Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 48.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Политология

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi

Купить
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI “IJTIMOIY FANLAR” FAKULTETI “ SIYOSATSHUNOSLIK” KEFEDRASI “GLOBALLASHUV VA BARQAROR TARAQIYOT” FANIDAN KURS ISHI MAVZU: “O’ZBEKISTON RESPUBLIKASINING TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI KONSEPSIYASI” 60310700-“SIYOSATSHUNOSLIK” BAJARDI: ILMIY RAHBAR: TOPSHIRGAN SANASI: _____________________________ HIMOYA QILGAN SANASI:__________________________ BAHO:________ TOSHKENT-2025 KIRISH I BOB TASHQI SIYOSIY TUSHUNCHASI VA ASOSIY XUSUSIYATLARI 1 .1. Tashqi siyosat tushunchasi va uning turlari. Tashqi siyosiy faoliyat va uning maqsadlari, subyektlari va obyektlari, ular o’rtasidagi munosabatlar 1 .2. O’ZBEKISTON – jahon xalqaro siyosatinig faol subyekti II BOB O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI KONSEPSIYASI 2 .1. O ’ zbekistonnig tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi . (1996-2013) 2 .2. O ’ zbekiston tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi . (2013- hozirgacha ) XULOSA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI . . . . . . . . . . . KIRISH Har bir davlat rivojlanishni istar ekan boshqa davlatlar, mamlakatlar,jamiyatlar, tashkilotlar bilan aloqa qilishga majburdir. Ular bilan o’zaro aloqalarni va munosabatlarni yo’lga qo’ymay turib taraqqiy eta olmaydi hatto inqoroz yoqasiga kelib qolishi ham mumkin. Biz bunga juda ko’plab misollar ayta olamiz, shulardan biri SHimoliy Koreya Xalq Respublikasi.Tashqi siyosat olib borishning o’ziga yarasha meyorlari va majburiyatlari bor va Tashqi siyosatning bir necha asoslari bo’lishligi kerak. Davlatning tashqi siyosati yoki tashqi a’loqalar uning boshqa davlatlar, ittifoqlar va siyosiy tuzilmalar bilan ikki tomonlama yoki ko’p tomonlama platformalar orqali o’zaro munosabatlari bilan bo’g’liq maqsadlari va faoliyatidir. Tashqi siyosatdan bir qancha maqsadlar ko’zlangan bo’ladi va ularga quyidagilarni kiritishimiz mumkin: tashqi siyosiy mudofaa , xavfsizlik, iqtisodiy manfaat, muhtoj davlatlarga yordam berish, qardosh mamlakatlarga yordam berish va boshqalar. Mudofa ishlari deganda asosan milliy xavfsizlikni ta’minlash tushiniladi. Shuningdek ko’plab davlatlar ayni vaqtlarda o’zlarining milliy xavsizlikkini saqlash va taminlash maqsadida xorijiy davlatlar bilan harbiy ittifoq tuzishmoqda bunga qo’shimcha o’laroq yumshoq kuch, xalqaro izolyatsiya va harbiy operatsiyalar orqali ham o’zlarining milliy manfaatlarini himoya qilishga urinishmoqda. Iqtisodiy masalalar deganda savdo bitimlarini tuzish, tashqi yordamni taqsimlash, import va eksportni boshqarish, yirik iqtisodiy tashkilotlarga a’zo bo’lishga intilish va boshqa iqtisodiy masalalarni kiritishimiz mumkin. O’zbekiston respublikasi o’z milliy manfaatlariga asoslangan holda ochiq,o’zaro manfaatli va konstruktiv tashqi siyosat olib boradi. Shuningdek O’zbekiston respublikasining tashqi siyosiy faoliyatining bosh maqsadi – davlat mustaqilligi va suverenitetini, xalqaro maydondagi o’rni va ro’lini mustahkamlash, yon-atrofdagi xavfsizlik, barqarorlik va ahil qo’shnichilik muhitini shaklantirish, respublikaning tashqi iqtisodiy manfaatlarini faol tarzda ilgari surish. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi dunyoning 130 dan ortiq davlatlari bilan diplomatik aloqalar o‘rnatgan. Toshkentda 44 ta chet el elchixonalari, 1 ta bosh konsullik, 8 ta faxriy konsullar, 17 ta xalqaro tashkilotlar vakolatxonalari, 13 ta xorijiy xalqaro hukumatlararo va hukumat tashkilotlari vakolatxonalari, 1ta diplomatik maqomga ega savdo vakolatxonasi faoliyat ko‘rsatmoqda. Xorijiy mamlakatlarda va xalqaro tashkilotlarda O‘zbekiston Respublikasining 55 ta diplomatik va konsullik vakolatxonalari mavjud. O‘zbekiston 100 dan ortiq xalqaro tashkilotlarning a’zosi bo‘lib, mamlakatimiz turli xil ko‘p tomonlama hamkorlik tuzilmalari bilan o‘zaro sherikchilik aloqalarini rivojlantiradi. Bundan ko’rinib turibdiki O’zbekiston o’zining tashqi siyosiy maqsadi va vektorlarini aniq qilib belgilb olgan va uni qoninchilikda ham aks etirgan. O’zbekiston Respublikasining tashqi siyosatining asosiy maqsadlari - bu davlat mustaqilligi va suverenitetini yanada mustahkamlashdan, mamlakatning xalqaro munosabatlarning to’laqonli sub’ekti sifatidagi o’rni va rolini yanada kuchaytirishdan, hamda milliy va mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, mamlakat iqtisodining barqaror va tez sur’atlar bilan o’sishi, uning ochiq demokratik davlat qurish yo’lidagi jadal siyosat olib borishi va rivojlangan davlatlar safidan o’rin olishi uchun eng qulay sharoitlarni yaratishdan iboratdir. O’zbekiston o’z tashqi siyosatida quyidagi printsiplarga sodiq bo’lib qolmoqda: - o’zining milliy manfaatlariga asoslangan ochiq, pragmatik va puxta o’ylangan tashqi siyosat olib borish; - teng huquqlilik va o’zaro manfaatdorlik, suverenitetni, hududiy yaxlitlikni hurmat qilish, chegaralarning daxlsizligi va davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik, munozarali masalalarni tinch yo’l bilan hal etish, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik . Tashqi siyosiy faoliyat kontseptsiyasiga muvofiq, O’zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlariga, uning farovonligi va xavfsizligiga, mamlakatni modernizatsiya qilishning ustuvor yo’nalishlariga, amaldagi milliy qonunchilik hamda qabul qilingan xalqaro majburiyatlarga amal qilgan holda ittifoqlar tuzish, hamdo’stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirish, shuningdek ulardan chiqish huquqini o’zida saqlab qoladi. O’zbekiston tinchliksevar siyosat yuritadi va harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmaydi, har qanday davlatlararo tuzilmalar harbiy-siyosiy blokka aylangan taqdirda, ulardan chiqish huquqini o’zida saqlab qoladi . O’zbekiston Respublikasi qo’shni davlatlardagi qurolli mojarolarga va keskinlik uchoqlariga tortilishining oldini olish yuzasidan siyosiy, iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlarni ko’radi, shuningdek o’z hududida xorijiy davlatlarning harbiy bazalari va ob’ektlari joylashtirilishiga yo’l quymaydi. Bugungi kunda O’zbekistonning tashqi siyosatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: - siyosiy, savdo-iqtisodiy, madaniy-gumanitar, ilmiy-texnikaviy va boshqa sohalarda xalqaro hamkorlikni izchillik bilan rivojlantirish; - mamlakatimizda olib borilayotgan demokratik islohotlarni hamda jamiyatni va iqtisodiyotni modernizatsiya qilishning jadal jarayonlarini samarali amalga oshirish uchun mumkin qadar qulay tashqi siyosiy shart-sharoitlarni shakllantirish; - Markaziy Osiyoda tinchlik va barqarorlikni saqlash hamda mustahkamlash, mintaqani xavfsizlik va barqaror taraqqiyot zonasiga aylantirish, Afg’onistonda tinchlik va barqarorlikka erishishga ko’maklashish; - jahonning etakchi davlatlari va xalqaro tashkilotlar bilan strategik hamkorlik qilishning mutanosib, ko’p qirrali tizimini shakllantirish, mintaqada geosiyosiy muvozanatni saqlab turish, O’zbekistonning savdo, iqtisodiy, texnologik, transport va boshqa aloqalarini keng diversifikatsiya qilish; - mavjud yoki yuzaga kelayotgan muammolarni o’z vaqtida hal etish uchun siyosiy diplomatik hamda xalqaro huquqiy mexanizmlardan, jumladan preventiv diplomatiya chora-tadbirlaridan foydalanish; - O’zbekistonning siyosiy va savdo-iqtisodiy sohadagi ishonchli, mas’uliyatli sherik sifatidagi xalqaro nufuzini mustahkamlash, mamlakatimizning tashqi dunyo uchun investitsion, sayyohlik, madaniy-tarixiy jozibadorligini kuchaytirish; - milliy iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga to’g’ridan-to’g’ri chet el investitsiyalari va ilg’or texnologiyalarni jalb etish jarayonlarini kuchaytirish uchun ikki tomonlama va ko’p tomonlama hamkorlik mexanizmlaridan foydalanish va ularni rivojlantirish; - O’zbekistonning dunyoning yirik bozorlariga kafolatli chiqishini ta’minlaydigan ko’p muqobilli transport-kommunikatsiya yo’laklarining tizimini shakllantirish va rivojlantirish; - xorijdagi O’zbekiston Respublikasi fuqarolari va yuridik shaxslarining huquq va manfaatlari har tomonlama himoya qilinishini ta’minlash. I-BOB. TASHQI SIYOSIY TUSHUNCHASI VA ASOSIY XUSUSIYATLARI 1.1 Tashqi siyosat tushunchasi va uning turlari . Jahon taraqqiyoti o’zining hozirgi bosqichiga birdaniga va uzoq kurashlarsiz yetib kelgani yo’q. Buning uchun davlatlarning davlatlarning xalqaro munosabatlari, tashqi siyosati, diplomatiyasi taraqqiyotidagi muhim o’rinlarni bilishimiz kerak. Tashqi siyosat deganda bevosita biz ichki siyosatdan farqli o’laroq amalga oshiriladigan va ham ichki siyosatdan ham tashqi omillardan kuch oladigan, shaklanadigan hamda shaklini o’zgartiradigan siyosatdir. Tashqi siyosatda bir davlat boshqa davlat bilan, mamlakat bilan, tashkilotlar bilan, ijtimoiy guruhlar bilan aloqa qilishi, munosabat o’rnatishi tushuniladi. Va bugungi notinch zamonda tashqi siyosat mamlakatlar o’rtasida yaxshi munosabatlarni mustahkamlash va tinchlikni saqlash uchun muhim vositaga aylanib ahamiyat kasb etmoqda. Shuningdek amalga oshirilayotgan tashqi siyosat Hukumatga, kompaniyalar va fuqarolik jamiyatiga bog’liqdir. TASHQI SIYOSAT- bu hukumatning fuqarolar farovonligini himoya qilish va ularning milliy manfaatlarini boshqa davlatlar va xalqaro huquq sub’ektlari oldida ifodalash bo’yicha davlat siyosatini tashkil etuvchi qarorlar va harakatlar majmuidir. Bu davlatning boshqa xalqlar oldida ularning ehtiyojlarini qondirish yo’nalishini belgilab beruvchi bir qator tamoyillarni nazarda tutadi. Tashqi siyosat – bu milliy hukumatning boshqa davlatlar bilan diplomatic aloqalari va munosabatlarini boshqarish uchun foydalaniladigan mexanizm. Davlatning tashqi siyosati uning qadriyatlari va maqsadlarini aks ettiradi va uning siyosiy va iqtisodiy maqsadlarini global maydonda amalga oshirishga yordam beradi. Ko’pgina tashqi siyosatlar milliy va xalqaro xavfsizlikka ham katta etibor qaratadi va mamlakatning BMT( Birlashgan Millatlar Tashkiloti) kabi xalqaro taskilotlar va boshqa mamlakatlar fuqarolari bilan qanday munosabatda bo’lishini aniqlashga yordam beradi. Tashqi siyosat haqida juda ko’plab chet ellik va O’zbekistonlik olimlar o’z tariflarini va fikrlarini aytishgan. Xans Morgentau aytishicha “ tashqi siyosat – davlatning o’z manfaatlarini xalqaro tizimda amalga oshirish yo’lida olib boradigan strategiyasidir”. Henry kissenjer aytishicha “ tashqi siyosat – davlatning xalqaro tizimda o’z milliy manfaatini ilgari surish va himoya qilish yo’lida olib boradigan doimiy harakatdir”. Kennet Waltz aytishicha “ tashqi siyosat – xalqaro munosabatlarda davlatlarning o’z pozitsiyasini himoya qilish va qudratini ko’rsatish vositasidir” Taniqli o’zbek siyosatshunosi Rustam Saidov aytishicha “ tashqi siyosat – davlatning xalqaro maydonda o’z manfaatlarini himoya qilish va rivojlantirish yo’lida olib boradigan strategik faoliyatdir”. Bahodir Qosimov “tashqi siyosat – davlatning ichki va tashqi manfaatlari o’rtasida muvozanatni xalqaro maydonda ta’minlashga qaratilgan faoliyatdir”. Nurridin Jo’rayev aytishicha “ tashqi siyosat – davlatning xalqaro maydondagi ishtiroki va turli davlatlar bilan o’zaro munosabatlarining asosiy yo’nalishlarini belgilaydigan siyosatdir”. Yuqoridagi fikrlardan biz tashqi siyosatning asosiy subyekti davlat ekanligini bilib olishimiz va davlatning tashqi siyosatdagi asosiy manfaati esa milliy manfaat ekanligini bilib olishimiz mumkin. Tashqi siyosat – bu davlatning boshqa davlatlar, xalqaro tashkilotlar, va xalqaro jamoatchilik bilan o’zaro aloqalarni tashkil qilishga qaaratilgan siyosat. Tashqi siyosat davlatning milliy manfaatlarini himoya qilish, iqtisodiy, siyosiy, xavfsizlik va madaniy sohalarda o’z pozitsiyasini mustahkamlashga xizmat qiladi. Tashqi siyosatning quyidagicha turlarini ko’rsatishimiz mumkin: 1. Diplomatik siyosat – davlatlar o’rtasida rasmiy aloqalarni yo’lga qo’yish, xalqaro shartnomalar va kelishuvlarni imzolash, elchixonalarni ochish kabi faoliyatlarni o’z ichiga oladi. 2. Iqtisodiy siyosat – savdo aloqalari, xalqaro investitsiyalarni jalb qilish, iqtisodiy hamkorlik shartnomalarini tuzish, bojxona va tarif siyosatini belgilash bilan bog’liq faoliyat. 3. Xavfsizlik siyosati – harbiy alyanslar tuzish, mudofaa shartnomalari, xalqaro terrorizmga qarshi kurashish, qurollanishni nazorat qilish, va boshqa xavfsizlik choralarini o’z ichiga oladi. 4. Madaniy va ilmiy-texnik hamkorlik siyosati – boshqa davlatlar bilan madaniy almashinuv, talim sohasida hamkorlik, ilmiy tadqiqotlar sohasidagi loyihalarni amalga oshirishni o’z ichiga oladi. 5. Gumanitar siyosat – qochqinlar muammosini hal qilish, tabiiy ofatlar, yoki insonparvarlik inqirozlarida yorda ko’rsatish, inson huquqlarini himoya qilish kabi faoliyatdir. 6. Neytralitet siyosati - ba’zi davlatlar hech bir harbiy yoki siyosiy blokka qo’shilmaslik siyosatini olib borib, betaraflikni saqlash siyosatini olib borishidir. Tashqi siyosiy faoliyat va uning maqsadlari, subyektlari va obyektlari, ular o’rtasidagi munosabatlar. Tashqi siyostni yaxshiroq tushunishligimiz uchun biz uning subyekti va obyeti masalasiga to’xtalishimiz kerak bo’ladi. Xo’sh tashqi siyosatning subyeti nima va obyekti nima degan savolga javob berashimiz kerak. Tashqi siyosat subyekti - bu xalqaro maydonda tashqi siyosat faoliyatini amalga oshiruvchi va qarorlarni qabul qiluvchi tashkilotlar, davlatlar, shaxslardir. Biz subyektlarga quyidagilarni kiritishimiz mumkin bo’ladi: 1. Davlatlar – tashqi siyosatning asosiy subyekti hisoblanadi. Har bir davlat o’z milliy manfaatini himoya qilish va ilgari surish maqsadida tashqi siyosat olib boradi. 2. Xalqaro tashkillotlar – BMT, Yevropa Ittifoqi, Islom hamkorlik tashkiloti va shunga o’xshagan boshqa tashkilotlar. 3. Nodavlat tashkilotlar va transmilliy korporatsiyalar – global tasirga ega bo’lgan yirik kompaniyalar. 4. Shaxslar – siyosatshunoslar, diplomatlar, davlat rahbarlari xalqora munosabatlarning subyeklari sifatida qaraladi. Tashqi siyosat obyekti – bu subyektlar tomonidan yo’naltiriladigan harakatlar, maqsadlar va munosabatlardir. Va biz quyidagilarga tashqi siyosatning obyekti sifatida qarashimiz mumkin. 1. Milliy manfaatlar – davlat suverineteti, iqtisodiy rivojlanish va xafvsizligini himoya qilishni asosiy obyekt sifatida qaraladi. 2. Hududiy xavfsizlik – mintaqadagi tinchlik va barqarorlikni ta’minlash tashqi. 3. Resurslar – energiya manbaalari, strategik xomashyolar, tabiiy boyliklar. 4. Xalqaro nizolar – davlatlar o’z manfaatlarini himoya qilish uchun turli xil nizolarga etibor qaratishadi. 5. Madaniy ta’sir – yumshoq kuch, madaniyatini va qadriyatlarini eksport qilish. Tashqi siyosatning subyektlari bevosita obyektlarni o’z milliy manfaati yoki yirik foyda olish masadida sahfarbar eta oladi va uni qaysidir sohaga yo’naltirish imkoniyatiga ega bo’ladi. Tashqi siyosat yuritishdan maqsad nima? Tashqi siyosatning asosiy maqsadlarini biz O’zbekiston tashqi siyosati sifatida ko’rib chiqsak maqsadga muvofiq bo’lar edi. O’zbekiston 1991- yil 1- sentyabrda o’z mustaqilligiga erishdi va bu bilan birgalikda musataqil tashqi siyosat yuritish, milliy manfaatlarini ilgari surish va hk. Tashqi siyosatda bir qancha masadlar turli xil tamonlarga yo’naltirilgan vektorlarda yotadi. Tashqi siyosatning maqsadlari davlat mustaqilligi va suverenitetini, xalqaro maydondagi o‘rni va rolini mustahkamlash, yon-atrofida xavfsizlik, barqarorlik va ahil qo‘shnichilik muhitini shakllantirish, respublikaning tashqi iqtisodiy manfaatlarini faol tarzda ilgari surish . Respublika harbiy-siyosiy bloklarga qo‘shilmaslik kursiga sodiq bo‘lib, o‘z hududida xorijiy harbiy bazalar va obyektlarni joylashtirishga, shuningdek, mamlakat harbiy xizmatchilarining chet eldagi tinchlikparvarlik amaliyotlarida yoki harbiy mojarolarda ishtirok etishiga yo‘l qo‘ymaydi. O‘zbekiston barcha qarama-qarshiliklar va nizolarni faqat tinch siyosiy yo‘llar bilan hal qilish tarafdori. O‘zbekiston davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning daxlsizligi, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik; xalqaro majburiyatlarni vijdonan bajarish, inson huquqlarini hurmat qilish va himoya qilish va xalqaro huquqning boshqa umume’tirof etilgan tamoyilllari va normalari; xavfsizlikning bo‘linmasligi, ochiqlik va pragmatizm, qo‘shni mamlakatlar bilan har tomonlama yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini rivojlantirish, mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash kabi asosiy tamoyillarga tayangan holda tinchlik, taraqqiyot va farovonlik yo‘lida barcha sheriklar bilan hamkorlikni kengaytirishdan manfaatdor. Harakatlar strategiyasi 2017-2021 Harakatlar strategiyasida 5 ta asosiy maqsad bo’ladigan bo’lsa ulardan 5- chisi tashqi siyossiy faoliyatga bog’liqdir. Strategiyada quyidagicha belgilab qo’yilgan. V. Xavfsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglikni ta’minlash hamda chuqur o‘ylangan, o‘zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat sohasidagi ustuvor yo‘nalishlar 5.1 Xavfsizlik, diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlikni ta’minlash sohasidagi ustuvor yo‘nalishlar: O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumi, suvereniteti, hududiy yaxlitligini muhofaza qilish; axborot xavfsizligini ta’minlash va axborotni himoya qilish tizimini takomillashtirish, axborot sohasidagi tahdidlarga o‘z vaqtida va munosib qarshilik ko‘rsatish; fuqarolik, millatlararo va konfessiyalararo tinchlik hamda totuvlikni mustahkamlash; davlatning mudofaa qobiliyatini mustahkamlash, O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining jangovar qudrati va salohiyatini oshirish; atrof-tabiiy muhit, aholi salomatligi va genofondiga ziyon yetkazadigan ekologik muammolarni oldini olish; favqulodda vaziyatlarni oldini olish va bartaraf etish tizimini takomillashtirish. 5.2. Chuqur o‘ylangan, o‘zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat sohasidagi ustuvor yo‘nalishlar: davlat mustaqilligi va suverenitetini mustahkamlash, mamlakatning xalqaro munosabatlarning teng huquqli subyekti sifatidagi o‘rni va rolini oshirish, rivojlangan demokratik davlatlar qatoriga kirish, O‘zbekistonning yon-atrofida xavfsizlik, barqarorlik va ahil qo‘shnichilik muhitini shakllantirish; O‘zbekiston Respublikasining xalqaro nufuzini mustahkamlash, mamlakatda olib borilayotgan islohotlar to‘g‘risida jahon hamjamiyatiga xolis axborot yetkazish; O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy faoliyatining normativ-huquqiy bazasini hamda xalqaro hamkorlikning shartnomaviy-huquqiy asoslarini takomillashtirish; davlat chegarasini delimitatsiya va demarkatsiya qilish masalalarini hal etish. Taraqqiyo strategiyasi 2022-2026 1 Taraqqiyot strategiyasida 7 ta ustuvor yo’nalish belgilab qo’yilgan bo’lsa ularning 7-chisi tashqi siyosatga asoslangan. Unda quyidagicha maqsadlar belgilab qo’yilgan. VII. MAMLAKATIMIZ XAVFSIZLIGI VA MUDOFAA SALOHIYATINI KUChAYTIRISh, OChIQ, PRAGMATIK VA FAOL TAShQI SIYOSAT OLIB BORISh 93-maqsad: Mamlakatning xalqaro munosabatlardagi teng huquqli subyekt sifatidagi rolini oshirish. Hamkor mamlakatlar bilan hamda xalqaro tashkilotlar doirasida mintaqaviy va global masalalar bo‘yicha muvozanatli, doimiy muloqot olib borish, ular bilan 1 O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyevning 28.01.2022 – yilda qabul qilingan PF- 60- son Farmoni asosida “ 2022-2026 – yillarga mo’ljallangan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot syrategiyasi” ikki va ko‘p tomonlama uchrashuvlar o‘tkazish, siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalarda hamda turli darajadagi maslahatlashuvlarni tashkil etish. Yetakchi davlatlar bilan keng qamrovli hamkorlikni strategik darajaga olib chiqish hamda ular bilan kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik to‘g‘risidagi bitimlarni kelishish. Yirik tadbirlarda (xalqaro tashkilotlar doirasida va xorijiy hamkorlar bilan sherikchilik asosida hamda ikki tomonlama hamkorlik darajasidagi konferensiya, forum, seminar va davra suhbatlari) mintaqaviy va xalqaro masalalar bo‘yicha O‘zbekiston pozitsiyasi hamda umumjahon miqyosidagi tashabbuslarini ilgari surish. 95-maqsad: An’anaviy hamkorlarimiz bilan munosabatlarni yanada rivojlantirish, tashqi aloqalar geografiyasini kengaytirishga ustuvor ahamiyat qaratib, iqtisodiy diplomatiyani kuchaytirish. Oliy darajadagi tashriflar orqali Yevropa mamlakatlari bilan hamkorlik aloqalarini yanada kengaytirish. O‘zbekiston Respublikasining xorijdagi diplomatik vakolatxonalari moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, chet ellarda mamlakatimizning yangi diplomatik vakolatxonalarini ochish. Milliy manfaatlarni ilgari surish va himoya qilishda iqtisodiy diplomatiya samaradorligini oshirish va uni faollashtirish. Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi an’anaviy strategik sheriklar bilan hamkorlikni kengaytirish (Xitoy, Koreya Respublikasi, Yaponiya). Osiyo-Tinch okeani mamlakatlarining istiqbolli bozorlariga eksport hajmi va nomenklaturasini oshirish. AQSh, Kanada va Amerika mamlakatlari bilan strategik va har tomonlama hamkorlik aloqalarini kengaytirish. AQSh ishbilarmon doira vakillari bilan investitsion, eksport va ilg‘or texnologiyalar sohalaridagi hamkorlikni kuchaytirish. Janubiy Osiyo, Yaqin, O‘rta Sharq va Afrika mintaqasidagi hamkorlar bilan mavjud aloqalarni yanada kengaytirish (Saudiya Arabistoni, BAA, Quvayt, Qatar, Pokiston, Hindiston, Eron). Arab davlatlari (BAA, Saudiya Arabistoni, Quvayt, Qatar, Misr) bilan siyosiy, savdo-iqtisodiy va madaniy-gumanitar sohalarda o‘zaro hamkorlikni jadallashtirish. O‘zbekistonning Afg‘oniston bilan ko‘p qirrali munosabatlarini rivojlantirish va uning ijtimoiy-iqtisodiy tiklanishiga ko‘maklashish. Janubiy Osiyo, Yaqin, O‘rta Sharq va Afrika mamlakatlarining istiqbolli bozorlariga eksport hajmi va nomenklaturasini oshirish. MDH mamlakatlari doirasidagi an’anaviy strategik sheriklar bilan ikki va ko‘p tomonlama hamkorlikni kengaytirish. MDH mamlakatlarining istiqbolli bozorlariga eksport hajmi va nomenklaturasini oshirish. O’zbekiston respublikasining tashqi siyosati davlatimiz Konstitutsiyasiga,”Tashqi siyosiy faoliyat Kontseptsiyasi to’g’risidagi” va “O’zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari to’g’risidagi “ qonunlarga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek O’zbekiston Respublikasi Prezidentining dasturlari va strategiyalari, mamlakatimiz tomonidan imzolangan xalqaro konventsiya va shartnomalarga asoslanadi. Yuqoridagi asoslardan “O’zbekiston Tashqi siyosiy faoliyati Kontseptsiyasi “ga to’xalib o’tamiz. Biz yuqoridagilarni asoslar deb atayotganimizning o’zi ularning tashqi siyosayning generatori ekanligini bildirib turibdi. O’zbekiston mustaqilikka erishgandan so’ng o’zining tashqi siyosatini belgilab beruvchi ilk O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNI hisoblanda 1996-yil 26-dekabr 336-I-son “ O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining asosiy prinsiplari to’g’risidagi “ 2 qonunini qabul qildi. Bu qonun 7 ta moddadan iborat va unda quyidagi asosiy prinsiplar belgilab qo’yilgandi. 2 O’zbekiston Respublikasi Qonuni. “ O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatinig asosiy prinsiplari to’g’risida” 1996-yil 26-dekabr 336-I-son Toshkent shahri. Bu hujjat o’z kuchini yo’qotgan. Birinchidan O’zbekiston respublikasi tashqi siyosati O’zbekiston respublikasi Konstitutsiyasining normalari va prinsiplariga, “O’zbekiston respublikasining xalqora shartnomalar to’g’risidagi” qonunga , “Mudofa to’g’risida”gi O’zbekiston respublikasi qonuniga, O’zbekiston respublikasining harbiy doktrinasiga,boshqa qonunlarga,Birlashgan Millatlar Tashkiloti hamda Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining prinsiplari va maqsadlariga, shuningdek O’zbekiston respublikasi Oliy Majlisi tomonidan ratifikatsiya qilingan O’zbekiston respublikasining xalqaro shartnomalari va bitimlaridan kelib chiqadigan majburiyatlarga asoslanadi. O’zbekiston respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini ta’minlash maqsadida ittifoqlar tuzish, hamdo’stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va ulardan ajralib chiqishi mumkinligi ham ushbu qonunda belgilab ketilgan. Shuningdek davlatimiz ichki ishlarga aralashish, mustaqillikni va suverenitetni kamsitish hamda davlatlararo munosabatlarni mafkuralashtirishning har qanday ehtimolini istisno etuvchi teng huquqli va o’zaro foydali munosabatlarni barcha davlatlar bilan yo’lga qo’yadi deyiladi ushbu qonunning 3-moddasida. Yana shuni takidlash kerakki O’zbekiston hech qanday harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmasligi va u azo bo’lgan tuzilmalar harbiy-siyosiy blokka aylantirilgan taqdirda, ushbu tuzilmadan chiqish huquqini o’zida saqlab qoladi. II-bob . O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI KONSEPSIYASINING MAQSAD VA VAZIFALARI O’zbekiston mustaqillika erishgandan so’ng ilk bora o’zining birinchi tashqi siyosatini asoslarini belgilab beruvchi narmativ meyoriy hujjatni 1996- yil 26 – dekabrda qabul qildi va bu qonun 7 ta moddadan iborat. 3 1-modda. O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosati va xalqaro faoliyati O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining normalari va prinsiplariga, “O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari to‘g‘risida”gi Qonunga , “Mudofaa to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga , O‘zbekiston 3 LEX.UZ O’zbekiston respublikasi qonuni. O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasi. Respublikasining Harbiy doktrinasiga , boshqa qonunlarga, Birlashgan Millatlar Tashkilotining hamda Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining prinsiplari va maqsadlariga, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan ratifikatsiya qilingan O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari va bitimlaridan kelib chiqadigan majburiyatlarga asoslanadi. 2-modda. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini ta’minlash maqsadida ittifoqlar tuzishi, hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi va ulardan ajralib chiqishi mumkin. 3-modda. O‘zbekiston Respublikasi ichki ishlarga aralashish, mustaqillikni va suverenitetni kamsitish hamda davlatlararo munosabatlarni mafkuralashtirishning har qanday ehtimolini istisno etuvchi teng huquqli va o‘zaro foydali munosabatlarni barcha davlatlar bilan yo‘lga qo‘yadi. 4-modda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti hamda boshqa xalqaro tashkilotlar ishida faol ishtirok etish, Yevropa, Osiyo va jahon xavfsizlik tuzilmalariga integratsiyalashuv O‘zbekiston Respublikasi tegishli tuzilmalarining tashqi siyosiy faoliyatidagi eng muhim vazifadir. 5-modda. O‘zbekiston Respublikasi mamlakatning barqarorligini, sobitqadam rivojlanishi va milliy xavfsizligini ta’minlash imkonini beradigan, O‘zbekiston Respublikasining jahon xo‘jalik aloqalariga axborot, texnologiya va kommunikatsiya jihatidan kirib borishiga ko‘maklashadigan davlatlararo tuzilmalarga, shu jumladan iqtisodiy tuzilmalarga ustuvor ahamiyat beradi. 6-modda. O‘zbekiston Respublikasi “O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari to‘g‘risida”gi Qonunga va O‘zbekiston Respublikasining Harbiy doktrinasiga muvofiq harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmaydi. O‘zbekiston Respublikasi har qanday davlatlararo tuzilmadan, bu tuzilma harbiy-siyosiy blokka aylantirilgan taqdirda, chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi. 7-modda. O‘zbekiston Respublikasi mintaqadagi hamda undan tashqaridagi mojarolarning oldini olish va ularni bartaraf etish maqsadida hukumatlararo va hukumatga qarashli bo‘lmagan tuzilmalarning ishida faol qatnashadi. O’zbekiston respublikasi konstitutsiyasi 4 Bosh qomusimiz bo’lgan konstitutsiyamizning 4 bob yani tashqi siyosatga bag’ishlangan bobida quyidagicha moddalar belgilab qo’yilgan: 17-modda. O‘zbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlarning to‘la huquqli subyektidir. O‘zbekistonning tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning buzilmasligi, davlatlarning hududiy yaxlitligi, nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik prinsiplariga hamda xalqaro huquqning umume’tirof etilgan boshqa prinsip va normalariga asoslanadi. 18-modda O‘zbekiston Respublikasi davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan ikki va ko‘p tomonlama munosabatlarni har taraflama rivojlantirishga qaratilgan tinchliksevar tashqi siyosatni amalga oshiradi. O‘zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlaridan, uning farovonligi va xavfsizligidan kelib chiqqan holda ittifoqlar tuzishi, 4 O’zbekiston Respublikasi konstitutsiyasi. 4- bob hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi hamda ulardan chiqishi mumkin . Biroq 1996 – yilda qabul qilingan konsepsiya amalda o’z kuchini yo’qotgan va hozirda 2012 – yil sentyabrda qabul qilinga yangi tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasi amaldadir biroq bu qonun Miliiy qonunchilik bazalarida mavjud emas. Bir qancha tahlil va strategik markazlarning malum qilishicha 2012- yilgi konsepsiyada quyidagi asosiy prinsiplar belgilanganligi aytiladi. 1) O‘zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning oliy manfaatlariga, farovonligi va xavfsizligiga, mamlakatni modernizatsiya qilishning ustuvor yo‘nalishlariga, amaldagi milliy qonunchilik hamda qabul qilingan xalqaro majburiyatlarga amal qilgan holda ittifoqlar tuzish, hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirish, shuningdek, ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi; 2) O‘zbekiston tinchliksevar siyosat yuritadi va harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmaydi, har qanday davlatlararo tuzilmalar harbiy-siyosiy blokka aylangan taqdirda, ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi; 3) O‘zbekiston Respublikasi qo‘shni davlatlardagi qurolli ziddiyatlarga va tang vaziyatlarga tortilishining oldini olish yuzasidan siyosiy, iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlarni ko‘radi, shuningdek, o‘z hududida xorijiy davlatlarning harbiy bazalari va ob’ektlari joylashtirilishiga yo‘l qo‘ymaydi. 4) Konstitusiyaga, «Mudofaa to‘g‘risida"gi 5 qonunga va Harbiy doktrinaga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari faqat davlat suvereniteti va mamlakat hududining yaxlitligini himoya qilish, aholining tinch hayoti va xavfsizligini asrash maqsadidagina tuziladi hamda xorijdagi tinchlikparvarlik operatsiyalarida ishtirok etmaydi. O’zbekiston Respublikasi o’z milliy manfaatlariga asoslangan holda ochiq, o’zaro manfaatli tashqi siyosat olib boradi. Respublikaning zamonaviy tashqi 5 O’zbekiston Respublikasi Qonuni siyosiy faoliyati dunyoda va mintaqada shiddat bilan o’zgarayotgan vaziyat hamda mamlakatning ichidagi keng ko’lamli o’zgarishlarga asoslanib shakllanadi.O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy faoliyatining bosh maqsadidavlat mustaqilligi va suverenitetining xalqaro maydondagi o’rni va rolini mustahkamlash yon-atrofida xavfsizlik, barqarorlik va ahil qo’shnichilik muhitini shakllantirish, respublikaning tashqi iqtisodiy manfaatlarini faol tarzda ilgari surishdan iborat. Mamlakatimiz harbiy-siyosiy bloklarga qo'shilmaslik kursiga sodiq bo'lib, o'z hududida xorijiy harbiy bazalar va obyektlarni joylashtirishga, shuningdek, mamlakat harbiy xizmatchilarining chet eldagi tinchlikparvarlik amaliyotlarida yoki harbiy mojarolarda ishtirok etishiga yo'l qo'ymaydi. Mamlakatimizda keyingi yillarda tashqi siyosat sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar mintaqamizda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlashga, mamlakatimizning xalqaro maydondagi salohiyatini kengaytirishga va xorijiy davlatlar bilan keng qamrovli hamda o zaro manfaatli aloqalarini rivojlantirishga ʻ xizmat qilib kelmoqda. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 17- moddasida“O zbekiston Respublikasi xalqaro munosabatlarning to la huquqli ʻ ʻ subyektidir.O zbekistonning tashqi siyosati davlatlarning suveren tengligi, kuch ʻ ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik, chegaralarning buzilmasligi, davlatlarning hududiy yaxlitligi, nizolarni tinch yo l bilan hal etish, boshqa ʻ davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik prinsiplariga hamda xalqaro huquqning umume tirof etilgan boshqa prinsiplari va normalariga asoslanadi”18-moddasida ʼ “O zbekiston Respublikasi davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan ikki va ko p ʻ ʻ tomonlama munosabatlarni har taraflama rivojlantirishga qaratilgan tinchliksevar tashqi siyosatni amalga oshiradi. O zbekiston Respublikasi davlatning, xalqning ʻ oliy manfaatlaridan, uning farovonligi va xavfsizligidan kelib chiqqan holda ittifoqlar tuzishi, hamdo stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi ʻ hamda ulardan chiqishi mumkin” degan qoidaning belgilab qo’yilishi mamlakatimiz tashqi siyosatni amalga oshirishda qat’iy pozitsiyaga ega ekanligini ko’rsatadi.Xalqaro munosabatlarda davlatlararo munosabatlar asosiy o’rinni egallagani bois diplomatiya tashqi siyosatni amalga oshirishning jud muhim vositasi hisoblanadi.O’zbekiston tashqi siyosati diplomatiyasining asosiy maqsadi davlat suverenitetini himoya qilish,tinchlik ,mintaqaviy va xalqaro xavfsizlikni ta’minlash maqsadida barcha davlatlar bilan manfaatli hamkorlikni o’rnatishdan iborat hisoblanadi.2012-yil sentyabrda O‘zbekiston Respublikasining «Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi» qabul qilindi.Konsepsiya “Umumiy qoidalar” va to‘rtta bo’limdan iborat bo‘lib,u o’tgan davr mobaynida O’zbekiston Respubliksi progressiv tashqi siyosatining asosiy maqsad-vazifalarini va ustuvor yo’nalishlarini o’zida mujassam etdi.O‘zbekiston Respublikasining Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi – bu davlat tashqi siyosatining prinsiplari va strategik ustuvor yo‘nalishlarini, xalqaro maydondagi maqsad va vazifalarini, istiqbolda O‘zbekiston milliy manfaatlarini ilgari surish mexanizmlarini belgilab beradigan qarashlarning yaxlit tizimidir.Mazkur Konsepsiyada Markaziy Osiyo mintaqasiga alohida e’tibor qaratilgan va «O‘zbekistonning hayotiy muhim manfaatlari shu mintaqa bilan bog‘liq» ekanligi rasman e’tirof etilgan.Unda Markaziy Osiyo o‘zining muhim geosiyosiy joylashuvi va mineral xomashyo resurslarining ulkan zahiralariga ega ekanligi tufayli jahon miqyosida kuchli e’tibor ob’yektiga, yirik davlatlarning strategik manfaatlari to‘qnashadigan hududga aylanib borayotgani ta’kidlangan. Shuningdek,dunyoning yirik davlatlari tomonidan mintaqada olib borilayotgan o‘zaro raqobat inobatga olinib,«Markaziy Osiyo muammolari tashqi kuchlarning aralashuvisiz, mintaqadagi davlatlarning o‘zlari tomonidan yechilmog‘i zarur», degan fikr bayon etilgan .Konsepsiyada O‘zbekistonning tinchliksevar siyosat yuritishi,harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmasligi, har qanday davlatlararo tuzilmalar harbiy-siyosiyblokka aylangan taqdirda, ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qolishi ta’kidlandi va bu orqali mazkur konsepsiya O’zbekistonda amalga oshirilayotgan siyosiy jarayonlarning huquqiy asosi bo’lib xizmat qildi. Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan olib borilayotgan islohotlar samarasini yanada oshirish, davlat va jamiyatning har tomonlama va jadal rivojlanishi uchun shart-sharoitlar yaratish, mamlakatimizni modernizatsiya qilish hamda hayotning barcha sohalarini liberallashtirish bo‘yicha ustuvor yo‘nalishlarni amalga oshirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi farmoni bilan “2017–2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi” tasdiqlandi. Strategiya dolzarb hamda aholi va tadbirkorlarni tashvishga solayotgan masalalarni kompleks o‘rganish, qonunchilik, huquqni muhofaza qilish amaliyoti va xorijiy tajribani tahlil qilish yakunlari bo‘yicha ishlab chiqilgan. Harakatlar strategiyasi 5 bosqichda amalga oshirilib, ularning har biri bo‘yicha yil nomlanishidan kelib chiqqan holda alohida bir yillik davlat dasturini tasdiqlashni nazarda tutadi.Mazkur strategiyaning beshinchi bosqichi “Xavfsizlik, diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlik, o‘zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat” deb nomlanib tashqi siyosatning amalga oshirilishida muhim o’rin tutdi. Keyingi yillarda yuqoridagi dasturni izchil davom ettirish maqsadida muhtaram yurtboshimiz Sh.Mirziyoyevning 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-sonli farmoni asosida “O’zbekiston–2030” strategiyasi ishlab chiqildi 6 .Mazkur strategiya yetti bo’limdan iborat bo’lib 100 ta maqsadni o’z ichiga oladi.Ushbu strategiyaning 93-maqsadidan toki 100-maqsadiga qadar mamalakatimizning tashqi siyosat masalalariga alohida e’tibor qaratildi. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar milliy davlatchilik va suverenitetni mustahkamlash, xavfsizlik va huquq-tartibotni, davlatimiz chegaralari daxlsizligini, jamiyatda qonun ustuvorligini, inson huquq va erkinliklarini, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini ta’minlash uchun muhim poydevor bo‘ldi. Ayni vaqtda mamlakatimiz bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘lining tahlili, bugungi kunda jahon bozori talabi keskin o‘zgarib, globallashuv sharoitida raqobat tobora kuchayib borayotgani davlatimizni yanada jadal sur’atlar bilan rivojlantirish uchun mutlaqo yangicha yondashuvni ishlab chiqishni taqozo etdi.Bu xususida muhtaram prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev so’z yuritib quyidagi fikrlarni bildirib o’tgan edi. “O’zbekistonning tashqi siyosati Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida mustahkamlab qo’yilgan asosiy huquq va tamoyillarga va Konstitutsiyamizga,biz zimmamizga olgan xalqaro majburiyatlarga to’liq mos holda amalga oshirilmoqda.Biz bundan buyon ham tashqi siyosatimizni olib 6 O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyevning 2023 – yil 11-sentyabrdagi 158-sonli farmoni asosida qabul qilingan” O’ZBEKISTON-2030” strategiyasi. borishda O’zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy konsepsiyasida belgilangan strategik vazifalar va ustuvor yo’nalishlarga tayanamiz.Biz o’zimiz tanlagan, tinchlikparvarlikka asoslangan, yuzaga keladigan ziddiyat va qarama-qarshiliklarni faqat tinch,siyosiy vositalar bilan hal etishga qaratilgan yo’lga doim sodiqmiz.Hech qanday harbiy-siyosiy bloklarga qo’shilmaslik,boshqa davlatlarning harbiy bazalari va obektlarining O’zbekiston hududida joylashuviga va harbiylarimizning chet ellardagi operatsiyalarda ishtiroketishiga yo’l qo’ymaslik davlatimizning qat’iy siyosiy pozitsiyasi bo’lib qoladi.Tashqi siyosat sohasidagi barcha hamkorlarimizga nisbatan ochiqlik va xayrixohlik ruhida,pragmatik siyosat olib boramiz” .Yuqorida muhtaram prezidentimiz tomonidan qayd etib o’tilgan fikrlar mamlakatrimizning tinchlik va o’zaro mustahkam ishonch asosida amalga oshirilayotgan tashqi siyosatining bardavom amalga oshirilishing tasdig’idir. O zbekistonning amalga oshirilayotgan yangi ʻ tashqi siyosati xalqaro hamjamiyat tomonidan munosib baholanmoqda. Xususan, AQSHdagi Gudzon instituti Harbiy- siyosiy tadqiqotlar markazi direktori Richard Vays fikricha, O zbekistonning tashqi siyosiy tashabbuslari butun Markaziy Osiyo ʻ uchun yangi imkoniyatlarni ochmoqda. Rim geosiyosiy tadqiqotlar instituti (IsAG) Yevrosiyo dasturi ilmiy xodimi Fabrissi Viyelmini qayd etishicha, uzoq vaqt regional jarayonlardan chetda bo lgan O zbekiston bugungi kunda yangicha ʻ ʻ harakat qilmoqda. Mintaqa yuragi hisoblangan Toshkent Markaziy Osiyoda barqarorlashtiruvchi davlat tabiiy rolini o ziga qaytarib olmoqda . Rossiya Fanlar ʻ akademiyasi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Andrey Grozin ham hozirgi paytda Markaziy Osiyoda davlatlararo munosabatlar tizimi shakllanayotganligiga e tibor qaratadi. Uning so zlariga qaraganda, so nggi vaqtda ʼ ʻ ʻ Toshkent turli xil yo nalishlar bo yicha yuqori faollikni namoyon qildi va Mintaqa ʻ ʻ mamlakatlari o rtasidagi munosabatlarda sezilarli sog lomlashish belgilari yaqqol ʻ ʻ ifodalanmoqda . So nggi yillarda O zbekiston hayotining ijtimoiy-siyosiy, ʻ ʻ iqtisodiy, madaniyma rifiy va boshqa sohalarida muhim va dolzarb ulkan islohot ʼ hamda o zgarishlar izchil amalga oshirilmoqda.Davlatimiz rahbari tomonidan, ʻ Tashqi siyosiy faoliyatimizni ustuvor tamoyillaridan biri deb, birinchi navbatda, mintaqamizda xususan, qo shni Qozog iston, Qirg iziston, Tojikiston ʻ ʻ ʻ Respublikalari va Turkmaniston bilan hamda jahonning yetakchi mamlakatlari (Rossiya, Amerika Qo shma Shtatlari, Xitoy, shuningdek, Osiyo, Yevropa va ʻ Yaqin Sharqdagi qator davlatlar) bilan ochiq, pragmatik va amaliy yondashuv asosida, ikki hamda ko p tomonlama, barcha yo nalishlardagi munosabatlarimizni ʻ ʻ rivojlantirish va kengaytirish belgilangan.O’zbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan mintaqaning barcha mamlakatlariga yuqori darajadagi tashriflar amalga oshirildi. Mazkur tashriflar davomida Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun o zaro manfaatli bo lgan xavfsizlik, iqtisodiyot, investitsiya, ʻ ʻ madaniyat va ekologiya masalalari bo yicha qarorlar qabul qilindi. Buning natijasi ʻ o laroq tarixan qisqa vaqt ichida O zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari ʻ ʻ o rtasidagi munosabatlarning yaxshi tomonga burilishiga sabab bo lgan ulkan ʻ ʻ o zgarishlarro y berdi.Mintaqada mutlaqo yangi, o zaro ishonch va hurmatga ʻ ʻ ʻ asoslangan siyosiy muhit va geosiyosiy reallik shakllandi. XULOSA Xulosa o’rnida shularni aytish mumkinki O’zbekiston tashqi siyosati yoki tashqi siyosiy faoliyati tinchlikka, har qanday nizolarni oldini olishga, boshqa davlatlarning ishchi ishlariga aralashmaslik va shunga o’xshash tinchliksevar boshqa prinsiplarga asoslanadi va bular qonunchilikda ham muqim belgilab qo’yilgan. Misol uchun tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyalarida, mudofa to’g’risidagi qonunchilikda, xalqaro shartnomalar to’g’risidagi qonunlarda va hk. Biroq yuqoridagi qonun va normalar orasidan tashqi siyosatni qaysi vector tamon harakatlantirish kerakligini ko’proq belgilab beradigan qonun bu ‘Tashqi siyosiy faoliyati to’g’risidagi ‘ konsepsiyalardir. O’zbekiston mustaqillik tarixi davomida 2 marotaba shunday konsepsiya qabul qilgan. 1 chisi 1996 – yil dekabrda qabul qilingan bo’lsa, 2 – chisi 2012 -yil sentyabrda qabul qilingan va hozirda amaldagi konsepsiya hisoblanadi. Ushbu konsepsiya bilan tanishar ekanmiz O’zbekistonning hozirgi tashqi siyosati qanaqa prinsiplardan akslanishini bilib olamiz. Ayni damda ko’plab manbalarda 2013 – yilda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasi Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi” yana o’zgarishi mumkinligi va unga ko’plab o’zgartirishlar kiritilishi haqida ma’lumotlar uchramoqda. Bunga sabab qilib bevosita hozirgi dunyoda bo’layotgan ziddiyatli vaziyatlarni ayta olamiz. Misol uchun Isroil-Falastin diniy urushi, Afg’oniston- Pokiston chegara masalasi, Xitoy- Tayvan majorasi va shu kabi ko’plab boshqa ziddiyatlarni misol qilib olishimiz mumkin. “Mamlakatimizni har tomonlama rivojlantirish uchun samarali tashqi siyosat olib borish, do‘st va hamkorlarimiz doirasini kengaytirish, yaqin qo‘shnilarimiz bilan mintaqaviy hamkorlikni chuqurlashtirish – o‘ta muhim vazifa. Bu maqsadda avvalo tashqi siyosat konsepsiyasini yangi tahrirda qabul qilish zarur, deb hisoblayman” – dedi davlat rahbarimiz. Va yana aytib o’tish kerakki tashqi siyosat konsepsiyasi – davlatning tashqi siyosiy harakatlari, qadamlari qanday tamoyillarga asoslangan holda olib boriladi, degan savolga javob beradi. Biroq hammaga ma’lumki O’zbekiston tashqi siyosat konsepsiyasi yopiq hujjat hisoblanadi. Biroq so’z erkinligi taminlayotgan zamonda va demokratik qadriyatlar ustun davlatda tashqi siyosat konsepsiyasi yopiq bo’lishi mumkin emas. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI: 1. Yangi tahrirdagi O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi ( Qonunchilik milliy bazasi.01.05.2023-y. 03/23/837/0241- son).//www.lex.uz 2. “ O’zbekiston Respublikasi Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi” 1996 – yil 26- dekabr. 336-I- sonli O’zbekiston Respublikasi qonuni 3. “ O’zbekiston Respublikasi Tashiq siyosiy faoliyat konsepsiyasi” 16.09.2012. Mazkur konsepsiya hozirda tahrir ostida.(Manba.//www.lex.uz) 4. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7 – fevraldagi PF- 4947 sonli” 2017 – 2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivpjlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g;risida”gi Farmoni. Manba. // www.lex.uz 5. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyevning “ O’zbekiston – 2030 “ strategiyasini tasdiqlash bo’yicha 2023-yil 11- sentyabrdagi PF- 158 sonli farmoni. // manba. www.lex.uz 6. Kun.uz muxbiri va ekspertlar F.Tolipov, K. Rabbimov , F. Karimov bilan 24.11.2024 – yil da bo’lib o’tgan suhbatigi malumotlardan foydalanildi. Manba.//www.kun.uz

MUNDARIJA

I BOB TASHQI SIYOSIY TUSHUNCHASI VA ASOSIY XUSUSIYATLARI

1.1. Tashqi siyosat tushunchasi va uning turlari.Tashqi siyosiy faoliyat va uning maqsadlari, subyektlari va obyektlari, ular o’rtasidagi munosabatlar

1.2. O’ZBEKISTON – jahon xalqaro siyosatinig faol subyekti

II BOB O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI TASHQI SIYOSIY FAOLIYATI KONSEPSIYASI

2.1. O’zbekistonnig tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi. (1996-2013)

2.2. O’zbekiston tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi. (2013- hozirgacha)

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR RO’YXATI

Купить