O‘zbekiston respublikasida ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	31.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekiston respublikasida ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar

Купить

MAVZU: O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA TA’LIM SOHASIDA
AMALGA OSHIRILGAN ISLOHOTLAR
REJA
1. Ta’lim islohoti.
2. Kadrlash tayyorlash milliy .
3. Ta’lim sohasidagi islohotlarning yangi bosqichi.

Tayanch iboralar : Istiqlolning dastlabki kunlari, 1992-yil 2-iyulda qabul
qilingan O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi Qonuni, Maktabgacha
ta’lim sohasi, «Sog’lom avlod uchun», «Iqtisodiy ta’lim», «Qishloq maktabi»,
«Rivojlanishda nuqsoni bo’lgan bolalarni tiklash» va boshqa tarmoq dasturlari,
Kadrlar tayyorlash milliy , Yaponiyadagi JAYKO xalqaro tashkiloti, Koreyaning
KOYKA agentligi.
1-masala
Ma`lumki, sho’rolar hukumati davrida hukmron tuzum o’zining jahonda eng
insonparvar, odil, demokratik va eng savodxon jamiyat barpo etgani bilan maqtanib,
butun jahonga jar solar edi. Sirtdan qaraganda, haqiqatan ham, manzara shunday edi.
Sobiq SSSRda yuzlab universitet va institutlar, oliy va o’rta maxsus bilim yurtlari,
minglab ilmiy-tadqiqot muassasalari faoliyat ko’rsatardi. Lekin ular, son va miqdor
jihatidan ko’p bo’lgani bilan jahon andazalari darajasida emas edi. Buning asosiy
sabablaridan biri kommunistik jamiyatda hamma narsa, jumladan, ilm-fan, maktab-
maorif tizimining ham o’sha yo’lg’on g’oyalarga qurbon qilinganida edi. Sovet
Ittifoqini tanazzulga olib kelgan sabablardan biri ham shunda ekanligi shubhasizdir.
Istiqlolning dastlabki kunlaridanoq fan va texnikaga munosabat o’zgardi, xalq
ta’limi tizimini isloh qilishga kirishildi. Mustaqil O’zbekistonda maorif va madaniyat
ishlarini eng muhim va dolzarb soha sifatida rivojlantirishga alohida e'tibor berildi.
1992-yil 2-iyulda qabul qilingan O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»
gi Qonuni hamda 1991–1996-yillarda elon qilingan 30 dan ziyod Prezident farmon-
lari va Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida ta’lim sohasida qator o’zgarishlar
amalga oshirildi:
• Maktabgacha ta’lim sohasida uylarda tashkil etiladigan bolalar bog’chalari
hamda «bolalar bog’chasi – maktab» majmuyi tarmog’i rivojlandi. Bolalarga chet el
tillarini, xoreografiya, tasviriy va musiqa san`ati, kompyuter savodxonligi asoslarini
o’rgatuvchi 800 dan ortiq guruh tashkil etildi;
• Yangi tipdagi maktablar va umumta’lim o’quv yurtlari tarmog’i rivojlantirildi.
1992–1996-yillarda 238 ta litsey va 136 ta gimnaziya ochildi va faoliyat ko’rsatdi;

• «Sog’lom avlod uchun», «Iqtisodiy ta’lim», «Qishloq maktabi»,
«Rivojlanishda nuqsoni bo’lgan bolalarni tiklash» va boshqa tarmoq dasturlari ishlab
chiqildi hamda ta’lim sohasida tatbiq etila bordi;
• Mehnat bozorini, eng avvalo, qishloq joylarida mehnat bozorini shakllantirish-
ning hududiy xususiyatlarini hisobga olgan holda hunar-texnika ta’limini qayta
tashkil etish ishlari amalga oshirildi. Bu tizimda jami 221 ming kishini ta’lim bilan
qamrab olgan 442 o’quv maskani, shu jumladan, 209 ta kasb-hunar maktabi, 180 ta
litsey va 53 ta biznes maktablari ishladi;
• Toshkent, Samarqand, Urganch, To’rtko’1, Andijon bank kollejlari, Toshkent
ayo’llar kolleji tashkil etildi. Respublikada 1996–1997-o’quv yilida 258 ta o’rta kasb-
hunar ta’lim o’quv yurti ishladi. Ularda qariyb 16 ming o’qituvchi va muhandis-
pedagog xodimlar 197 ming o’quvchiga kasb-hunar o’rgatish bilan shug’ullandi;
• Oliy ta’lim sohasida ham qator yangi o’quv yurtlari ochildi. 1992-yil 28-
fevraldagi Prezident farmoni bilan 8 ta viloyat pedagogika institutlari universitetlarga
aylantirildi. Eng zarur zamonaviy mutaxassisliklar bo’yicha yangi oliy o’quv yurtlari
– O’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi
akademiyasi, Qurolli Kuchlar akademiyasi, Ichki jshlar vazirligi akademiyasi, Bank-
moliya akademiyasi, Toshkent moliya instituti, Navoiy konchilik instituti, Samarqand
davlat chet el tillari instituti, Andijon muhandislik-iqtisodiyot instituti, Jizzax
politexnika instituti, Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti, Jahon iqtisodiyoti va
diplomatiya universiteti, Navoiy davlat pedagogika instituti, Namangan muhandislik-
iqtisodiyot instituti hamda viloyatlarda yirik universitetlarning filiallari tashkil etildi.
1997-yil boshlarida Respublika Oliy ta’lim tizimida 58 ta oliy o’quv yurti, shu
jumladan, 16 ta universitet va 42 ta institut faoliyat ko’rsatdi. Ularda 164 ming talaba
o’qidi, 18,5 ming professor-o’qituvchi faoliyat ko’rsatdi;
• Abituriyentlar va talabalarning bilim darajasini test va reyting asosida
baholashning ilg’or usullari joriy etildi;
• Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar sifatiga bo’lgan talablarning
oshgani bois aspirantura va doktoranturada kadrlar tayyorlash kengaydi. Oliy
attestatsiya komissiyasi tashkil etildi;

• Iqtidorli bolalar va qizlarni izlab topish, ularga ko’maklashish, ularning
qobiliyati va istedodini o’stirish bo’yicha maxsus fondlar tashkil etildi, qobiliyatli
Yoshlarni chet ellardagi yetakchi o’quv yurtlari va ilmiy markazlarda o’qitish va
stajirovkadan o’tkazish yo’lga qo’yildi;
• Iste`dodli Yoshlarni moddiy va manaviy rag’batlantirish, chet elda o’qishini
qo’llab-quvvatlash maqsadida Respublika bolalar fondi, «Kamolot», «Sog’lom avlod
uchun», «Istedod», «Ulug’bek» va «Umid» jamg’armalari tashkil etildi;
• O’zbekiston ta’lim sohasida AKSELS, AYREKS, Amerika Kollejlari
Konsorsiumi, SARE, Tinchlik Korpusi (AQSH), DAAD, Konrad Adenauer Fondi
(Germaniya), Britaniya Kengashi (Buyuk Britaniya) kabi xalqaro tashkilotlar va
boshqa nohukumat tashkilotlari bilan hamkorlikni yo’lga qo’ydi. 2006-yil yozida
Toshkentda Lomonosov nomidagi Moskva Davlat Universitetining filiali tashkil
etildi.
Ta’lim tizimida bir qator chora-tadbirlar amalga oshirilsada, hali bu sohada
jiddiy kamchiliklar mavjud edi. Ta’lim tizimi, kadrlar tayyorlash jamiyatda
bo’layotgan demokratik o’zgarishlar, bozor islohotlari talablari bilan bog’lanmagan
edi. O’quv jarayonining moddiy texnika va axborot bazasi qoniqarsiz ahvolda edi.
Ta’lim muassasalarida zamonaviy o’quv adabiyotlari va didaktik materiallar
yetishmasdi. Yuqori malakali pedagoglar yetishmasdi, ishlab turgan murabbiy-
o’qituvchilar kattagina qismining bilim va kasb saviyasi yetarli darajada emas edi.
Maktab o’quvchilarida mustaqil fikr shakllantirilmayotgan edi.
Prezident I.A.Karimov tashabbusi bilan ta’limni tubdan isloh qilish yo’llari
ishlab chiqildi. Islom Karimov 1997-yil 29-avgustda Oliy Majlisning IX-sessiyasida
«Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori» mavzusida ma`ruza qildi.
Maruzada oldimizga qo’ygan buyuk maqsadlarimizni ro’yobga chiqarish taqdiri,
avvalambor, zamon talablariga javob beradigan yuqori malakali, ongli mutaxassis
kadrlar tayyorlash muammosi bilan chambarchas bog’liq ekanligi asoslab berildi va
quyidagi vazifalar ilgari surildi:
– eski sovet davridan qolgan ta’lim-tarbiya tizimiga xos mafkuraviy
qarashlardan, sarqitlardan qutulish;

– milliy ta’lim-tarbiya tizimini takomillashtirish, uning milliy zaminini
mustahkamlash, jahon andazalari darajasiga ko’tarish;
– uzluksiz ta’lim tizimini tashkil qilish;
– ta’lim muassasalarining moddiy bazasini zamon talablari darajasiga ko’tarish;
– bolalarimizga zamonaviy bilim berish, buning uchun, avvalo, o’qituvchi-
murabbiylar bilimining saviyasini ko’tarish;
– zamonaviy o’quv dasturlari, darsliklar yaratish;
– xorijiy tillarni o’rganish va o’rgatishga katta ahamiyat berish;
– bitiruvchilarni emas, maktab ta’limi va tarbiyasini ko’rgan shaxslarni
tayyorlash;
– o’quvchilarda mustaqil fikr yuritish ko’nikmalarini hosil qilish, ularni erkin
fikrlaydigan etib tarbiyalash;
– respublika oliy o’quv yurtlarining xorijiy davlatlardagi oliy o’quv yurtlari
bilan aloqasini o’rnatish va mustahkamlash; Yoshlarimizni, professor-o’qituvchilarni
taraqqiy topgan davlatlardagi o’quv markazlariga borib o’qishini, malakasini
oshirishini tashkil etish.
2-masala
1997-yil 29-avgust kuni O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX-
sessiyasida O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to’g’risida»gi yangi qonuni va
«Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» qabul qilindi. Ularda ta’lim sohasidagi davlat
siyosatining quyidagi asosiy prinsiplari belgilab berildi:
• ta’lim va tarbiyaning insonparvar, demokratik xarakterdaekanligi;
• ta’limning uzluksizligi va izchilligi;
• umumiy-o’rta, shuningdek o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limining majburiyligi;
• o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limining yo’nalishini: akademik litseyda yoki
kasb-hunar kollejida o’qishni tanlashning ixtiyoriyligi;
• ta’lim tizimining dunyoviy xarakterda ekanligi;
• davlat ta’lim standartlari doirasida ta’lim olishning hamma uchun ochiqligi;
• ta’lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv;
• bilimli bo’lishni va iste`dodni rag’batlantirish;

• ta’lim tizimida davlat va jamoat boshqaruvini uyg’unlashtirish.
O’zbekiston Respublikasida ta’lim quyidagi turlarda amalga oshirilishi belgi-
landi:
• maktabgacha ta’lim;
• umumiy o’rta ta’lim;
• o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi;
• oliy ta’lim;
• oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim;
• kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash;
• maktabdan tashqari ta’lim.
Kadrlar tayyorlash milliyning maqsadi ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, uni
o’tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlardan to’la xalos etish, rivojlangan
davlatlar darajasida, yuksak ma`naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori
malakali kadrlar tayyorlash Milliy modelini yaratishdan iboratdir.
Milliy dasturni yaratishda hayotimizning barcha sohalarida bosqichma-bosqich
amalga oshirilayotgan islohotlarga monand ravishda, ta’lim islohotlarini uch
bosqichda amalga oshirish nazarda tutilgan:
Birinchi bosqich(1997–2001-yy.)da mavjud kadrlar tayyorlash tizimining ijobiy
salohiyatini saqlab qolish asosida ushbu tizimni isloh qilish va rivojlantirish uchun
huquqiy, kadrlar jihatidan, ilmiy-uslubiy, moliyaviy-moddiy shart-sharoitlar yaratish
vazifalari ro’yobga chiqariladi;
Ikkinchi bosqich(2001–2005-yy.)da Milliy dastur to’liq ro’yobga chiqadi,
mehnat bozorining rivojlanishi va real ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarni hisobga olgan
holda unga aniqliklar kiritiladi;
Uchinchi bosqich(2005- va undan keyingi yillar)da to’plangan tajribani tahlil
qilish va umumlashtirish asosida, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish
istiqbollariga muvofiq kadrlar tayyorlash tizimi takomillashtiriladi va rivojlanliriladi.
O’zbekiston hukumati ta’limni rivojlantirish uchun katta mablag’ ajratmoqda.
Birgina 2001-yilda ta’lim xarajatlari davlat budjeti sarf-xarajatlarining 36 foizini
tashkil etdi. Ta’lim uchun 150 mln AQSH dollaridan ziyod chet el investitsiyasi

sarflandi. Ular yangi ta’lim binolari barpo etish, ularni eng zamonaviy o’quv-
laboratoriya uskunalari va o’quv mebellari bilan jihozlash uchun sarflandi. Keyingi
yillarda 848398 o’quvchi o’rniga mo’ljallangan 2244 ta yangi umumta’lim maktab
binolari qurilib, foydalanishga topshirildi. Umumta’lim maktablari uchun davlat
ta’lim standartlari, ularga asoslangan o’quv dasturlari, darsliklar yaratilib, ta’lim
jarayoniga joriy etildi. 2002/2003 o’quv yiliga kelib umumiy o’rta ta’lim
muassasalarida, ya'ni 1–9-sinflarda o’qitish to’laligicha lotin yozuviga asoslangan
o’zbek alifbosida olib borilmoqda. Hukumat o’quvchilarni darsliklar bilan
taminlashga g’amxo’rlik qilmoqda. Ta’lim mazmun va mohiyat jihatidan yangilandi.
Har yili 600 ming nafardan ziyod birinchi sinf o’quvchilari Prezident sovg’asi sifatida
o’quv qurollari, darsliklar bilan bepul ta`minlanadi.
2004-yil 19-fevraldagi Prezident farmoni va 2004-yil 9-iyuldagi Vazirlar
Mahkamasining qarori asosida maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy
ishlab chiqildi. Dasturga binoan 2004–2009-yillarda buziladigan umumta’lim
maktablari o’rniga yangi maktablar qurish, maktablarni kapital rekonstruksiya qilish,
kapital va joriy tamirlash tadbirlari ishlab chiqildi. Shuningdek, dasturda umumta’lim
maktablarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va rivojlantirish,
maktablarni zamonaviy o’quv-laboratoriya uskunalari va kompyuter texnikasi bilan
jihozlash, darsliklar va o’quv-uslubiy materiallar, pedagog kadrlar bilan ta`minlash,
o’qituvchilarni tayyorlash, qayta tayyorlash, malakasini oshirish, ularning mehnatini
rag’batlantirishni kuchaytirish tadbirlari aniq belgilab berildi.
2000/2001 o’quv yilida respublikamizda 9661 umumta’lim maktablarida 45
mingga yaqin o’qituvchi faoliyat ko’rsatdi, 6 millionga yaqin o’quvchi ta’lim-tarbiya
oldi, ulardan 552084 nafari 9-sinfni, 375853 nafari 11-sinfni tugatdi.
Kadrlar tayyorlash milliy ning eng muhim O’zbekistonga xos xususiyati yangi
turdagi 3 yillik o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi tizimini yaratishdan iborat vazifa
sobitqadamlik bilan amalga oshirilmoqda. 1998–2004-yillarda 54 ta akademik litsey
va 533 ta kasb-hunar kolleji barpo etildi. Bu maqsadlar uchun 135 mlrd. so’m
mablag’ sarflandi. Kollej va litseylar uchun o’qitiladigan barcha fanlar bo’yicha
Davlat ta’lim standartlari ishlab chiqildi, tajriba-sinovdan o’tkazildi va ta’lim

jarayoniga joriy etildi, asosiy darsliklar yaratildi. 2000/2001 o’quv yilida kollej va
litseylarni 4890 nafar ilk «qaldirg’och»lar tugatdilar. «Ustoz» jamg’armasi
yo’llanmasi bilan litsey va kollejlarning 700 o’qituvchisi chet ellardagi nufuzli
universitetlarda o’z malakasini oshirib keldi.
Oliy ta’lim ikki bosqichdan: bakalavriat va magistraturadan iborat etib qayta
tashkil etildi. 1999-yilda Toshkent Islom universiteti tashkil etildi. 2001/2002 o’quv
yi-lida 62 ta oliy o’quv yurtida 180 mingdan ortiq bo’lajak bakalavrlar va 5 mingdan
ortiq magistrantlar ta’lim-tarbiya oldilar. 18486 nafar professor-o’qituvchilar mehnat
qildilar, ularning 1462 nafari fan doktori, 7201 nafari fan nomzodidir. 1998–2001-
yillarda 131 ta bakalavriat yo’nalishi, 664 ta magistratura mutaxassisliklari bo’yicha
bakalavr va magistrlar uchun qo’yiladigan talablarni o’zida mujassamlashtirgan
davlat ta’lim standartlari, ularga mos o’quv dasturlari, o’quv adabiyotlari yaratildi va
ta’lim jarayoniga joriy etildi. 2002-yilda 35620 talaba bakalavr, 3000 tasi magistr
unvonini oldi.
Mamlakatimizda iqtidorli Yoshlarni izlab topish, ularga ko’maklashish, qo’llab-
quvvatlash bo’yicha davlat siyosati olib borilmoqda. Bu borada xalqaro hamkorlikni
yo’lga qo’yish Milliy dasturda belgilangan muhim vazifalardan biridir. 1997-yilda
tashkil etilgan «Umid» jamg’armasi yo’llanmasi bilan 1997–2001-yillarda 785 nafar
yigit-qiz rivojlangan davlatlarning oliy o’quv yurtlariga o’qish uchun jo’natildi. Ular-
dan 519 nafari o’qishlarini bitirib keldi va Prezident farmoyishi bilan tashkil etilgan
Maxsus ishchi guruhi yo’llanmasi bilan vazirliklar, idoralar, tashkilotlar va
korxonalarda ishlamoqdalar. 2002-yil iyulda Toshkentda Xalqaro Vestminster
universiteti tashkil etildi va 160 ta dastlabki talabalar qabul qilindi.
O’zbekiston ta’lim muassasalarining Yevropadagi ta’lim jamg’armasi,
Germaniyadagi Texnika hamkorlik tashkiloti, Yaponiyadagi JAYKO xalqaro
tashkiloti, Koreyaning KOYKA agentligi, YUNESKO, Jahon banki, TASIS-
TEMPUS ochiq jamiyat instituti, AQSH, Angliya, Fransiya, Yaponiya, Daniya,
Xitoy, Gollandiya Oliy ta’lim vazirliklari bilan hamkorligi kengayib bormoqda.
Ta’lim ravnaqi uchun 150 mln. AQSH dollari hajmida chet el investitsiyalari jalb

etildi. Oliy o’quv yurtlarining yuzlab professor-o’qituvchilari «Ustoz» jamg’armasi
yo’llanmasi bilan xorijiy oliy o’quv yurtlarida malaka oshirishda bo’lib qaytdilar.
O’zbekiston ta’lim tizimi dunyo miqyosida katta qiziqish uyg’otmoqda.
Moskvadagi Oliy ta’lim Xalqaro Fanlar akademiyasi Prezidenti
V.ShukshinovPrezidentimiz Islom Karimovga «KadrIar tayyorlash milliy «ning
tashabbuskori va tashkilotchisi sifatida mazkur akademiyaning faxriy azosi diplomini
topshirar ekan, O’z-bekistonda ishlab chiqilgan bu Milliy dasturni mazmun-mohiyati
jihatidan tengi yo’q hujjat, deb tarifladi. Ko’pgina mamlakatlar tomonidan ham
O’zbekistonda yaratilayotgan ta’lim tizimi «Ta’limning o’zbek modeli» deb etirof
etildi.
Mustaqil respublikamizda fan taraqqiyotiga katta e`tibor berilmoqda.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1992-yil 8-iyuldagi «Ilm-fan va innovatsiya
faoliyatini rivojlantirishni davlat tomonidan qo’llab-quvvatlash to’g’risida»gi farmoni
hamda Vazirlar Mahkamasining mazkur farmonning ijrosini ta`minlashga
yo’naltirilgan qarori ilm-fan taraqqiyotida muhim ahamiyatga ega bo’ldi. Respublika
Fanlar akade-miyasi qoshida Ilmiy ishlanmalarni ichki va tashqi bozorda targ’ib
etuvchi va tarqatuvchi innovatsiya tijorat markazi tashkil etildi. 1997-yilda Prezident
farmoni bilan Xorazm Mamun akademiyasi qayta tiklandi.
O’zbekiston hududida qadim zamonlardan beri fan va madaniyat rivojlanib
kelayotgan davlatdir. Xususan, astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, tarix,
falsafa, tilshunoslik, adabiyotshunoslik kabi fanlar va haykaltaroshlik, to’qimachilik,
kulolchilik, shishasozlik va boshqa kasblar keng rivojlangan. Hozir O’zbekiston
olimlari uzoq o’tmish mutafakkirlari qoldirgan ilmiy merosni faol o’rganib,
o’zlarining yangi kashfiyotlari bilan fanni boyitgan holda jahon fani rivojiga munosib
hissa qo’shmoqdalar.
IX-X asrlarda O’rta Osiyo (butun Markaziy Osiyo) zamonaviy akademiyalarga
o’xshash ilk ilmiy muassasa va jamiyatlar tashkil etila boshlagan Sharqdagi yirik
ilmiy va madaniy markazlardan biriga aylandi.
XI asrda Urganch Xorazm poytaxti, obod, yoqsak madaniyatga ega shahar
bo’lgan. Xorazmshoh Abul Abbos ibn Mamun madaniyat va ilmga qiziquvchan

hukmdor bo’lgani uchun olimlar, shoirlar, musiqachilar, xattotlar, arxitektor va
rassomlarni har tomonlama qo’llab-quvvatlagan. Urganchdagi Xorazmshohlar
saroyida tibbiyot xodimi Abu Ali ibn Sino (Avitsenna), aniq fanlar vakili Abu
Rayhon Beruniy, tarixchi ibn Miskavayx, matematik Abu Nasr ibn Iroq, faylasuf Abu
Saxl Masixiy, tabib ibn Xammar va boshqa Sharq mutafakkirlari, qomusiy olimlar
xizmat qilishgan. Musulmon Sharqdagi birinchi akademiya – «Baytul Hikmat»ni yer
meridiani uzunligi darajasini o’lchashda qatnashgan mashhur matematik al-Xorazmiy
(783-850) boshqargan. Astrolyabiya (usturlob) qurish haqidagi asar, «Kitob aljabr val
muqobala», dunyodagi ilk «Astronomik jadval»lardan biri hamda qator ilmiy
risolalar – «Hind hisobi haqida risola», «Quyosh soatlari haqida risola», «Musiqa
haqida risola» va boshqa ilmiy ishlar uning qalamiga mansub. Al-Xorazmiy birinchi
bo’lib qator algebraik tenglamalarni yechdi, birinchi bo’lib sonlar qatoriga yangi
«nol» sonini kiritdi, bu sonlar nazariyasini kengaytirdi va manfiy sonlarga o’tish
imkonini berdi. Shu muvaffaqiyatlari uchun matematikaning yangi bo’limi al-
Xorazmiy sharafiga «algebra» deb atalgan. Al-Xorazmiyning mashhur «Kitob al-jabr
van-muqobala» (Tiklash va qarama-qarshi qo’yish haqidagi kitobi) da algebra ilk bor
matematikaning mustaqil sohasi sifatida qaraladi. Zamonaviy kibernetikaning asosiy
tushunchasi, uning zaruriy asoslaridan biri «algoritm» etimologik jihatdan al-
Xorazmiyning ismi bilan bog’liq. Urganchda o’ziga xos akademiya – «Bilimdonlar
uyi» tashkil qilingan edi, unda astronomiya, falsafa, matematika, tibbiyot bo’yicha
tadqiqotlar o’tkazilgan. Lekin bu holat Urganchda 1017-yilda Mahmud G’aznaviy
Xorazmni istilo qilgunicha saqlanib qoldi.
Shunday qilib Sharqda, xususan, O’rta Osiyoda, ilmiy faoliyatni akademiya
shaklida tashkil qilish ananaga aylandi va Urganchdagi akademiyaga o’xshash
muassasalar keyingi asrlarda ham yaratilgan (tuzilgan). Samarqandda akademiya
Mirzo Muhammad Tarag’ay Ulug’bek tomonidan XV asrda tashkil etilgan.
Akademiya qoshida observatoriya, o’sha davrning boy kutubxonasi va oliy o’quv
yurti – madrasa bo’lgan. Madrasada diniy fanlar bilan bir qatorda matematika,
geometriya, astronomiya, tibbiyot, geografiya va boshqa dunyoviy ilmlar o’qitilgan.
Ulug’bekning akademiyasida mashhur olimlar – Qozizoda Rumiy,G’iyosiddin

Jamshid al-Koshiy va Ali Qushchi dars bergan, o’tkaziladigan tadqiqot sohalari ham
ularning yo’nalishlariga mos bo’lgan. Samarqanddagi Ulug’bek akademiyasi
matematika, astronomiya va geografiya fanlarining yuksalishiga salmoqli hissa
qo’shdi.
IX-XV asrlarda aniq va tabiiy fanlar (matematika, astronomiya, geodeziya,
mineralogiya, tibbiyot, dorishunoslik va boshqa) tez suratlarda rivojlana boshladi.
Platon, Aristotel, Gippokrat, Galen, Arximed, Ptolomey, Yevklid va boshqa buyoq
mutafakkirlarning asarlari arab tiliga tarjima qilindi. Muhammad al-Xorazmiy,
Ahmad al-Farg’oniy, Abu Nasr Farobiy, Abu Rayhon Beruniy, Mahmud Koshg’ariy,
Abu Ali ibn Sino, Nasriddin Tusiy, Qozizoda Rumiy, Jamshid Koshiy, Mirzo
Ulug’bek, Ali Qushchi va Sharqning boshqa olimlarining ilmiy tadqiqotlari darajasi
ba`zi sohalarda boshqa mamlakatlarning mutafakkirlari ancha keyin o’tkazgan
izlanishlar natijalaridan yuqori edi. Abu Rayxon Beruniy tarix, xronologiya,
farmakologiya, mineralogiya, astronomiya, matematika bo’yicha asarlar yozdi, Yerda
yangi qit`a borligini nazariy jihatdan asoslab, hisoblab chiqdi va jahon tan olgan
ko’plab masalalarni yechdi. Ko’plab tadqiqotchilar Urganchdagi akademiyaning
tashkil qilinishini shaharga Abu Rayhon Beruniyning tashrifi va uzoq vaqt ishlagani
bilan bog’lashadi.
Xuddi shu paytda bu yerda O’rta Osiyoning buyoq olimi – Abu Ali ibn Sino
ishlagan. Ibn Sino haqiqatdan qomusiy olim – tabiatshunos, tibbiyot xodimi,
astronom, matematik, musiqashunos, yozuvchi va shoirdir. U Avitsenna nomi bilan
mashhur bo’lgan. Ibn Sino faoliyatini anglatuvchi ibora – «Madadi Sino» - Yevropa
tillariga moslashtirilib, fandagi yo’nalishni bildiruvchi «Meditsina» sifatida
o’zlashtirilgan. XVIII asrning mashhur tabiatshunos olimi Karl Linkey ibn Sinoning
botanikadagi xizmatlarini yuksak baholab doim yashil nodir o’simliklardan biriga
uning ismini berdi. Ibn Sino 400 dan ortiq asar yozgan, shulardan 240 tasi bizning
kunlarimizgacha yetib kelgan. Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik
institutida olimning 50 dan ortiq asarlari va bir qator ularga yozilgan sharhlar
saqlanadi. Bu asarlar orasida olim ijodining toji hisoblanmish besh jildlik «Al qonun
fit tib» («Tib ilmi qonunlari») ham bor. Bu asar o’z davrida tibbiyot fani darajasini

juda yuqori ko’tardi, ibn Sino vafotidan yuz yil o’tgach G’arbiy Yevropa
mamlakatlarida keng tan olindi. XII asrda «Tib ilmi qonunlari» lotin tiliga tarjima
qilindi va qo’lyozmadayoq tarqalib ketdi. Bu asar 1493-yilda Venetsiyada lotincha
tarjimada nashr qilindi va yuz yil mobaynida 16 marta chop etildi. Osiyo va
Yevropaning barcha mashhur o’quv yurtlarida 500 yil tibbiyot mana shu asar asosida
o’qitildi. Ushbu bebaho tib qonunlari hozirgi kunda ham o’z ilmiy ahamiyatini
yo’qotmagan.
Matematik va astronom Qozizoda Rumiy (Salohiddin Muso ibn Muhammad ibn
Mahmud, taxminan 1360-1437) Mirzo Ulug’bekning ustozi edi. Ulug’bek maktabi
shakllanishiga uning qo’shgan salmoqli hissasini inkor etish mumkin emas. Ilmdagi
muvaffaqiyatlari uchun uni «Aflotuni zamon (o’z davrining Platoni) deb atashgan.
Mashhur matematik va astronom al-Koshiy (G’iyosiddin Jamshid Koshiy) birinchi
bo’lib matematikaga pozitsion asosda o’nli kasrlarni kiritdi va buni nazariy jihatdan
isbotladi, Sin ni 1 gradus aniqlikkacha, P ni 17 raqamgacha hisoblab chiqdi. U
o’zining qator mashhur asarlarini astronomiyaga bag’ishlagan. Al-Koshiy Qozizoda
Rumiy bilan birgalikda Ulug’bek observatoriyasi qurilishini boshqargan.
Muhammad Tarag’ay Ulug’bek (1394-1439) o’zidan ulkan ilmiy va madaniy
meros qoldirdi, «Ziji jadidi Ko’ragoniy» («Yangi Ko’ragon astronomik jadvallari») –
«Ulug’bek ziji» buyoq olimning dunyoga mashhur asari. Ulug’bek Samarqandda
observatoriya va madrasa qurdi, o’z akademiyasini tashkil qildi. O’z shogirdlari bilan
mingdan ortiq yulduzni o’rganib, ro’yxati – «yulduzli osmon xaritasi»ni tuzdi.
Ulug’bek akademiyasida olimlar faqat astronomiya bo’yicha emas, balki matematika,
falsafa, tarix va boshqa fanlarga oid tadqiqotlar ham olib borishgan. Ulug’bek
akademiyasida ishlagan atoqli astronom Ali Qushchi (Mavlono Aloviddin Ali ibn
Muhammad Qushchi (1403-1474) o’zidan matematika va astronomiyaga
bag’ishlagan dunyoga mashhur ilmiy ishlarini qoldirdi. U yil fasllarining o’zgarishini
Yerning Quyoshga yaqinlashishi natijasida Quyosh nurlarining Yer sathiga ta`siri
bilan bog’liq deb hisoblagan, Quyoshning tutilishi jarayonini ilmiy nuqtai nazardan
aniqlagan. Ali Qushchining asarlari XVI-XVII O’rta va Yaqin Sharqda astronomiya
va matematika rivojiga salmoqli tasir qilgan.

Mirzo Ulug’bek, al-Koshiy, Ali Qushchi sonlar nazariyasi ravnaqiga salmoqli
hissa qo’shishdi va astronomik kuzatuv bilimlarini yanada yuqori darajada
ko’tarishdi. 1428-1429-yillarda Ulug’bek radiusi 40 metr kvadrant bosh uskunasi
bo’lgan, o’lchamlari tengsiz, noyob astronomik rasadxona qurgan. Samarqandda 30
yillik kuzatishlar asosida tuzilgan 1018 yulduz katalogi uzoq yillar dunyoda tengsiz
bo’lib qoldi. Ulug’bek astronomiya maktabi yutuqlari Sharq va G’arb fani
yoqsalishiga katta tasir ko’rsatdi. Uning ilmiy asarlari dunyoning ko’p tillariga
tarjima qilindi, Yevropa va Amerikada keng tarqaldi. Mirzo Ulug’bek jahon fani
tarixida Tixo Brage, Iogann Kepper, Nikolay Kopernik va Galileo Galiley bilan bir
qatorda turadi. M.V.Lomonosov nomidagi MDU katta zalida barcha davrlar
olimlariga bag’ishlangan tarixiy xotira galereyasida o’rta asrlarning mashhur olimi
Mirzo Ulug’bekning portreti haqli ravishda o’ziga mos joyni egallagan.
O’zbekistonning bir qator shaharlari va Belgiyada Mirzo Ulug’bekka haykal
o’rnatilgan, qadimiy Samarqand observatoriyasiga, qator universitetlarga, jumladan
O’zbekiston Milliy universitetiga, maktablarga, shaharga qarashli tumanlarga va
O’zbekistondagi fizik-yadroshunoslar qo’rg’oniga uning nomi berilgan.
XIX asrda O’zbekistonda birinchi ilmiy muassasa – Toshkent fizik – astronomik
observatoriyasi (O’zR FA Astronomiya instituti) 1873-yilda tashkil qilingan. Boshida
observatoriya ekspeditsiyalar uyushtirish bilan shug’ullangan va natijada mintaqadagi
mingdan ortiq joyning koordinatalari aniqlangan, XX asrning 30-yillaridan
observatoriya astronomiyaning fundamental masalalarini tad`qiq qila boshladi.
1918-yilda Turkistonda iqtisod va madaniyatning turli sohalariga kadr
tayyorlovchi maxsus muassasalar ochilgan. Ulardan biri 1918-yil 21-aprelda ochilgan
Turkiston xalq universitetidir. Sal keyinroq Andijon, Qo’qon, Samarqand, Farg’ona,
Jizzax va boshqa shaharlarda uning filiallari ochildi. 1919-yilda Toshkentda
fizioterapiya ilmiy-tekshirish instituti tuzildi. 20-yillarda tarix, tibbiyot, tabiiy fanlar
sohasida qator ilmiy-tekshirish institutlari ochildi. 1920-yilda Turkiston Davlat
universiteti (1923-yildan O’rta Osiyo davlat universiteti, 1960-yildan Toshkent davlat
universiteti, hozir- O’zbekiston Milliy universiteti) tashkil qilindi. Keyinchalik
mintaqadagi tabiiy boyliklarni o’rganish maqsadida universitet negizida mustaqil oliy

o’quv yurtlari va fanning turli yo’nalishlari bo’yicha qator ilmiy muassasalar ochildi.
1940-yilda Toshkentda 1932-yilda tuzilgan ilmiy komitet asosida O’zbekistondagi
SSSR FA filiali tashkil etildi va shu vaqtdan boshlab filial O’zbekistondagi bosh
ilmiy-tadqiqot markazi bo’lib kelayapti. O’sha paytda uning tarkibiga geologiya,
botanika, kimyo, suv xo’jaligi muammolari (1941-yildan energetika instituti), tarix,
til va adabiyot institutlari; tuproqshunoslik, zoologiya, fizika va matematika
(geliotexnika laboratoriyasi bilan) bo’limlari; Toshkent astronomik observatoriyasi
(Kitob kenglik stansiyasi bilan); kartografiya va iqtisodiy tadqiqotlar byurosi kirgan.
1940-yilda O’zbekistonning ilmiy-tekshirish institutlarida va oliy o’quv yurtlarida 3
mingdan ortiq ilmiy va ilmiy-pedagogik xodimlar ishlashgan. II jahon urushi (1941-
1945) davrida respublikada 40 dan ortiq ilmiy-tekshirish institutlari va oliy o’quv
yurtlari ish olib borgan.
1943-yilda O’zbekistondagi SSSR FA filiali O’zbekiston SSR Fanlar
akademiyasi sifati qayta tashkil qilindi. Bu vaqtda uning tarkibida 10 ta ilmiy-
tekshirish institutlari, shu jumladan 1943 yilda tuzilgan fizika-texnika, tarix,
sharqshunoslik, iqtisodiyot institutlari bor edi. 11 ta akademik-tasischi, 18 ta muxbir
azo, 3 ta faxriy azo akademiya azolari bo’lishdi. Akademiya muassasalarida 210
nafar ilmiy xodim ishlardi, ulardan 28 nafari fan doktori va 80 tasi fan nomzodi edi.
40- yillarning ikkinchi yarmida respublika olimlarining kuchlari asosan urushdan
keyingi iqtisod, madaniyat, tibbiyot va boshqa sohalarni yoqsaltirishga
yo’naltirilgandi.
1958-yili Toshkent shahri yaqinida yadro reaktori qurildi, u yadro fizikasi
taraqqiyotiga asos bo’ldi. 60-70-yillarda O’zbekiston tabiiy va ijtimoiy fanlar
sohalarida ish olib borayotgan ilmiy muassasalarning faoliyati butunlay respublika
oldida turgan muhim iqtisodiy va madaniy masalalarni yechishga yo’naltirilgandi.
Paxtachilik, irrigatsiya, energetika, rangli metallurgiya va boshqa tarmoqlar
yoqsalishining kompleks tadqiqiga alohida etibor qaratildi. 1987-yili Toshkent
viloyatining Parkent tumanida nodir «Katta quuosh pegi» bizerkal optik-gelio-
energetik tizim qurilishi tugallandi va ishlatishga topshirildi.

Mamlakatda fanning yanada rivojlanishiga O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
I.A. Karimovning 1992-yil 8-iyuldagi Farmoni va Vazirlar Mahkamasining «Davlat
tomonidan fanning rivojlanishi va innovatsion faoliyatni qo’llab-quvvatlash chora-
tadbirlari to’g’risida»gi yuqoridagi Farmonni bajarish yuzasidan chiqargan Qarori
ancha tasir qildi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 2004-yil 9-noyabrda 532-sonli
«Xorazm Mamun Akademiyasining 1000 yilligini nishonlash to’g’risida» va 2005-yil
1-noyabrdagi 240-sonli «Xorazm Mamun Akademiyasi faoliyatini takomillashtirish
va 1000 yillik yubileyini nishonlashning qo’shimcha chora-tadbirlari to’g’risida»
qarorlar qabul qildi. Shunday qilib, Xorazm Mamun Akademiyasi O’zbekiston
Respublikasi Fanlar akademiyasining mintaqaviy bo’limi sifatida tiklandi.
O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Tashqi ishlar vazirligi va
YUNESKO ishlari bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Milliy komissiyasi bilan
hamkorlikda 2006-yil 20-sentabrdan – 12-oktabrgacha YUNESKOning shtab-
kvartirasida (Parij sh.) ko’rgazma tashkil qilishdi va Xorazm Mamun
Akademiyasining 1000 yilligiga bag’ishlangan ilmiy anjuman o’tkazishdi.
O’zbekistondagi xorij davlatlarning qator elchixonalari O’zbekiston Respublikasi
Fanlar akademiyasi olimlari ishtirokida Xorazm Mamun Akademiyasi faoliyatiga
bag’ishlangan tadbirlar o’tkazishdi, shunday konferensiyani yana Saudiya Arabistoni
Ilmiy-tadqiqot markazi Koreyaning Kyongxi universiteti bilan birgalikda o’tkazishdi.
Fanlar akademiyasi faoliyatini kuchaytirishda O’zbekiston Respublikasi
Prezidenti I.A.Karimovning 2006-yil 7-avgustdagi «Fan va texnologiyalar
rivojlanishini boshqarish va muvofiqlashtirishni takomillashtirish chora- tadbirlari
to’g’risida»gi Qarori va O’zbekiston Vazirlar Mahkamasi qoshida Fan va
texnologiyalar rivojini muvofiqlashtirish komitetini tashkil qilinganligi alohida
ahamiyatga ega bo’ldi.
O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bozor iqtisodiga o’tish davrida
ilmiy-tekshirish muassasalari olib borayotgan asosiy, amaliy va innovatsion
tadqiqotlarga katta etibor qaratadi. Bugungi kunda yuqori bilimni talab qiluvchi
mahsulotlar va ilmiy-tekshirish muassasalari xizmatlarini keng targ’ib qilish, muhim

amaliy ilmiy natijalardan foydalanishning yangi yo’llari aniqlanib, hayotga tatbiq
qilinmoqda, O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi ilmiy bo’limlari faoliyati
takomillashtirilmoqda.
2012 yilga kelib ham O’zbekistonda ta’lim tizimini tubdan isloh qilish, oqitish
sifati va mazmunini yangi bosqichga kotarish, malakali kadrlar tayyorlashning
zamonaviy mexanizmini yaratish, oquv dasturlari va adabiyotlarini yangilashga
qaratilgan islohotlar bosqichma-bosqich, tizimli ravishda amalga oshirildi.
Mamlakatimizda ta’lim-tarbiya sohasiga har yili sarflanayotgan xarajatlar yalpi ichki
mahsulotga nisbatan 10-12 foizni tashkil etdi. Bu YUNESKOning mamlakatni
barqaror rivojlantirishni taminlash uchun ta’limga yonaltirilishi zarur bolgan
investisiyalar miqdori boyicha tegishli tavsiyalaridan, yani 6-7 foizdan qariyb 2
barobar kop boldi.
Oliy oquv yurtlari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, talabalarning
yashash sharoiti hamda ijtimoiy-maishiy ob`ektlar faoliyatini yaxshilash, oliy oquv
yurtlari hududlarini obodonlashtirish, jumladan, poytaxtimizdagi «Yoshlik» talabalar
shaharchasida joylashgan talabalar turar-joylarini tubdan tamirlash boyicha ham keng
kolamli ishlar amalga oshirildi. Jumladan, davlatimiz rahbarining 2011 yil 20 mayda
«Oliy ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini modernizasiyalash va
mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash to’g’risida»gi qarori qabul qilindi.
Mazkur Qaror oliy ta’lim muassasalari faoliyatini jahon andozalari darajasida tashkil
etish, ularni zamonaviy darslik, oquv-uslubiy qollanmalar, ilmiy laboratoriyalar bilan
taminlashda muhim ahamiyatga ega boldi.
Bundan tashqari, o’qituvchilarning amaliy jihatdan chet tillarini bilishi boyicha
ham bir qator ishlar amalga oshirildi. Jumladan, O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2012 yil 10 dekabrda qabul qilingan «Chet tillarni organish tizimini
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida»gi qarorining muhim ahamiyatga
ega boldi.
2015 yildagi malumotlarga qaraganda O’zbekistonda quyidagi yonalishlardagi
ta’lim turlari mavjud edi:
- maxsus maktabgacha ta’lim;

- uyda yakka tartibdagi ta’lim;
- maktabgacha umumta’lim muassasalari qoshidagi integrasiya guruhlari;
-umumta’lim maktablari qoshidagi logopediya punktlari va integrasiya sinflari;
- maxsus kasb-hunar kollejlaridagi integrasiya guruhlari.
Mazkur muassasalarda kozi ojiz, zaif koruvchi, kar va zaif koruvchi, aqli zaif,
ruhiy rivojlanishi sustlashgan, tayanch harakati azolari harakati buzilgan, nutqida
murakkab nuqsoni bolgan bolalar ta’lim-tarbiya oldi. Mamlakatimizda alohida
yordamga muhtoj bolalar va osmirlar ta’limi, ularning nuqson turlari va uning
darajalarini inobatga olgan holda, maxsus ta’limning 8 yonalishi (aqli zaif, ruhiy
rivojlanishi sustlashgan, nutqida, korishida va eshitishida nuqsoni bolgan bolalar)
boyicha korreksion ta’lim tashkil etildi.
3-masala
Mazkur davrda Oliy ta’lim sohasini rivojlantirish boyicha ham bir qancha ishlar
amalga oshirildi. Jumladan, 2015 yil 12 iyunda O’zbekiston Respublikasi
Prezidentimizning «Oliy ta’lim muassasalarining rahbar va pedagog kadrlarini qayta
tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari
to’g’risida»gi farmoni qabul qilindi. Ushbu farmon yurtimizdagi oliy oquv yurtlari
professor-oqituvchilarining kasb darajasi va malakasini muttasil oshirib borish, ularni
bugungi kun talablariga muvofiq muntazam qayta tayyorlashning takomillashtirilgan
tizimini joriy etish asosida yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan
oshirishga qaratildi.
Farmonda, xususan, oliy oquv yurtlari professor-oqituvchilarining pedagogik va
kasb darajasini muntazam oshirish asosida ularning qonunchilik normalari, nazariya,
ilmiy va amaliy tadqiqotlar, texnologik taraqqiyot va oqitilayotgan fanlar boyicha
innovasiyalar, shuningdek, oquv jarayonini tashkil etishning zamonaviy uslublari
sohasidagi songgi yutuqlarni chuqur organishi alohida qayd etildi. Oliy ta’lim
sohasida oliy oquv yurtlarining professoroqituvchilarini muntazam qayta tayyorlash
boyicha mutlaqo yangi, takomillashtirilgan tizim joriy qilindi. 15 ta tayanch oliy oquv
yurtida oliy ta’lim muassasalari rahbarlari va pedagog kadrlarini qayta tayyorlash

hamda malakasini oshirish kurslari tashkil etildi. Mazkur kurslarda oliy oquv
yurtlarining 2 ming 700 ga yaqin oqituvchisi malaka oshirdi.
Bu paytga kelib, mamlakatimizda 11 milliondan ziyod kishi internetdan
muntazam foydalandi. Ularning asosiy qismi oquvchi-Yoshlar edi. 2015 yilgi
malumotlarga qaraganda umumta’lim maktablarida qariyb 4,5 million bola tahsil
oldi. Barcha maktablar yagona ZiyoNET tarmogiga ulandi. Mazkur tarmoq Uz
domenidagi eng yirik axborot-ta’lim resursiga aylandi. Unda Yoshlar uchun foydali
va ahamiyatli axborot manbalari, darslik va oquv qollanmalar, turli sohalarga doir
adabiyotlar, media mahsulotlar, multimedia vositalari, ta’limmaqsadida
foydalaniladigan bir qator interfaol xizmatlar jamlandi.
Shu sababli Hukumat tomonidan, oqituvchilarning global internet tarmogi,
multimedia tizimlari va masofadan oqitish usullaridan foydalangan holda, zamonaviy
innovatsion pedagogika, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini egallashi va
ularni oquv jarayoniga faol tatbiq etishi, oliy oquv yurtlari pedagog kadrlarining chet
tilini amaliy ozlashtirish darajasini oshirishi kabi zamonaviy talablar qoyildi.
Bu paytga kelib Oliy ta’lim yonalishida ham xalqaro hamkorlik aloqalari olib
borildi. Ushbu hamkorlik samarasi natijasida O’zbekistonda xorijdagi nufuzli oliy
oquv yurtlarining oltita, jumladan, Toshkent Xalqaro Vestminster universiteti, Turin
politexnika universiteti, M.Lomonosov nomidagi Moskva davlat, G.Plexanov
nomidagi Rossiya iqtisodiyot, I.Gubkin nomidagi Rossiya neft va gaz universitetlari,
Singapur menejmentni rivojlantirish institutining filiallari ochildi.
Bundan tashqari, O’zbekistonda Mustaqil davlatlar Hamdo’stligi mamlakatlari
orasida birinchi bolib oliy ta’limning zamonaviy ikki bosqichli - bakalavriat va
magistratura yonalishiga otildi.Yoshlarni har tomonlama barkamol qilib voyaga
yetkazishda sportning ham ahamiyati katta hisoblanadi. Otgan davr mobaynida
O’zbekiston Bolalar sportini rivojlantirish jamgarmasi mablaglari hisobidan 1500 dan
ortiq zamonaviy sport inshootlari qurildi. Har yili bolib otadigan, uch bosqichdan
iborat (maktab oquvchilari uchun «Umid nihollari», litsey va kollej oquvchilari uchun
«Barkamol avlod», oliy oquv yurti talabalari uchun «Universiada») sport
musobaqalari tizimi shakllantirildi. Bu esa yuz minglab bolalar, osmirlar, yigit va

qizlarni jismoniy tarbiya va sportga jalb etish imkonini berdi. Mazkur tadbirlar oz
samarasini berdi. Jumladan, birgina 2015 yili 1 ming 668 nafar sportchimiz,
jumladan, 567 nafar qizimiz 165 ta xalqaro musobaqada ishtirok etib, 983 ta medalni
qolga kiritdi, Yosh iqtidorli musiqachi va ijrochilarimiz nufuzli xalqaro tanlovlarda
137 ta sovrinli oringa sazovor boldi va ularning 76 tasi Gran-pri va birinchi orinni
tashkil qildi.Bu boradagi ishlar keying yillarda ham dvom ettirildi. Jumladan, 2017-
yil 7-fevralda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining "O’zbekiston Respublikasini
yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida"gi farmoni elon
qilindi. Mazkur Farmonda ijtimoiy soha, xususan, ta’lim va ilm-fan sohalarini
takomillashtirish borasida qator vazifalar belgilandi.Hujjatda ta’lim muassasalarining
moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, yangi ta’lim muassasalari qurish,
mavjudlarini rekonstruksiya qilish va kapital tamirlash barobarida ularni zamonaviy
o’quv va laboratoriya jihozlari, komputer texnikasi, o’quv-metodik qo’llanmalar
bilan taminlash nazarda tutildi.Shuningdek, 2017-2021-yillarda oliy ta’lim tizimini
tubdan takomillashtirish ni ishlab chiqish, o’quv dasturlarini yanada
zamonaviylashtirish, pullik xizmatlar ko’rsatish va moliyalashtirishning qo’shimcha
manbalarini izlashda oliy o’quv yurtlarining vakolatlarini kengaytirish yo’li bilan
ularning mustaqilligi bosqichma-bosqich rivojlantirib borilishi belgilandi.
2017 yilda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining
yetmishga yaqin farmon, qaror va farmoyishi qabul qilindi. Bu tom manoda ta’lim
tizimidagi o’zgarish va yangilanishlar jarayonini boshlab berdi. Umumta’lim
maktablariga mazkur yilda 10-sinfga o’quvchilar qabul qilish qayta yo’lga qo’yildi.
Bu akademik litsey va kasb-hunar kollejlariga qabul jarayoni bilan barobar olib
borildi. Bunda ota-onalar va o’quvchilarning xohish-istaklari inobatga olindi.Bundan
tashqari, Yoshlarning zamonaviy kasb-hunarlarni puxta egalashi, o’quvchilarni
vatanparvarlik va milliy qadriyatlarimizga hurmat ruhida tarbiyalash boyicha ham
tizimli ishlar olib borildi. Bunda Yoshlarning ulug’ ajdodlarimiz merosini o’rganishi,
ularga munosib avlod bo’lib voyaga yetishi muhim ahamiyatga ega ekanligi kozda
tutildi. Xususan, ulug’ ajdodimiz Muhammad Xorazmiy nomidagi chuqurlashtirib
o’qitishga ixtisoslashtirilgan axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yo’nalishiga

oid maktab tashkil etildi. Mazkur maktab faoliyatining yo’lga qo’yilishi ushbu
sohalarda kadrlarni Yoshligidanoq tayyorlab borish, ularning yetuk va zamon
talablariga javob beradigan mutaxassislar bo’lib ulg’ayishiga zamin yaratdi.Shu bilan
birga, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «Mirzo Ulug’bek nomidagi
ixtisoslashtirilgan davlat umumta’lim maktab-internatini va «Astronomiya va
aeronavtika» bog’ini tashkil etish to’g’risida»gi qarori ham qabul qilindi. Mazkur
qaror bilan O’zbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya instituti qoshida
matematika, astronomiya, fizika va informatika fanlarini chuqur o’rgatishga
ixtisoslashtirilgan Mirzo Ulug’bek nomidagi ixtisoslashtirilgan davlat umumta’lim
maktab-internati tashkil etilishi belgilandi.
Bundan tashqari, Xalq ta’limi sohasidagi islohotlarga ko’maklashish
jamg’armasi tashkil etildi, shu bilan birga 2019 yil 1 yanvardan xalq ta’limini
rivojlantirish jamg’armasi tashkil etildi. Shuningdek, Xalq ta’limi vazirligi soha
faoliyati shaffofligini oshirish, aniq malumotlarni to’plash, aholi bilan muloqot qilish
va jamoatchilik nazoratini o’rnatish uchun axborot texnologiyalarini faoli joriy etdi.
Jumladan, vazirlik ustozovozi.uzedu.uz, stat.uzedu.uz, eduportal.uz kabi resurslarni
ishga tushirdi. Xalq ta’limi tizimiga homiylik mablag’larini jalb etish maqsadida
MFond jamg’armasi ochildi. Xalq ta’limi sohasidagi malumotlar ochiq-oshkora,
shaffof tarzda qo’yib borish uchun ijtimoiy tarmoqlari kanallarida «Ustoz ovozi»
kanali ishga tushirildi.
Xalq ta’limi vazirligi tizimida o’quvchilar o’rtasida kitob mutolaasi va
kitobxonlik madaniyatini targ’ib qilish uchun kitob.uz sayti yaratildi. Saytga jami 803
nomdagi, shundan, 655 nomada o’zbek va 148 nomda jahon bolalar adabiyoti
namoyondalari asarlarining elektron varianti joylashtirildi. www.kitob.uz saytiga
badiiy adabiyotlarning MRZ shaklidagi audio resurslari joylashtirilishi yo’lga qoyildi.
Vazirlik markaziy apparati tarkibida o’qituvchilarning shani va qadr-qimmatini
himoyalash, ular huquqlarining buzilishiga yo’l qo’ymaslik, davlat organlari va
boshqa tashkilotlarning ta’lim muassasalari faoliyatiga asossiz aralashuviga yo’l
qo’ymaslik maqsadida Nazorat-huquqiy xizmati tashkil etildi. Respublika maqsadli
kitob jamg’armasi Moliya vazirligidan Xalq ta’limi vazirligiga o’tkazildi. Xalq

ta’limi sohasida loyiha hujjatlariga texnik topshiriqlarni ishlab chiqish va qurilish
obektlari sifatini nazorat qilish injiniring kompaniyasi tashkil etildi. Xalq ta’limi
sohasidagi islohotlarga ko’maklashish jamg’armasi tashkil etildi, shu bilan birga
2019 yil 1 yanvardan xalq ta’limini rivojlantirish jamg’armasi tashkil etildi.
Nazorat savollari
1. Nima sababdan ta’lim sohasida islohotlar olib borildi?
2. Ta’lim sohasida xalqaro hamkorlik haqida nimalarni bilasiz?
3. Kadrlar tayyorlash milliy ning oziga xos xususiatlari nimalardan iborat edi?
4. Ta’lim sohasidagi islohotlarning yangi bosqichi haqida gapirib bering.
ADABIYOTLAR:
25. 2017-yil 7-fevralda qabul qilingan 2017-2021 yillarda O’zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yonalishi boyicha HARAKATLAR
STRATEGIYASI davlat
26. Karimov I. А . Jamiyatimizni erkinlashtirish, islohotlarni chuqurlashtirish,
ma naviyatimizni yuksaltirish va xalqimizning hayot darajasini oshirish - barchaʼ
ishlarimizning mezoni va maqsadidir. T.: 15 – “O zbekiston”, 2007.
ʼ
27. Karimov I. А . Mamlakatni modernizatsiya qilish va iqtisodiyotimizni
barqaror rivojlantirish yo lida. T.: 16 – “O zbekiston”, 2008.
ʼ ʼ
28. Karimov I. А . Ona yurtimiz baxtu iqboli va buyuk kelajagi yo lida xizmat
ʼ
qilish - eng oliy saodatdir. -T., O zbekiston. 2015.
ʼ
29. Sh.MirziyoyevErkin va farovon, demokratik O zbekiston davlatini
ʼ
birgalikda barpo etamiz. Toshkent - «O zbekiston» - 2016
ʼ
30. Sh.Mirzieev. Tanqidiy tahlil, qat iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik -
ʼ
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo lishi kerak. Toshkent - «O zbekiston»
ʼ ʼ
- 2017
31. Sh.MirziyoyevBuyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz. T.2017
32. G aniev D. O zbekiston: mustaqillik odimi. T., 1995 y.
ʼ ʼ
33. G ulomov S. Istiqlol yo lida. T., "Fan", 1996 y.
ʼ ʼ
34. Usmonov Q. Mustaqillik O zbekistonga nima berdi. T., 2000 y.
ʼ

35. O zbekistonning yangi tarixi. 3-kitob. Mustaqil O zbekiston tarixi. T.,ʼ ʼ
"Sharq", 2000 y.
36. Shamsutdinov R., Karimov Sh., Ubaydullaev O . Vatan tarixi. –T.: Sharq,
ʼ
2003.

O‘zbekiston respublikasida ta’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish