bor, lekin suv, elektr va yo‘l bilan bog‘liq
muammolar qiyinchilik tug‘dirayapti. Yig‘ilishda shu kabi masalalar atroflicha
tahlil qilinib, yangi vazifalar belgilandi.

Davlatimiz rahbari keyingi yillar uchun “Kambag‘allikdan farovonlik sari”
dasturi tayyorlanayotganini ma’lum qildi. Unda yettita imkoniyat va mas’uliyat
tamoyili asosida O‘zbekistonni navbatdagi yangi yondashuvlari belgilab beriladi.
Ijtimoiy himoya milliy agentligi hokimliklar bilan birga bu yil har bir
mahallani to‘liq xatlovdan o‘tkazib, “kambag‘al oilalar portreti”ni ishlab chiqadi.
Kambag‘al oila bo‘yicha individual dastur bo‘ladi. Iqtisodiy kompleks oilalarni
kambag‘allikdan olib chiqish bilan shug‘ullanadi. Bunda eng katta mas’uliyat
tuman hokimlari va sektor rahbarlari zimmasida bo‘ladi.
Odamlarning ishi yurishishi mahallalardagi sharoitga ham bog‘liq. Shu bois
kelasi yili mahallalar infratuzilmasini rivojlantirishga barcha manbalardan 1,6
milliard dollar ajratiladi. Buning bir qismi, avvalo, eng og‘ir 300 ta mahallada suv
nasoslari va quyosh panellari o‘rnatishga beriladi. Yana 500 ta mahallada elektr,
yo‘l, internet va boshqa infratuzilma masalalari hal etiladi. Bugun yurtimizda
kamida 50 ta ish o‘rni yaratgan 9 ming 200 ga yaqin tadbirkor bor. Ularning
rejalari qo‘llab-quvvatlansa, faoliyatini kengaytirib, yana ishchi olishi mumkin.
Masalan, Andijon viloyatidagi 58 ta parranda korxonasi tuxum yetishtirishga
10 ming ehtiyojmand aholini jalb qilish, 660 ta baliq xo‘jaligi kooperatsiya orqali
yana shuncha ish joyi yaratish tashabbusini bildirgan.
Davlatimiz rahbari bunday loyihalarni moliyalashtirish bo‘yicha yangi tizim
qilish va boshqa hududlarda ham kengaytirish bo‘yicha topshiriqlar berdi.
Ikki yil avval Prezident farmoni bilan umumiy ovqatlanish sohasidagi
tadbirkorlarga ijtimoiy soliqdan imtiyoz berilgan edi. Buning natijasida qator
korxonalar Toshkent, Samarqand va Andijonda 2 ming odamni ishli qildi. Shu
imtiyoz yana 2 yilga uzaytirib berilsa, tadbirkorlar yana o‘n minglab ehtiyojmand
aholini ish bilan ta’minlashga tayyor.
Sanoatda eng ko‘p ish o‘rni yaratadigan tarmoq – to‘qimachilik. Bu soha
tadbirkorlari ham ikki yil avval tayyor trikotaj, bo‘yalgan mato va gazlama
korxonalariga ijtimoiy soliqdan berilgan imtiyozni uzaytirib berishni so‘ragan.
Aholi bandligidagi ahamiyatini inobatga olib, mutasaddilarga bu sohalarga
imtiyozlarni uzaytirish bo‘yicha taklif kiritish topshirildi.
Agar korxonalar kambag‘al aholini band qilsa, o‘sha ishchiga ijtimoiy
soliqdan imtiyoz yana uch yilga saqlanib qoladi. Ushbu imtiyoz nafaqat
to‘qimachilikka, balki barcha sohadagi korxonalarga beriladi. Bu orqali
to‘qimachilik, qurilish materiallari, charm-poyabzal, elektr texnikasi, oziq-ovqat,
chorvachilik va qurilish tarmoqlarida yuz minglab kambag‘al aholini ishli qilish
mumkin.
O‘tgan yillarda 260 ming gektar yer 800 ming aholiga dehqonchlilik uchun
ajratilgan edi. Endi yana 50 ming gektar yer 100 mingta kambag‘al oilaga bo‘lib
berilishi aytildi.

Ushbu yerlarda “kompaniya – kooperativ – dehqon xo‘jaligi” tamoyili
asosida dehqonchilik va bog‘dorchilik tashkil etiladi. Bunda, Xitoy tajribasi
asosida, yerdan uch xil daromad oladigan tizim qilinadi:
1) qishloq xo‘jaligi mahsuloti yetishtiruvchi va eksport qiluvchi katta kompaniya
kambag‘al oilalardan yerni ikkilamchi ijaraga oladi.
2) yoki yer egalari ulushdor sifatida kooperatsiyaga birlashib, kompaniyalardan
buyurtma oladi va topilgan daromad ular o‘rtasida taqsimlanadi.
3) har ikki holatda ham ushbu aholi yerda o‘zi mahsulot yetishtirib, buning uchun
oylik oladi.
Ya’ni, kambag‘al oila o‘ziga berilgan yerdan yanada samarali foydalanib,
oylik olish bilan birga, ijara yoki dividenddan daromad ko‘radi. Kompaniya esa bir
konturda bir mahsulot yetishtirib, sifat va tannarxdan yutadi. Bandlik loyihalarini
amalga oshirishda mikromoliya xizmatlari ham muhim va bu boradagi
imkoniyatlar kengaymoqda.
Endi 2024-2025-yillarda odamlar o‘zini o‘zi band qilishi, kichik va o‘rta
tadbirkorlik bilan shug‘ullanishi uchun mikrokreditlar ajratishga 10 trillion so‘m
beriladi. Shuningdek, kambag‘al oilalarga 30 million so‘mgacha uskuna, ko‘chma
do‘kon, motoroller, skuter kabi vositalar 5 yilda bo‘lib to‘lash sharti bilan beriladi.
Kambag‘al oila farzandlariga kompyuter sotib olish uchun 5 yilga 2 yillik imtiyozli
davr bilan foizsiz kredit ajratiladi.
Savdo-sanoat palatasi huzurida tadbirkorlarga ishchi topib, ularni tayyorlab
beradigan markaz tashkil qilinadi. Kambag‘al oila a’zolariga korxona talabiga mos
ko‘nikmalar o‘rgatilib, ishga joylashtiriladi.
Har bir kambag‘al oilada, ayniqsa, xotin-qizlar orasida oliy ma’lumotlilar
bo‘lishiga alohida e’tibor qaratiladi. Buning uchun ular foizsiz ta’lim kreditlari,
grantlar va boshqa moliyaviy yordamlar orqali qo‘llab-quvvatlanadi.
Umuman, davlatimiz rahbari bu maqsad juda keng ko‘lamli ekani, unga
barcha hissa qo‘shishi kerakligini ta’kidladi.
– Bundan buyon kambag‘allikni qisqartirish umummilliy harakatga
aylanadi. Hukumatdan tortib, tuman tashkilotigacha barcha bo‘g‘indagi
rahbarlarning kundalik ishi oilalarni kambag‘allikdan olib chiqish bo‘lishi kerak.
Bu borada nazorat ham, so‘rov ham qattiq bo‘ladi, – dedi Shavkat Mirziyoyev.
Yig‘ilishda Bosh vazir o‘rinbosari, viloyat va tuman hokimlari axborot berdi.
Kambag‘al oilalar uchun ajratilayotgan mablag‘larning manzilliligi va
samaradorligini oshirish, mas’ullarning bu boradagi ishlarini muhokama qilib,
muammolarni hal etib borish yuzasidan vazifalar belgilandi.
Amalga oshirilishi kerak bo’ladigan ishlar O’zbekistonning 2022-2026-
yillarga mo’ljallangan Taraqqiyot strategiyasida yaqqol namoyon bo’lgan.
Masalan, ulardan quyidagilarni alohida ajratib o’tish lozim:

1-maqsad: Mahalla instituti faoliyatining samaradorligini oshirish, uni
jamoatchilik boshqaruvi va nazoratining tayanch bo‘g‘iniga aylantirish.
Tadbirkorlikni rivojlantirish, aholi bandligini ta’minlash va kambag‘allikni
qisqartirish masalalari bo‘yicha tuman (shahar) hokimining yordamchisi
institutining samarali faoliyatini yo‘lga qo‘yish.
29-maqsad: Tadbirkorlik faoliyatini tashkil qilish va doimiy daromad
manbalarini shakllantirish uchun sharoitlar yaratish, xususiy sektorning Yalpi ichki
mahsulotdagi ulushini 80 foizga va eksportdagi ulushini 60 foizga yetkazish.
Har yili O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tadbirkorlar bilan “Ochiq
muloqoti”ni o‘tkazish. Hududlarda 200 ta yangi sanoat zonalarini tashkil etish va
biznes-inkubatorlar tizimini rivojlantirish. Sharoiti og‘ir bo‘lgan tumanlarda
tadbirkorlikni rivojlantirish uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratish. Ilg‘or
xorijiy tajriba asosida faktoring amaliyotini rivojlantirish.
2026-yilga borib tadbirkorlik subyektlariga soliq yuklamasini yalpi ichki
mahsulotning 27,5 foizidan 25 foizi darajasiga kamaytirish. Hududlarda
tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, ishsizlik va kambag‘allikni qisqartirish bo‘yicha
mavjud tuzilmalar faoliyatini takomillashtirish.
Tadbirkorlik subyektlari o‘z faoliyatini boshlashi uchun zarur ma’lumotlarni
erkin foydalanishga chiqarish. Qurilish faoliyatida qurilish nuqsonlari yoki
muammolarining oldini olish. Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirish va
xususiy sektorga keng yo‘l ochish. Iqtisodiy munosabatlarda erkin bozor
tamoyillarini joriy etishni kengaytirish.
85-maqsad: Mamlakatda yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi daromadlarini
oshirish va shu orqali 2026-yil yakuniga qadar kambag‘allikni kamida 2 baravarga
qisqartirish. Kambag‘allikni qisqartirish davlat dasturlarini ishlab chiqish va
amalga oshirish. Norasmiy ishlayotgan 2,5 million nafar fuqaroning bandligini
legallashtirishga yordam berish orqali ularda ijtimoiy kafolat va imtiyozlardan
to‘liq foydalanish imkoniyatini yaratish.
Ayollar orasidagi ishsizlik darajasini 2 baravar kamaytirish, 700 mingdan
ziyod ishsiz xotin-qizlarni davlat hisobidan kasb-hunarga o‘qitish. Ish bilan band
bo‘lmagan xotin-qizlarni tadbirkorlikka jalb qilish va o‘zini o‘zi band qilish
bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish.
Davlat ijtimoiy yordami va xizmatlarini ko‘rsatishda mahalliy darajada
(“mahallabay” tamoyili asosida) ijtimoiy ishlarni olib borish mexanizmini yo‘lga
qo‘yish.
Ijtimoiy nafaqa tayinlash mezonlariga javob beradigan barcha ehtiyojmand
aholining kamida 85 foizini ijtimoiy yordam dasturlari bilan qamrab olish. Ijtimoiy
himoyaga muhtoj oilalar va aholi qatlamlariga, shuningdek, vaqtinchalik og‘ir
sharoitga tushib qolgan fuqarolarga to‘g‘ridan to‘g‘ri davlat ijtimoiy yordamini
ko‘rsatish. 3
3
https://president.uz/oz/pages/view/strategy?menu_id=144

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KAMBAG’ALLIKKA QARSHI
KURASH BORASIDA JAHON TAJRIBASIDAN FOYDALANISHNING
SAMARASI
Ilhom Mamatqulov kambag‘allik global muammo ekanini ta’kidlab, bu
borada xalqaro hamkorlik qay darajada yo‘lga qo‘yilgani haqida gapirdi. Unga
ko‘ra, vazirlik tomonidan BMT Taraqqiyot Dasturi, Jahon banki va Osiyo
taraqqiyot banki bilan doimiy hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda Xitoy Xalq Respublikasining ilg‘or tajribasini
inobatga olgan holda Jahon banki, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot
dasturi va boshqa xalqaro tashkilotlar ekspertlari hamda mahalliy mutaxassislar
bilan birgalikda “Yaqin va o‘rta muddatli istiqbolga mo‘ljallangan kambag‘allikni
qisqartirish dasturi va konsepsiyasi”ni ishlab chiqish yakunlanmoqda. Shu bilan
birgalikda, 2030 yilga qadar O‘zbekiston Respublikasida kambag‘allikni
qisqartirish strategiyasi ishlab chiqilmoqda”, deydi departament direktori.
Shuningdek, Mamatqulov O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyev tomonidan BMT va SHHTning oliy darajadagi yig‘ilishlarida ilgari
surilgan bir qator tashabbuslar bo‘yicha vazirlik tomonidan qanday ishlar amalga
oshirilayotgani haqida gapirdi. Ilhom Mamatqulovning ta’kidlashicha, Prezident
Shavkat Mirziyoyev tomonidan kambag‘allikni qisqartirish masalasini global
miqiyosda olib chiqilishini quyidagi sabablar bilan izohlasa bo‘ladi:
Birinchidan , BMT tashkiloti, Jahon banki kabi boshqa xalqaro
tashkilotlarining so‘nggi 30 yildan oshiq davr davomida global miqiyosda
kambag‘allikni qisqartirish borasida ijobiy natija ega bo‘ldilar hamda ushbu
tashkilotlarda yetarli darajada tajriba va yo‘nalishlar bazasi shakllangan.
Kambag‘allikni qisqartirish muammosi aynan iqtisodiy va moliyaviy imkoniyatlari
nisbatan cheklangan hamda ushbu sohada institutsional bazasi yetarli darajada
rivojlanmagan mamlakatlarda kuzatiladi.
Shu sababli, mazkur xalqaro tashkilotlar tomonidan rivojlanayotgan mamlakatlarga
ko‘rsatilayotgan moliyaviy va amaliy ko‘mak kambag‘llikni qisqartirishda muhim
o‘ringa ega.
Ikkinchidan , global tus olgan koronavirus pandemiyasi butun dunyoda
nafaqat kambag‘allik balki qashshoqlik darajasining oshib ketishi xavflarini
kuchaytirmoqda.
Umuman olganda butun dunyoda kambag‘allik darajasining oshib ketishi:

 birinchidan, yangi turdagi (yoki boshqa) yuqumli kasalliklarning avj olishi
va keng tarqalishiga;
 ikkinchidan, odamlarning moddiy ahvoli yoki inson kapitalining
yomonlashuvi oqibatida qator mamlakatlarda rivojlanish istiqbollarining
salbiy tomonga o‘zgarishi, ularda nobarqarorlik xatarlarining kuchayishi va
ushbu muammolarning global tus olishiga olib kelishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning xalqaro
sammitlarda ilgari surgan tashabbuslaridan kelib chiqib, vazirlik tomonidan
tegishli ishlar olib borilayotgani ma’lum qilindi.
“Hususan, 2021 yilda SHHTga a’zo mamlakatlar doirasida kambag‘allikka
qarshi kurashish konferensiyasini yuqori darajada o‘tkazish, uning aniq muddati va
o‘tkazish joyini belgilaydigan konsepsiyani ishlab chiqish uchun idoralararo Ishchi
guruh shakllantirildi. Xozirgi kunda, mazkur konsepsiya loyihasining birlamchi
loyihasi ishlab chiqilgan bo‘lib Ishchi guruh tomonidan kelishilmoqda. Konsepsiya
loyihasining maqsadi - SHHTga a’zo davlatlar o‘rtasidagi hamkorlik hamda
kambag‘allikka qarshi kurashish yo‘nalishidagi muammolar va istiqbollarni
muhokama qilish uchun qulay platforma yaratish hisoblanadi”, deydi Ilhom
Mamatqulov.
2023-yil 22-mayda poytaxtimizda bo'lib o'tgan Kambag'allikni qisqartirish
bo'yicha II Xalqaro forum o'z ishini yakunladi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar
markazi Jamoatchilik bilan aloqalar bo'limi mazkur forum tafsilotlari va
imzolangan samarali bitimlarga to'xtaldi.
Unda keltirilishicha, forumning 6 ta tematik panel sessiyalari doirasida keng
ko'lamli masalalar muhokama qilinib, rivojlanayotgan mamlakatlar uchun
muammolar va takliflar bildirildi. COVID-19 pandemiyasi, jahon iqtisodiyotidagi
beqarorlik va boshqalar kabi muammolarga qaramay, O'zbekistonda
kambag'allikni qisqartirish sohasida erishilgan yutuqlar qayd etildi.
Forumda 300 dan ortiq ishtirokchilar, jumladan, nufuzli xalqaro tashkilotlar
va hamkor davlatlarning 100 dan ortiq taniqli ekspertlari ishtirok etdi. O'zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Forum ishtirokchilariga yo'llagan
murojaatini O'zbekiston Respublikasi Prezidentining iqtisodiyot sohalarini

rivojlantirish, investitsiya va tashqi savdo siyosatini amalga oshirish masalalari
bo'yicha maslahatchisi Ravshan Gulyamov o'qib eshittirdi.
Murojaatda “inson – jamiyat – davlat” tamoyili asosida yangi bosqichga
ko'tarilgan kambag'allikni qisqartirish borasidagi islohotlar qat'iy davom ettirilishi
alohida ta'kidlangan.
Davlatning ijtimoiy majburiyatlarini to'liq amalga oshirish, shuningdek,
inson kapitalini rivojlantirish maqsadida kambag'allikka qarshi kurashning beshta
asosiy yo'nalishi belgilandi.
Birinchidan, xususiy sektor va tadbirkorlik uchun eng qulay sharoitlarni
yaratib berish.
Ikkinchidan, “ijtimoiy reyestr” tizimi doirasida kambag'al oilalarni
individual yondashuv asosida manzilli qo'llab-quvvatlash dasturlarini jadal davom
ettirish.
Uchinchidan, nogironligi bo'lgan shaxslar, xotin-qizlar, nuroniylar, alohida
e'tiborga muhtoj aholi qatlamlariga mahallaning o'zida yuzdan ortiq ijtimoiy
xizmatlarni ko'rsatish yo'lga qo'yish.
To'rtinchidan, aholi o'zi tanlagan loyihalarga “ochiq byudjet” tizimi orqali
ajratilayotgan mablag'lar hajmini keskin ko'paytirish.
Beshinchidan, har bir shaxsning sifatli ta'lim va tibbiyot xizmatlaridan
foydalanish huquqlarini ro'yobga chiqarishga qaratilgan ishlarimizni tobora
kengaytirish.
O'zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o'rinbosari Jamshid Qo'chqorov,
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vaziri Behzod
Musayev, Iqtisodiyot bo'yicha Nobel mukofoti laureati, AQSH Milliy fanlar
akademiyasi a'zosi Abhijit Banerji, Fransiya taraqqiyot agentligi Bosh ijrochi
direktori Remi Riu, Jorj Vashington universitetining farovonlik iqtisodiyoti va
kambag'allikni o'lchash bo'yicha iqtisod professori Jeyms Foster hamda Oksford

kambag'allikka qarshi kurashish va inson kapitalini rivojlantirish tashabbusi
direktori Sabina Alkayr, Qirg'iz Respublikasi Vazirlar Mahkamasi raisining
o'rinbosari edil` Baysalov Forum ishtirokchilariga o'z samimiy tilaklarini
bildirishdi.
Forumda O'zbekistonning kambag'allik va tengsizlikka qarshi kurashdagi
faol harakatlari yuqori baholandi. 2 mln 300 mingdan ortiq ehtiyojmand oilalar,
xotin-qizlar, yolg'iz keksalar va nogironligi bo'lgan shaxslar ijtimoiy himoya tizimi
bilan to'liq qamrab olingani qayd etildi.
Nobel mukofoti laureati Abhijit Banerji O'zbekistonda kambag'allikka qarshi
kurashga qaratilgan islohotlar haqida gapirar ekan, ijtimoiy dasturlar yaratish,
aholining kam ta'minlangan qatlamini qo'llab-quvvatlash maqsadlarini oshirish,
tadbirkorlikni rivojlantirish, qabul qilinayotgan turli dasturlar samaradorligini
tushunish uchun qo'llaniladigan vositalarga e'tibor qaratdi.
"Bularning barchasi juda qiyin ish, lekin men sizning mamlakatingiz
kambag'allikka qarshi qanday kurashish kerakligini o'z misolida boshqa
mamlakatlarga ko'rsatayotganidan xursandman. Bugun shu yerda turib, men bu
mamlakatdagi o'zgarishlar ruhini his qilyapman va siz bilan birga: "kelinglar, buni
qilaylik", deyishdan faxrlanaman”, — dedi Nobel mukofoti sovrindori.
Forum doirasida Prezident maslahatchisi o'rinbosari, Iqtisodiy tadqiqotlar va
islohotlar markazi direktori Obid Hakimov moderatorligida O'zbekistonning
kambag'allikni qisqartirish tajribasini o'rganishga bag'ishlangan Yalpi sessiyai
bo'lib o'tdi.
Tadbirda O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik
vaziri B.Musayev, Pokiston tashqi ishlar va inson resurslarini rivojlantirish federal
vaziri Sajid Husayn Turi, Jorj Vashington universiteti qoshidagi elliot xalqaro
aloqalar maktabi professori D.Foster, Xitoyning kambag'allikni kamaytirish
xalqaro markazi direktori Lyu Junven, BMTning O'zbekistondagi doimiy vakili
Konsuelo Vidal Bryus va boshqalar taqdimot qildi.

Forum yakunida bir qator hamkorlik hujjatlari imzolandi va yangi qo'shma
loyihalar, jumladan, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi va J-PAL
o'rtasidagi hamkorlik Memorandumini imzolash marosimi bo'lib o'tdi.
Forum doirasida xorijlik ekspertlar va hamkorlar O'zbekiston hududlariga
tashrif buyurishdi, Buxoro viloyatidagi "Madaniyat" mahallasi misolida
"mahallabay" tizimi asosida joylarda olib borilayotgan ishlar namoyish etildi.
Hududlardagi ishlarni o'rganish natijalariga ko'ra, ekspertlar O'zbekistondagi
strategiya va davlat dasturlari ta'sirini monitoring qilish va samaradorligini
baholash, shuningdek, orttirilgan tajribani rivojlanayotgan mamlakatlarda yanada
keng tarqatish maqsadida kambag'allikni qisqartirishning o'zbek modelini
chuqurroq o'rganish zarurligini ta'kidladilar.

XULOSA
Yangi O‘zbekistonda inson sha’nini ulug‘lash, xalq manfaati ustuvorligini
ta’minlash oliy qadriyat darajasiga ko‘tarildi. Mamlakatimizda har bir inson uchun
millati, tili va ijtimoiy mavqeyidan qat’iy nazar munosib va farovon hayotni
yaratish yo'lida erishilayotgan yutuqlar yildan-yilga ko‘payib bormoqda.
Kambag’allik atamasi ko’pincha odamlar yoki jamoalar minimal turmush
darajasi uchun moliyaviy resurslar va boshqa zarur narsalarga ega bo’lmagan
holatni anglatadi. Ya’ni odamlar, uy xo’jaliklari va butun jamoalar yashash yoki
gullab yashnashi uchun zarur bo’lgan asosiy narsalarni sotib olish uchun
mablag’ga ega bo’lmagan yetarli moliyaviy resurslarning yetishmasligidir.
Qashshoqlikda yashovchi odamlar va oilalar tegishli uy-joy, toza suv,
sog’lom oziq-ovqat va hattoki tibbiy yordamsiz ham qolishi mumkin. Har bir
davlatning qashshoqlik chegarasini aniqlash va uning qancha aholisi qashshoqlikda
yashashini hisoblash uchun o’z mezonlari mavjuddir. Kambag’allik nafaqat
daromadning, balki ko’plab omillarning natijasi bo’lgan ijtimoiy-iqtisodiy holatdir.
Hukumatlararo ko’pincha odamlarni, oilalarni va jamoalarni qashshoqlikdan
chiqarishga yordam berish uchun ijtimoiy farovonlik dasturlarini amalga
oshiradilar. Ba’zi mamlakatlarda boshqalarga qaraganda kuchli farovonlik tizimi
(ijtimoiy xavfsizlik tarmoqlari) mavjud. Misol uchun, Qo’shma Shtatlar ko’proq
individualistic va nisbatan cheklangan farovonlik dasturlariga ega. Taqqoslash
uchun, Yevropa mamlakatlarida ijtimoiy yordam dasturlari va yordamga muhtojlar
uchun ko’maklar ancha kengroq. So’ngi aholini ro’yxatga olish ma’lumotlariga
ko’ra, 2022-yilda AQSHda qashshoqlikda yashaydiganlar soni butun mamlakat
aholisining 11,5 foizni tashkil etmoqda. Buyuk Britaniya misolida olib qaraydigan
bo’lsak, u yerda 4.3 mln bolalar qashshoqlikda o’smoqda yoki o’rtacha sinfdagi 30
foiz bolalar qashshoqlikda yashamoqdalar. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotiga kora, 2022-yilda O’zbekiston
aholisining 14,1 foizi kam ta’minlanganlarni tashkil etgan. (Bunda eng kam
iste’mol xarajatlari sifatida 498 ming so`m belgilab olingan.)
Respublikamizda kambag’allikni qisqartirish va aholini bandlik bilan
ta’minlashda ishlar bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. Bu ishlarni amalga
oshirishda albatta jahon tajribasidan unumli foydalanin kelinmoqda. Xususan,
bunda Xitoy va Hindiston davlatlari o’ziga xos katta tajribaga ega davlatlar
hisoblanadi. Agar shu taxlitda ishlar bosqichma-bosqich amalga oshirib
boraverilsa, albatta yaqin kelajakda kambag’al aholi sonini ancha kamaytirish
mumkin.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi. 2020-yil 24-yanvar. //https://president.uz/uz/lists/view/3324.
(25.06.2021)
2. Mirziyoyev Sh. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. –Toshkent:O‘zbekiston, 2021.-
B.438.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning Birlashgan Millatlar
Tashkiloti Bosh Assambleyasi 75-sessiyasida so‘zlagan nutqini o‘rganish va keng
jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish buyicha o‘quv qo’llanma. –Toshkent:
“Ma’naviyat”, 2021.-B.-228.
4. Mustafaqulov Sh.,Murodullayev N., Xamidov R. O‘zbekistonda kambag‘allikni
aniqlash va qisqartirish davlat siyosati darajasida/Iqtisodiyot va innovatsion
texnologiyalar.2020. №1. –B.-80-81.
5. Xalq so‘zi 2023-yil 17-iyun, №124. (8467)
6. Xalq so‘zi, 2023-yil 26-sentyabr, №201, (8549)
Internet resurslari
1. http://ferlibrary.uz/f/abadiyat gulshani.pdf
2. https://yuz.uz/uz/news/
3. https://president.uz

O‘zbekiston respublikasida kambag‘allik haqida

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish