O‘zbekiston va jahon hamjamiyati - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	55.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekiston va jahon hamjamiyati

Купить

O‘zbekiston va jahon hamjamiyati.
Reja:
1. O‘zbekistonning tinchliksevar tashqi siyosati va uning jahon
hamjamiyati tomonidan tan olinishi. O‘zbekistonning xalqaro
tashkilotlar va xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy-siyosiy
aloqalarining yo‘lga qo‘yilishi.
2. O‘zbekistonning geosiyosiy va geoiqtisodiy o‘rni. O‘zbekistonning
mintaqada tinchlik va barqarorlikni ta’minlash borasidagi olib
borgan siyosati. Markaziy Osiyoda xavfsizlik masalalari,
terrorizm, giyohvandlik va odam savdosiga qarshi kurashda
O‘zbekiston Respublikasining faoliyati.

Mustaqillikning qo`lga kiritilishi tufayli O`zbekistonning xalqaro maydondagi
siyosati tarixida ham mutlaqo yangi davr boshlandi. O`zbekiston mustaqil davlat
sifatida jahon jamiyatida o`zigamunosib o`rinni yegallashga intilmoqda. Bu
jarayonni idrok qilish uchun, avvalo, XXI asr bo`sag‘asida dunyoda qanday
o`zgarishlar sodir bo`lganini, dunyoning qiyofasi qanday yekanligini bilish zarur.
Darhaqiqat, XXI asr bo`sag‘asida jahon taraqqiyotining mazmuni tubdan o`zgardi.
Ilgari mafko`raviy jihatdan bir-biriga zid, sobiq SSSR va AQSh yetakchiligida
sotsialistik va kapitalistik tuzum, ikki harbiy-siyosiy blok (ya’ni NATO va
Varshava shartnomasi) mavjud bo`lib, dunyo xavfsizligi ular orasidagi o`zaro
muholiflik muvozanatiga asoslangan yedi. Sobiq SSSRning parchalanishi,
sotsialistik tuzumning xalokatga uchrashi, Varshava shartnomasining tarqalib
ketishi, yangi mustaqil davlatlarni paydo bo`lishi natijasida yangi g‘oyat
murakkab va qaltis bir davr keldi.
Dunyoning qaltis, taxlikali yekanligini Birinchi Prezident I.Karimovning
“O`zbekiston XXI asr bo`sag‘asida: xavfsizlikka taxdid, barqarorlik shartlari va
taraqqiyot kafolatlari” asarida tahlil qilib berilgan. Dunyoning taxlikali
yekanligidan dalolat beruvchi qo`yidagi omillar mavjud: Birinchidan, davlatlararo
munosabatlar tizimida muvozanat bo`zildi. Dunyoda siyosiy, iqtisodiy bo`linish
ro`y berdi. Ilgari kuchlar markazi ikki joyda bo`lsa (SSSR va AQSh), yendi
ko`pqutbli bo`lib qoldi va nazorat qilish qiyinlashdi. Ikkinchidan, rivojlangan va
rivojlanayotgan davlatlar o`rtasida ijtimoiy-iqtisodiy notekislik va ziddiyatlar
o`sdi. Uchinchidan, ko`pgina davlatlarda ijtimoiy osoyishtalikka qarshi xavf-
xatarlar o`sib borayapti. Mulkiy tafovut kuchaydi, ishsizlik, qashshoqlik avj
olmoqda. To`rtinchidan, bir qator mintaqalarda, Hatto bir mamlakat fuqarolari
o`rtasida milliy-yetnik va diniy nizolar kelib chiqib, mojarolarga, qonli urushlarga
aylanmoqda. Jumladan, O`zbekiston xavfsizligiga ham Afg‘oniston va
Tojikistondagi mojarolar tahdid solmoqda. Beshinchidan, umumiy, mintaqaviy va
milliy xavfsizlikka diniy yekstremizm va fundamentalizm ham tahdid qilmoqda.
Oltinchidan, ayrim davlatlardagi muayyan siyosiy kuchlar tomonidan
yuritilayotgan buyuk davlatchilik shovinizmi va agressiv millatchilik siyosati ham

mavjud. Yettinchidan, yalpi yadro urushi xavfi kamaygan bo`lsa-da, yekologik
tanglik, biogenetik bo`zilishlar xavfi saqlanib qoldi. O`zbekistonning jahon
hamjamiyatida munosib o`rinni yegallashida, uning geopolitik shart-sharoitlari
qanday degan savol tugiladi.
O`zbekiston geografik-siyosiy jihatdan ancha murakkab va shu bilan birga
qulay ahvolda. Bu, birinchidan, respublikamiz Markaziy Osiyo mintaqasining
transport, yenergetika va suv tizimlari markazida joylashgan. Ikkinchidan, aholi
soni, ilmiy-texnikaviy va boshqa jihatlar bo`yicha qo`shnilaridan ma’lum darajada
ustunligi bor. Uchinchidan, qulay tabiiy-iqlim sharoitlariga, boy mineral xom
ashyo resurslariga yega. To`rtinchidan, respublika nafaqat o`zini-o`zi
ta’minlaydigan, balki chetga chiqarishga neft, gaz, rangli metall va iqtisodiyotning
boshqa asosiy tarmoqlariga yega. Beshinchidan, O`zbekistonning jahonga mashhur
boy ma’naviy merosi bor, shu tufayli insoniyat sivilizatsiyasida salmoqli o`rin
yegallab, nafaqat mintaqada, balki dunyoning ma’naviy va siyosiy jarayonlariga
ta’sir o`tkazib kelgan.
S’Hu bilan birga, geopolitik jihatdan O`zbekistonga qiyinchiliklarni
tug‘diruvchi omillar ham mavjud. Bu, birinchidan, O`zbekiston geografik-strategik
jihatidan qaraganda Markaziy Osiyoda suv resurslari tanqisligi, Orol yekologiyasi
ta’siri kuchayganligidir. Ikkinchidan, bu mintaqada xavfsizlik tizimi yo`lga
qo`yilmagan. Uchinchidan, musulmon dunyosidagi ba’zi kuchli davlatlarning bir-
biriga mos kelmaydigan mafaatlari bizning mintaqamizda ham sodir bo`lishi
yehtimoldan holi yemas. Bizning davlatimiz mintaqada xavf-xatarning bugungi
kundagi ikki uchog‘i - Afg‘oniston va Tojikiston bilan chegaradosh. To`rtinchidan,
mintaqada kommunikatsiyalar nomaqbul ravishda shakllantirilgani, uning
tarmoqlari talabga javob bermasligi. Ayniqsa, O`zbekistonni bevosita dengizga
chiqa olmasligi, uning iqtisodiy aloqalarini chegaralaydi. O`zbekistonning
geopolitik imkoniyatlarini inobatga olib, davlat rahbariyati milliy
manfaatlarimizga mos keladigan puxta tashqi siyosat olib bormoqda.
O`zbekistonning mustaqil davlat sifatida tashqi siyosatining asosiy
tamoyillari quyidagilardan iborat: 1) mafko`raviy qarashlardan qat’iynazar

hamkorlik uchun ochiqlik, umuminsoniy qadriyatlarga, tinchlik va xavfsizlikni
saqlashga sodiqlik; 2)davlatlarning suveren tengligi va chegaralar daxlsizligini
hurmat qilish; 3)boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik; 4) nizolarni
tinch yo`l bilan xal yetish; 5) kuch ishlatmaslik va kuch bilan tahdid qilmaslik; 6)
inson huquqlarini va yerkinliklarini hurmatlash; 7) ichki milliy qonunlar va
huquqiy normalardan xalqaro huquqning umum ye’tirof yetilgan qoidalar va
normalari ustuvorligi; 8) tajovo`zkor harbiy bloklar va uyushmalarga kirmaslik;
9)davlatning, xalqning oliy manfaatlari, farovonligi va xavfsizligini ta’minlash
maqsadida ittifoqlar to`zish, hamdustliklarga kirish va ulardan ajralib chiqish; 10)
davlatlararo aloqalarda teng huquqlik va o`zaro manfaatdorlik, davlat milliy
manfaatlarining ustunligi; 11) tashqi aloqalarni ham ikki tomonlama, ham
ko`ptomonlama kelishuvlar asosida rivojlantirish.
Ushbu tamoyillar asosida olib borilayotgan tashqisiyosat natijasida
O`zbekistonning xalqaro munosabatlari tobora kuchayib, uning jahon siyosati
maydonidagi o`rni va mavqei mustahkamlanib borayapti. Hozir O`zbekistonni 165
davlat tan olgan, dunyodagi 120 dan ortiq mamlakat bilan rasmiy diplomatiya
munosabatlari o`rnatilgan. O`zbekistonda 88 ta chet davlat yelchixonasi va
vakolatxonalari ro`yxatdan o`tgan, 24ta hukumatlararo tashkilot va 13 ta
nohukumat tashkilotlar faoliyat ko`rsatmoqda.
2. O`zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligini qo`lgakiritgan dastlabki
kunlaridanoq jahon hamjamiyatiga qo`shildi, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik
qilmoqda. 1992 yil 2 martda O`zbekiston yeng nufuzli xalqaro tashkilot Birlashgan
Millatlar Tashkiloti (BMT)ga qabul qilindi. 1993 yil fevralida Toshkentda
BMTning vakolatxonasi ochilib, ish boshladi. Mamlakatimiz Birinchi Prezidenti
BMT sessiyalarida xalqaro hayotning muhim masalalarini tinch vositalar bilan hal
qilish muammolarini ko`tarib chiqishi va bu borada O`zbekiston Respublikasi va
BMT hamkorligida qator tadbirlarning o`tkazilishi mamlakatimizning jahon
maydonida ta’sir doirasining kengayib borayotganidan guvohlik beradi.
O`zbekistonda BMTning taraqqiyot dasturi, qochqinlar ishi bo`yicha oliy
komissari boshqarmasi, Jahon banki, Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon oziq-

ovqat jamg‘armasi, Afg‘onistonga insonparvarlik yordami ko`rsatish ishini
muvofiqlashtirish vakolatxonasi, giyoxvand moddalarni nazorat qilish bo`yicha
dasturi, sanoatni rivojlantirish bo`yicha dasturi, bolalar jamg‘armasi vakolatxonasi
faoliyat ko`rsatayapti. BMTning O`zbekistondagi vakolatxonasi bilan hamkorlikda
respublikada xalqaro tadbirlar o`tkazilib turibdi. Jumladan, 1995 yil 15-16 sentyabr
kunlari BMT rahnamoligida Toshkentda Markaziy Osiyoda xavfsizlik va
hamkorlik masalalariga bag‘ishlangan xalqaro seminar bo`lib o`tdi. Unda ishtirok
yetgan 31 davlat va 6 xalqaro tashkilotlar vakillari mintaqa xavfsizligi,
majorolarning oldini olishning ishonchli tizimini barpo yetish masalalari yuzasidan
fikr almashdilar. O`zbekistonning BMT bilan hamkorligining yorqin sahifalaridan
yana biri Markaziy Osiyo mintaqasini yadro qurolidan holi zonaga aylantirish
masalasida ifodasini topdi. O`zbekiston Birinchi Prezidenti BMT Bosh
Assambleyasining 48 sessiyasida ushbu tashabbus bilan chiqqan yedi. Markaziy
Osiyo davlatlari rahbarlarining 1997 yil fevralida Alma-Atada bo`lgan
uchrashuvida mintaqani yadro qurolidan holi zonaga aylantirishga ahdlashildi va
ifodasini qabul qilingan Deklaratsiyada topdi. 1997 yil sentyabr oyida Toshkentda
“Markaziy Osiyo - yadro qurolidan holi zona” mavzusida xalqaro konferensiya
bo`lib, unda 56 davlat va 16 xalqaro tashkilotlar vakillari ishtirok yetdilar.
Markaziy Osiyo mamlakatlari tashqi ishlar vazirliklarining Bayonoti imzolandi.
O`zbekistonning jahon hamjamiyati bilan itegratsiyalashuvi, BMT doirasidagi
ixtisoslashgan tashkilotlar bilan hamkorligi muhim ahamiyatga yega. BMTning
xomiyligida ta’lim, fan va madaniyat bilan shug‘ullanuvchi xalqaro tashkilot-
YuNESKOga O`zbekiston 1993 yil 29 Oktyabrda a’zo bo`ldi 1994 yil dekabrda
respublikamizda YuNESKO ishlari bo`yicha o`z.R. milliy komissiyasi tashkil
yetildi. YuNESKO Markaziy Osiyo taraqqiyotini o`rganish, tiklash va
ommalashtirishga ahamiyat berilmoqda. Shu bois, uning qaroriga binoan
Samarqandda Markaziy Osiyoni tadqiq qilish xalqaro instituti tashkil yetildi.
YuNESKO raxnamoligida Samarqand, Buxoro, Xivaning me’moriy majmualarini
qayta ta’mirlash ishlari ham olib borilmoqda. Xiva va Buxoro YuNESKO ning
jahon madaniy qadriyatlar ro`yxatiga kiritildi. YuNeSKO qarori bilan Mirzo

Ulug‘bek (1994), Amir Temur (1996) bobokalonlarimizning tavalludlari, Buxoro
va Xiva shaharlarining 2500 yilligi (1997) xalqaro miqyosida nishonlandi.
Undan tashqari O`zbekiston
Jahon pochta ittifoqi-, Jahon Sog‘likni
saqlash tashkiloti, Osiyo va Tinch
Okean xavzasi bo`yicha iqtisodiy va
ijtimoiy xay’at, Xalqaro Mehnat tashkiloti, Yelektr aloqasi bo`yicha xalqaro
ittifoq, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (EKO), Shimoliy Atlantika hamkorlik
kengashi, Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (EXXT), Yevropa tiklanish
va taraqqiyot banki, qo`shilmaslik harakati, Bojxonalar hamkoriligi kengashi,
Jahon intellektual mulk tashkiloti, Xalqaro olimpiya qo`mitasi va boshqa
tashkilotlarning a’zosi bo`ldi Toshkentda Jahon banki, Tinchlik korpusi, Qizil
Xoch Xalqaro qo`mitasi, Konrad Adenauer jamg‘armasi, Xalqaro valyuta
jamg‘armasi va boshqa xalqaro tashkilotlarning vakolatxonalari ishlab turibdi.
O`zbekiston 1992 yilning 30 yanvarda Yevropa Xavfsizlik va hamkorlik
tashkilotiga a’zo bo`ldi Shundan buyon u ana shu nufuzli xalqaro tashkilot ishlari
jarayoniga faol qatnashib kelmoqda. Jumladan, YeXXT Toshkentda va Urganchda
atrof-muhitni qayta sog‘lomlashtirish bo`yicha seminarlar o`tkazdi. Orol
muammosini xal qilishda ko`maklashmoqda. Shuningdek, Toshkentda
YeXXTning aloqalar bo`yicha mintaqaviy byurosi ochildi.
O`zbekistonning tashabbusi bilan 1996 yilning sentyabr oyida Toshkentda
YeXXT Demokratik muassasalar va inson huquqlari bo`yicha Byurosi
(DICHXB)ning “Inson huquq lari bo`yicha milliy muassasalar” mavzusida xalqaro
seminar kengashi bo`lib o`tdi. Seminar kengashda Markaziy va Sharqiy
Yevropada Ombudsman instituti, inson huquq lari bo`yicha milliy muassasalar
faoliyatini rivojlantirish, qonunchilik tizimini takomillashtirish kabi masalalar
ko`rib chiqildi. 1996 yil iyul oyida Florensiya shahrida Yevropa Ittifoqi- bilan
O`zbekiston o`rtasida sherikchilik va hamkorlik to`g‘risida Bitim imzolandi. 1999
yil may oyida Fransiya Milliy Kengashi - parlamentining qo`yi palatasi bu Bitimni
qo`rib chiqdi va qabul qildi Shunday qilib, O`zbekiston bilan Yevropa Ittifoqi - 1991 yil 7 sentyabr O‘zbekiston
Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom
Karimovning Farmoniga binoan O‘zbekiston
Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy
banki tashkil etildi.

o`rtasida sherikchilik va hamkorlik bobidagi bitimni Yevropa Ittifoqiga a’zo
bo`lgan 15 mamlakatning yeng so`ngi si bo`lib qabul qildi. MDXga kirgan
mamlakatlar orasida bunday sharafga faqat bizning mamlakat va Rossiya
muyassar bo`lgan. 1993 yil O`zbekiston azon qatlamini muhofaza qilish bo`yicha
Vena Konvensiyasi, azon qatlamini kamaytiradigan moddalar haqidagi Monreal
Protokoli, atrof-muhitga ta’sir yetuvchi vositalarni harbiy yoki boshqa dushmanlik
maqsadida qo`llashni ta’qiqlovchi konvensiyaga, yadro qurolini tarqatmaslik
haqidagi shartnomaga qo`shildi. 1995 yil iyul oyida O`zbekiston NATOning
“Tinchlik yo`lidahamkorlik” dasturiga qo`shilgandan so`ng bu tashkilot bilan
munosabatlari samarali olib borilmoqda. Bu dastur asosida 1995 yilda AQShda
1997 yilda Qozog‘iston va O`zbekistonda o`tkazilgan harbiy mashklarida
O`zbekiston harbiy qismlarining ishtiroki zobit va askarlarining harbiy-texnik
tayyorgarligini yanada ko`tarishga xizmat qildi
Xulosa qilib aytganda, O`zbekiston mustaqillik yillarida qisqa vaqt ichida
jahonning nufuzli tashkilotlari bilan hamkorlik qilib, xalqaro miqyosida obrui
tobora oshmoqda.
O`zbekistonning faol tashqi siyosatining yana bir ustuvor yo`nalishlardan biri
MDX davlatlari bilan ikki va ko`ptomonlama hamkorligidir. 21 dekabr 1991 yil
Almatida 11 ta sobiq ittifodosh respublikalar Mustaqil Davlatlar Hamdustligi
to`zish haqidagi shartnomaga imzo chekdilar. Shu tariqa MDX degan ixtiyoriy
iqtisodiy uyushma yuzaga keldi. Unga kiruvchi har bir davlat xalqaro huquqning
mustaqil va teng huquqli sub’ektidir. MDXning yuqori Oliy organi - “Davlat
boshliqlari kengashi”, “Hukumat boshliqlari Kengashi”, “Iqtisodiy Kengash”,
“Mudofaa vazirlari Kengashi” hisoblanadi. Ijroiya organi - “Muvofiqlashtiruvchi
qo`mita” deyiladi. MDX tashkil yetilgandan buyon unga a’zo bo`lgan davlat
boshliqlarining 20 dan ortiq kengashi bo`lib o`tdi va MDX doirasida 1300 dan
ortiq qaror va hujjatlar qabul qilindi. Hamdustlik mamlakatlari yangi sharoitlarda
iqtisodiy, madaniy, harbiy va boshqa aloqalarni rivojlantirishga alohida ye’tibor
bermoqdalar. Jumladan, 1992 yil may oyida Toshkentdagi MDX mamlakatlari
rahbarlarining kengashida bir qator masalalar qatorida O`zbekiston tashabbusi

bilan “kollektiv xavfsizlik, tinchlikni saqlash, kollektiv kuchlarining maqomi
haqida bitim” imzolangani alohida ye’tiborga loyiq.
MDX doirasida iqtisodiy munosabatlarning rivojlantirilish katta ahamiyatga
yega. Chunki MDX davlatlari o`tish davrining qariyib har xil murakkabliklarini
boshidan kechirayotgan bir paytda, chinakam bozor munosabatlarini o`rnatishda,
avvalo, iqtisodiy aloqalarning yaxshilanishi taqozo yetiladi. Bu borada 1994 yil
Oktyabr oyida Moskvada bo`lib o`tgan MDX Davlat boshliqlarining Kengashida
muxokama qilingan masalalar ye’tiborga molik. Jumladan, unda MDX davlatlari
o`rtasida integratsiyani rivojlantirishning asosiy yo`nalishlari haqida
memorandum imzolandi va integratsiyaviy taraqqiyotning istiqbol rejalari
belgilandi. Iqtisodiy ittifoqning Davlatlararo iqtisodiy qo`mitasi (DIQ) tuzildi. DIQ
ning vazifasi iqtisodiyotni, islohotlarning borishini taxlil yetish, xo`jalik
qonunlarini bir-biriga yaqinlashtirishni ta’minlash, iqtisodiyotni rivojlantirishni
prognozlantirish, sanoat, qishloq xo`ligi va boshqa tarmoqlarni rivojlantirish
bo`yicha qo`shma dasturlar ishlab chiqish, transnatsional harakterdagi tarmoqlar
(energetika, transport, aloqa, gaz va neft quvurlari) bo`yicha tadbirlarni
muvofiqlashtirish kabi umumiy ahamiyatga molik masalalarni xal yetishdan
iboratdir.
Iqtisodiy integratsiyalashuv jarayonini jadallashtirish yo`lidao`zaro to`lov
ittifoqi-, bojxona va to`lov ittifoqini shakllantirish borasida hujjatlar qabul qilindi.
Shuni ham ta’kidlash kerakki, faqatgina 1994 yilda O`zbekiston tashqisavdo
oboroti 5 mlrd AQSh dollarni tashkil qilgan bo`lsa, shundan 3 mlrd AQSh dollari
MDX va Baltika davlatlariga to`g‘ri keldi. MDX davlatlari bilan tovar oboroti 1,8
mlrd dollarni tashkil yetdi. MDX doirasida a’zo davlatlar bilan ikki tomonlama
iqtisodiy, ilmiy, madaniy aloqalarni kuchaytirishda O`zbekiston rahbariyati
alohida ye’tibor bermoqda. Jumladan, O`zbekistonning Rossiya, Moldova,
Belarus, Gro`ziya, Ukraina, Ozorbayjon va boshqa davlatlar bilan ikki tomonlama
aloqalari yil sayin kengaymoqda.
O`zbekiston tashqi siyosatining asosiy yo`nalishlardan biri Markaziy
Osiyodagi yangi mustaqil davlatlar-Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Tojikiston va

Turkmaniston bilan o`zaro manfaatli hamkorlikni, do`stlik aloqalarini
mustahkamlashga qaratilgan . Bu, bir tomondan, mintaqa xalqlarining ming yillar
davomida bir iqtisodiy, ma’naviy-madaniy makonda yashab, tarixi, tili, dini,
madaniyati yaqinligi bilan belgilansa, ikkinchi tomondan, o`tish davri
qiyinchiliklarini yengish maqsadida an’anaviy xo`jalik aloqalarni saqlab qolish va
mustahkamlash zarurligi, yagona yenergetika, transport, irrigatsiya,
telekommunikatsiya tarmoqlari, suv va gaz ta’minoti tizimidan birgalikda
foydalanishdan kelib chiqadi.
Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining muntazam bo`lib qolgan
uchrashuvlari ular o`rtasidagi hamkorlikni tabora yaxshilamoqda. Jumladan, 1994
yil yanvarda O`zbekiston va Qozog‘iston o`rtasidagi kelishuv Markaziy Osiyodagi
ikki davlat o`rtasida iqtisodiy hamkorlikning rivojlanishiga asos yaratdi.
Keyinchalik, ya’ni 1994 yil aprel’ oyida bu yagona iqtisodiy hamkorlikka
Qirg‘iziston Respublikasi a’zo bo`ldi O`zbekiston, Qozog‘iston va Qirg‘iziston
davlatlari o`rtasida 1994-2000 yillarga mo`ljallangan iqtisodiy makon to`zish
uchun Cho`lpon - Otadagi kelishuvi (1994, 30 aprel) asosida qabul qilingan
yellikdan ortiq hujjat qonuniy kuchga kirdi. 1994 yil iyulda Almaati shahrida uch
davlat o`rtasida Markaziy Osiyo hamkorlik va taraqqiyot bankini ta’sis yetish
to`g‘risidagi bitim ham imzolandi.
Markaziy Osiyo davlatlari Orol dengizini saqlab qolish, mintaqadagi
yekologik vaziyatni barqarorlashtirish yo`lidakuchlarni birlashtirish, hamkorlikda
faoliyat ko`rsatishga ye’tibor bermoqdalar. Jumladan, Markaziy Osiyo davlatlari
rahbarlari 1993 yil martda Qizil Urdada, 1994 yil yanvarda Nukusda, 1995 yil
martda Doshxovo`zda, 1995 yil sentyabrda Nukusda Orol dengizi muammosiga
bag‘ishlangan uchrashuvlar o`tkazdilar va bu borada amaliy ishlar olib
bormoqdalar. Orol dengizini qutkarish halqaro jamg‘armalari ta’sis yetildi.
1998 yil martda Toshkentda O`zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston
o`rtasidagi davlatlararo kengashda yagona iqtisodiy makon to`g‘risidagi.
Shartnomaga Tojikistonning qo`shilishi to`g‘risida protokol imzolandi. Markaziy
Osiyo iqtisodiyoti uchun BMTning maxsus dasturi (SPeKA) to`g‘risidagi Toshkent

Deklaratsiyasi imzolandi.
O`zbekiston Birinchi Prezidenti I. Karimov azaliy qardosh xalqlarning
do`stlik aloqalarini yangi sharoitda mustahkamlash maqsadida “Turkiston-umumiy
uyimiz” degan g‘oyani ilgari surdi. Mintaqa ziyolilari, jamoatchilik vakillari bu
g‘oyani qo`llab-quvvatladilar va natijada “Turkiston-umumiy uyimiz” deb nom
olgan jamoatchilik harakati tashkil topdi. Tashkiliy jihatdan bu harakat 1995 yil 21
noyabrda Toshkentda bo`lib o`tgan “Qardosh xalqlar uchrashuvi”da yuzaga keldi.
“Turkiston-umumiy uyimiz” harakatini Qirg‘izistonlik ko`zga ko`ringan jamoat
arbobi, mashhur yozuvchi Ch.Aytmatov (prezident ) va taniqli o`zbek yozuvchisi
O. Yoqubov (vitse-prezident) boshqarib bormoqdalar.
1994 yil 1 sentyabrda GFR poytaxti Bonnda O‘zbekiston
Respublikasining yevropada birinchi yelchixonasi ochildi. Hozirgi paytda
yelchixona Germaniyaning yangi poytaxti Berlin shahrida faoliyat
yuritmoqda. «Toshkent – Frankfurt» havo yo‘li ochildi, O‘zbekistonda «Doyche-
bank»ning bo‘limi faoliyat ko‘rsatmoqda.
Germaniyaning «Geydelber» firmasi O‘zbekistonda nashriyot – matbaa
sohasida hamkorlik qilayotgan yirik kompaniyadir. «Geydelber» firmasi asbob –
uskunalari bilan Yangiyo‘l kitob fabrikasi, Toshkent va Nukus poligrafiya
kombinatlari, Samarqanddagi «Tong» nashriyoti qayta jihozlandi.
O‘zbekistondagi «Rastr» va «Groteks» nashriyotlari «Geydelber» firmasi
texnologiyasi asosida ishlamoqda. Natijada maktablar uchun darslik, o‘quv
qo‘llanmalari va boshqa turdagi nashriyot mahsulotlari ishlab chiqarish ancha
yaxshilandi. 2001 yilda O‘zbekiston – Germaniya – Rossiya hamkorligidagi
«Namangan qog‘oz» qo‘shma korxonasi qurilib ishga tushirildi. O‘zbekiston
Birinchi Prezidenti I.A. Karimovning 2001 yil 2 – 5 aprel kunlari Germaniya
Federativ Respublikasiga, Germaniya Federal kansleri Gerxard Shrederning 2002
yil 9 – 10 may kunlari O‘zbekistonga qilgan rasmiy safarlari O‘zbekiston –
Germaniya o‘rtasidagi o‘zaro manfaatli hamkorlikni yangi bosqichga ko‘tardi.
Respublikamiz mustaqillikka yerishganligi tufayli tashqi iqtisodiy aloqalar
faoliyati isloh, qilinmoqda, yaqin xorij bilan bo`lgani kabi uzoq xorijiy

mamlakatlar bilan ham savdo-iqtisodiy aloqalar kengaymoqda. Bu borada xalqaro
moliyaviy, iqtisodiy tashkilotlar - XVF, Jahonbanki, Xalqaro moliya
korporatsiyasi, xalqaro savdo markazi (YuNeKTAD), tariflar va savdo bosh bitimi
(GATT) va boshqalar bilan hamkorlik qilinmoqda. O`zbekistonning tashqi
iqtisodiy aloqalarini kengaytirish borasida bir qator qonunlar qabul qilindi.
Jumladan “Tashqi iqtisodiy faoliyat to`g‘risida”, “ Chet yel investitsiyalari va
xorijiy sarmoyadorlar faoliyatining kafolatlari to`g‘risida” va boshqalar. Bundan
tashqari xorijiy sarmoyalar ishtirokida qo`shma korxonalar tashkil yetish, tashqi
iqtisodiy faoliyat qatnashchilarini ro`yxatdan o`tkazish va chetga chiqariladigan
mahsulot uchun ruxsatnoma (litsenziya) berish tartibi ancha soddalashtirildi.
O`zbekistonda tashqi iqtisodiy faoliyatni rivojlantirish, chet-yel
investitsiyalarini jalb yetish uchun tashkiliy-huquqiy asoslar yaratildi. Shu bois, 80
dan ortiq mamlakat vakillari tomonidan tashkil yetilgan 3200 dan ortiq qo`shma
korxonalar samarali ishlamoqdalar. Jumladan, Janubiy Koreya bilan “DEU avto”,
Germaniya bilan “Mersedes-Bens”,“o`zsalaman”, Italiya bilan “o`zplastital”,
“o`zitalmotor”, Buyuk Britaniya bilan “BAT”, AQSh bilan “Zarafshon -
Nyumont”, AQSh, Fransiya, Turkiya va Yaponiya bilan Markaziy Osiyoda yeng
yirik Buxoro neftini qayta ishlash zavodi va boshqa qurilgan korxonalar shu
hamkorlikning samarasidir. Xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlikda O`zbekiston
jahon transport aloqa yo`llari muammolarini ham hal qilmoqda. Bu avvalo
mamlakatimizning Tejen-Seraxs-Mashxad va Pekin-Istambul o`rtasidagi
“Transosiyo” bosh temiryo`li qurilishida qatnashuvi. O`zbekiston Kaspiy dengizi
sohilidagi Oqtov bandargoxini ta’mirlashda, bevosita Xitoy va Pokiston bilan
bog‘lanishga imkon beruvchi Andijon-Ush-Irkishtom-Qashkar avtomobil yo`li
qurilishi, shuningdek Xind Okeaniga olib chiquvchi Termiz-Xirot-Karachi trassasi
kabi qurilishlarning ishtirokchisidir.
Xulosa qilib aytganda, O`zbekiston xalqaro hamkorlik va hamjihatlik
yo`llarida katta yutuqlarga yerishdi, xalqaro va mintaqaviy muammolarni hal
qilishda, umumiy va mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashda faol
qatnashayotgan nufuzli davlat darajasiga ko`tarildi.

Bugunda x orijiy mamlakatlarning vakillari bilan qo‘shma korxonalarni tashkil
qilinishi ham keng yo‘lga qo‘yilgan . Respublikada qo‘shma korxonalarning soni 4
mingga yaqinlashib bormoqda.
Avtomobilsozlik, oltin, neft` va boshqa sanoat tarmoqlari qurilishi respublika
sanoatini katta yangiliklar bilan boyitdi va takomillashtirdi. G‘alla, neft`
mustaqilligini tiklash bo‘yicha olib borilayotgan ishlar o‘z samarasini bermoqda.
Qishloqlarni sanoatlashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar ham iqtisodiy
hayotning yeng muhim yangiliklaridan biridir. Ular dehqonlarni ish bilan
ta’minlashga va turmush darajasini ko‘tarishga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Hozirda
xorijiy mamlakatlar bilan iqtisodiy aloqalar jadal sur’atlar bilan o‘sib bormoqda.
Iqtisodiy va diplomatik aloqalar yerkinlashtirilishi va huquqiy negizlar
yaratilishi orqasida O‘zbekistonning jahon bozoridagi mavqei tobora o‘smoqda.
Mamlakatimiz iqtisodiyotini tarkibiy o‘zgartirish, tarmoqlarni modernizatsiya
qilish, texnik va texnologik yangilashga doir loyihalarni amalga oshirish uchun
investitsiyalarni jalb qilish borasida bajarilayotgan ishlar alohida ye’tiborga loyiq.
2015 yilda ana shu maqsadlarga barcha moliyalashtirish manbalari hisobidan
15 milliard 800 million AQSh dollari miqdorida investitsiyalar jalb yetildi va
o‘zlashtirildi. Bu 2014 yilga nisbatan 9,5 foiz ko‘p demakdir. Jami
investitsiyalarning 3 milliard 300 million dollardan ziyodi yoki 21 foizdan ortig‘i
xorijiy investitsiyalar bo‘lib, shuning 73 foizi to‘g‘ridan-to‘g‘ri chet yel
investitsiyalaridir. Investitsiyalarning 67,1 foizi yangi ishlab chiqarish quvvatlarini
barpo yetishga yo‘naltirildi. Bu yesa 2015 yilda umumiy qiymati 7 milliard 400
million dollar bo‘lgan 158 ta yirik ishlab chiqarish ob’ekti qurilishini yakunlash va
foydalanishga topshirish imkonini berdi.
2015 yilda yalpi ichki mahsulotning o‘sish sur’atlari 7,8 foizdan iborat
bo‘lishini ta’minlash, sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini 8,2 foiz, qishloq
xo‘jaligida 6,1 foizga oshirish, chakana savdo aylanmasini 14 foiz, xizmatlar
ko‘rsatish hajmini 17,4 foizga ko‘paytirish vazifasi qo‘yilmoqda. Inflyasiya
darajasini 5,5-6,5 foiz doirasida saqlab qolish, aholining real daromadlarini 9,5

foizga, o‘rtacha ish haqi, pensiya, stipendiya va nafaqalarni, soliq imtiyozlarini
inobatga olgan holda, 15 foizga oshirish ko‘zda tutilmoqda.
Ana shu vazifalarni amalga oshirishda 2016 yilga mo‘ljallangan Investitsiya
dasturining hayotga tatbiq yetilishi o‘ta muhim o‘rin tutadi. Nega deganda, bu
dastur sanoatda, butun iqtisodiyotimizda tarkibiy o‘zgarishlarning yeng muhim
vositasi bo‘lib xizmat qiladi.
2016 yil uchun belgilangan, umumiy qiymati 5 milliard dollardan ziyod
bo‘lgan 164 ta yirik investitsiya loyihasini belgilangan muddatlarda ishga
tushirishni ta’minlash bo‘yicha zarur chora-tadbirlarni amalga oshirildi.
Mustaqillik yillarida shakllantirilgan yangy iqtisodiy tizimning mohiyati va
yo‘nalishi O‘zbekistonni xom ashyo manbai va tayyor mahsulotlar bozori bo‘lib
qolishidan tamomila holi yetishdan iboratdir.
Aytish mumkinki, tariximizda hech qachon hozirgidek tashqi aloqalar
rivojlangan yemas. Yendilikda O‘zbekistonda o‘nlab xorijiy mamlakatlarning
yelchixonalari faoliyat ko‘rsatmoqda. O‘z navbatida O‘zbekiston yelchixonalari
ham ko‘p chet yel mamlakatlarda ochildi .

Adabiyotlar ro’yxati :
1. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik –
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. Toshkent: O‘zbekiston,
2017.
2. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz. Toshkent.: O’zbekiston. 2017.
3. Karimov I.A. O‘zbekiston mustaqillikka yerishish ostonasida. –T.: O‘zbekiston,
2011.
2 . Bobobekov H. Farg‘ona fojialari kundaligi // «Fan va turmush».1990, № 4-5.
3 .Mustaqillik: Izohli ilmiy – ommabop lug‘at // R. Ro’ziev va Q. Xonazarov
umumiy tahririda. To’ldirilgan uchinchi nashri. –T.: Sharq, 1996.
4 . Salimov O., Usmonov Q., G‘aniev D. Yangi O’zbekistonning 7 zafarli yili. –T.:
Sharq, 1999. –B. 9-20, 40-46.
5 .O’zbekiston milliy yensiklopediyasi. 1, 2, 3 …12 jildlar.
6 . O’zbekistonning yangi tarixi. Ikkinchi kitob. O’zbekiston sovet
mustamlakachiligi davrida. – T.: Sharq, 2000. –B. 624-676.
7 . O’zbekiston tarixi / R. Murtazaeva umumiy tahriri ostida. –T.: Yangi asr avlodi,
2003. –B. 529-554.
8 . Jo‘raev N. O‘zbekistonning yangi tarixi. Uchinchi kitob. Mustaqil O‘zbekiston
tarixi. – To‘ldirilgan, qayta nashr. –T.: G‘afur G‘ulom, 20 13 . –B. 8-87.
9 . Usmonov Q. O‘zbekiston tarixi. –T.: I qtisod – moliya , 2006. –B. 374-400.
10. Shamsutdinov R. va boshq. Vatan tarixi. (Uchinchi kitob); R. Shamsutdinov,
Sh. Karimov – T.: Sharq, 2010. –B. 440-472.

O‘zbekiston va jahon hamjamiyati

Купить