O‘zbekiston Respublikasida Mediatsiyani Tartibga Solish Asoslari - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekiston Respublikasida Mediatsiyani Tartibga Solish Asoslari

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA MEDIATSIYANI TARTIBGA
SOLISH ASOSLARI
Reja:
1. O’zbekiston respublikasida mediatsiya sohasi
2. O’zbekiston respublikasining “mediatsiya to’grisida”gi qonuni va uning
mazmun mohiyati
3. O’zbekiston respublikasida mediatsiya faoliyatini tashkil etish
4. O’zbekiston respublikasida mediatsiyani rivojlanish istiqbollari

1) O’zbekiston respublikasida mediatsiya sohasi.
Mediatsiya – kelib chiqqan nizoni taraflar o zaro maqbul qarorga erishishi uchunʼ
ularning ixtiyoriy roziligi asosida mediator ko magida hal qilish usuli. Qabul
ʼ
qilingan hujjatga asosan u nizolarning 3 ta toifasi bo yicha amalga oshirilishi
ʼ
mumkin:
• fuqarolik huquqiy munosabatlardan, sh.j. tadbirkorlik faoliyatini amalga
oshirish munosabati bilan kelib chiqadigan nizolar;
• yakka mehnat nizolari;
• oilaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar.
2018 yil 3 iyulda O zbekiston Respublikasining “Mediatsiya to g risida”gi qonuni
ʼ ʼ ʼ
qabul qilindi. Ushbu qonun bilan fuqarolik huquqiy munosabatlar, shu jumladan
tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish munosabati bilan kelib chiqadigan nizolar,
shuningdek yakka mehnat nizolari va oilaviy huquqiy munosabatlardan kelib
chiqadigan nizolar agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo lsa,
ʼ
taraflarning mediatsiyani qo llash bilan bog liq munosabatlarga nisbatan, agar
ʼ ʼ
qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo lsa taraflarning xohish-istagi
ʼ
asosida, suddan tashqari tartibda, nizoni sud tartibida ko rish jarayonida, sud
ʼ
hujjatini qabul qilish uchun sud alohida xonaga (maslahatxonaga) kirguniga qadar,
shuningdek sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish jarayonida
mediatsiya tartib-taomili qo llanilishi belgilandi.
ʼ
Hozirgi kunda rivojlangan xorijiy davlatlar huquqiy tizimida nizoni sudgacha olib
bormasdan, muqobil yo l bilan hal qilishga qaratilgan mediatsiya — yarashtiruv
ʼ
protsedurasi alohida ahamiyat kasb etmoqda. O zbekistonda ham chinakam bozor
ʼ
mexanizmlarining joriy qilinishi va amalga oshirilishi bozor munosabatlarining har
bir sohasini tartibga soluvchi zarur huquqiy zamin yaratilishini talab qiladi.
O zbekiston Respublikasi Prezidentining imzosi bilan kuni kecha amaliyotga
ʼ
tatbiq qilingan “Mediatsiya to g risida”gi qonun muomalaga mediatsiyaga oid
ʼ ʼ
yangi tushunchalarni olib kirishi barobarida, jamiyat hayotining yana bir sohasini
huquqiy jihatdan tartibga soladigan bo ldi.
ʼ А yni paytda O zbekiston nizolarni hal ʼ
qilishning muqobil usuli, mediatsiyadan foydalanishning dastlabki bosqichida
turibdi.
Mediatsiya — ingliz tilidan tarjima qilinganda “vositachilik” ma nosini anglatadi.
ʼ
U kelib chiqqan nizoni taraflarning o zaro maqbul qarorga erishish maqsadidagi
ʼ
ixtiyoriy roziligi asosida, xolis bo lgan shaxs, ya ni mediator ko magida hal qilish
ʼ ʼ ʼ
usulidir. Bugungi kunda O zbekistonda mediatsiyaga o xshash yarashtiruv
ʼ ʼ
protseduralari turli nizolarni hal etishda qo llanib kelinadi. Jumladan,
ʼ

fuqarolarning o zini o zi boshqarish organlari tomonidan nizolashayotganʼ ʼ
taraflarni, xususan, qo shnilar o rtasidagi nizolarni, oilaviy nizolarni yarashtirish
ʼ ʼ
faoliyatini ham mediatsiyaning bir shakli sifatida ko rish mumkin. Jamiyatimizda
ʼ
avvaldan mahalla raislari qo shnilar, oila a zolari, er-xotin o rtasidagi nizolarni hal
ʼ ʼ ʼ
etish vazifasini, ya ni mediator vazifasini bajarishgan
ʼ .
Mediatsiya keng qo‘llaniladigan davlatlarda u odil sudlovga erishishni ta'minlovchi
usullardan biri ekanligi to‘g‘risidagi fikr mustahkam o‘rin egallagan. Bu
haqiqatdan ham shunday. Hozirgi davrda sudlarga kelib tushayotgan ishlar soni
ortib borayotganligi sababli jamiyat nizolarni hal etishning muqobil usullarini
qidirmoqda. Bunga jumladan, nizolarni hakamlik sudlari va tijorat arbitrajlari
tomonidan hal etilishi kiradi. Nizolarni hal etishda oxirgi natijaga erishish usuli
sifatida mediatsiyadan foydalanish ham katta ahamiyat kasb etmoqda.
Odatda davlat sudlari nizolarni hal etishning muqobil usullarini rivojlantirishga har
tomonlama ko‘mak beradi, sababi ular davlat sudlaridagi ishlar sonini
normallashtirishga shuningdek, odil sudlovni samarali amalga oshirish uchun zarur
sharoit yaratishga imkon tug‘diradi.
Mediatsiyaning maqsadi – nizo ishtirokchilarining o‘z kelishmovchiliklarini
mustaqil hal qilish layoqatiga, o‘zaro talablarini qondirishga va har ikki taraf
uchun baravar foydali bo‘lgan kelishuvga erishishlariga ko‘maklashishdan
iboratdir.
Bu kabi nizoni hal qilish samaradorligiga nizolashayotgan taraflarda kelajakka
yo‘naltirilgan maqsadli harakatlari hisobidan kooperatsiya va kommunikatsiyaga
bo‘lgan qobiliyatning ochilishi tufayli erishiladi, bu esa nizo taraflariga vaqtni,
pulni va emotsional resurslarini tejashga yordam beradi.
Mediatsiyaning qanday asosiy prinsiplari mavjud?
Mediatsiya a) maxfiylik, b) ixtiyoriylik, v) taraflarning hamkorligi va teng
huquqliligi, g) mediatorning mustaqilligi va xolisligi prinsiplari asosida amalga
oshiriladi.
Maxfiylik prinsipi. Mediatsiya ishtirokchilari mediatsiya jarayonida o‘zlariga
ma'lum bo‘lib qolgan ma'lumotlarni ularni taqdim etgan mediatsiya tarafining,
uning huquqiy vorisining yoki vakilining yozma roziligisiz oshkor qilishga haqli
emas. Mediatsiya ishtirokchilari o‘zlariga mediatsiya jarayonida ma'lum bo‘lib
qolgan holatlar haqida guvoh sifatida so‘roq qilinishi mumkin emas, shuningdek
ulardan mediatsiyaga taalluqli axborotni talab qilib olish mumkin emas, bundan
qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
Ixtiyoriylik prinsipi. Mediatsiya taraflarning mediatsiyani qo‘llash to‘g‘risidagi
kelishuvda ifodalangan o‘zaro ixtiyoriy xohish-istagi bo‘lgan taqdirda
qo‘llaniladi.Mediatsiya taraflari mediatsiyani qo‘llashdan uning istalgan
bosqichida voz kechishga haqli. Taraflar o‘zaro maqbul kelishuvni muhokama

qilish uchun masalalarni tanlashda erkindir. Mediatsiya tartib-taomilini amalga
oshirish vaqtida yarashishga majburlash taqiqlanadi.
Taraflarning hamkorligi va teng huquqliligi prinsipi. Mediatsiya tartib-taomili
mediativ kelishuv shartlariga bir tomonlama ta'sir ko‘rsatishni istisno etgan holda
amalga oshirilishi kerak. Mediatsiya tartib-taomili nizo xususida taraflarning
hamkorligi asosida o‘zaro maqbul qarorga erishish maqsadida amalga oshiriladi.
Mediatsiya taraflari mediatorni, mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish
tartibini, mediatsiya tartib-taomilidagi o‘z nuqtai nazarini, bu nuqtai nazarni
himoya qilish usullari va vositalarini tanlashda, axborot olishda, mediativ kelishuv
shartlarining o‘zaro maqbulligini baholashda teng huquqlardan foydalanadi hamda
ularning zimmasida teng majburiyatlar bo‘ladi.
Mediatorning mustaqilligi va xolisligi prinsipi. Mediatsiya tartib-taomilini
amalga oshirishda mediator mustaqildir. Mediatsiya tartib-taomilini amalga
oshirishda mediatorning faoliyatiga biror-bir tarzda aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Mediator xolis bo‘lishi, mediatsiya tartib-taomilini taraflarning manfaatlarini
ko‘zlab amalga oshirishi va mediatsiyada ularning teng ishtirokini ta'minlashi,
taraflarga o‘z majburiyatlarini bajarishi hamda o‘zlariga berilgan huquqlarni
amalga oshirishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratishi kerak. Mediatorning
mustaqilligi va xolisligiga to‘sqinlik qiladigan holatlar mavjud bo‘lgan taqdirda, u
mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishdan voz kechishi kerak.
2) O’zbekiston respublikasining “mediatsiya to’grisida”gi qonuni va uning
mazmun mohiyati
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni Mediatsiya To‘g‘risida Qonunchilik palatasi
tomonidan 2018-yil 12-iyunda qabul qilingan Senat tomonidan 2018-yil 28-iyunda
ma’qullangan.
Ushbu Qonunning maqsadi: Ushbu Qonunning maqsadi mediatsiya
sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Mediatsiya to‘g‘risidagi qonun hujjatlari: Mediatsiya to‘g‘risidagi
qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston
Respublikasining mediatsiya to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan
boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
Ushbu Qonunning amal qilish sohasi: Ushbu Qonunning amal qilishi
fuqarolik huquqiy munosabatlardan, shu jumladan tadbirkorlik faoliyatini amalga
oshirish munosabati bilan kelib chiqadigan nizolarga, shuningdek yakka mehnat
nizolariga va oilaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarga

mediatsiyani qo‘llash bilan bog‘liq munosabatlarga nisbatan, agar qonunda
boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, tatbiq etiladi.
Ushbu Qonunning amal qilishi mediatsiyada ishtirok etmayotgan uchinchi
shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga, jamoat manfaatlariga daxl
qiladigan yoki daxl qilishi mumkin bo‘lgan nizolarga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Qonun 4 ta bob va 34 ta moddadan iborat.
Qonunda mediatsiya, mediator, mediativ kelishuv, mediatsiya tartib-taomilini
amalga oshirish to‘g‘risidagi kelishuv, mediatsiyani qo‘llash to‘g‘risidagi kelishuv
kabi asosiy tushunchalar ochib berilgan.
Qonunga muvofiq mediatsiya maxfiylik, ixtiyoriylik, taraflarning hamkorligi va
teng huquqliligi, mediatorning mustaqilligi va xolisligi prinsiplari asosida amalga
oshirilishi nazarda tutilgan.
Qonunda belgilanishicha jismoniy shaxslar ham, yuridik shaxslar ham mediatsiya
taraflari bo‘lishi mumkin. Taraflar mediatsiyada shaxsan yoki o‘z vakili orqali
qonun hujjatlariga muvofiq ishtirok etadi.
Mediatorning faoliyati professional yoki noprofessional asosda amalga oshirilishi
mumkin.
Professional asosdagi mediator faoliyatini Adliya vazirligi tomonidan
tasdiqlanadigan mediatorlarni tayyorlash dasturi bo‘yicha maxsus o‘quv kursidan
o‘tgan, shuningdek Professional mediatorlar reyestriga kiritilgan shaxs amalga
oshirishi mumkin.
Noprofessional asosdagi mediator faoliyatini yigirma besh yoshga to‘lgan va
mediator vazifalarini bajarishga rozilik bergan shaxs amalga oshirishi mumkin.
Qonunga ko‘ra quyidagilarning mediator bo‘lishi taqiqlanyapti:
• davlat vazifalarini bajarish uchun vakolat berilgan yoki unga tenglashtirilgan
shaxs;
• o‘ziga nisbatan sudning uni muomala layoqati cheklangan yoki muomalaga
layoqatsiz deb topish to‘g‘risidagi qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori mavjud
bo‘lgan shaxs;
• sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan shaxs;
• o‘ziga nisbatan jinoiy ta'qib amalga oshirilayotgan shaxs.
Mediatsiya taraflarning xohish-istagi asosida qo‘llaniladi. Mediatsiya sudgacha
bo‘lgan tartibda, nizoni sud tartibida ko‘rish jarayonida sud hujjatini qabul qilish
uchun sud alohida xonaga (maslahatxonaga) kirguniga qadar qo‘llanilishi mumkin.

Professional asosdagi mediatorning faoliyati haq evaziga yoki tekin amalga
oshirilishi mumkin.
Noprofessional asosdagi mediatorning faoliyati tekin amalga oshiriladi.
Mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish natijalari bo‘yicha taraflar kelib
chiqqan nizo xususida o‘zaro maqbul qarorga erishgan taqdirda, taraflar o‘rtasida
yozma shaklda mediativ kelishuv tuziladi.
Mediativ kelishuv uni tuzgan taraflar uchun majburiy kuchga ega bo‘lib, ushbu
kelishuv unda nazarda tutilgan tartibda hamda muddatlarda taraflar tomonidan
ixtiyoriy ravishda bajariladi.
Mediativ kelishuv bajarilmagan taqdirda, taraflar o‘z huquqlarini himoya qilish
uchun sudga murojaat etishga haqli.
Mediativ kelishuv bajarilmasligining oqibatlari taraflar tomonidan ushbu bitimning
o‘zida belgilab qo‘yilishi mumkin.
Mediatsiyaning asosiy prinsiplari: Mediatsiya maxfiylik, ixtiyoriylik,
taraflarning hamkorligi va teng huquqliligi, mediatorning mustaqilligi va xolisligi
prinsiplari asosida amalga oshiriladi.
Maxfiylik prinsipi
Mediatsiya ishtirokchilari mediatsiya jarayonida o‘zlariga ma’lum bo‘lib
qolgan ma’lumotlarni ularni taqdim etgan mediatsiya tarafining, uning huquqiy
vorisining yoki vakilining yozma roziligisiz oshkor qilishga haqli emas.
Mediatsiya ishtirokchilari o‘zlariga mediatsiya jarayonida ma’lum bo‘lib
qolgan holatlar haqida guvoh sifatida so‘roq qilinishi mumkin emas, shuningdek
ulardan mediatsiyaga taalluqli axborotni talab qilib olish mumkin emas, bundan
qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
Ixtiyoriylik prinsipi
Mediatsiya taraflarning mediatsiyani qo‘llash to‘g‘risidagi kelishuvda
ifodalangan o‘zaro ixtiyoriy xohish-istagi bo‘lgan taqdirda qo‘llaniladi.
Mediatsiya taraflari mediatsiyani qo‘llashdan uning istalgan bosqichida voz
kechishga haqli.
Taraflar o‘zaro maqbul kelishuvni muhokama qilish uchun masalalarni
tanlashda erkindir.
Mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish vaqtida yarashishga majburlash
taqiqlanadi.

Taraflarning hamkorligi va teng huquqliligi prinsipi
Mediatsiya tartib-taomili mediativ kelishuv shartlariga bir tomonlama ta’sir
ko‘rsatishni istisno etgan holda amalga oshirilishi kerak.
Mediatsiya tartib-taomili nizo xususida taraflarning hamkorligi asosida
o‘zaro maqbul qarorga erishish maqsadida amalga oshiriladi.
Mediatsiya taraflari mediatorni, mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish
tartibini, mediatsiya tartib-taomilidagi o‘z nuqtai nazarini, bu nuqtai nazarni
himoya qilish usullari va vositalarini tanlashda, axborot olishda, mediativ kelishuv
shartlarining o‘zaro maqbulligini baholashda teng huquqlardan foydalanadi hamda
ularning zimmasida teng majburiyatlar bo‘ladi.
Mediatorning mustaqilligi va xolisligi prinsipi
Mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishda mediator mustaqildir.
Mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishda mediatorning faoliyatiga biror-bir
tarzda aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Mediator xolis bo‘lishi, mediatsiya tartib-taomilini taraflarning
manfaatlarini ko‘zlab amalga oshirishi va mediatsiyada ularning teng ishtirokini
ta’minlashi, taraflarga o‘z majburiyatlarini bajarishi hamda o‘zlariga berilgan
huquqlarni amalga oshirishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratishi kerak.
Mediatorning mustaqilligi va xolisligiga to‘sqinlik qiladigan holatlar mavjud
bo‘lgan taqdirda, u mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishdan voz kechishi
kerak.
Mediatorning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi
Mediator:
mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish chog‘ida bir vaqtning o‘zida
ham taraflarning barchasi bilan, ham taraflarning har biri bilan alohida-alohida
uchrashuvlar o‘tkazishga, ularga nizoni hal etishga doir og‘zaki va yozma
tavsiyalar berishga;
mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirishi munosabati bilan sarflagan
xarajatlarining o‘rni qoplanishini talab qilishga haqli.
Mediator:
mediatsiya boshlanguniga qadar mediatsiya taraflariga mediatsiyaning
maqsadini, shuningdek ularning huquq va majburiyatlarini tushuntirishi;
mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish chog‘ida faqat mediatsiya
taraflarining roziligi bilan harakat qilishi;
nizo yuzasidan o‘zaro maqbul kelishuvga erishishga taraflarni
ishontirishning qonuniy vositalari va usullaridan foydalanishi;
o‘zining mustaqilligi va xolisligiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan
holatlar mavjud bo‘lsa yoki yuzaga kelsa, bu haqda taraflarga ma’lum qilishi shart.

Mediator qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ega bo‘lishi va
uning zimmasida boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.
Mediator taraflar oldida mediatsiya tartib-taomilini amalga oshirish
natijasida yetkazilgan zarar uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar
bo‘ladi.
3) O’zbekiston respublikasida mediatsiya faoliyatini tashkil etish
Oliy Majlis Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari qo'mitasi ishchi
guruhining “Mediatsiya to'g'risida”gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni
muhokamasiga bag'ishlangan yig'ilishi bo'lib o'tdi. Mazkur hujjat Oliy Majlis
Qonunchilik palatasi tomonidan joriy yilning 12 iyun kuni qabul qilingan bo'lib, 19
iyunda ishchi guruh muhokamasiga qo'yildi.
Ishchi guruh Oliy Sud, Bosh prokuratura, Adliya vazirligi, Moliya vazirligi, Xotin-
qizlar qo'mitasi, Savdo-sanoat palatasi, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti
huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi, “Mahalla” fondi va boshqa manfaatdor
idora hamda ilmiy doiralar vakillaridan iborat.
Qonunning maqsadi O'zbekiston Respublikasida nizolarni tartibga solishning
muqobil usullarini rivojlantirish uchun huquqiy shart-sharoitlar yaratishdan,
O'zbekiston Respublikasining sud tizimiga tushadigan bosimni kamaytirishdan
iborat.
Qonun fuqarolik huquqiy munosabatlardan, shu jumladan tadbirkorlik faoliyatini
amalga oshirish munosabati bilan kelib chiqadigan nizolarga, shuningdek yakka
mehnat nizolariga va oilaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarga
mediatsiyani qo'llash bilan bog'liq holatlarga nisbatan tatbiq etiladi. Qonun jamoat
manfaatlariga hamda mediatsiyada ishtirok etmayotgan uchinchi shaxslarning
huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxl qiladigan yoki daxl qilishi mumkin
bo'lgan nizolarga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Mediatsiya instituti bugungi kunda dunyoning ko'pgina mamlakatlarida, shu
jumladan AQSh, Germaniya, Buyuk Britaniya, Avstriya, Yaponiya, Xitoy,
Gonkong, Koreya Respublikasi, Hindistonda tashkil etilgan va muvaffaqiyatli
faoliyat ko'rsatmoqda.

O‘zbekistonda davlat organlarining aholi bilan muloqotini takomillashtirish,
fuqarolar huquq va erkinliklarining ishonchli himoyasini ta’minlash hamda
ularning muammolarini hal etishning zamonaviy mexanizmlarini joriy qilish
borasida izchil ishlar amalga oshirilmoqda. Shuningdek, ushbu sohada
islohotlarning hozirgi bosqichi davlat organlarida nizolarni sudgacha ko‘rib
chiqishning yagona tizimini yaratish, mediatsiya, hakamlik sudlari hamda xalqaro
arbitrajlarni fuqarolar hamda tadbirkorlarning ishonchiga sazovor bo‘ladigan
nizolarni hal etuvchi samarali muqobil institutlarga aylantirish lozimligini taqozo
etmoqda. Ko‘p asrlar davomida mediatsiya davlatlararo aloqalarda, oilalar,
qo‘shnilar, siyosiy partiyalar, professional, diniy va boshqa jamoatchilik guruhlari
o‘rtasida hamda parlamentda yuzaga keladigan nizolarni bartaraf etishda
muvaffaqiyatli qo‘llanilgan. Bizning davrimizda mediatsiya va nizolarni muqobil
hal etish usullarning ahamiyati nihoyatda kattadir. U nafaqat oila va mehnat
nizolarida, balki har qanday darajadagi mulkiy munosabatlarda, jumladan,
kompaniyalar, korporatsiya menejmenti va uning aksiyadorlari o‘rtasidagi,
shuningdek, xalqaro huquq sub’ektlari orasidagi qarama-qarshiliklarni bartaraf
etishda qo‘llanilmoqda. O‘zbekistonda 2018 yili fuqarolik-huquqiy nizolarni sudga
qadar hal etishning muqobil usullaridan biri bo‘lgan mediatsiya institutini joriy
etish ko‘zda tutilgan.
“Mediatsiya to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilindi. Mediatsiyaning asosiy maqsadi
nizolashuvchi taraflarning nizolarini mustaqil, o‘zaro foydali shartlar asosida hal
etish imkoniyatini topishga ko‘maklashishdir. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi PF-60-sonli “2022-2026 yillarga
mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi
Farmonida nizolarni hal etishning muqobil usullaridan keng foydalanish uchun
zarur tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlarni yaratish, yarashuv institutini qo‘llash
doirasini yanada kenlaytirishga e’tibor qaratilgan.
Sir emaski, nizolarni muqobil hal qilish institutini rivojlantirish, ya ni ayrim ʼ
toifadagi ishlarni sudgacha va suddan tashqari hal qilish mexanizmlarini yanada
kengaytirish sud-huquq sohasidagi islohotlarning muhim tarkibiy qismidir.
Rivojlangan xorijiy davlatlar huquqiy tizimida nizoni sudgacha olib bormasdan,
muqobil yo l bilan hal qilishga qaratilgan
ʻ
mediatsiya — taraflar ixtiyoriy roziligi bilan nizoni o zaro hal etish jarayoni
ʻ
alohida ahamiyat kasb etadi.
Mamlakatimizda ham nizoni tinch yo l bilan bartaraf etish yo lida sa y-harakatlar
ʻ ʻ ʼ
amalga oshirilmoqda. Qolaversa, 2019-yil 1-yanvardan kuchga kirgan “Mediatsiya
to g risida”gi Qonun mazkur institutning rivojlanishiga zamin yaratdi.
ʻ ʻ
Nizolashayotgan taraflarning vaqti va resurslarini tejash, ortiqcha

ovoragarchiliklarni oldishi olish, nizo bo yicha o zaro maqbul yechimʻ ʻ
topish – bular mediatsiyani qo llashning ijobiy tomonlari hisoblanadi.
ʻ
Shu sababli, Farmonga asosan endilikda samarali yo nalish sifatida nizolarni hal
ʻ
etishning muqobil usullaridan yanada keng foydalanish uchun zarur tashkiliy-
huquqiy shart-sharoitlari yaratiladi.
Xususan, mediatsiya institutini qo llash doirasini kengaytirish va nizolarni
ʻ
sudgacha hal qilish mexanizmlari qo llanilishi lozim bo lgan fuqarolik ishlari
ʻ ʻ
toifasini ko paytirish bo yicha takliflar tayyorlanadi.
ʻ ʻ
Yana bir muhim masala, sudyalar ixtisoslashuvini yanada kengaytirish maqsadida
murakkabligiga ko ra ixtisoslashuvni talab etadigan yo nalishlar, jumladan oilaviy,
ʻ ʻ
mehnat, intellektual mulk huquqlarini himoya qilishga oid nizolar bo yicha
ʻ
ixtisoslashtirilgan sudyalar korpusi shakllantiriladi. Bu esa ushbu toifadagi ishlarni
malakali sudyalar tomonidan sifatli ko rilishini va yagona sud amaliyoti
ʻ
shakllantirilishini ta minlaydi.
ʼ
Shuningdek, Farmon bilan tasdiqlangan Harakatlar dasturida
sud hujjatlarining o z vaqtida va to liq ijrosini ta minlash, sudyalar korpusini
ʻ ʻ ʼ
shakllantirishda ochiqlik va shaffoflik prinsipini yanada kengroq joriy etish, sud
hokimiyatining nufuzi, mavqei va obro sini yanada yuksaltirish choralarini ko rish
ʻ ʻ
kabi boshqa muhim chora-tadbirlar ham belgilandi.
Alohida ta kidlash joizki, o tgan qisqa davrda sudlarning haqiqiy mustaqilligini
ʼ ʻ
ta minlash, sud kadrlarini tanlab olishning ochiq hamda shaffof mexanizmini
ʼ
yaratish bo yicha ham kompleks chora-tadbirlar olib borildi.
ʻ
Odil sudlovni ta minlashdagi vazifalar haqida Prezidentimiz ta kidlaganidek, sud
ʼ ʼ
binosiga kelgan har bir inson O zbekistonda adolat borligiga ishonib chiqib ketishi
ʻ
kerak. Odil sudlov xalqning ko z o ngida, ochiq-oshkora amalga oshirilib, adolat
ʻ ʻ
qaror topishi, sudlar chiqarayotgan qarorlar faqat sud majlisida tekshirilgan maqbul
dalillarga asoslanishi lozim.
Ma lumki, yaqinda Prezidentimizning “Odil sudlovga erishish imkoniyatlarini
ʼ
yanada kengaytirish va sudlar faoliyati samaradorligini oshirishga doir qo shimcha
ʻ
chora-tadbirlar to g risida”gi Farmoni qabul qilindi.
ʻ ʻ
Mazkur hujjatda sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini ta minlash, sudlar
ʼ
faoliyati samaradorligi va odil sudlov sifatini oshirishga qaratilgan keng qamrovli
chora-tadbirlar belgilandi.

Xususan, Farmonga muvofiq 2023-2026-yillarda sud tizimini sifat jihatidan yangi
bosqichga olib chiqishning qisqa muddatli Strategiyasi va uni amalga oshirish
bo yicha Harakatlar dasturi tasdiqlandi.ʻ
4) O’zbekiston respublikasida mediatsiyani rivojlanish istiqbollari
Mediasiyani rivojlanishiga nimalar to‘siq bo‘layapti?
- Mediasiyani keng miqyosda qo‘llash orqali fuqarolar va tadbirkorlik
sub'ektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilishga to‘sqinlik
qilayotgan qator omillar mavjud. Xususan:
birinchidan, maxsus qonun qabul qilinganiga bir yarim yildan ko‘p vaqt o‘tganiga
qaramay mamlakatimizda faqatgina 41 ta professional mediatorlar tayyorlandi
xalos, bunga sabab o‘quv jarayoni bir oy muddat qilib belgilanganligi va bazaviy
hisoblash miqdorining 10 baravari miqdorida haq olinayotganligi;
ikkinchidan, Adliya organlari tomonidan Professional mediatorlar reestri yuritila
boshlandi, ammo ushbu reestr ularning rasmiy veb-saytlariga, shuningdek
O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining rasmiy veb-saytiga hanuzgacha
joylashtirilgani yo‘q;
uchinchidan, mediasiya institutining mazmun-mohiyati va afazalliklarini aholi va
tadbirkorlar o‘rtasida, shuningdek ommaviy axborot vositalari, internet resurslarida
foydalangan holda tizimli ravishda targ‘ibot va tashviqot qilish ishlari amalga
oshirilmayapti;
to‘rtinchidan, O‘zbekistonda mediatorlar faoliyatini muvofiqlashtirish, ularga
uslubiy yordam ko‘rsatish, mediasiyaga oid xalqaro konvensiyalarga qo‘shilish
bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar berish, mediatorlar kasb etikasi qoidalarini joriy
qilish va boshqa vazifalarni amalga oshirilishini ta'minlaydigan nodavlat-notijorat
tashkilot tuzilmagan;
beshinchidan, professional mediatorlar o‘z faoliyatlarini boshlashi uchun
mediasiya markazlarini tashkil qilish va ularga zarur moddiy-texnika bazasini, shu
jumladan bino va sudlarda alohida xonalar ajratish bo‘yicha tashkiliy masalalarni
hal qilinmagan;
oltinchidan, davlat organlari va sudlarda professional mediatorlar to‘g‘risidagi
ma'lumotlar mavjud emas;

yettinchidan, Qonunni qo‘llashda yuzaga kelayotgan ba'zi muammolar, xususan,
Qonuning 12-moddasida “davlat vazifalarini bajarish uchun vakolat berilgan yoki
unga tenglashtirilgan shaxs” mediator bo‘lishi mumkin emasligi belgilangan. Bu
norma qanday toifadagi davlat xizmatchilariga taalluqli degan haqli savolni
berishga asos bo‘lmoqda. Agar u barcha davlat xizmatchilariga tegishli bo‘lsa,
davlat oliy ta'lim muassasalari pedagoglariga ham tegishli bo‘ladi. Aksincha
mediasiya rivojlangan mamlakatlarda professional mediator sifatida aksariyat
hollarda universitetlar va kollejlarning pedagoglari (professor-o‘qituvchilari)
faoliyat yuritadilar.
Bundan tashqari Qonunda noprofessional mediatorlar hisobini yuritish masalasi
ham ochiq qoldirilgan.
- Mediasiyani rivojlantirish uchun qanday tashkiliy-huquqiy choralar ko‘rish
kerak?
- Mamlakatimizda mediasiya institutini jadal rivojlantirish uchun O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining qarori loyihasini ishlab chiqish va unda quyidagilar
nazarda tutilishi maqsadga muvofiq:
mediasiya institutini jadal rivojlantirish bo‘yicha “Yo‘l xaritasini” tasdiqlash va
unda jumladan amaldagi Qonunga va kodekslarga tegishli qo‘shimcha va
o‘zgartirishlar kiritish masalasini kiritish;
taraflar o‘rtasida faqat professional mediator ishtirokida mediativ kelishuv tuzilgan
bo‘lsa, ariza ko‘rmasdan qoldirilishi va davlat boji qaytarilishi;
nodavlat-notijorat tashkilot maqomiga ega bo‘lgan, professional va noprofessional
mediatorlarning a'zoligiga asoslangan O‘zbekiston mediatorlar palatasini tashkil
etish va uning asosiy vazifalarini belgilash;
Oliy ta'lim muassasalarida, Sud'yalar oliy maktabi, Bosh prokuratura Akademiyasi,
Ichki ishlar Akademiyasi, Yuristlar malakasini oshirish markazida mediasiya
bo‘yicha o‘quv kurslarini kiritish;
barcha sud binolarida mediasiya xonalarni tashkil qilish va Professional
mediatorlar reestriga kiritilgan mediatorlar to‘g‘risidagi ma'lumotlarni ko‘rgazmali
joylashtirish:
mediasiya institutni rivojlantirishning dolzarb muammolariga bag‘ishlangan
xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya tashkil qilish va o‘tkazish;

nizolarni muqobil hal qilish usuli sifatida mediasiyadan foydalanish va uning
afzalliklari haqida ommaviy axborot vositalari va Internet orqali keng ko‘lami
targ‘ibot va tashviqot ishlarini olib borish va boshqa tashkiliy-huquqiy masalalar.
Mediatsiyani rivojlantirish istiqbollariga bag’ishlangan birinchi xalqaro
konferensiya
Bishkek shahrida “Zamonaviy tahdidlar va mediatsiyani rivojlantirish istiqbollari:
institutsional yechim va amaliyot” mavzusida Qirg'iziston Respublikasi
mediatorlar respublika hamjamiyatining birinchi xalqaro konferensiyasi bo'lib
o'tdi.
Konferensiyadan ko'zlangan maqsad mediatsiyaning nizolarni muqobil hal qilish
mexanizmi sifatidagi o'rni va rolini bir xilda tushunish uchun sud tizimi, huquqni
muhofaza qiluvchi organlar va advokatlar hamjamiyati bilan muloqatni
rivojlantirish, bu borada xorijiy tajribani o'rganishdan iborat bo'ldi.
Konferensiyada Qirg'iziston Respublikasi Prezidenti devoni mas'ul xodimi, Jogoru
Keneshi Toragasining o'rinbosari, Oliy sudi raisining o'rinbosari, Adliya vazirining
o'rinbosari, Intellektual mulk va innovatsiya davlat xizmati raisi, BMT
dasturining Qirg'iziston Respublikasidagi doimiy vakili vazifasini bajaruvchisi,
“Markaziy Osiyo mamlakatlarida huquqiy davlatchilikka ko'maklashish” GIZ
dasturi milliy muvofiqlashtiruvchisi tabrik so'zi bilan ishtirok etdilar, shuningdek
unda Angliya, Belorussiya, Germaniya, Qozog'iston, Qirg'iziston, Latviya,
Rossiya, Tojikiston, O'zbekiston, Finlandiyalik mediatsiya sohasidagi xalqaro va
milliy ekspertlar, mediatorlar, adliya vazirligi va boshqa davlat organlari vakillari,
fuqarolik, jinoyat va iqtisodiy sudlarning sudyalari, mediatsiya sohasida ilmiy
tadqiqotlar olib borayotgan olimlar, advokatlar ishtirok etdilar.
Xalqaro konferensiyaning yalpi majlislarida - Qirg'iziston Respublikasi Oliy sudi
raisining o'rinbosari Nurgul Asanova, Ural davlat yuridik universiteti Mediatsiya
markazi direktori, yu.f.d, prof. Svetlana Zagaynova, Qirg'iziston Respublikasi
mediatorlar respublika hamjamiyati boshqaruvi raisi Gulsina Kojoyarova,
Qirg'iziston Respublikasi Hukumati apparati sektor mudiri Yegor Skobeev,
Germaniyalik mediator Manfred Shtender, Xelsinki universitetining tadqiqotlar
bo'yicha direktori, mediator Kayvis Ervasti, Riga shahar jinoiy mediatsiya
bo'yicha ishlar muvofiqlashtiruchisi, mediator Ivete Darznitse, Angliyalik mediator
Chinara Devis, Qozog'iston mediatorlar assotsiatsiyasi bosh direktori Jandilda
Jakupov mediatsiyaning turli jihatlari, mavjud muammolar, ularning yechimlari,

mediatsiyani qo'llash usullari, mediatorlarni tayyorlash masalalariga oid
mavzularda ma'ruza qildilar.
Konferensiyada O'zbekiston Savdo-sanoat palatasi huzuridagi Hakamlik sudining
raisi, yuridik fanlari nomzodi, dotsent Foziljon Otaxonov “O'zbekistonda
mediatsiyaning huquqiy asoslari va rivojlanish istiqbollari” mavzusida ma'ruza
qildi. U o'z ma'ruzasida Markaziy Osiyo mamlakatlarida mediatsiyani qo'llanish
tarixi va an'analari, O'zbekiston Respublikasining 2018 yil 3 iyulda qabul qilingan
va 2019 yil 1 yanavardan kuchga kiradigan “Mediatsiya to'g'risida”gi Qonunning
mazmun va mohiyatiga to'xtaldi, jamiyatning hozirgi rivojlanish davrida
mediatsiyani joriy qilishning dolzarb muoammolariga xalqaro konferensiya
ishtirokchilari e'tiborini qaratdi hamda mediatsiya sohasida xalqaro hamkorlikni
yo'lga qo'yish bo'yicha o'z takliflarini bildirdi.
Xalqaro konferensiyaning seksiyalaridagi majlislari jonli va qizirqarli, savol-
javoblarga boy bo'lib, ularda fuqarolik va jinoyat protsesslarida hamda oilaviy
munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarni hal qilishda mediatsiyaning roli
muhokama qilindi, konferensiya tavsiyalariga kiritish uchun takliflar tayyorlandi.
Konferensiya doirasida Artur Trossen, Chinara Devis, Kayvis Ervasti, Iveta
Darznitse mediatsiyaning turli yo'nalishlari bo'yicha master-klass o'tkazdilar va
uning yakuni bo'yicha yuzga yaqin ishtirokchilarga malaka oshirganlik
Sertifikatlari topshirildi.
Ikki kunlik xalqaro konferensiya yakunlari bo'yicha Markaziy Osiyo
mamlakatlarida mediatsiyani yanada rivojlantirish, mediatsiyaning huquqiy va
institutsiyaviy asoslarini takomillashtirish, mediatorlarning xalqaro hamjamiyatini
tashkil qilish va boshqa masalalar bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
XULOSA
Xulosa o‘rnida aytganda, har qanday yangilik singari mediatsiya instituti ham
amalda sinab ko‘rilganidan keyingina uning ijobiy jihati, afzalliklari aniq namoyon
bo‘ladi. O‘ylaymizki, mediatsiya to‘g‘risidagi qonun jismoniy va yuridik shaxslar
o‘rtasida yuzaga keladigan fuqarolik, mehnatga oid va iqtisodiy nizolarni tinch
yo‘l bilan hal etish hamda taraflarning qonuniy huquq va manfaatlarini
ta’minlashda muhim o‘rin egallaydi. Aynan fuqarolik ishlarida mediatsiyani
qo‘llash keng imkoniyatlarni keltirib chiqaradi. Bunda hozirgi kunda
jamiyatimizda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirishda advokatlarga
keng imkoniyatlar yaratish, ularga mediatsiya tartibini qo‘llagani uchun

rag‘batlantirish orqali jamiyatda mediatsiyani keng targ‘ib qilish mumkin bo‘ladi.
Negaki hozirgi kunda mediatsiyani qo‘llash bo‘yicha yetarli professional
mediatorlar mavjud emasligi bu sohani rivojini orqaga tortib turadi. Shu nuqtai
nazardan fuqarolik ishlarida advokatning mediatsiya tartibini qo‘llashi uni
jamiyatda nizolarni hal qilishning o‘ziga xos usuli ekanligini keng yoyadi. Bunga
sabab bir necha yillar muqaddam advokat tushunchasi jamiyatning ko‘pchilik
qatlami orasida notanish ibora bo‘lgani ma’lum. Ammo hozirgi davrda bu
barchaga ma’lum va tanish bo‘lib ulgurgan. Aynan nizolarni ko‘rib chiqishda
advokatga murojaat qilingani bois nizolarni hal qilishda mediatsiyani qo‘llashda
advokatlarga keng yo‘l berish maqsadga muvofiq bo‘ladi deb o‘ylayman. Bu
bo‘yicha xalqaro tajribalarda Avstraliya tajribasi mavjud.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
Otaxonov F.H. Xo'jalik protsessida advokat ishtiroki / (O'quv-qo'llanma) – T.: TDYUI nashriyoti, 2009. –
131 b.
Iqtisodiy protsessual huquq. Darslik / Mas’ul muharrir y.f.d. Z.N.Esanova. – Toshkent: TDYU, 2020. – 450
bet.
PQ-4754- сон 17.06.2020. Nizolarni muqobil hal etishning mexanizmlarini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida
O‘RQ-482- сон 03.07.2018. Mediatsiya to‘g‘risida
https://lex.uz/
norma.uz
wikipediya.org
https://xs.uz/uz
https://nm.chamber.uz/uz/

https://www.norma.uz/uz/bizning_sharhlar/nizolarni_hal_qilishning_yangi_usulla ri_mediaciya 23.
https://nrm.uz/contentf?doc=683863_&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekis tana 24.
https://nrm.uz/contentf?doc=683863_&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekis tana
“Taraqqiyot strategiyasi” markazi
Axborot xizmati .

O‘zbekiston Respublikasida Mediatsiyani Tartibga Solish Asoslari

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish