Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 152.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekiston respublikasining xalqaro reyting va indekslardagi o‘rni va nufuzini ortib borishi

Купить
Mavzu: O’zbekiston respublikasining xalqaro reyting va indekslardagi o’rni va nufuzini ortib borishi. Reja: 1. O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslar dagi rolini oshirish uchun amalga oshirilyotga ishlar . 2 . O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslardagi rolini oshirishning ahamiyati. 3 . Hukumat tomonidan amalga oshirilgan ishlarning mazmun mohiyati. Mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligi va xalqaro maydondagi imidjini mustahkamlash, davlat organlari va tashkilotlarida xalqaro reyting va indekslar bilan ishlashning yangi mexanizmlarini joriy qilish, shuningdek, 2017–2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish maqsadida: 1. Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi (keyingi o’rinlarda – Kengash) tashkil etildi. Kengashning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilandi: ─ mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy taraqqiyot darajasini tizimli tahlil qilib borish, turli sohalarda amalga oshirilayotgan tub o’zgarishlarning O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslarda mamlakatning o’rnini yaxshilash maqsadlariga xizmat qilishini ta’minlash, mazkur yo’nalishdagi ishlarning samaradorligiga to’siq bo’layotgan muammolarni bartaraf etish; ─ O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslarda mamlakatning o’rnini yaxshilash maqsadida davlat hokimiyati va boshqaruvi tizimini takomillashtirish, jamiyatni demokratlashtirish, ilg’or xalqaro tajribaga asoslangan davlat va jamiyat qurilishi sohasidagi islohotlarni amalga oshirish bo’yicha tashabbuslarni ilgari surish; ─ davlat va jamiyat hayotining turli jabhalarini tartibga solishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar va ularning loyihalarini O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslardagi mamlakatning o’rniga ta’siri nuqtai nazaridan kompleks baholab borish. Shu bilan birgalikda O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Adliya vazirligi Kengashning ishchi organlari etib belgilandi. Kengash ishchi organlari bo’yicha taqsimlangan O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslarda mamlakatning o’rnini yaxshilashga qaratilgan ta’sirchan choralar ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi hamda ushbu yo’nalishda tizimli xalqaro hamkorlik olib borilishi ustidan Kengash tomonidan nazorat o’rnatiladi. Ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy reyting va indekslarning Kengash ishchi organlari bo’yicha taqsimoti tasdiqlandi. 2. Mas’ul davlat organlari birinchi rahbarlarining faoliyati samaradorligini baholashning bosh mezonlaridan biri etib O’zbekiston Respublikasi uchun ustuvor yo’nalishlarni belgilab oldi. 3. Mutasaddi vazirlik va idoralar o’zlari mas’ul bo’lgan reyting va indekslarning e’lon qilinishi muddatlari va ularning metodologiyalarini hisobga olgan holda, KPIga erishish maqsadida: 2020-yil ikkinchi yarmi davomida amalga oshirilishi lozim bo’lgan tashkiliy chora-tadbirlar dasturlarini, har yil 1-dekabrga qadar kelgusi yil davomida amalga oshirishi lozim bo’lgan tashkiliy chora-tadbirlar dasturlarini ishlab chiqish vazifalari qo’yildi. Bunda, xalqaro reyting va indekslarning navbatdagi nashrida zarur ko’rsatkichni qayd etishga qaratilgan amaliy takliflarni ishlab chiqish, shuningdek, reyting va indekslarni e’lon qiluvchi tashkilotlar hamda ularni tuzishda foydalaniladigan axborot manbalari bilan hamkorlik qilish mexanizmlarini nazarda tutish lozim. Shunday tartib o’rnatildiki, unga muvofiq mas’ul davlat organlarining birinchi rahbarlari har chorak yakuni bo’yicha keyingi oyning 15-sanasiga qadar Kengash ishchi organlariga mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar to’g’risidagi ma’lumotlar, zarur statistik axborotlar va boshqa materiallarni taqdim etadi.Keyingi oyning 30-sanasiga qadar Kengash raisi yoki o’rinbosarining rahbarligida o’tkaziladigan yig’ilishlarda tegishli xalqaro reyting va indekslarda KPI ga erishish uchun amalga oshirilgan chora-tadbirlar to’g’risida axborot beradi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 7-martdagi PF–5687-son Farmoni bilan tashkil etilgan Ustuvor xalqaro reyting va indekslar bilan ishlashni muvofiqlashtirish bo’yicha komissiya zimmasiga Kengash faoliyatini tashkil etishga ko’maklashish va Kengash yig’ilishlari oralig’ida tegishli yo’nalishda mas’ul davlat organlari ishini muvofiqlashtirib borish vazifasi yuklatildi. Mas’ul davlat organlari hamda tadqiqot institutlari tegishli xalqaro reyting va indekslar bo’yicha amalga oshirilgan ishlar haqidagi ma’lumotlarni Kengash ishchi organlariga muntazam ravishda taqdim etib boradi. O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi markaziy apparati tuzilmasida adliya organlari va muassasalari boshqaruv xodimlarining cheklangan soni va mehnatga haq to’lash fondi doirasida 6 ta shtat birligidan iborat Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash boshqarmasi tashkil etildi.O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bir oy muddatda ushbu boshqarmaning yuqori malakali kadrlar bilan to’ldirilishini ta’minlasin. O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2020-yil 1-oktyabrga qadar Internet tarmog’ida “O’zbekiston Respublikasi xalqaro reytinglarda” yagona portali ning (keyingi o’rinlarda – portal) ishga tushirilishini ta’minlandi. Kengash ishchi organlari O’zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda portal faoliyatining uzluksiz ishlashini ta’minlash va uni yangilab borish uchun mas’ul etib belgilandi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi mas’ul davlat organlari bilan birgalikda muntazam ravishda davlat va jamiyat hayotining xalqaro reyting va indekslar, ularning tarkibiy indikatorlarida baholanadigan sohalariga oid davlat siyosatidagi o’zgarishlar va islohotlarning mohiyatini yoritish hamda sohada jamoatchilik nazoratini o’rnatish maqsadida keng qamrovli targ’ibot ishlarini amalga oshiradi.Mazkur farmonning ijrosini nazorat qilish O’zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N.Aripov, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh.Nizomiddinov va O’zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o’rinbosari J.A.Qo’chqorov zimmasiga yuklansin. Iqtisodiy va siyosiy-huquqiy xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash, bu borada mutasaddi vazirlik va idoralarning faoliyatini samarali muvofiqlashtirish, xalqaro maydonda mamlakatimiz mavqeyini yanada yuksaltirish, xorijiy reyting agentliklari bilan hamkorlikni tizimli ravishda amalga oshirish, mas’ul davlat organlari rahbarlariga yuklatilgan vazifalarni o’z vaqtida va sifatli bajarilishida ularning shaxsiy javobgarligini kuchaytirish maqsadida: 1. Ustuvor xalqaro reyting va indekslarni kompleks ravishda ko’rib chiqish va yaxshilash borasida ijro samaradorligini oshirish hamda mutasaddi vazirlik va idoralar tomonidan olib borilayotgan tegishli chora-tadbirlarni tizimli muvofiqlashtirish lozimligini inobatga olgan holda: a) Komissiya xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash bo’yicha ishlarni amalga oshirish doirasida: Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashining (keyingi o’rinlarda ― Kengash) ishini tashkil etishga ko’maklashadi; Kengash yig’ilishlari oralig’ida mutasaddi vazirlik va idoralar tomonidan maqsadli ko’rsatkichlarga erishish borasida amalga oshirilayotgan ishlarni muvofiqlashtirib boradi; Tegishli qarorlar qabul qiladi va ularning ijrosini vazirlik hamda idoralar tomonidan sifatli va to’liq bajarilishini ta’minlaydi, shuningdek ularning oylik hisobotlarini eshitadi; Kengash kotibiyatiga amalga oshirilgan ishlar yuzasidan davriy hisobot taqdim etadi; b) moliya vaziri o’rinbosari adliya vazirining tegishli o’rinbosari bilan birgalikda: xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash borasida mutasaddi vazirlik va idoralarning muvofiqlashtirilgan o’zaro hamkorligini, ularga yuklatilgan vazifalarni samarali va sifatli bajarish uchun uslubiy va konsultativ yordam ko’rsatishni ta’minlaydi; O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining yig’ilishlarida, shu jumladan Rayosat majlislarida, mutasaddi vazirlik va idoralar tomonidan xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash borasida amalga oshirilayotgan ishlar ahvolini tanqidiy ko’rib chiqish bo’yicha takliflar beradi; v) Boshqarma va Adliya vazirligining Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash boshqarmasi Komissiya ishchi organlari bo’lib, mutasaddi vazirlik va idoralarning xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash faoliyatini samarali tashkil etadi va zarur ma’lumotlarni umumlashtiradi, bu borada quyidagi vazifalarni amalga oshiradi: mutasaddi vazirlik va idoralardan zarur bo’lgan ma’lumotlarni so’rab oladi, amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarning natijadorligi yuzasidan axborot-tahliliy materiallar tayyorlaydi va Komissiyaga taqdim qiladi; xalqaro reyting va indekslarni e’lon qiluvchi tashkilotlar, reyting agentliklari, mahalliy hamda xalqaro ekspert, konsultant va mutaxassislar bilan to’g’ridan- to’g’ri ishlaydi, shu jumladan, ularni respublikaga taklif qiladi va olib borilayotgan islohotlar ko’lami bilan yaqindan tanishtiradi, chet elda sohaga oid tadbirlarda mutaxassislar ishtirokini, davra suhbatlari, xalqaro forum va konferensiyalarni tashkillashtirib beradi; O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Administrasiyasining Xalqaro reytinglar bilan ishlash va «Elektron hukumat» tizimini joriy etish ishlarini muvofiqlashtirish sho’basi bilan ustuvor xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash uchun kompleks chora-tadbirlarni belgilash yuzasidan yaqindan hamkorlik qiladi; tegishli takliflarni ishlab chiqadi hamda ularni ko’rib chiqish uchun Komissiyaga kiritadi; g) xalqaro reyting va indekslarning ma’lumot bazalaridan foydalanish, zarur axborot materiallarini olish, ushbu reyting va indekslardagi O’zbekiston Respublikasining o’rnini yaxshilash bo’yicha xalqaro reyting agentliklari hamda xalqaro ekspert, konsultant va mutaxassislarni jalb qilish bilan bog’liq xarajatlarni qoplash O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining zaxira jamg’armasi mablag’lari hisobidan amalga oshiriladi. Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi tashkil etiladi Prezident farmoniga binoan, davlat organlarida xalqaro reytinglar bilan ishlash masalasini muvofiqlashtirish maqsadida Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi tashkil etiladi va u Parlament nazorati ostida bo’ladi. Shuningdek, 1-oktyabrga qadar «O’zbekiston Respublikasi xalqaro reytinglarda» yagona portali ishga tushiriladi 2-iyun kuni prezident Shavkat Mirziyoyev «O’zbekiston Respublikasining Xalqaro reyting va indekslardagi o’rnini yaxshilash hamda davlat organlari va tashkilotlarida ular bilan tizimli ishlashning yangi mexanizmini joriy qilish to’g’risida»gi farmonni imzoladi. Farmonda qayd etilishicha, bir qator xalqaro reytinglarda mamlakatning ko’rsatkichlari sezilarli yuqorilaganiga qaramay ayrim rahbarlar reytinglar bilan ishlashga yetarlicha e’tibor qaratmayotganligi va xalqaro tashkilotlar tomonidan o’tkazilayotgan so’rovlarda aksariyat islohotlar o’z aksini topmayotganligi oqibatida ustuvor xalqaro reyting va indekslarda O’zbekiston quyi pog’onalarda qolmoqda.Shu bois, mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligi va xalqaro maydondagi imidjini mustahkamlash, davlat organlari va tashkilotlarida xalqaro reyting va indekslar bilan ishlashning yangi mexanizmlarini joriy qilish maqsadida Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi tashkil etiladi. Kengashning asosiy vazifalari qatorida O’zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy taraqqiyot darajasini tizimli tahlil qilib borish, amalga oshirilayotgan o’zgarishlarning xalqaro reyting va indekslarda mamlakatning o’rnini yaxshilash maqsadlariga xizmat qilishini ta’minlash belgilangan. Muhim o’zgarishlardan biri Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash tizimining komissiyasi endilikda Respublika kengashi Parlament nazorati ostida bo’ladi. Senat raisi Kengashga rahbarlik qiladi. Bundan tashqari, Kengash ishchi organlari sifatida Moliya vazirligi va Adliya vazirligi belgilangan. Ular mos ravishda ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy reytinglar bo’yicha ish olib borishadi. Xalqaro reyting va indekslar bilan tizimli ishlashning avvalgi va yangi mexanizmi Farmon bilan shuningdek, O’zbekiston uchun ustuvor bo’lgan xalqaro reyting va indekslar bo’yicha samaradorlikning eng muhim ko’rsatkichlari (KPI) tasdiqlandi. Shu bilan birga, mas’ul davlat organlarining birinchi rahbarlari har chorak yakuni kengash ishchi organlariga zarur statistik axborotlar va boshqa materiallarni taqdim etadi. Bundan tashqari, farmonga muvofiq, Adliya vazirligi markaziy apparati tuzilmasida adliya organlari va muassasalari boshqaruv xodimlarining cheklangan soni va mehnatga haq to’lash fondi doirasida 6 ta shtat birligidan iborat Xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash boshqarmasi tashkil etiladi. Qayd etilishicha, 1-oktyabrga qadar Internet tarmog’ida «O’zbekiston Respublikasi xalqaro reytinglarda» yagona portal ishga tushiriladi. Bunda, kengash ishchi organlari Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda portal faoliyatining uzluksiz ishlashini ta’minlash va uni yangilab borish uchun mas’ul etib belgilandi. Insoniyat taraqqiyoti, barcha sohalarda kechayotgan globallashuv jarayonlar, sifat va tarkibiy o’zgarishlar xalqaro hamkorlik va aloqalarni yangi bosqichga ko’tarish barobarida har bir mustaqil mamlakatning ushbu holatlarga yangicha qarashga, ular bilan birga odim tashlash vazifasini ko’ndalang qo’ymoqda. Bu esa, eng avvalo, o’sha mamlakatning jahon miqyosidagi o’rni, xalqaro reyting va ko’rsatkichlarda tutgan mavqeyi bilan belgilanadi. Bugun hayotning har bir jabhasida yangilik va bunyodkorlik ishlari jadal sur’atlarda davom etmoqda. Tabiiyki, bunday yangilanishlar natijasi nafaqat xalqimiz hayotida, balki nufuzli xalqaro reyting va indekslar ko’rsatkichlarida ham o’z ifodasini topayotir. Aytish kerakki, xalqaro reyting va indekslar har bir mamlakatning rivojlanish jarayonini o’zida namoyon etib, davlat boshqaruvi sifati, aholining turmush darajasi, inson huquqlari muhofazasi, tadbirkorlik faoliyati va xorijiy investorlar uchun qulay muhit, barqaror iqtisodiy o’sish va raqobatbardoshlik kabi muhim jihatlarning ko’zgusidir. Bu jihatlar mamlakatimizdagi islohotlar mohiyatida ham mujassam. Bularning barchasi inson qadrini ulug’lashga, odamlarning hayotdan rozi va mamnun bo’lib yashashini ta’minlashga xizmat qilishi bilan yanada teran mazmun kasb etadi. Prezidentimizning shu yil 2 iyunda qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasining xalqaro reyting va indekslardagi o’rnini yaxshilash hamda davlat organlari va tashkilotlarida ular bilan tizimli ishlashning yangi mexanizmini joriy qilish to’g’risida”gi farmoni yurtimizda bu yo’nalishda amalga oshirilayotgan ishlarni yangi bosqichga ko’tarishda muhim dasturilamal bo’ldi. Mazkur farmonga muvofiq, xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi tuzilib, sohada parlament nazorati o’rnatildi. Ilgari ustuvor xalqaro reyting va indekslar bo’yicha ishlarni hukumatning maxsus komissiyasi muvofiqlashtirib kelar edi. Prezidentimiz farmoni bilan bu borada respublika kengashi tuzilishiga nima sabab bo’ldi. Xalqaro reyting va indekslar dunyodagi institusional muhitning sifatini baholashda iqtisodiy rivojlanishning asosiy sharti sifatida jahon hamjamiyati tomonidan qabul qilingan vositadir. Ular nafaqat ekspertlar, balki davlatlar darajasida ham islohotlar va ijtimoiy-iqtisodiy siyosat mezoni sifatida qo’llanib kelinadi. Keyingi yillarda mamlakatimiz ko’pgina ustuvor reytinglarda yuqorilab borayotgani yurtimizda aholi turmush farovonligini oshirish, jamiyatimizda ochiqlik, oshkoralikni ta’minlash borasida qilinayotgan ezgu ishlarning muhim natijasidir. Masalan, yaqinda BMTning Sanoatni rivojlantirish tashkilotining - (YuNIDO) “Raqobatbardosh sanoat unumdorligi indeksi” bo’yicha hisoboti chop etildi. Unda mamlakatimiz ilk marotaba aks ettirilib, 152 ta mamlakat orasida 92- o’rinni, MDHga a’zo davlatlar orasida 5-o’rinni, Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida 2-o’rinni egalladi. Aytish kerakki, bugun jamiyatimizdagi islohotlarning bosh maqsadi xalqimizni rozi qilishdek ezgu maqsadga yo’naltirilmoqda. Barcha sa’y- harakatlarimiz, islohotlarimiz, qabul qilayotgan qonun va qarorlarimiz zamirida ham ushbu maqsad mujassam. Aholi yuritilayotgan siyosatdan qanchalik rozi bo’lsa, turli reyting va indekslardagi o’rnimiz o’z-o’zidan oshib boraveradi. Xususan, iqtisodiyotda davlatning rolini kamaytirish, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, iqtisodiy o’sish istiqbollarini yaxshilashga qaratilgan bosqichma-bosqich islohotlar 2020-yilda Jahon bankining “Biznes yuritish” indeksida 76-o’rindan 69-o’ringa ko’tarilishimizga, “Transparency International”ning Korrupsiyani qabul qilish indeksi hamda “World Justice Project”ning Qonun ustuvorligi indeksida mamlakatimiz o’rni yaxshilanishiga olib keldi. Shu bilan birga, bu yo’nalishda hali qilinishi kerak bo’lgan vazifalar talaygina. Prezidentimiz farmoni asosida davlat organlari faoliyati natijadorligini oliy, ya’ni parlament darajasida nazorat qilish belgilanganidan maqsad — bu borada vazirlik va idoralar rahbarlarining mas’uliyatini oshirishdir. Shu bois, xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha respublika kengashi tashkil etildi. Oliy Majlis deputatlari va senatorlarining xalq tomonidan saylanishini inobatga oladigan bo’lsak, mazkur mexanizm sohadagi chora-tadbirlar ijrosi ustidan xalq nazorati o’rnatilganligini anglatadi. Endilikda vazirlik va idoralar rahbarlari o’zlari mas’ul bo’lgan reyting va indekslarda ko’rsatkichlarni yaxshilash bo’yicha amalga oshirilgan ishlar va belgilangan vazifalar ijrosi yuzasidan respublika kengashida hisobot berib boradilar. Xalqaro reyting va indekslardagi mamlakatimiz o’rnining yaxshilanishi ko’p jihatdan qabul qilayotgan qonunlarimizning joylardagi ijrosiga bog’liq. Shuning uchun ham kengash tarkibiga mahalliy hokimlar kiritildi. Bu esa qonun talablarining joylardagi ijrosi yuzasidan muammolarni vaqtida aniqlash va ularni bartaraf etish imkonini beradi. Shu orqali bu yo’nalishdagi ishlarda parlament, vazirlik va idoralar hamda mahalliy hokimliklarning o’zaro hamkorligi ta’minlanadi, sansalorlik holatlarining oldi olinadi, barcha ishlar muvofiqlashtirilgan holda tashkil etiladi. Albatta, bu ko’p vaqt sarflanadigan, progressiv bilimlarni talab etuvchi yangi jarayonlardan biri. Bu, shubhasiz, mas’ul davlat organlarining o’zlariga biriktirilgan xalqaro reyting va indekslar metodologiyasini izchillik bilan o’rganish, uni to’g’ri talqin qila olgan holda amaliyotga tatbiq eta olish, xalqaro reyting va indeksni beruvchi tashkilot bilan aloqalarni o’rnata olish bilan bog’liqdir. Ochig’i, barcha vazirlik va idoralar, ayniqsa, joylardagi hokimliklar yoki parlament a’zolarining barchasi ham masalaning tub mohiyatini to’la anglab yetdi, deb aytish mushkul. Yuqorida aytganimdek, reyting va indekslar joylardagi vaziyatga bog’liq, qonunlarning ijrosiga bog’liq. Ming afsuski, joylardagi hokimliklar yoki davlat organlari vakillarining ba’zida bilib-bilmay aytgan gap-so’zlari yoki xatti-harakatlari reyting va indekslardagi o’rnimizga salbiy ta’sir qiladi. Shu o’rinda barcha rahbarlar, ular qaysi darajadagi rahbar bo’lishidan qat’i nazar, o’z harakatlarini qonunlarda belgilangan tartibda amalga oshirishlari zarur ekanini yana bir karra ta’kidlamoqchiman. Odamlar bilan muloqotlarda esa inson sha’ni va qadr-qimmati hurmat qilinishi shart. Har bir tizimda ishlarimizni samarali tashkil etish maqsadida barcha vazirlik va idoralarda xalqaro reyting va indekslar bilan ishlash bo’yicha tarkibiy bo’linmalar tashkil etilishiga erishdik. Bu esa ishimizni ancha osonlashtiradi. Ajratilgan alohida xodimlar doimiy ravishda o’zlarining vazirligi yoki idorasi mas’ul bo’lgan xalqaro reyting va indeks bo’yicha ish olib boradi. Xalqaro reyting va indekslarning ahamiyati, oldimizda turgan ustuvor vazifalarni belgilash, reyting agentliklarining metodologiyalarini o’rganish maqsadida mahalliy hokimliklar hamda vazirlik va idoralar mas’ullari uchun maxsus treninglarni boshladik. Shu bilan birga, eng asosiy ishimiz qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarning amaldagi ijrosini, bir so’z bilan aytganda, qonun ustuvorligini ta’minlashdir. Bu borada biz parlament va jamoatchilik nazoratini qat’iy yo’lga qo’yishga kirishdik va, albatta, ijobiy natijalarga erishamiz. O’zbekistonning ushbu xalqaro indekslarda e’tirof etilmaganiga bir necha sabablar bor. Masalan, Jahon iqtisodiy forumining “Global raqobatbardoshlik indeksi”ga mamlakatimizni kiritish masalasi yuzasidan Moliya vazirligi olib borgan muzokaralar natijasida indeksga kirish jarayoni 2 yil muddatni talab etishi ma’lum bo’ldi. Birinchi yilda tashkilot tomonidan O’zbekistonda rasmiy so’rovnoma o’tkazish uchun hamkor, ya’ni nodavlat notijorat tashkilotlar, ilmiy-tadqiqot institutlari tanlab olinadi va so’rovnoma o’tkaziladi. Ikkinchi yilda so’rovnoma natijalaridan kelib chiqib, O’zbekistonning indeksdagi norasmiy o’rni belgilanadi hamda ularning O’zbekiston ko’rsatkichlarining haqiqiy tendensiyalari bilan qay darajada mos kelishi tekshirib ko’riladi. Tendensiyalar maxsus ekspertlar tomonidan 2 yil mobaynida muntazam kuzatilib boriladi va tahlil qilinadi. Xalqaro byudjet hamjamiyatining “Byudjet ochiqligi indeksi”ga kirish masalasiga to’xtaladigan bo’lsak, indeks bo’yicha mamlakatda tadqiqot o’tkazish uchun zarur resurslar (jumladan, mablag’lar) faqatgina xalqaro nodavlat tashkilotlar va institutlar (donorlar) hisobidan amalga oshiriladi. Hamjamiyatning asosiy talablaridan biri — tadqiqot o’tkazishdagi mahalliy hamkor sifatida mustaqil fuqarolik jamiyati institutlari (nodavlat notijorat tashkilotlar) bo’lishi zarur. Mazkur indeks hisobotida mamlakatimizni aks ettirish bo’yicha yakuniy qaror tashkilotning joriy yil avgust oyidagi yig’ilishida ko’rib chiqilishiga kelishilgan. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining “To’g’ridan-to’g’ri xorijiy investisiyalarni tartibga solish cheklovlari indeksi”da O’zbekistonni e’tirof etish maqsadida tuzilma mas’ul rahbarlari bilan muzokaralar o’tkazildi. Xususan, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti bilan birgalikda “Investision siyosat sharhi — O’zbekiston” nomli hisobotni ishlab chiqish va bu orqali indeksda mamlakat o’rnini aks ettirish imkoniyatlarini kengaytirish bo’yicha kelishuvlarga erishildi. Kornell universiteti, Xalqaro intellektual mulk tashkilotining “Global innovasiyalar indeksi”da mamlakatimiz o’rnini aks ettirish masalasida Innovatsion rivojlanish vazirligi muzokaralar o’tkazmoqda. Hozir ushbu indeksda talab etilgan zarur statistik ma’lumotlarni jamlash bo’yicha hamkorlikda ishlar yo’lga qo’yilgan. — Albatta, bunday ma’lumotlar turli axborotnomalar shaklida tegishli tashkilotlar, xususiy investorlar hamda xalqaro ekspertlarga jo’natilmoqda. Shuningdek, ular vazirliklarning rasmiy veb-saytlari va ijtimoiy tarmoqlardagi rasmiy sahifalarida ham keng jamoatchilik e’tiboriga havola etib borilmoqda. Bundan tashqari, ayrim reyting va indekslarda talab etilgan statistik ma’lumotlar respublikamizning davlat idoralari va tashkilotlari tomonidan shakllantirilgan statistik ma’lumotlar bazasiga asoslanadi. Masalan, BMTning “Barqaror rivojlanish maqsadlari”da jami 206 ta milliy indikator tasdiqlangan. Davlat statistika qo’mitasi tomonidan yaratilgan maxsus saytga bu boradagi zarur ma’lumotlar doimiy ravishda joylashtiriladi. Shuningdek, xalqaro reyting va indekslar uchun kerakli ma’lumotlar davlat idoralari tomonidan muntazam yangilanib boriladi. Misol uchun, hukumat portali doirasida “Ochiq ma’lumotlar portali” ishga tushirilgan. Mazkur portal Davlat statistika qo’mitasining davlat organlari va tashkilotlarining ochiq ma’lumotlar bazasi yuritilishi va yangilanishi, shuningdek, tegishli axborotlarning o’z vaqtida aks ettirilishini muvofiqlashtirib kelmoqda. Umuman olganda, xalqaro reyting va indekslarni yurituvchi tashkilotlar tadbirkorlar va aholi o’rtasida o’tkazilgan so’rovnomalar natijalariga, nodavlat notijorat tashkilotlar ma’lumotlariga hamda milliy va xorijiy ekspertlar xulosalariga tayanadi. Bu esa, o’z navbatida, respublika miqyosida iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy sohadagi islohotlar va ularning natijalaridan mahalliy aholi va tadbirkorlar qay darajada xabardor ekanini ko’rsatib beradi. Hozirgi kunda mamlakatimiz qaysi reyting va indekslarda quyi pog’onalarda qolmoqda va buning asosiy sabablari nimalardan iborat? Asosan, siyosiy-huquqiy reyting va indekslarda mamlakatimiz o’rinlari nisbatan quyi pog’onalarda. Masalan, So’z erkinligi va hisobdorlik indeksida 191- o’rinda, Normativ sifat indeksida 184-o’rinda, Korrupsiyani nazorat qilish indeksida 183-o’rinda, Qonun ustuvorligi indeksida 182-o’rinda, Jahon matbuot erkinligi indeksida 156-o’rinda turibmiz. Albatta, so’nggi 3-4 yil mobaynida ushbu sohalarni tartibga soluvchi ko’plab qonun hujjatlari qabul qilindi, turli institusional o’zgarishlar ro’y berdi. Xususan, mamlakatimizda so’z erkinligi hamda ommaviy axborot vositalarining cheklov va to’siqlarsiz faoliyat yuritishi uchun zarur sharoitlar yaratildi. Ommaviy axborot vositalari uchun media bozorida keng sharoit yaratish va ularni yanada rivojlantirish hamda jurnalist va blogerlarni qo’llab-quvvatlash maqsadida Milliy mass-mediani qo’llab-quvvatlash va rivojlantirish jamoat fondi tashkil etildi. Korrupsiyaga qarshi kurashish sohadagi munosabatlarni tartibga solish maqsadida “Korrupsiyaga qarshi kurashish to’g’risida”gi qonun qabul qilindi. Bu boradagi davlat dasturlarining ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini tashkil etish, turli organlar va tashkilotlarning faoliyatini muvofiqlashtirish, jamiyatda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish maqsadida Korrupsiyaga qarshi kurashish milliy kengashi tashkil etildi. Korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashish sohasida davlat siyosatini yurituvchi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tuzildi. Qator sohalardagi o’zgarishlar bilan bog’liq qonunchilikning jadal rivojlanishi ayrim hollarda amaldagi qonun hujjatlariga zid bo’lgan ko’plab normalarning vujudga kelishiga sabab bo’ldi. Shuning uchun ham qonunchilikni tubdan qayta ko’rib chiqish, uni tizimlashtirish, normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qilish jarayonlari sifatini oshirish, ijrosi monitoringini takomillashtirish maqsadida Norma ijodkorligi faoliyatini takomillashtirish konsepsiyasi ishlab chiqildi. Biroq shuncha ishlarga qaramay, indekslardagi ko’rsatkichlar bu borada hali kamchiliklarimiz borligini ko’rsatib turibdi. Shu bois, qator muhim vazifalarni belgilab olganmiz. Eng avvalo, O’zbekiston Respublikasining korrupsiyaga qarshi kurashish bo’yicha uzoq muddatli strategiyasini ishlab chiqishimiz zarur bo’ladi. Shuningdek, davlat organlarida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni majburiy baholash tartibini belgilash va davlat boshqaruvi sohasida korrupsiyaning oldini olish bo’yicha reytingini shakllantirishni yo’lga qo’ymoqchimiz. Shu bilan birga, mamlakatimizning Korrupsiyaga qarshi davlatlar guruhi (GREKO) xalqaro tashkilotiga a’zo bo’lishi va bu tashkilotning korrupsiyaga qarshi tegishli konvensiyalari talablarini milliy qonunchiligimizga implementatsiya qilish masalasini ham o’rganib chiqishimiz lozim. Ommaviy axborot vositalari, fikrlar xilma-xilligi va so’z erkinligini ta’minlashning tashkiliy-huquqiy asoslarini yanada mustahkamlashimiz zarur. Ayniqsa, jurnalistning qonuniy professional faoliyatiga to’sqinlik qilishga oid huquqbuzarliklarga nisbatan javobgarlikni belgilashimiz kerak. Respublikaning siyosiy-huquqiy reyting va indekslarda quyi pog’onalardan joy olganligining sabablaridan yana biri mazkur reyting va indekslar, asosan, jamoatchilik fikri va xalqaro ekspertlar xulosasi asosida shakllantirilishidadir. Qolaversa, indeks yurituvchi tashkilotlar so’rovnomalari faqatgina mustaqil fuqarolik jamiyati institutlari (nodavlat notijorat tashkilotlar) bilan hamkorlikda o’tkazilishini inobatga olib, respublika miqyosida bunday tashkilotlar kamligi hamda ular tomonidan tadqiqot ishlarini amalga oshirish salohiyati cheklanganligi kabi omillar ham bunga sabab bo’lishi mumkin. Shu o’rinda alohida qayd etishimiz zarur, har bir davlat organi, ayniqsa, respublika darajasidagi vazirlik, idora, tashkilotlar huzurida nodavlat notijorat tashkilotlar vakillaridan iborat jamoatchilik kengashlari tuzilib, ular bilan yaqin hamkorlik o’rnatilsa, maqsadga muvofiq bo’lar edi. Yaqinda BMTning “Raqamli hukumatni barqaror rivojlanishi yo’lidagi o’n yillik harakat” nomli hisoboti e’lon qilindi. 2020-yil uchun dunyoda elektron hukumat rivojlanishi natijalari taqdim qilingan ushbu reytingda O’zbekiston 6 ta pog’onaga tushib, 87-o’rinni egalladi. Nima deb o’ylaysiz, nima sababdan mamlakatimiz avvalgi o’rnini yo’qotdi? Albatta, O’zbekiston umumiy reytingda 6 ta pog’onaga pasaydi. Lekin reytingni shakllantiruvchi komponentlar bo’yicha birmuncha o’sish kuzatilgan. Masalan, ushbu reytingning “Inson kapitali”, “Elektron ishtirok” va “Telekommunikasiya infratuzilmasi” indekslari bo’yicha ko’rsatkichlar 0,01 dan 0,14 punktgacha oshgan. “Elektron ishtirok” indeksi bo’yicha respublikamiz o’zining ko’rsatkichini 0,80 punktgacha oshirib, umumiy reytingdagi o’rnini 13 pog’onaga ko’tardi va 46- o’rinni egallab, elektron ishtirok indeksining juda yuqori rivojlanish darajasiga ega mamlakatlar ro’yxatiga kirdi. Vaholanki, 2018-yilda ushbu indeks bo’yicha mamlakatimiz 59-o’rinda edi. Bundan tashqari, O’zbekistonga ochiq ma’lumotlar bo’yicha eng yuqori ball berildi. Albatta, “Elektron hukumatni rivojlantirish” reytingidagi o’rnimiz pasayishiga ayrim omillar ta’sir qildi. Eng avvalo, ta’kidlash joizki, 2018-yildan joriy yilning aprel oyiga qadar respublikamizda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va “Elektron hukumat” tizimini joriy etishda yagona muvofiqlashtiruvchi organ mavjud bo’lmagan. Natijada reytingni oshirish bo’yicha aniq belgilangan chora- tadbirlar rejasi qabul qilinmagan va tegishli ishlar yetarli darajada tashkil etilmagan. Hozir Axborot texnologiyalari va kommunikasiyalarini rivojlantirish vazirligi ushbu ishga mas’ul etib belgilangan. Shuningdek, milliy elektron xizmatlar portali hamda ta’lim, mehnat, ijtimoiy xizmatlar, sog’liqni saqlash, moliya va atrof-muhit sohalaridagi tegishli vazirlik va idoralarning veb-saytlari ham talabga to’liq javob beradi, deb ayta olmaymiz. Ushbu saytlar reytingning “Elektron xizmatlar” komponentida 148 ta jihat bo’yicha baholab boriladi. Milliy onlayn xizmatlar portali va rasmiy veb- saytlarning mobil qurilmalardan foydalanish uchun moslashgan shakllari yetarli darajada joriy etilmagan. Shuningdek, tranzaksiya xizmatlari darajasining pastligi, davlat bojlari, turli yig’imlar va jarimalarni to’liq elektron tarzda to’lash ham oxiriga yetmaganligi reytingdagi o’rnimizga salbiy ta’sirini ko’rsatmoqda. Reytingning “Inson kapitali” komponenti bo’yicha ham ishlashimiz kerak bo’lgan ayrim kamchiliklar bor. Masalan, masofaviy o’qitish imkoniyatlaridan to’liq foydalanilmayotgani, oliy ma’lumotga ega aholi qatlami bo’yicha aniq ma’lumotlar yetarli emasligi reytingdagi o’rnimizga ta’sir qilmoqda. Mobil aloqa abonentlari, internet foydalanuvchilari ulushini begilaydigan “Telekommunikasiya infratuzilmasi” komponentida esa respublikaning uzoq hududlariga yuqori tezlikdagi simli internet tarmog’i yetib bormaganligi ham reytingdagi o’rnimizga o’z ta’sirini o’tkazmoqda. Bu kamchiliklarni to’g’rilash bo’yicha ustuvor vazifalarni belgilab olganmiz. Umid qilamizki, navbatdagi hisobotlarda ushbu yo’nalishda mamlakatimiz o’rni yanada yaxshilanishiga erishiladi. Koronavirus pandemiyasi ko’p islohotlarimizga salbiy ta’sir qildi. Iqtisod deysizmi, sanoatmi, ta’lim va boshqa sohalar qiyin raqobat muhitida qoldi. Nima deb o’ylaysiz, bu holat reyting va indekslarda qanday baholanadi? Darhaqiqat, bugungi kunda koronavirus pandemiyasi global miqyosda butun insoniyatga xavf solayotganiga, barcha sohalarda turli qiyinchiliklarni keltirib chiqarayotganiga barchamiz guvoh bo’lib turibmiz. Pandemiya sharoitida, albatta, birinchi zarba iqtisodiyotga tushadi, rejalashtirilgan ko’plab islohotlar ijrosi ortga suriladi, asosiy e’tibor sog’liqni saqlash tizimini qo’llab-quvvatlash, aholini ijtimoiy himoya qilish, uning turmush darajasini yaxshilashga qaratiladi. Xalqaro reyting agentliklari indekslarni hisoblab chiqishda yoki reytinglarni tuzishda, asosan, mamlakatning turli statistik ko’rsatkichlariga tayanadi. Tan olish lozim, pandemiya sababli statistik ko’rsatkichlarning yaxshi tomonga o’zgarishiga nisbatan ularning yomonlashish ehtimoli yuqoriroq. Shu sababli keyingi yillarda xalqaro reyting va indekslardagi o’rnimizning joriy holatida saqlab qolinishi yoki pastlashishi ehtimolini nazardan qochirib bo’lmaydi. Biroq unutmaslik kerakki, pandemiya bitta yoki bir nechta davlatda emas, balki butun dunyo mamlakatlariga bevosita salbiy ta’sirini o’tkazmoqda. Shu bois, balki boshqa davlatlarning ham reytinglardagi o’rni pastlashishi sabab mamlakatimizning o’rni tom ma’noda ko’tarilishi yoki joriy holatda saqlanib qolishi ham ehtimoldan xoli emas. Har qanday vaziyatda ham xalqimizning azaliy qadriyatlaridan kelib chiqib hamisha yaxshi niyat qilish, ertangi kunga umid bilan boqish tuyg’usi dilimizda yashamoqda. Ishonchimiz komilki, barchamiz, butun xalqimiz bir jon, bir tan bo’lib bahamjihatlikda harakat qilsak, bu sinovlarni albatta yengamiz. Pandemiyadan taraqqiyotimizning ertangi yo’nalishlarini belgilaydigan yangi xulosalar, yangi g’oyalar, yangi kuch bilan chiqib, rivojlanish yo’lini izchil davom ettiramiz.

O‘zbekiston respublikasining xalqaro reyting va indekslardagi o‘rni va nufuzini ortib borishi

Купить