Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 164.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekiston va jahon hamjamiyati. Yangilanayotgan O‘zbekiston milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari

Купить
O’zbekiston va jahon hamjamiyati. Yangilanayotgan O’zbekiston: milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari Reja 1. Mustaqil O’zbekistonning tashqi siyosati asoslari va jahon hamjamiyatiga qo’shilishi 2. O’zbekistonning Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi davlatlari bilan aloqalari 3. Markaziy Osiyo davlatlari o’rtasida hamkorlik aloqalari 4. O’zbekistonning Osiyo mamlakatlari bilan o’zaro manfaatli aloqalari 5. O’zbekistonning AQSh va Yevropa mamlakatlari bilan hamkorligi 6. O’zbe k iston taraqqiyotining yangi bosqichi 7. Harakatlar strategiyasi davlat boshqaruvi yangi konsepsiyasi 8. Ta’lim-tarbiyada milliy yuksalish 9. Yangi O’zbekistonda – yangi saylovlar 10. Elektron hukumat tushunchasi, vazifa va prinsiplari. E-hukumatni amalga oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari. 1 Mustaqil O’zbekistonning tashqi siyosati asoslari va jahon hamjamiyatiga qo’shilishi XXI asr bo’sag’asida jahon taraqqiyotining mazmuni o’zgardi. Ilgari dunyo ikki qutbli bo’lib, bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan kuchlar nisbati ikki joyda – SSSR va AQSh yetakchilik qilgan ikki ijtimoiy-siyosiy tuzum, ikki harbiy-siyosiy kuchlarning qo’lida edi. Dunyoning tinchligi va xavfsizlik tizimi shu ikki sistemaning, ikki blokning o’zaro muholiflik muvozanatiga asoslangan edi. Dunyoda “sovuq urush” siyosati hukmronlik qilardi. Butun dunyo yadro urushi xavfi ostida yashardi. XX asrning 90-yillariga kelib sosialistik dunyoning yetakchisi bo’lgan ulkan imperiya – SSSR parchalanib ketdi, Varshava Shartnomasi bloki tarqalib ketdi. Birgina SSSRning parchalanishi natijasida 15 ta davlat, jumladan, O’zbekiston davlati paydo bo’ldi. “Sovuq urush” siyosati barham topdi. Xalqaro vaziyatning o’zgarishi jahon taraqqiyotining holatini tubdan o’zgartirib yubordi. Endi dunyo ko’p qutbli bo’lib qoldi. Biroq dunyo hamon mo’rt, murakkab muammoli bo’lib turibdi. Dunyo tinchligiga tahdid soluvchi xavf-xatarlar, ziddiyatlar, ayniqsa, xalqaro terrorizm, diniy ekstremizm, fundamentalizm xavfi saqlanib qoldi. Bugungi kunda insoniyatning taqdiri, ijtimoiy taraqqiyot istiqbollari xalqaro munosabatlarga bog’liq bo’lib turibdi. Xalqaro maydondagi har bir siyosiy tangliq mojaro barcha mamlakatlar xalqlari manfaatiga dahldor bo’lib qoldi. Shu bois O’zbekistonning xalqaro maydonda olib borayotgan siyosatini, uning mamlakatimiz milliy manfaatlariga javob beradigan strategik ustuvor yo’nalishlarini aniq belgilab olish nihoyatda dolzarb masalalardan biriga aylandi. Shu maqsadda 2012 yil sentyabr oyida qabul qilingan “O’zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi Qonunda belgilab berilgan prinsiplar muhim voqyea bo’ldi. Bu prinsiplar quyidagilar: O’zbekistonning turli harbiy bloklardan uzoq bo’lishi; o’zining suvereniteti va hududiy yaxlitligini himoya qilish bo’yicha qat’iy pozisiyaga ega bo’lishi va o’z hududida xorijiy davlatlarning harbiy bazalarini joylashtirilishiga yo’l qo’ymaslik; ochiq, izchil va faol tashqi siyosat olib borish. O’zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini qo’lga kiritishi yosh davlatimizni jahon hamjamiyatiga qo’shilish uchun imkoniyat yaratdi. Shu bois mamlakatimiz rahbariyati istiqlolning dastlabki kunlaridan e’tiboran O’zbekistonning milliy manfaatlariga mos keladigan puxta siyosiy yo’lini belgilash, jahon hamjamiyatiga qo’shilish, xorijiy mamlakatlar bilan aloqalar o’rnatish kabi dolzarb masalalarni hal qilishga kirishdi. Istibdod davrida mamlakatimiz to’la mustaqil ravishda tashqi siyosat va diplomatik faoliyat yuritish, xorijiy davlatlar va xalqaro nufuzli tashkilotlar bilan aloqalarni o’rnatish kabi huquqlardan mahrum etilgan edi. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov o’zining “O’zbekistonning o’z istiqlol va taraqqiyot yo’li” va boshqa asarlarida mustaqil tashqi siyosat yuritish qoidalarini nazariy va amaliy jihatdan asoslab berdi. O’zbekiston Respublikasi Konstitusiyasining 17-moddasida Respublika mustaqil tashqi siyosiy faoliyatining huquqiy asoslari, prinsiplari, maqsad va vazifalari o’zining qonuniy aksini topdi. 2 O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosatining asosiy tamoyillari quyidagilardan iborat:  mafkuraviy qarashlardan qat’i nazar hamkorlik uchun ochiqliq umuminsoniy qadriyatlarga, tinchlik va havsizlikni saqlashga sodiqlik;  davlatlarning suveren tengligi va chegaralar dahsizligini hurmat qilish;  boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik;  nizolarni tinch yo’l bilan hal qilish;  kuch ishlatmaslik va kuch bilan tahdid qilmaslik;  inson huquqlari va erkinliklarini hurmatlash;  ichki milliy qonunlar va huquqiy normalardan xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan qoidalari va normalarining ustuvorligi;  davlatning, xalqning oliy manfaatlari, faravonligi va havfsizligini ta’minlash maqsadida ittifoqlar tuzish, hamdo’stliklarga kirish va ulardan chiqish;  tajovuzkor harbiy bloklar va uyushmalarga kirmaslik;  davlatlararo aloqalarda teng huquqlilik va o’zaro manfaatdorliq davlat milliy manfaatlarining ustunligi;  tashqi aloqalarni ham ikki tomonlama, ham ko’p tomonlama kelishuvlar asosida rivojlantirish, bir davlat bilan yaqinlashish hisobiga boshqasidan uzoqlashmaslik. Istiqlolning dastlabki yillaridan boshlab O’zbekiston Respublikasi tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy aloqalarini ta’minlab beruvchi davlat organlari shakllantirildi. Tashqi ishlar vazirligi funksiyalari va faoliyatining yo’nalishlari tubdan o’zgartirildi. 1991 yil sentyabrda O’zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki tashkil etildi. 1992 yil 21-fevralda O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning “O’zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligini tashkil etish to’g’risida”gi Farmoni qabul qilindi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2002 yil 21 oktyabrdagi “Tashqi iqtisodiy aloqalar sohasida boshqaruv tizimini yanada erkinlashtirish va takomillashtirish to’g’risida”gi Farmoniga asosan bu vazirlik O’zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi etib qayta tashkil qilindi. 2005 yil iyul oyida O’zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar agentligi O’zbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiy aloqalar, investisiyalar va savdo vazirligi etib qayta tashkil qilindi. O’zbekistonda tashqi savdo bilan shug’ullanuvchi firmalarning maxsus tizimi shakllantirildi. Respublikada diplomatik ishlar uchun, xalqaro huquq va tashqi iqtisodiy aloqalarda faoliyat yuritadigan mutaxassislar tayyorlash yo’lga qo’yildi. O’zbekistonda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda, uning jahon hamjamiyati bilan integrasiyalashuvida xalqaro moliyaviy, iqtisodiy tashkilotlar – Xalqaro valyuta fondi, Jahon banki, Xalqaro moliya korporasiyasi, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki ham ko’maklashmoqda. O’zbekiston mustakil davlat maqomiga zga bulgan dastlabki kunla-ridan xalqaro xamjamiyat bilan teng huquqli, suveren xamkorlik olib borish yulidan bordi. Kiska tarixiy davr mobaynida mamlakat jaxon xamjamiyatida uz urniga zga davlatga aylandi. O’zbekiston jahonning ko’plab mamlakatlari va yirik xalkaro 3 tashkilotlari bilan turli sohalarda xamkorlik qilib kelmokda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev ta’kidlaganlarideq «Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Shanxay xamkorlik tashkiloti, Mustakil Davlatlar Xamdustligi, Islom hamkorlik tashkiloti va boshka xalkaro tuzilmalar bilan faol munosabatlar o’rnatilgan va ular bilan hamkorlik olib borish Uzbekistonning milliy manfaatlariga xizmat qiladi». 2018 yil holatiga ko’ra O’zbekistonni 180 ga yakin davlat tan olgan. Ularning 134 tasi bilan diplomatik munosabatlar o’rnatilgan. Toshkentda 45 ta davlatning elchixonalari, 9 ta faxriy konsulxona, 11 ta xalkaro tashkilot, 5 ta xalkaro moliyaviy, 3 ta diplomatik mavkedagi savdo vakolatxonalari faoliyat yuritmokda. O’zbekiston Respublikasining BMT bilan munosabatlarining o’rnatilishi va rivojlanishi mustakdllik davri tarixining muhim sahifalaridan biridir. Uzbekiston bu yiriq global tashkilot va uning ixtisoslashgan muassasalari bilan xalkaro va mintakaviy xavfsizliq barkaror tarakqiyot, ijtimoiy-iktisodiy, ekologik muammolar kabi ma-salalar yuzasidan uzaro hamkorlik olib bormokda. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, zamonaviy xalkaro munosabatlar-da BMT uziga xos uringa ega bulib, global darajadagi masalalarda muhim ahamiyatgaega. Mazkur tashkilot butu n dun yodagi siyosiy vaziyatlardajahon mamlakatlari muammolarini xalqaro hamjamiyatga olib chiqishda uziga xos minbar - «jaxrn uyi» vazifasini ham bajaradi, 2017 yil «Ijtimoiy fikr» jamoatchilik markazi YuNESKO hamkorligida «Yoshlar dunyo v a uzi haqida» mavzusida Toshkent, Samarkand, Fargona viloyatlari ukuvchi yoshlari urtasida surovnoma utkazadi. Ushbu surovnomada ularga «Siz jamiyat hayotini boshkaradigan, Markaziy Osiyo mintaqasi aholisining ijtimoiy muammolarini xal kila oladigan qanday institut yoki tuzil-malarni bilasiz?», degai savolga respondentlarning 19,5% BMT, 13,8% ShXT, 7,1% YuNESKO, 2,9% YuNISEF, 66,2% bilmayman deb javob berishgan. «Siz jaxrn hamjamiyatidagi turli muammolarni hal etishda asosiy urin tutadigan qanday tashkilotlarni bilasiz?», degan savolga yoshlarning 67,1% BMT, 43,8% YuNESKO, 26,7% YuNISEF, 10,5% NATO, 3,3% ShXT, 2,9% Inson xukukdari umumjaxrn Deklarasiyasi, 20,5% bilmayman deb javob berishgan.Kurinib turi bdi ki, yoshlarning kupchiligi mintakaviy va global muammolarni xal etishda asosiy tashkilot sifatida BMT va uning tuzilmalarini kursatishgan. Bu esa BMTning boshqa xalqaro va mintakaviy tashkilotlarga nisbatan kulami, axamiyati nixoyatda katta ekanligining bir dalili sifatida tashkilot faoliyatini yanada rivojlantirishni ham talab qiladi. O’zbekiston Respublikasi 1992 yil 2 mart kuni jaxon hamjamiyatining teng xukukli a’zosi sifatida BMTga a’zo bo’ldi. O’zbekistonni BMTga qabul kilish to’grisidagi qaror BMT Bosh Assambleyasining46-sessiyasida yakdillik bilan ma’kullash asosida kabul kilindi. Shundan so’ng 1993 yil 24 oktyabrda Toshkentda Xolid Malik boshchi- ligida BMTning vakolatxonasi ish boshladi. Mazkur vakolatxona O’zbekistondagi BMT tizimining ixtisoslashgan muassasalari va das-turlari faoliyatini 4 muvofikdashtiradi, uzaro xamkorlik masalalari va mamlakatdagi isloxrtlarga ko’maklashadi. BMT Uzbekistonga jaxonda tinchlik va barkarorliq iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish, madaniy va ilm-fan taraqqiyotining yorqin misolidagi tobora rivojlanib borayotgan yosh mamlakat sifatida karaydi. Shu bois mazkur nufuzli tashkilot va uning ixtisoslashgan muassasalari Uzbekiston bilan xamkorlikda turli xalkaro anjumanlar tashkil etishdan manfaatdor. Bu esa O’zbekiston uchun tashkilot va uning tuzilmalari bilan ko’p tomonlama hamkorlikni yanada mustahkamlash, mustaqillik sharoitida erishilgan yutuqlarni, O’zbekiston tarixi, madaniyati, san’ati va boshqalarni jaxon miqyosida targ’ib etish, global va mintakaviy muammolarga birgalikda yechim topish imkoniyatini beradi. Uzbekiston Respublikasining BMT bilan munosabatlarida 2016 yilning ikkinchi yarmidan boshlab yangi tendensiyalar ko’zga tashlanib, uzaro munosabatlarda yangi boskich boshlandi. Jumladan, Uzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevralda qabul qilingan «O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish buyicha Harakatlar strategiyasi tug’risida»gi Farmoni asosida mamlakat tashki siyosati, jahonning rivojlangan mamlakatlari va xalkaro tashkilotlari bilan hamkorligini yangi boskichga ko’tarishning «yo’l xaritasi» belgilab olindi. «Harakatlar strategiyasi» O’zbekiston tashki siyosiy faoliyatida yangi omillar, resurslar va uzaro hamkorlikni yanada rivojlantirish, siyosiy va iktisodiy diplomatik munosabatlarni chukurlashtirish uchun asos yaratdi. Xalqaro ekspertlarning ta’kidlashicha, Harakatlar strategiyasida belgilangan chora-tadbirlar BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlari global dasturi bilan uyg’undir. Harakatlar strategiyasi - bu BMT Barkaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirish bo’yicha O’zbekistonning yo’l xaritasidir. Shunga asosan, O’zbekiston tashki siyosiy faoliyatida, jahonnning rivojlangan mamlakatlari va xalkaro tashkilotlari xususan, BMT bilan munosabatlarida yangi sahifa ochildi. 2017 yil 19 sentyabrda Uzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mir- ziyoyev AKShda bulib, BMTning 72-sessiyasida nutk suzladi. Mazkur nutk Uzbekistonning BMT doirasidagi xalkaro tashabbuslarida yangi tenden-siyalarni namoyon qildi. Uzbekiston Prezidenti uz nutkida mamlakat ijtimoiy-iktisodiy, siyosiy v a madaniy xayotidagi uzgarishlar xam da anik va asosli manbalarga ega bir nechta tashabbuslarni ilgari surdi. Ya’ni globallashuv va axborot kommunikasiya texnologiyalari jadal rivojlanib borayotgan bugungi sharoitda yoshlarga oid siyosatni shakllantirish va amalga oshirishga karatilgan umumlashtirilgan xalkaro xuku kiy xujjat - BMTning Yoshlar xukuklari to’g’risidagi xalkaro konvensiyasini ishlab chikish, BMT Bosh Assambleyasining «Ma’rifat va diniy bag’rikenglik» deb nomlangan maxsus rezolyusiyasini kabul kilish, BMT Xavfsizlik Kengashini boskichma-boskich isloh kilish, kabi global xarakterdagi takliflari jaxrn jamoatchiligida katta kizikish uyg’otdi. Xususan, O’zbekiston Prezidenta Sh.Mirziyeyovning mazkur nutki mavjud muammolarga maxalliy, mintakaviy va global darajada axamiyat qaratilib, ularning yechimiga pragmatik yondashilganligi bilan aloxida ahamiyat kasb etdi. 5 O’zbekistonning Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi davlatlari bilan aloqalari Xozirda jahonda turli xil xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar mavjud bo’lib, ularning orasida Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi (MDH) o’ziga xos ko’rinishga ega.1991 yil 8-dekabrda Minskda – Rossiya, Ukraina va Belorus rahbarlarining uchrashuvida Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi (MDH) ni tuzish to’g’risida shartnoma imzoladilar. Shartnomada1922 yil 30-dekabrda tashkil topgan SSSR tugatilganligi va Mustaqil Davlatlar Hamdo’stligi (MDH) tashkil etilganligi rasman e’lon qilindi. 1991 yil 25-dekabrda SSSR xalqaro huquq subyekti sifatida barham topdi va M.S.Gorbachyov Bosh kotib va Prezident lavozimlaridan iste’foga chiqdi. 1991 yil 21-dekabrda Almatida 11 davlat – Rossiya, Ukraina, Belorus, Qozog’iston, O’zbekiston, Qirg’iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon, Armaniston, Moldova davlatlari boshliqlarining Kengashida Belovejskoye Pushche shartnomasi yuzasidan protokol imzolanib, “Teng huquqli va ahdlashayotgan oliy tomonlar” maqomida MDH muassisi bo’ldilar. Kengashda Almati Deklarasiyasi qabul qilindi. 1991-2001 yillarda MDH davlatlari boshliqlarining 30 ga yaqin kengashi bo’lib, ularda hammasi bo’lib iqtisodiy, ijtimoiy, harbiy-siyosiy, tashkiliy umumiy sohalarga oid 1300 ga yaqin masalalar muhokama etilgan, tegishli 1400 dan ortiq masalalar muhokama etilib tegishli normaviy, tavsifiy hujjatlar, bitimlar, shartnomalar imzolangan. MDHda hamjihatlikni mustahkamlash va rivojlantirish jarayoni davom etmoqda, yilda bir necha bor sammitlar o’tkazilib kelinmoqda. 2000 yilning o’zida Moskvada ikki marta, ya’ni 24-25-yanvar hamda 21-iyun kunlari MDH davlat boshliqlarining sammiti bo’lib o’tdi. 2001 yil 29-30-noyabr kunlari Moskvada MDH tashkil etilgan kunning 10 yilligiga bag’ishlangan yubiley sammiti bo’lib o’tdi. Sammitda MDH tuzilganligining 10 yilligi munosabati bilan Bayonot imzolandi. Sammit qatnashchilari Afg’oniston voqyealari to’g’risida ham Bayonot imzoladilar. 2004 yil sentyabr Astanada bo’lib o’tgan MDH sammitida hamdo’stlikning strukturasini o’zgartirish masalasi ko’rildi. Sammitda terrorizmga qarshi kurash borasida MDXning “Xavfsizlik kengashi”ni tuzishga qaror qilindi. Shu bilan bir qatorda MDH a’zolari hamdo’stlikning boshqa yo’llarini topmoqdalar. MDH doirasida bir necha xalqaro tashkilotlar vujudga keldiki, ularning faoliyati umumiy maqsadlar va muammolarga qaratildi. Bunga Kollektiv xavfsizlik to’g’risidagi shartnoma tashkiloti (ODKB) va Yevrosiyo Iqtisodiy Hamjamiyati (YevrAzES)ni misol qilish mumkin. 1992-yil 20-martda Kiyev shahrida O’zbekiston Respublikasi bilan Rossiya Federasiyasi o’rtasida diplomatik munosabatlar o’rnatish to’g’risida Protokol imzolangan bo’lsa,1992-yil 5-mayda Moskvada O’zbekiston Respublikasi bilan Rossiya Federasiyasi o’rtasida davlatlararo munosabatlar asoslari to’g’risidagi Shartnoma imzolandi,1992-yil 22-iyulda esa Toshkentda Rossiya Federasiyasi Bosh vaziri A.Shoxin boshchiligidagi Rossiya Federasiyasi va O’zbekiston delegasiyalarining muzokaralari bo’lib o’tdi. Muzokaralar yakunida O’zbekiston Rossiya munosabatlarni rivojlantirishga aloqador qo’shma axborot imzolangan edi. 6 1993-yil 26-may kuni I.A.Karimov “Trud” gazetasi muxbirlarining savollariga qaytargan javoblarida Rossiyaga munosabatini bildirib, quyidagilarni ta’kidladi: "Rossiya biz uchun suv va havodek zarur. Men rejalashtirish idoralarida ko’p yillar ishlaganman. Aloqalarimiz naqadar kengligini bilaman.Ma’naviy yaqinligimiz ham juda muhim. Rossiyaning kelajagi buyuk. Azaldan buyuk davlat bo’lib kelgan, tarix uning o’rnini ana shunday belgilab qo’ygan". Ikki mamlakat o’rtasida iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, parlamentlararo, samolyotsozlik va madaniyat sohalarida teng huquqli va o’zaro manfaatli hamkorlik yo’lga qo’yila boshlandi. O’zbekiston Respublikasi va Rossiya Federasiyasi o’rtasidagi iqtisodiy hamkorlik alohida ahamiyatga ega bo’lib mamalakatlarimiz o’rtasida bu sohani rivojlantirishga oid bir qator amaliy qadamlar tashlandi. 2004 yilda ikki mamlakat o’rtasida mahsulot ayirboshlash 2003 yilga nmsbatan 42,9 foizga oshib, 1641,9 mln AQSh dollarini tashkil etdi. O’zbekistondan Rossiya Federasiyasiga eksport hajmi 57,8 foizga oshib, 724,8 mln AQSh dollarini tashkil etdi, Rossiyadan imtort esa 33,7 foizga ko’payib, 917,1 mln AQSh dollarini tashkit qildi. 2004 yilda savdodagi ijobiy savdo tufayli 2003 yildagi salbiy saldoni qariyb 38 mln AQSh dollari miqdorida qisqartirilishiga erishildi. 2004 yilda eksport tarkibi asosan xizmatlar (ko’proq energozaxiralarni, yo’lovchilarni tashish, temiryo’l orqali mahsulot tashish) 25,9 foizni yoki 187,5 mln AQSh dollarini, energozaxiralar - 17,7 foiz yoki 128,6 mln AQSh dollari, paxta tolasi - 10,1 foiz yoki 72,3 mln AQSh dollari, qayta ishlangan meva va yong’oq - 2,8 foiz yoki 20,4 mln AQSh dollari, qayta ishlangan sabzavot va boshqa o’simliklar - 2,1 foiz yoki 15,0 mln AQSh dollari, mato va jun mahsulotlar - 1,8 foiz yoki 13,1 mln AQSh dollari, elektr mashinalar va asbob-uskuna - 1,8 foiz yoki 12,7 mdn AQSh dollari, gtaxta va noto’qima materiallar - 1,6 yoki 11.2 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Import tarkibi esa kuyidagicha bo’ldi: qora metall va ulardan ish-langan mahsulot - 24,6 yoki 225,8 mln AQSh dollari, mexanik asbob-uskuna — 13,7 yoki 125,8 mln AQSh dollari, yog’och va yogoch mahsulotlari -9,8 fosh yoki 89,8 mln AQSh dollari, xyumatlar — 6,2 foiz yoki 56,4 mln AQSh dollari, elekgr mashina va asbob-uskuna — 6,0 foiz yoki 54,6 shn AQSh dollari, yerda yuradigan transport vositalari - 4,9 foiz yoki 44,99 mln AQSh dollari, kauchuk va rezina mahsulotlari - 4,0 yoki 37,0 mln AQSh dollari, farmasevtika mahsulotlari - 3,9 foiz yoki 35,7 mln AQSh dollari, optik pribor va apparatlar - - 3,1 foiz yoki 28,2 mln AQSh dollari, plastmassa va ulardan ishlab chikrrshgan mahsulot -2,7 foiz yoki 25,0 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Uzaro savdodagi eksport va import tarkibi asosan mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun raqobat qilmaydigan mahsulotlardan tashkil topgan (odatda ichki bozorlarda talab yuqori bo’lgan avtomobillar bundan mustasno). Yuqoridagilardan xulosa qilib, ikki tomonlama savdo istiqbolda savdo to’siklariga yo’l qo’ymaydigan o’zaro manfaatli asosda amalga oshirilayotganini qayd etish mumkin.Mamlakatimizda Rossiya sarmoyasining ishtirokida tashkil etilgan korxonalar hamda Rossiya kompaniya va firmalarining akkredetasiya 7 qilingan vakolatxonalari soni ko’payib bormokda. Masalan, 2003 yilda Rossiya sarmoyasi ishtirokida mamlakatimizda 309 ta korxona faoliyat yuritgan bo’lsa, 2004 yilda ularni soni 390 taga yetgan. Ulardan 54 foizi Rossiya investisiyasi asosida faoliyat yuri-tadi, 295 tasi esa qo’shma korxonalardir. Rossiya sarmoyasi ishtirokida tashkil etilgan korxonalarning nizom jamg’armasi 88,5 mln AQSh dollarini tashkil etgan. 2004 yil natijalariga ko’ra ushbu korxonalarning tashqi saddo ayirboshlash ko’rsatkichi 81,8 mln AQSh dollarini, 2005 yilning avgustiga qadar esa bu ko’rsatkich 76,5 mln AQSh dollarini tashkil qildi (ya’ni 2004 yilning shu davriga nisbatan o’sish 1,7 barobar ortiq bo’lgan). O’zbekiston mintaqalari nuqtai nazaridan olinadigan bo’lsa, faoliyat yuritayotgan korxonalar asosan Toshkent shahri, Toshkent, Samarqand, Buxoro, Andijon hamda Farg’ona viloyatlari ulushiga to’g’ri keladi. Mazkur korxonapar faoliyatining asosiy yo’nalishlari quyidagi sohalarni qamrab oladi: oziq-ovqat, tekstil, yog’ochni qayta ishlash, kimyo-farmasevtika, metallurgiya, mashinasozliq avtomobilsozliq yoqilg’i-energetika, qishloq xo’jaligi hamda O’zbekiston iqtisodiyotining boshqa tarmoqdarida birgalikda mahsulot ishlab chiqarish, savdo vositachilik faoliyati. Keyingi vaqtda qishloq xo’jalik mahsulotlarini qayta ishlash so-hasida kooperasiyani mustahkamlash jarayonlari ko’zga tashlanmoqsa. Ayni payt d a bu sohada "Baltimor", "Cherkizovo" va boshqa mashhur Rossiya komianiyalari bilan tashkil etilgan to’qqizta qo’shma korxona faoliyat yuritmoqda. "Bim Bill Dan" kompaniyasi "Toshkentsut" birlashmasining 77 foiz aksiyasini sotib olish to’g’risidagi shart-nomani imzolab, sut mahsulotlari va meva sharbatini ishlab chiqa-rishga 20 mln AQSh dollari mikdorida investisiya kiritishni mo’ljallamoqda. 2004 yil oktyabrda Moskva shahrida Rossiya Federasiyasi va O’zbekiston Respublikasi o’rtasida iqtisodiy hamkorlik bo’yicha hukumatlararo komissiyaning yettinchi majlisi bo’lib o’tdi. Uni Rossiya tomonidan Sanoat bo’yicha federal agentlik rahbari Boris Alyoshin, O’zbekiston tomonidan O’zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o’rinbosari O’tkir Sultonov boshqardi. Bu uchrashuvi natijasida ikki tomonlama protokol imzolandi. Shuningdeq O’zbekiston Milliy Banki tomonidan "Osiyo invest bank"ka sarmoyaviy loyihalarni moliyalashtirish va O’zbekistondan Rossiyaga eksportni rag’batlantirish uchun 60 million dollar miqdorida kredit linyasi ochish to’g’risida, "O’zbekneftgaz" va "Lukoil Oversis Xolding" kompaniyalari o’rtasida o’zbek konlarini o’zlashtirishda mahsulot taqsimoti to’g’risida bitimlar qabul qilingandi. 2005 yil 11 oktyabrda esa O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov Oqsaroyda Rossiya Federasiyasining Sanoat bo’yicha federal agentlik rahbari Boris Alyoshinni qabul qildi . Uchrashuvda O’zbekiston bilan Rossiya o’rtasidagi savdo iqtisodiy hamkorlikni yanada rivojlantirish bilan bog’liq masalalar yuzasidan fikr almashildi. 2005 yil 2 dekabr kuni mamalakatimizga Rossiya Federasiyasining "RUSAL" kompaniyasi direktorlar kengashi raisi Oleg Deripaskani tashrif buyurdi. "RUSAL" kompaniyasi 2000 yilda tashkil topgan bolib alyuminiy ishlab chiqarish bo’yicha jahondagi kuchli uchlikka kiruvchi yagona yagona xususiy sanoat majmuidir. Dunyoda ishlab chiqaradigan 8 alyuminiyning o’n foizi "RUSAL" hissasiga to’g’ri keladi.kompaniya o’z faoliyati davomida 2004 yilgi malumotlarga ko’ra 12,7 million tonna alyumini oksidi 12,6 million tonna xomaki ishlov berilgan alyuminiy xomashyosini ishlab chiqargan. Tojikistonda faoliyat olib borayotgan alyuminiy zavodidan atmosferaga zaharli moddalar chiqariladi va mamalaktimizning janubiy viloyati, viloyati Surxandaryo aholisi ham shundan aziyat chekmoqda.Oleg Derepaska tashrif doirasida Surxandaryoda ham bo’lgandi. Uchrashuvda O’zbekiston korxonalari bilan "RUSAL" o’rtasidagi aloqalarga oid masalalar yuzasidan fikr almashilgandi. Rossiya Federasiyasida "O’zbekiston" savdo uyining ochilishi ikki mamlakat o’rtasida savdo-iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash yo’lidagi muqim qadam bo’ldi. 2005 yilning 19 dekabrida Toshkentda Rus Savdo uyining ochilishi marosimi bo’lib o’tdi. Uning asosiy faoliyati RF Sibir mintaqasining iqtisodiy salohiyatini O’zbe-kistondan keltirilayotgan mahsulotlar bilan o’zaro manfaatli jihatlarini namoyish etishdir 2007 yilda Rossiyalik sarmoyadorlar bilan hamkorlikda tashkil qilingan qo’shma korxonalar soni to’rt yuz yellikdan oshadi, Rossiyada esa O’zbekiston sarmoyasi bilan tuzilgan korxonalar 284 tani tashkil etgan. 2007 yilda O’zbekistonda 132 ta Rossiya firma va kompaniyalari o’z vakolatxonalarini ochganlar.Jumladan, "Vim Bil-Dan-Toshkent (sut mahsulotlari), "Petromaruzgaz" (kimyoviy mahsulotlar),"Baltimor-Chelak" (konserva), "Elimpeks"(to’qimachilik) kabi korxonalar faoliyat olib bormoqda. 2007 yil 14 may kuni Toshkent shahridagi Xalqaro hamkorlik markazida O’zbekiston Rossiya biznes forumi bo’lib o’tdi. Mazkur forumga ishtirok etgan Rossiya delegasiya safida to’qsonga yaqin federal va mintaqaviy miqyosdagi firma va kompaniya vakillari ishtirok etishdi. Toshkentda 2008 yil fevral oyida Rossiyaning blok-konteyner shaklidagi mamuriy inshootlar,yotoqxona va oshxonalarni loyihalash va qurish,neft- gaz,oltinqazish,shuningdektog’-kon sanoati uchun yuqori texnologiyalar ishlab chiqarish bilan shug’ullanuvchi yirik kompaniyalaridan biri "Ribinskkompleks" moliya sanoat kompaniyasi" yopiq aksionerlik jamiyatining taqdimot marosimi bo’lib o’tdi.2008 yil 5-6 fevral kunlarida O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov rasmiy tashrif bilan Rossiya Federasiyasida bo’ldi.Mazkur tashrif O’zbekiston Respublikasi va Rossiya Federasiyasi Prezidentlarining qo’shma bayonoti, O’zbekiston Respublikasi hukumati bilan Rossiya Federasiyasihukumati o’rtasida 2008-2012 yillarga mo’ljallangan iqtisodiy hamkorlik dasturi hamda Aviasozlik sohasida hamkorlik to’g’risidagi bitim, O’zbekiston Respublikasi tashqi ishlar vazirligi bilan Rossiya Federasiyasi tashqi ishlar vazirligi o’rtasida 2008 yilga mo’ljallangan hamkorlik dasturi imzolandi bilan ahamiyatlidir. Rossiya Federasiyasi Prezidenti V.Putin mazkur tashrif yuzasidan quyidagicha fikr bildirdi: "O’zaro tovar ayriboshlash ko’lami tobora kengaymoqda O’zbekistonga eksportning uchdan bir qismi, O’zbekistondan importning qaryib yarmini sanoat mahsulotlari tashkil etayotir.Biz O’zbekistonni Markaziy Osiyodagi eng muhim strategik sheriklardan deb dilamiz". 2003 yil 22 iyul kuni O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov Oqsaroy qarorgohida Rossiyaning «Gazprom» ochiq turdagi aksiyanerlik 9 jamiyati boshqaruv raisi Aleksey Millerni qabul qildi. 2002 yil dekabrda "O’zbekneftgaz" milliy holding kompaniyasi bilan "Gazprom" o’rtasida "Gaz sohasida strategik hamkorlik to’g’risidagi bitim"imzolangan edi. Shu kelishuv doirasida 2003 yil may oyidan O’zbekiston tabiiy gazining eksporti boshlangandi. Mazkur uchrashuvda Islom Karimov "Ushbu hujjat "Gazpram" bilan yangicha munosabatlarimizga tamal toshini qo’ydi", - deb takidlagan edi. 2004 yilning 14 aprelida O’zbekneftgaz" milliy holding kompaniyasi bilan "Gazprom" ga qarashli "Zarubejneftgaz" yopiq aksionerlik jamiyati o’rtasida Shahpaxta konini o’zlashtirishning yakuniga yakuniga yetkazish loyihasi bo’yicha Mahsulot taqsimoti to’g’risidagi bitimga imzo chekildi.2004 yilning ikkinchi yarmida kondan gaz olish qayta yo’lga qo’yildi,kompressor stansiyalarning qurilishi va infratuzilmani yangilash ishlari tugallandi.Buning natijasida 2004 yilda 200 millin kub metr gaz qazib olindi. 2003 yilning sentyabrdan 2004 yilning iyuligacha bo’lgan mudatda "Gazprom o’quv markazida 9000 nafar o’zbekistonlik mutaxassislar malaka oshirilishi kelishib olindi ." 2014-yilning 10-dekabrida Rossiya Federasiyasi Prezidenti V.Putinning O’zbekistonga rasmiy tashrifi bo’lib o’tdi. Ushbu tashrifga binoan Sh. Mirziyoyev 2017 yil 4-5 aprel kunlari RF ga tashrif buyurdi. Ushbu tashrifda ikki mamlakat Prezidentlari mamlakatlar o’rtasida turizm, neft vd gaz sohasida o’zaro manfaatli hamkorliq sog’liqni saqlash, tibbiyot va fan sohasida 16 mld lik 50 dan ortiq hujjatlarni imzoladi. 2017 yil O’zbekiston Respublikasi bilan RF o’rtasida diplomatik musobatlar o’rnatilganiga 25 yil to’ldi. Hozirgi kunda mamlakatimizda Rossiyaning 64 ta firma va kompaniyalarning vakolatxonasi ochilgan. O’zbekistonda Rossiyalik ishbilarmonlar bilan hamkorlikda 961 ta qo’shma korxonalar faoliyat ko’rsatmoqda. O’zbekiston va Rossiya o’rtasida madaniy- gumanitar sohalarida o’zaro hamkorlik izchil rivojlanmoqda. Adabiyot va san’at uyg’unligini biz Moskva shahrida buyuk o’zbek shoiri, mutafakkir Alisher Navoiyga, Toshkent shahrida esa Pushkin haykalini o’rnatilganligidan bilishimiz mumkin. Ikki mamlakat o’rtasida qishloq xo’jaligi sohasidagi tovar ayrboshlash 2019 yilda 20 % o’sib 398 mln ga yetdi. Ozarbayjon Respublikasi bilan O’zbekiston Respublikasi o’rtasidagi munosabatlar strategik sheriklik darajasiga ko’tarilgan. 1991-yildan buyon O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Ozarbayjonga 3 marotaba va Ozarbayjon Prezidenti O’zbekistonga 3 marotaba tashrif buyurgan. Mazkur tashriflar chog’ida ikki davlat o’rtasidagi hamkorlik munosabatlarini sifat jihatdan yanada yuqori pog’onaga ko’tarishga xizmat qiladigan muhim kelishuvlarga erishildi. Xususan, atrof-muhitni muhofaza qilish, informasion va kommunikasion texnologiyalar, temir yo’l transporti, soliq, maxfiy ma’lumotlar daxlsizligini ta’minlash sohalarida hamkorlikka oid, shuningdeq gumanitar, savdo- iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy aloqalarni rivojlantirishga doir qator hujjatlar imzolandi. O’zaro tovar aylanmasi hajmi 2016-yil yakunlari bo’yicha 21,2 million AQSh dollarini tashkil etdi. 10 Ukraina ham O’zbekiston Respublikasining yetakchi tashqi iqtisodiy sheriklaridan sanaladi. O’zbekiston bilan Ukraina o’rtasidagi ikki tomonlama munosabatlar mustahkam huquqiy asosga ega bo’lib, turli sohalardagi hamkorlikni tartibga soluvchi 142 shartnoma, bitim va boshqa hujjatlardan iborat. 1991-yildan buyon O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Ukrainaga 6 marotaba tashrif buyurgan va Ukraina Prezidenti O’zbekistonga 4 marotaba tashrif buyurgan. 1994 yili Ukraina Prezidenti L.Kuchma davlat tashrifi bilan O’zbekistonga keldi. Davlat rahbarlari o’rtasidagi o’zaro muloqotda iqtisodiy hamkorliq transport, sanoat, qishloq xo’jaligi, fan-texnika taraqqiyotidagi yutuqlarda o’zaro xamkorlik olib borish bo’yicha tuzilgan bitimlarni amalga oshirish asosiy o’rin egalladi. O’z navbatida O’zbekiston Birinchi Prezidenti I.A.Karimov ham Ukrainaga uch marotaba safar qildi. Bu ikki davlat o’rtasidagi aloqalar xozirgi kunda ham rivojlanib bormoqda. O’zbekiston Ukrainaga rangli metall, gazlama va boshqa turdagi mahsulotlarni yetkazib berayotgan bo’lsa, Ukrainadan O’zbekistonga texnika asbob-uskunalari, ayrim oziq-ovqat mahsulotlari yetkazib berilmoqda. Bugungi kunda O’zbekistonda 20 dan ortiq O’zbekston –Ukraina qo’shma korxonalari ishlab turibdi. O’zaro tovar aylanmasi hajmi 2016-yil yakunlari bo’yicha qariyb 254,1 million AQSh dollarini tashkil etdi. O’zbekiston Respublikasi Belarus Respublikasi bilan har tomonlama hamkorlikni mustahkamlashga alohida e’tibor qaratadi. Mamlakatlarimiz iqtisodiyoti bir-birini to’ldiradi. So’nggi ikki yilda Toshkent va Minskda Hukumatlararo komissiyaning (HK) ikkita yig’ilishi bo’lib o’tdi. O’zbekiston Respublikasi bilan Belarus Respublikasi o’rtasida 2008-2017-yillarga mo’ljallangan iqtisodiy hamkorlik to’g’risidagi shartnoma va uning ijrosi yuzasidan Dastur imzolangan. O’zbekiston va Belarus hukumatlari o’rtasida jinoyatchilikka qarshi kurash, Favqulodda vaziyatlar vazirliklari o’rtasida favqulodda vaziyatlarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etishda hamkorlik to’g’risidagi hujjatlar imzolangan. 1994-yil dekabrda Belarus Respublikasi Prezidenti A.Lukashenkoning O’zbekistonga rasmiy tashrifi amalga oshirilgan. 2015-yil 11-12-mart kunlari Toshkent shahrida O’zbekiston Respublikasi hamda Belarus Respublikasi o’rtasida ikki tomonlama hamkorlik bo’yicha Hukumatlararo qo’shma komissiya uchinchi majlisi bo’lib o’tdi. MDH mamlakatlari boshliqlari majlisi doirasida Minsk shahrida 2014-yil oktyabrida O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov va Belarus Respublikasi Prezidenti A.Lukashenko uchrashishdi. Uchrashuvda ikki tomonlama hamkorlikni rivojalantirishning asosiy masalalari muhokama qilindi. O’zaro tovar aylanmasi hajmi 2016-yil yakunlari bo’yicha qariyb 113,4 million AQSh dollarini tashkil etdi. Gruziya O’zbekistonning eng muhim tashqi iqtisodiy hamkorlaridan biri hisoblanadi. 11 Ikki mamlakat o’rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy hujjat – 1995-yilning 4-sentyabrida O’zbekiston va Gruziya o’rtasida imzolangan do’stlik va hamkorlik to’g’risidagi kelishuv hisoblanadi. Ikki tomonlama savdo-iqtisodiy munosabatlarni iqtisodiy hamkorlik bo’yicha o’zbek-gruzin Qo’shma komisiyasi tartibga soladi. 2014-yilning 20- oktyabrida Toshkent shahrida mazkur komisiyaning navbatdagi yetinchi yig’ilishi bo’lib o’tdi. 2016-yil yakunlari bo’icha ikki davlat o’rtasidagi umumiy tovar aylanmasi hajmi 90,8 million AQSh dollarini tashkil etdi. Yuqorida etirof etilgan uchrashuvlar, siyosiy, iqtisodiy, madaniy sohada amalga oshirilgan hamkorlik O’zbekistonning MDH davlatlari bilan har tomonlama aloqalarini yanada mustahkamladi. Markaziy Osiyo davlatlari o’rtasida hamkorlik aloqalari O’zbekiston tashqi siyosatining ustuvor yo’nalishlaridan biri Markaziy Osiyodagi yangi mustaqil davlatlar – Qozog’iston, Qirg’iziston, Tojikiston, Turkmaniston bilan hamkorliq do’stlik aloqalarini mustahkamlashga qaratilgan. Markaziy Osiyodagi beshta davlat o’rtasida o’xshash jihatlar ko’p. Tariximiz, madaniyatimiz, tilimiz, dilimizning birligi, tomirlarimizning tutashib ketganligi bu mamlakat xalqlarini bir-biriga yanada yaqinlashtirish zaminidir. O’zbekiston Respublikasining tashqi aloqalarida, Markaziy Osiyo davlatlari bilan hamkorlikni yo’lga qo’yishida Markaziy Osiyo Hamkorlik (MOH) tashkiloti muhim ahamiyat kasb etadi. Bu tashkilot 1994 yil iyul oyi boshida O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston Prezidentlarining Almati shahrida bo’lib o’tgan uchrashuvi asosida tashkil topgan Markaziy Osiyo Iqtisodiy Hamjamiyati (MOIH) zaminida 2002 yil 28-fevralda tashkil topgan. 2002 yil 28-fevral kuni Almati shahrida Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining uchrashuvi bo’lib o’tadi. Muzokaralarning yakunlari bo’yicha prezidentlar Markaziy Osiyo Hamkorlik (MOH) tashkilotini ta’sis etish to’g’risidagi shartnomani imzolaydilar. Tashkilotning raisi etib I.A.Karimov saylanadi. Bu tashkilot endi iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish bilan birga siyosiy-ijtimoiy, madaniy texnikaviy va boshqa aloqa turlarini kengaytirish masalalari bilan shug’ullanadigan bo’ldi. MOH tashkilotining tashkil etilishi, uning a’zolari bo’lgan O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston, Tojikiston o’rtasidagi o’zaro manfaatli aloqalarni yanada kuchayishida muhim ahamiyat kasb etdi. Mustaqil O’zbekiston Respublikasining Markaziy Osiyodagi mustaqil davlatlar bilan aloqalarida Qozog’iston Respublikasi bilan yo’lga qo’yilgan ko’p tomonlama o’zaro manfaatli aloqalari katta ahamiyatga ega. O’zbekistonning Qozog’iston bilan ikki tomonlama munosabatlari 1992 yil 24-iyunda imzolangan O’zbekiston bilan Qozog’iston o’rtasida do’stlik va hamkorlik to’g’risidagi shartnoma asosida mustahkamlanib bormoqda. Qozog’iston va O’zbekiston Prezidentlari N.Nazarboyev va I.A.Karimovlarning 1994 yil 10-12-yanvardagi Toshkentdagi rasmiy uchrashuvida ikki respublika o’rtasida tovarlar, xizmatlar, 12 sarmoyalar va ishchi kuchlarini erkin o’tib turishini nazarda tutuvchi hamda o’zaro kelishilgan kredit, hisob-kitob, byudjet, soliq, narh boj va valyuta siyosatini ta’minlash to’g’risidagi shartnoma imzolandi. 1998 yil 31-oktyabrda O’zbekiston bilan Qozog’iston o’rtasida abadiy do’stlik shartnomasi imzolandi. O’zbekiston va Qozog’iston Prezidentlarining 2000 yil 20-21-aprelda Toshkentda ikki davlat chegaralarini aniq belgilashga bag’ishlangan uchrashuvi bo’ldi. Uchrashuv yakunida “O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov va Qozog’iston Respublikasi Prezidenti N.Nazarboyevning qo’shma bayonoti” imzolandi. 2001 yil 17 noyabr kuni O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov rasmiy tashrif bilan Qozog’istonda bo’ldi. Ikki davlat Prezidentlari O’zbekiston-Qozog’iston davlat chegarasi to’g’risida shartnomani imzoladilar. 2440 km uzunlikdagi chegaraning 96 foizi belgilab olindi. Qolgan qismi kelishuv asosida belgilashga kelishildi. 2002 yil 9-sentyabrda Prezidentlar N.Nazarboyev va I.A.Karimovlar Ostona shahridagi uchrashuvida “O’zbekiston-Qozog’iston davlat chegaralarining alohida uchastkalari to’g’risida bitim” imzolandi. Ikki davlat o’rtasidagi chegaraga oid masalaar huquqiy jihatdan o’z yechimini topdi. O’zbekiston va Qozog’iston o’rtasida iqtisodiy aloqalar rivojlanib bordi. 2002 yilning birinchi yarmida ikki mamlakat o’rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 124 million AQSh dollarini tashkil etdi. 2002 yilda O’zbekistonda 38 ta o’zbek- qozoq qo’shma korxonasi, Qozog’istonda 92 ta o’zbek-qozoq qo’shma korxonasi faoliyat yuritdi. Ijtimoiy sohada ikki davlat o’rtasidagi munosabatlar ham kengayib bordi. 1994 yilda O’zbekistonda Qozog’iston kunlari o’tkazildi, madaniy aloqalar an’anaviy tus oldi. O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi qoshida qozoq adabiyoti Kengashi, 1992 yildan boshlab qozoq tilida “Nurli jol” respublika gazetasi nashr qilina boshlandi. 2017 yil 23-24 mart kunlari O’ zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev Qozog’iston Respublikasi N. Nazarboyev taklifiga binoan Qozog’istpn Respublikasida bo’ldi. Uchrashuvda Afg’oniston muammosi, uni tinch yo’l bilan hal etish zarurligi, transchegaraviy daryolar suvlaridan oqilona foydalanisjh, siyosiy savdo-sotiq masalalari muhokama qilindi. O’zbekistonda hozirgi kunda Qozog’iston kapitali ishtirokida 230 dan ortiq, Qozog’istonda o’zbekistonlik ishbilarmonlar bilan hamkorlikda 130 dan ortiq korxonalar faoliyat ko’rsatmoqda. Toshkent Samarqandni bog’lovchi Maxtaral tumanidan o’tuvchi avtomobil yo’lining oichilishi, Toshkent- Olmata tezyurar poyezdi va ikki mamlakat o’rtasida avtobus qatnovining yo’lga qo’yilishi, hududlararo aloqalar savdo va turizm rivonlanishiga xizmat qiladi. O’zbekistonning Qirg’iziston bilan ikki tomonlama hamkorligi O’zbekiston Respublikasi bilan Qirg’iziston Respublikasi o’rtasida Toshkentda 1992 yil 29- sentyabrda imzolangan do’stliq hamkorlik va o’zaro yordam haqida shartnoma asosida yo’lga qo’yildi va rivojlandi. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning 1993 yil avgustda Qirg’izistonga qilgan davlat tashrifi paytida ikki mamlakat o’rtasida 1994-2000 yillarga mo’ljallangan iqtisodiy integrasiyani rivojlantirish to’g’risida Bayonot imzolandi. Bu hujjat ikkala respublikada ishlab chiqilgan milliy dasturlarni muvofiqlashtirishga, xomashyo va ishchi kuchidan, 13 ilmiy salohiyatdan unumli foydalanishga qaratilgan. Ikki davlat o’rtasida turli sohalarda hamkorlikni mustahkamlash haqida bitimlar imzolangan. 1994 yil 16- yanvarda I.A.Karimov Qirg’izistonda bo’ldi, tovarlar, xizmatlar, sarmoyalar va ishchi kuchlarini erkin o’tib yurishini nazarda tutuvchi hamda o’zaro kelishilgan savdo-sotiq, byudjet, soliq, narh boj va valyuta siyosatini belgilovchi shartnomani imzoladi. Bu hujjatlar asosida ikki respublika o’rtasida qardoshlik aloqalari, ikki tomonlama hamkorlik rivojlanib bormoqda. 2000 yilda O’zbekistonda 22 ta o’zbek-qirg’iz qo’shma korxonasi, Qirg’izistonda 61 ta qirg’iz-o’zbek qo’shma korxonasi faoliyat yuritdi. Tojikistonda 1992-1996 yillarda davom etgan birodarkushlik urushi Tojikistonning iqtisodiy taraqqiyotiga salbiy ta’sir etdi, uning qo’shni mamlakatlar, shu jumladan, O’zbekiston bilan hamkorligiga ham salbiy ta’sir etdi. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov taklifiga binoan 1998 yil 4-yanvar kuni Tojikiston Prezidenti Imomali Rahmonov O’zbekistonga amaliy tashrif bilan keldi. Ikki mamlakat rahbarlari tashrif yakunlari bo’yicha qo’shma axborot imzoladilar.Uchrashuv paytida ikki davlat o’rtasida ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda hamkorlik bo’yicha bitimlar imzolandi. O’zbekiston va Tojikiston munosabatlari o’zining yangi mustahkamlanish va taraqqiyot davriga o’tdi. O’zbekiston bilan Tojikiston o’rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 1997 yilda 50 million AQSh dollaridan oshdi. 2000 yilda O’zbekistonda 15 ta o’zbek-tojik qo’shma korxonasi, Tojikistonda 3 ta o’zbek-tojik qo’shma korxonasi faoliyat ko’rsatdi. Mustaqillik yillarida O’zbekiston va Turkmaniston Respublikalari o’rtasida ham do’stlik va ikki tomonlama hamkorlik aloqalari yo’lga qo’yildi va hozirgi davrda bu hamkorlik rivojlanib bormoqda. 2017 yil 23-24 aprel kunlari Turkmaniston Prezidenti Gurbanguli Berdimuhammedov davlat tashrifi bilan O’zbekistonda bo’ldi. Uchrashuvda ikki mamalakat o’rtasida savdo uylari ochish, ishbilarmonlar kengashi tashkil etish, transport, tranzit, qishloq xo’jaligi, fan texnika, sport va boshqa sohalarga doir 17 ta hujjat imzolandi. Oliy o’quv yurtlari o’rtasida, axboroyt komunikatsiyta sohasida 15 ta hujjat imzolandi. Toshkent shahrida turkman shoiri Maftunquliga atab ko’cha va unga me’moriy yodgorlik ochildi. Toshkent shahrida 10 gektar maydonni egallagan Ashqabot saylgohi ochilib, unda Turkmaniston ramzi bo’lgan ahalteki otlarining haykallari o’rnatildi. O’zbekistonning Osiyo mamlakatlari bilan o’zaro manfaatli aloqalari Mustaqil O’zbekiston birinchi navbatda Yaqin va O’rta Sharq hamda arab mamlakatlari bilan davlatlararo munosabatlar o’rnatish va rivojlantirishga kirishdi. Turkiya O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991 yil 16 dekabrda tan olgan. Diplomatik aloqalar 1992 yil 4 martda o’rnatilib, shu yil aprel oyida Turkiyaning Toshkentda elchixonasi ochilgan. 1993 yil may oyidan Anqarada O’zbekiston elchixonasi faoliyat ko’rsatib kelmoqda. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov 4 marotaba Turkiyaga tashrif buyurgan (1991, 1994, 1997 va 1998 yy.). 14 2017 yil 25-26 oktyabr kunlari O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning Turkiya Respublikasiga davlat tashrifi amalga oshirildi. Turkiya prezidentlari T.Ozal (1993y.), S.Demirel (1996y., 1996y., 1999y.), N.Sezer (2000y.) R.Erdog’an (2016y.), bosh vazirlari S.Demirel (1992y.), T.Chiller (1995y.), M.Yilmaz (1998y.) va R.Erdog’an (2003y.) O’zbekistonga rasmiy tashrif buyurgan. O’zbekistonga Turkiya Tashqi ishlar vazirlari X.Chetin (1994y.), I.Jem (2000-2001yy.), A.Davutoglu (2014y.), M.Chavushog’lu (2017 va 2018yy.), Turkiyaga O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri (2003y.) tashrif buyurgan. 2014 yil avgust oyida O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri A.Komilov Anqara shahrida o’tkazilgan Turkiya Prezidenti R.T.Erdog’anning inaugurasiya marosimida ishtirok etdi. O’zbekiston va Turkiya tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida siyosiy maslahatlashuvlarning 9 ta raundi o’tkazilgan (oxirgisi 2018 yil 20 martda Anqara shahrida). 2017 yil 14 oktyabrda O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Turkiya Respublikasi Buyuk Millat Majlisi bilan hamkorlik bo’yicha parlamentlararo guruhi tuzildi. Uning rahbari Oliy Majlis Senati raisining birinchi o’rinbosari S.Safoyev hisoblanadi. Turkiya O’zbekistonning yirik savdo-iqtisodiy hamkorlaridan biri hisoblanadi (Rossiya, Xitoy va Qozog’istondan keyin 4-o’rinda).2017-yil yakunlariga ko’ra, o’zbek-turk savdo aylanmasi hajmi 1,5 milliard AQSh dollarini tashkil etdi. 1991 yil 16-19-dekabr kunlari I.A.Karimov boshliq O’zbekiston davlat delegasiyasi Turkiyada bo’ldi. Safar chog’ida O’zbekiston Respublikasi bilan Turkiya jumhuriyati o’rtasida davlatlararo munosabatlarning asoslari va maqsadlari to’g’risida shartnoma, konsullik vakolatxonalarini ayirboshlash to’g’risida Protokol imzolandi. Shu bilan bir qatorda safar chog’ida iqtisodiyot, savdo, madaniyat, fan, ta’lim, sog’liqni saqlash, sport va turizm, transport va kommunikasiyalar bo’yicha hamkorlik qilish haqida bitim, protokol va hujjatlar imzolandi. O’zbekiston bilan Turkiya o’rtasidagi munosabatlar keyingi yillarda ancha kengaydi.1992 yil 28-aprel kuni O’zbekistonda Turkiya elchixonasi, Turkiyada esa O’zbekiston elchixonasi ochildi va faoliyat yuritmoqda. Ikki davlat o’rtasida hamkorlik gazlama va tayyor kiyim-kechak ishlab chiqarish, qishloq xo’jalik mahsulotlarini qayta ishlash, qo’shma korxonalar qurish, kadrlar tayyorlash, turizmni rivojlantirish va boshqa sohalarda amaliy natijalar bermoqda. O’zbekistonda Turkiya sarmoyadorlari ishtirokida 200 dan ortiq qo’shma korxonalar barpo etildi. Ikki mamalakat o’rtasidagi o’zaro tovar ayirboshlash hajmi 1992 yilda 75 million AQSh dollarini tashkil etgan bo’lsa, 1998 yilda 275 million dollarga ko’paydi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev 2017 yil 25-26 oktyabr kunlari Turkiya Respublikasi Prezidenti Rejep Tayyip Erdug’onning taklifiga binoan Turkiya davlatiga tashrif buyurdi. Uchrashuvda ikki mamlakat o’rtasida savdo- iqtisodiy, siyosiy, turizm, transport, logistika, madaniy- gumanitar va 15 boshqa sohalarda, jami 3.5 mld dollar hajmidagi 30 dan ortiq loyihalar bo’yicha bitimlar imzolandi. Tashrif chog’ida ikki mamalakat o’rtasida tovar ayrboshlash hajmi 2020 yillarga borib 3-4 mld dollarga yetkazishga kelishuvga erishildi. Pokiston Islom Respublikasi O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991- yil 20 dekabrda tan oldi. Ikki mamlakat o’rtasida diplomatik munosabatlar 1992- yil 10-mayda o’rnatilgan. Pokistonning Toshkentdagi Elchixonasi 1992-yilning iyun oyida ochildi. O’zbekistonning Islomoboddagi Elchixonasi 1994-yil iyul oyidan boshlab faoliyat ko’rsatmoqda. 1992-yil martidan 2001-yil oktyabriga qadar Karachi shahrida O’zbekistonning Bosh konsulxonasi faoliyat yuritdi. O’zbekiston Respublikasining Birinchi Presidenti Islom Karimov Pokistonga 1992-yilning avgusti va 2006-yilning may oylarida tashrif buyurdi. Hozirgi vaqtga qadar quidagi ikki mamlakatlar o’rtasida tashriflar bo’lib o’tdi; bosh vazir N.Sharif (1992-yil iyun), bosh vazir B.Bhutto (1995-yil may va noyabr), president F.Legari (1996-yil oktyabr), president P.Musharraf (2005 yil mart), bosh vazir Sh.Aziz (2007-yil mart), bosh vazir Y.Giloniy (2011-yil mart), bosh vazir N.Sharif (2015-yil noyabr). 2010-yil iyun oyida Pokiston Prezidenti A.Zardari Toshkentda bo’lib o’tgan ShHT sammitida ishtirok etdi. 2016-yil iyun oyida Pokiston Prezidenti M.Husayn Toshkentda o’tkazilgan ShHT sammitida qatnashdi. 2017-yil 8-iyunda Ostona shahrida bo’lib o’tgan ShHT sammiti doirasida O’zbekiston Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev Pokiston Bosh vaziri N.Sharif bilan uchrashdi. 2017-yil 17-sentyabrda Ostonada o’tkazilgan islom hamkorlik tashkilotining (IHT) Fan va texnologiyalar bo’yicha sammitida O’zbekiston Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev Pokiston Prezidenti M.Husayn bilan uchrashuv o’tkazdi. 2018-yil iyun oyida ShHTning Sindao sammiti doirasida O’zbekiston Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev va Pokiston Prezidenti M.Husaynning uchrashuvi bo’lib o’tdi. Ikki tomonlama munosabatlarning shartnoma-huquqiy asosini 42 davlatlararo, hukumatlararo va idoralararo hujjatlar tashkil etib, ular ekstradisiya, jinoiy ishlarda o’zaro yordam, terrorizmga qarshi kurash, havo qatnovi, yuklarni transit tashish, savdo-iqtisodiy hamkorliq kichik va xususiy tadbirkorlikni qo’llab- quvvatlash, ikkiyoqlama soliqqa tortishdan voz kechish, giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurash va boshqa sohalarni qamrab oladi. O’zbekiston va Pokiston hukumatlararo savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik bo’yicha qo’shma komissiyasi 1993-yilda tuzilgan bo’lib, uning so’nggi 5-yig’ilishi 2011-yil mart oyida Islomobadda bo’lib o’tgan. Imzolangan Savdo-iqtisodiy hamkorlik to’g’risidagi bitimga ko’ra, ikki davlat o’rtasidagi o’zaro savdoda imtiyozlar berish joriy etilgan. 2018-yil yanvar-noyabr oylarida o’zaro savdo ko’rsankichi 92,4 mln.ga etdi, eksport 28,7 mln., import 63,7 mln. 2017-yil 5 apreldan boshlab “Toshkent-Lahor-Toshkent” yo’nalishi bo’yicha haftasiga ikki parvoz qayta tiklandi. 16 O’zbekistonda Pokiston kapitali ishtirokida tuzilgan 81 korxona ishlab turibdi. Ularning 4 tasi 100 foiz Pokiston sarmoyasi asosida faoliyat yuritmoqda. 23 qo’shma korxona 2018-yilda tashkil etilgan. Ular asosan savdo, to’qimachiliq qog’oz, charm, oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish, transport va sayyohlik xizmatlari kabi sohalarda ishlaydi. Eron Islom Respublikasi 1991-yilning 25-dekabrida O’zbekiston Respublikasining mustaqilligini rasman tan oldi. 1992-yil 10-mayda O’zbekiston va Eron o’rtasida diplomatik aloqalar o’rnatildi. Eronning Toshkentdagi elchixonasi 1992-yil noyabr oyida va O’zbekistonning Tehrondagi elchixonasi 1995-yil may oyida ochilgan. O’tgan muddat davomida O’zbekistonning birinchi Prezidenti Islom Karimovning Eronga to’rt bor tashrifi amalga oshirildi. (1992 va 2003-yillarda rasmiy, 1996 va 2004-yillarda EKO sammiti doirasida). O’z navbatida Eron prezidentlari A.Rafsanjoni (1993-yil oktyabr) va S.Hotamiylarning (2002-yil aprel) O’zbekistonga rasmiy tashriflari bo’lib o’tgan. Islom hamkorlik tashkilotining (IHT) 2017-yil sentyabrda Ostonada o’tkazilgan fan va texnologiyalar bo’yicha birinchi sammiti doirasida O’zbekiston Prezidenti Sh. Mirziyoyevning Eron Islom Respublikasi Prezidenti H.Ruhoniy bilan uchrashuvi bo’lib o’tdi. Tashqi ishlar vazirining orinbosari darajasida muntazam ravishda O’zbekiston-Eron siyosiy maslahatlashuvlari o’tkaziladi. Siyosiy maslahatlashuvlarning 5-davrasi 2017-yilning 13-martida Toshkentda o’tkazildi. Hozirgi kunda O’zbekiston va Eron munosabatlarining shartnomaviy- huquqiy asosini siyosiy, iqtisodiy madaniy sohalarda imzolangan 55 ta hujjat tashkil etadi. O’zbekiston Respublikasi va Eron Islom Respublikasi o’rtasida savdo- iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlik bo’yicha Hukumatlararo qo’shma komissiya tashkil etilgan. 2018-yilning aprel oyida Tehron shahrida O’zbekiston- Eron qo’shma komissiyasining 12-yig’ilishi bo’lib o’tdi. 2018-yil natijalariga ko’ra, o’zaro tovar ayirboshlash ko’rsatkichlari $306,5 mln, shu jumladan O’zbekison eksporti – $172,5 mln., import esa $133,9 mln. hajmida qayd etildi. O’zbekistonda Eron sarmoyasi ishtirokida tashkil etilgan 116 dan ortiq korxona faoliyat ko’rsatmoqda. Shulardan 19 tasi to’liq Eron sarmoyasi asosida ish olib bormoqda. O’zbekistonning Eronga eksporti paxta, paxta tolasi, qora va rangli metallar, mineral o’g’itlar,elektomexanik jihozlar, mevalar, quruq mevalar va plastmassa mahsulotlaridan iborat bo’lmoqda. 2011-yilning 25-aprelida Ashxabodda tashqi ishlar vazirlarining to’rt tomonlama yig’ilishida O’zbekiston-Turkmaniston-Eron-O’mon temir yo’l koridorini shakllantirish bo’yicha hujjat imzolandi. Hozirgi davrda O’zbekistonning Misr Arab Respublikasi , Isroil, hamda Quvayt dalatlari bilan har tomonlama aloqalari kengayib bormoqda. 17 Misr Arab Respublikasi O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991-yil 26-dekabrda tan olgan. 2017-yilda O’zbekiston va Misr o’rtasida diplomatik aloqalar o’rnatilganiga 25 yil to’ldi (1992-yil 23-yanvar). Misrning Toshkentdagi elchixonasi 1993-yil may oyidan, O’zbekiston diplomatik vakolatxonasi esa 1994-yil dekabrdan Qohirada o’z faoliyatlarini boshladilar. Ikkitomonlama aloqalar rivojiga O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning 1992-yil dekabr va 2007-yil aprel oylarida Misrga amalga oshirgan rasmiy tashriflari sezilarli turtki bo’ldi. 2018-yil 4-5-sentyabr kunlari Misr Prezidenti A.as-Sisining O’zbekistonga tashrifi bo’lib o’tdi. Tashrif davomida O’zbekiston-Misr hamkorligini rivojlantirish bo’yicha istiqbolli yo’nalishlar muhokama etilib, 12 ta ikki tomonlama hujjatlar imzolandi. O’zbek-misr munosabatlari halqaro va mintaqaviy tashkilotlar, xususan, Birlashgan millatlar tashkiloti va Islom hamkorlik tashkiloti doirasida olib borilmoqda. Hozirda, ikki mamlakat shartnoma-huquq bazasini 62 ta davlatlar, hukumatlar va idoralararo hujjatlar tashkil etadi. Hozirga qadar O’zbekiston va Misr savdo-iqtisodiy hamkorlik bo’yicha hukumatlararo qo’shma komissiyasining oltita yig’ilishi bo’lib o’tgan. O’zbekiston Respublikasi Misr Arab Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi Hamkorlikni rivojlantirish agentligi bilan yaqindan ishlab kelmoqda. 1993-yildan bugungi kunga qadar mazkur muassasa tomonidan tashkil etilgan diplomatiq sayyohliq arab tilini o’rganish va boshqa o’quv kurslarida mingdan ziyod mamlakatimiz vakillari ishtirok etdilar. Ijtimoyi-madaniy sohada ham muayyan ishlar amalga oshirilgan. Jumladan, 1997-yilda “O’zbekiston-Misr”, 2000-yilda esa “Misr-O’zbekiston” do’stlik jamiyatlariga asos solingan va hozirda muvaffaqiyatli faoliyat ko’rsatib kelmoqdalar. 2018-yilning 10-13-oktyabr kunlari Misr Bosh imomi, Al-Azhar majmuasi shayxi Ahmad at-Tayyibning O’zbekistonga tashrifi amalga oshirildi. Isroil Davlati O’zbekiston Respublakasi mustaqilligini 1991-yil 25- dekabrda tan oldi. 1992-yil 21-fevralda ikki tomonlama diplomatik aloqalar o’rnatildi. 1998-yil 14-16-sentyabrda O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimov Isroilga davlat tashrifini amalga oshirdi. 1994-yil iyulda Isroil Tashqi ishlar vaziri Sh.Peres O’zbekistonga tashrif buyurdi, 1997-yil aprelda esa O’zbekiston Tashqi ishlar vaziri A.Komilovning Isroilga javob tashrifi amalga oshirildi. Tomonlar muntazam ravishda ikki davlat Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida siyosiy maslahatlashuvlarni o’tkazib boradi. Hozirgi kunga qadar ikki mamlakat tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida siyosiy maslahatlashuvlarning 4 ta davrasi o’tkazilgan. Siyosiy maslahatlashuvlarning oxirgi to’rtinchi davrasi 2016-yil 30- mart kuni Toshkentda bo’lib o’tgan. 18 O’zbekiston-Isroil munosabatlarining huquqiy bazasi 19 ta hujjatlardan iborat (14 tasi davlatlararo va hukumatlararo, 5 tasi idoralararo hujjatlar). Ikki davlat o’rtasida savdo-sotiq aloqalarida eng qulay rejim o’rnatilgan. 2018-yil yanvar-noyabr oylari yakuni bo’yicha umumiy savdo aylanmasi $51.4 mln. (eksport - $16.1 mln., import - $35.2 mln.) tashkil etdi. Hozirgi kunda O’zbekiston Respublikasida Isroil sarmoyasi ishtirokida 37 korxonalar va shulardan 7 tasi 100% xorijiy sarmoyasi bilan mavjud. Ushbu korxonalar xorijiy kapital, turizm, ulgurji savdo, oziq-ovqat ishlab chiqarish, moliyaviy va boshqaruv masalalari bo’yicha maslahat xizmatlari yo’nalishida faoliyat yuritib kelmoqda. 2018-yil 10-fevraldan Isroil fuqarolari uchun 30 kunlik vizasiz rejimi qo’llanishi munosabati bilan O’zbekistonga ushbu davlatdan keladigan turistlar soni ikki baravariga oshdi va 10 mingdan ortiqni tashkil etdi. Quvayt Davlati O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991-yil 30- dekabrda tan olgan. Davlatlar o’rtasida diplomatik munosabatlar 1994-yil iyul oyida o’rnatilgan. 2001-yilda Kuvayt Davlati Toshkent shahrida o’z elchixonasini ochdi. O’zbekiston Respublikasining Kuvayt Davlatidagi elchixonasi 2004-yilning noyabr oyidan boshlab faoliyat olib bormoqda. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning 2004-yilning 19-20-yanvarida Kuvayt Davlatiga uyushtirgan rasmiy tashrifi davlatlar o’rtasidagi munosabatlarning rivojlanishiga turtki berdi va tashrif chog’ida yaratilgan huquqiy baza ikki tomonlama munosabatlarni mustahkamlashga asos soldi. 2008-yilning iyul oyida Kuvayt amiri shayx Sabah al-Ahmad al Jaber as- Sabah O’zbekiston Respublikasiga rasmiy tashrif amalga oshirdi. Tashrif chog’ida o’zbek-kuvayt munosabatlarini mustahkamlashga, savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlikni faollashtirishga qaratilgan bir qator hujjatlar imzolandi. 2017-yil iyun oyida O’zbekistonda Kuvait Milliy assambleyasi bilan hamkorlik bo’yicha parlamentlararo guruh tashkil etildi. 2018-yil 4-dekabr kuni al-Kuvayt shahrida O’zbekiston va Kuvayt Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida siyosiy maslahatlashuvlarning 2-davrasi o’tkazildi. 2018-yilning 6-10-sentyabr kunlari Shahrisabz shahrida bo’lib o’tgan Xalqaro maqom san’ati anjumanida Kuvayt madaniyat, san’at va adabiyot milliy kengashi Bosh kotibining o’rinbosari Badr ad-Duveysh boshchiligidagi hay’at ishtirok etdi. 2018-yilning 25-26-oktyabr kunlari Al-Kuvayt shahrida O’zbekiston yoshlar simfonik orkestrining konsertlari hamda milliy hunarmandchilik ko’rgazmasi tashkil etildi. Mustaqillik yillarida O’zbekistonnnig Yaqin Sharq va Afrika davlatlari xususan, Saudiya Arabistoni hamda Ummon Sultonligi bilan aloqalari tobora mustahkamlanmoqda Saudiya Arabistoni Podshohligi O’zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini 1991-yil 30-dekabrda tan oldi. 1992-yil fevralda mamlakatlarimiz o’rtasida diplomatik munosabatlar o’rnatildi. 19 O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov 1992-yil aprel oyida Saudiya Arabistoniga tashrif buyurdi. 1992-yil noyabrda Jiddada O’zbekistonning Bosh konsulxonasi, 1995-yil mayda O’zbekistonning Riyozdagi elchixonasi o’z faoliyatini boshladi. 1997-yil martdan Toshkentda Saudiya Arabistonining elchixonasi faoliyat ko’rsatmoqda. 2012-yil aprel oyida Saudiya Arabistoni Sho’ro kengashi (parlament) raisi Abdulla Ol ash-Sheyx boshchiligidagi delegasiya O’zbekistonga tashrif buyurdi. 2017-yil 21-may O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Saudiya Arabistoni Podshohi Salmon bin Abdulaziz Ol-Saudning taklifiga binoan Saudiya Arabistonida bo’lib, arab-musulmon va Qo’shma Shtatlar sammitida ishtirok etdi. Sammit doirasida O’zbekiston Prezidenti bir necha davlat rahbarlari, jumladan, Saudiya Arabistoni Podshohi bilan uchrashdi. 2018-yil 27-mart Saudiya Arabistoni tashqi ishlar vazirining o’rinbosari A.Mirdad boshchiligidagi delegasiya Afg’oniston bo’yicha "Tinchlik jarayoni, xavfsizlik va mintaqaviy hamkorlik sohasidagi hamkorlik" deb nomlangan Toshkent konferensiyasida ishtirok etdi. 2018-yil 3-dekabr kuni Riyoz shahrida O’zbekiston va Saudiya Arabistoni Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida siyosiy maslahatlashuvlarning 3-davrasi o’tkazildi. 2011-yil iyun oyida Toshkent shahrida ikki davlat o’rtasidagi Hukumatlararo qo’shma komissiyaning 3-yig’ilishi bo’lib o’tdi. Yig’ilish natijalari asosida tegishli protokol hamda investisiyalarni rag’batlantirish to’g’risidagi hukumatlararo bitim imzolandi. 2018-yil 11-16-dekabr kunlari Saudiya Arabistoni Savdo-sanoat palatalari kengashi rahbari Somi al-Ubaydiy boshchiligidagi delegasiyaning O’zbekistonga tashrifi bo’lib o’tdi. 2019-yil 20-26-yanvar kunlari O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshidagi Din ishlari bo’yicha qo’mita raisi J.Akramov boshchiligidagi hay’at Saudiya Arabistoniga tashrif buyurdi. Tashrif chog’ida Saudiya Arabistoni Podshohligi Haj va Umra ishlari vaziri Salih Bintayn bilan uchrashuv o’tkazildi. O’mon Sultonligi O’zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini 1991- yil dekabrda tan olgan. 1992-yil 22-aprelda mamlakatlarimiz o’rtasida diplomatik munosabatlar o’rnatilgan. 2009-yil oktyabr oyida O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov davlat tashrifi bilan O’mon Sultonligida bo’ldi. Tashrif chog’ida 19 ta hukumatlararo va idoralararo hujjatlar imzolandi. 2010-yil aprel oyidan Toshkentda O’mon Sultonligining elchixonasi faoliyat yurita boshladi. 2018-yil iyul oyidan boshlab O’zbekiston Respublikasining Masqat shahridagi elchixonasi faoliyat ko’rsatmoqda. 2014-yilning 6-avgustida Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Komilov boshchiligidagi O’zbekiston delegasiyasi O’zbekiston-Turkmaniston-Eron-O’mon transport yolagini yararish bo’yicha to’rt tomonlama vazirlar uchrashuvida 20 qatnashdi (Masqat, O’mon). Uchrashuv doirasida Tashqi ishlar vaziri Abdulaziz Komilov O’mon Tashqi ishlarga mas’ul vaziri Yusuf bin Alaviy bilan uchrashdi. 2018-yil 15-mart kuni O’zbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.Aripov va Ummon meros va madaniyat vaziri Haisam ibn Tariq al-Said Ummon tomonining moliyaviy yordami bilan qurilgan Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutining yangi binosining ochilish marosimida ishtirok etdi. Sovet tuzumi davrida mamlakatlarimiz xalqlari vakillari qanchalik intilmasinlar, qanchalik harakat qilmasinlar, O’zbekiston – Xitoy hamkorligi cheklanganligicha qolib ketavergan edi. O’zbekiston Respublikasi mustaqillikni qo’lga kiritgandan keyin ko’p asrlar davomida shakllanib kelgan o’zbek va xitoy xalqlari o’rtasidagi do’stliq hamkorlik aloqalarini tiklash, umuman, ko’p tomonlama faol tashqi siyosat yuritish imkoniyati paydo bo’ldi. Xitoy O’zbekiston Respublikasining mustaqilligini tan olgan dastlabki davlatlardan biri hisoblanadi (1991 yil 27 dekabr). 1992 yil 2 yanvarda XXR tashqi savdo va iqtisodiy hamkorlik vaziri Li Lyansinning O’zbekistonga tashrifi davomida ikki mamlakat o’rtasida diplomatik munosabatlarni o’rnatish to’g’risida Bayonnoma imzolangan. 1992 yil 12 – 14 mart kunlari O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimov boshchiligidagi hukumat delegasiyasi XXR raisi Yan Shankunning taklifiga binoan Xitoyga tashrif buyurdi. Tashrif davomida XXR va O’zbekiston Respublikasi o’rtasidagi hamkorlik to’g’risidagi yigirmaga yaqin muhim hujjatlar imzolangan. O’zbekiston Respublikasi va XXR o’rtasidagi o’zaro munosabatlarning tamoyillari to’g’risidagi Shartnoma, O’zbekiston Respublikasi va XXR qishloq xo’jaligi vazirliklari o’rtasidagi hamkorlik to’g’risidagi Bitim, O’zbekiston Respublikasi va XXR tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida konsultasiyalar o’tkazish to’g’risidagi Bayonnomalar o’zaro hamkorlikni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega bo’ldi. Ikki davlat xukumatlarining o’zaro kelishuviga va imzolangan bitimlariga asosan, 1992 yilda Xitoyning O’zbekistondagi elchixonasi rasman o’z faoliyatini boshladi. O’z navbatida, O’zbekiston Respublikasining XXRdagi elchixonasi 1 9 9 5 y i l 6 m a y d a Pekin shahrida ochildi. Shuningdeq savdo-tijorat ishlari bo’yicha vakolatxonamiz Xitoyning 15 eng yirik shaharlaridan biri hisobangan Shanxay shahrida o’z faoliyatini bugungi kunga qadar samarali olib bormoqda. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning 1994 yil 24 – 26 oktyabr kunlari Xitoyga tashrifi davomida imzolangan O’zbekiston Respublikasi bilan XXR o’rtasidagi o’zaro munosabatlarning asosiy prinsiplari, o’zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish va chuqurlashtirish to’g’risidagi Bayonnoma o’zaro munosabatlar tarixidagi yangi sahifani ochib berdi. Ushbu tashrif doirasida imzolandgan “O’zbekiston Respublikasi bilan XXR o’rtasida o’zaro munosabatlarning asosiy prinsiplari to’g’risida” qo’shma Deklarasiya muhim rol o’ynadi. O’zbekiston va Xitoyning savdo–iqtisodiy hamkorligi . 21 O’zbekiston va Xitoy savdo-iqtisodiy aloqalarining rivojlanish bosqichlari tahlillariga ko’ra, biz ikki mamlakat o’rtasidagi savdo-iqtisodiy aloqalar rivojini 3 ta muhim bosqichga bo’lib olishni lozim topdik: 1-bosqich 1992-1996 yillar; 2-bosqich 1997-2005 yillar; 3-bosqich esa 2006- yildan keyingi davrni o’z ichiga oladi. Ikki mamlakat o’rtasidagi savdo aylanmasi 1993 yilda 71,9 million AQSh dollarini tashkil etgan. O’zbekistondan Xitoyga umumiy qiymati 36,6 mln . AQSh dollari bo’lgan mahsulotlar eksport qilingan bo’lsa, Xitoydan O’zbekistonga import 35,3 mln. AQSh dollarini tashkil etgan. O’zaro savdo aylanmasidagi musbat saldo 1,3 mln. AQSh dollariga teng bo’lgan. 1994 yilda ikki mamlakat o’rtasidagi savdo aylanmasi, deyarli ikki baravarga oshgan va 165 mln. AQSh dollarini tashkil et gan . Jumladan, eksport 76,9 mln. AQSh dollarini, import esa 88,1 mln. AQSh dollarini tashkil et gan . O’zaro savdo aylanmasida 11,2 mln. AQSh dollari miqdorida manfiy saldo qayd etil gan . Ikki mamlakat o’rtasidagi savdo aloqalari keyingi yillarda ham rivojlanib bordi va 1995 – 1996 yillarda o’zaro savdo aylanmasi 218 , 6 mln. AQSh dollarini tashkil etdi. O’zbekistonning 1995-yildagi eksport hajmi 3 719.9 mln. AQSh $ ni tashkil etgan bo’lsa, undagi Xitoy ulushi bor – yo’g’i 1,0 % dan iborat bo’lgan. Ammo yildan – yilga bu ko’rsatkich o’sib borgan. 1996-yilga kelib ikki davlat o’rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 2.8 martaga o’sdi. Lekin 1998, 1999, 2000-yillarda bu ko’rsatkich yana pasayib 1,0, 0,5, 0,7% ni tashkil etgan. 2000-yilda O’zbekistonning eksport hajmi 3264.7 mln. AQSh $ ni tashkil etgan. 2004-yilga kelib, O’zbekistonning tashqi savdosidagi Xitoyning ulushi 2.1 %ga ko’tarildi. Eksportning 26.2 % (974.4 mln. AQSh $) Osiyo qit’asiga to’g’ri kelgan bo’lsa, shundan 0.7 % i Xitoyga to’g’ri kelgan. Bu juda ham past ko’rsatkichdir. Solishtirish maqsadida, O’zbekistonning Gollandiya bilan tashqi savdosini ko’rib chiqadigan bo’lsaq 1995-yilda O’zbekiston Gollandiyaga 156,8 mln. AQSh $ miqdorida mahsulot eksport qilgan. Uning mamlakat umumiy eksportidagi ulushi 4.2 % ni tashkil etgan. 2000-yilga kelib bu ko’rsatkich 2.6 %ga pasaygan. 2006 yilda O’zbekiston va Xitoy o’rtasidagi tashqi savdo aylanmasi 2005- yilga nisbatan, - 43.8 % ga o’sib deyarli 698 mln. AQSh $ ni tashkil etgan. Bu davrga kelib O’zbekiston tashqi savdo aylanmasida Xitoyning ulushi deyarli 6.5 %ga o’sgan. 2008 yil yakunlariga ko’ra, ikki mamlakat o’rtasidagi tovar aylanmasi 1,3 mlrd. AQSh dollariga yetdi (2007 yilga nisbatan 43 % ortdi), shu jumladan, eksport 257,4 mln. AQSh dollarini, import 1.040 mln. AQSh dollarini tashkil qildi. O’zbekiston bilan Xitoy o’rtasida iqtisodiy sohada eng ko’p qulaylik yaratish tartibi amal qilmoqda. O’zaro tovar ayirboshlash xajmi 2012 yilda 3,4 milliard AQSh dollariga yetdi. 2013 yilning birinchi yarmi yakunlariga ko’ra, mazkur ko’rsatkich 2,3 milliard dollarni tashkil etdi. Bu o’tgan yilning shu davridagiga nisbatan 59 % ko’pdir. O’zbekistonda (2013 yilda) Xitoy sarmoyasi ishtirokida tuzilgan 455 qo’shma korxona faoliyat yuritdi. Ularning 70 tasi 100% Xitoy sarmoyasi asosida tashkil etilgan. Yurtimizda Xitoyning 71 kompaniyasi vakolatxonasi ishlab turibdi. Tashkil qilingan qo’shma korxonalarning asosiy 22 ulushi Farg’ona vodiysiga, jumladan, Andijon, Farg’ona va Namangan viloyatlariga to’g’ri keladi. 1.2-jadval Xitoy Xalq Respublikasi hukumati tomonidan berilayotgan foizsiz kredit mablag’laridan foydalanishning asosiy yo’nalishlari Komponent nomi Kredit mablag’i mln yuan ming AQSh dollari Laboratoriya asbob-uskunalari 17,59 2124 Davolash-tashhis qo’yish asbob- uskunalari 9,63 1163 Jarrohlik asbob-uskunalari 0,9 109 O’quv asbob-uskunalari 1,88 227 Hammasi: 30,0 3623 O’zbekistonning mustaqillik sharoitidagi Janubiy Koreya bilan hamkorligining huquqiy asoslarining shakllantirilishi 1991-yil 31-dekabrga to’g’ri keladi. Mazkur sanada Koreya Respublikasi O’zbekistonning mustaqil davlat sifatidagi suverenitetini e’tirof etdi. Ikki mamlakat o’rtasidagi rasmiy diplomatik aloqalar 1992-yil 29-yanvar kuni o’rnatildi. 23 O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov 1992-yilning 16- iyunda rasmiy ravishda Janubiy Koreyaga birinchi tashrifini amalga oshirdi. Ushbu tashrif davrida imzolangan kelishuv va shartnomalarda ikki davlat o’rtasidagi hamkorlinking huquqiy asoslariga dastlabki poydevorni qo’ydi deb hisoblash mumkin. Sababi tashrif doirasida keyingi aloqalarning asosiy tamoyillari va yo nalishlarini belgilab beruvchi qo’shma Deklarasiya imzolandi. Unda ikki tomonʻ yana bir karra bir-birini mustaqil davlat ekanligini tan olishdi, bir-birlarining ichki ishlariga aralashmasliq kelishmovchiliklarni tinch yo l bilan va BMT Nizomidagi ʻ tamoyillari asosida hal qilish, davlatlar o’ratisda o’zaro do’stlik munosabatlarini kengaytirish, sanoat, investisiya, savdo, tabiiy resurslarni o’zlashtirish, fan va texnika, transport sohalarida hamkorlikni rivojlantirish, madaniyat, fan, ta’lim, OAV, sport, turizm sohalarida aloqalarni kengaytirish kabi jihatlar ilgari surilgan edi. Undan tashqari ushba tashrif doirasida fan va texnika, savdo, madaniyat, sayyohlik va boshqa qator sohalarda hamkorlik qilishga haqida kelishuvlar imzolandi.Undan tashqari ikki davlat rahbarlari davlatlar o’rtasidagi aloqalarni kengaytirish uchun birinchi navbatda elchixonalar tashkil etishga kelishib olishdi. Shunga asosan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 7- apreldagi qaroriga muvofiq Janubiy Koreya poytaxti Seul shahrida O’zbekiston Respublikasining Konsullik vakolatxonasini tashkil etildi.Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 21-sentyabrdagi qaroriga muvofiq Koreya Respublikasida O’zbekiston Respublikasi elchixonasi faoliyati yulga qo’yildi. O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasining ma’lumotlariga asosan, 2014-yilda ikki davlat o’rtasidagi tovar aylanmasi 2016,4 mln. AQSh dollarini tashkil etdi, ulardan eksport 143,7 mln. AQSh doll., import – 1872,7 mlrd. AQSh doll. tashkil qildi. Janubiy Koreya tomonidan O’zbekiston iqtisodiyotiga kiritilgan investisiyalarning hajmi 5 mlrd. AQSh doll.dan oshgan. O’zbekiston-Janubiy Koreya tovar ayirboshlash miqdorida O’zbekistonning eskportining asosini paxta tolasi tashkil qilishini yuqorida aytgan edik (umumiy eksportning 69%ni tashkil qiladi ). Undan tashqari O’zbekiston Koreya Respublikasiga uran, teri va qishloq xo’jalik mahsulotlarini eksport qiladi. O’zbekiston bo’lsa Janubiy Koreya importida asosiy urg’uni zamonaviy ilg’or texnologiyalarni olishga qaratgan. Chunki O’zbekiston iloji boricha tayyor mahsulot olishdan ko’ra uni o’zimizda ishlab chiqarishni yulga qo’yishni asosiy maqsad deb biladi. Shuning uchun ham ko’pincha raqobatdardosh mahsulot ishlab chiqarishga qodir bo’lgan texnologiyalarni sotib olishga harakat qiladi. Bu borada Koreya Respublikasi asosiy o’rinlardan birini egallab kelmoqda. Janubiy Koreya tomoni 2020-yilga borganda o’zaro tovar ayirboshlash hajmini 10 mlrd AQSh dollarini yetkazishni mo’ljal qilgan. (Solishtirish uchun Qozog’istonda bu raqam 2 mlrd AQSh dollarini tashkil etishi rejalashtirilgan)Bu raqam Janubiy Koreyaning O’zbekiston bilan strategik hamkorlikka katta e’tibor qaratayotganligini va o’zining asosiy savdo sherigi sifatida qarayotganligini ko’rsatadi. Hamkorlikda tashkil etilgan qo’shma korxonalar . Mustaqillik yillarida O’zbekiston Respublikasi rahbariyati tomonidan dunyoning sanoati zamonaviy texnologiyalar asosida rivojlangan mamlakatlari bilan hamkorlik qilishga, ularning 24 sarmoyasi ishtirokida O’zbekistonda korxonalar tashkil etishga katta e’tibor qaratila boshlandi. Ayniqsa bu sohani rivojlantirish uchun birinchi navbatda qonunchilik bazasi boyitildi. Bugungi kunda mamlakatimizda qulay investisiya muhiti shakllantirilgan, eng ilg’or xalqaro tajribalar asosida xorijiy investorlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish kafolatlarining mustahkam qonunchilik bazasi, shuningdeq chet el kapitali ishtirokida tashkil etilgan korxonalar uchun imtiyoz va preferensiyalar tizimi yaratilgan. Chunonchi, Prezidentimizning 2005 yil 11 apreldagi “To’g’ridan-to’g’ri xususiy xorijiy investisiyalarni jalb etishni rag’batlantirish borasidagi qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi farmoniga muvofiq, to’g’ridan-to’g’ri xususiy xorijiy investisiyalar hajmi 300 ming dollardan 3 million dollargacha bo’lgan korxonalar 3 yil, 3 milliondan 10 million dollargacha bo’lgan korxonalar 5 yil, 10 million dollardan ortiq bo’lgan korxonalar 7 yil muddatga yuridik shaxslar foydasidan olinadigan soliq, mulk solig’i va boshqa qator majburiy to’lovlardan ozod qilinadi. Mustaqillik yillarida O’zbekistonning iqtisodiyotini shartli ravishda ikki guruhga bo’lish mumkin. Ulardan birinchi guruhiga (I.A.Karimov bularni “bazovoy” deb ataydi) foydali-mineral xom ashyolarni (tog’-kon va neft-gaz) qazib olish va qayta ishlash bilan bog’liq bo’lib, ularga barcha jalb qilingan xorijiy investisiyalarning 30-40% to’g’ri keladi. Ikkinchi guruhga mehnat talab qiladigan va yakuniy sikl bilan tugaydigan ishlab chiqarish kirib (avtomobilsozliq to’qimachilik va tikuvchiliq oziq-ovqat boshqalar), ularda ishlab chiqarish import o’rnini bosishi kerak. O’zbekistonag bu sohaga jami jalb qilingan xorijiy investisiyalarning yarmi to’g’ri keladi. Koreya Respublikasi bilan 1992-yildan boshlab qulay sarmoyaviy muhim doirasida aloqalar yo lga qo’yilganligi ikki davlat ishtirokida va qolaversa 100%ʻ Koreya investisiyasi ishtirokida tashkil etilayotgan korxonalar sonining muttasil ravishda o’sib borishiga xizmat qildi. Birgina misol qilib o’tgan asrning 90-yillarida O’zbekiston Rahbariyati hali MDH davlatlarining ko’pchiligi iqtisodiyotini barqarorlashtirishga erishaolmayotgan bir paytda Asaka shahrida Koreya sarmoyasi ishtirokida avtomabil ishlab chiqarishni yo lga qo’ydi. 1992-yilning noyabrida Koreya ʻ Respublikasining “DEU” kompaniyasi bilan O’zbekistonda “UzDEUavto” qo’shma korxonasini ishga tushirish haqida kelishuv imzolandi. Ushbu loyihaning umumiy qiymati 1 mlrd AQSh dollarini tashkil etgan. Asaka avtomobilsozlik korxonasi 1996-yil iyul oyida avtomobillarni ishlab chiqarishni boshladi. Avtomobilsozlik – janubiy koreyalik sheriklar bilan birgalikda O’zbekistonda o’zlashtirilgan yuqori texnologiyali eng mashhur ishlab chiqarish sohasi. Ayni paytda Andijon va Xorazm viloyatlari hamda Toshkent shahrida avtomobilsozlik korxonalari faoliyat ko’rsatmoqda. O’zbekistonda sanoatning bu sohasiga Janubiy Koreyaning 20 kompaniyasi jalb qilingan, 18 qo’shma korxona tuzilgan. O’zbekistonning Sharqning eng rivojlangan mamlakati – Yaponiya, janubi- sharqiy Osiyo va Okeaniya mintaqasidagi Malayziya, Indoneziya, Vyetnam, 25 Avstraliya kabi mamlakatlari bilan siyosiy, diplomatik aloqalari yo’lga qo’yildi, o’zaro manfaatli iqtisodiy va madaniy hamkorlik rivojlanib bormoqda. Keyingi yillarda O’zbekistonning Yaponiya bilan ham munosabatlari rivojlanmoqda 1991-yil 28-dekabrida Yaponiya O’zbekistonning mustaqilligini tan oldi. 1992-yil-26 yanvarda diplomatik munosabatlar o’rnatildi. O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov 3 marotaba – 1994, 2002 va 2011 yillarda Yaponiyaga tashrif buyurdi. O’zbekistonga javob tashriflari 2006 yilning avgust oyida Yaponiya bosh vaziri J.Koidzumi va 2015-yil oktyabrda Yaponiya bosh vaziri S.Abe tomonidan amalga oshirildi. 2010 va 2014- yillarning mayida Yaponiya bosh vaziri o’rinbosarlari, moliya vazirlari N.Kan va T.Aso O’zbekistonga tashrif buyurdi. 2002 yildan boshlab ikki davlatning tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida doimiy ravishda siyosiy maslahatlashuvlar o’tkazib kelinmoqda. 2017-yil martda siyosiy maslahatlashuvlarning navbatdagi uchrashuvi Tokio shahrida o’tkazildi. Mintaqa bilan hamkorlikni chuqurlashtirish maqsadida 2004 yilda Tokio tashabbusi bilan tashkil etilgan «Markaziy Osiyo+Yaponiya» Dialogi o’zaro munosabatlarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. 2010 yil 7 avgustda Toshkentda Dialog doirasida tashqi ishlar vazirlarining 3-kengashi o’tkazildi. Unda Yaponiya tashqi ishlar vaziri K.Okada ishtirok etdi. 2017-yil 1 mayda Ashxobot shahrida Dialog doirasida bo’lib o’tgan tashqi ishlar vazirlarining 6- kengashida O’zbekiston delegasiyasi ishtirok etdi. 1994 yilda tashkil qilingan O’zbek-Yapon va Yapon-O’zbek iqtisodiy hamkorlik qo’mitalari savdo va iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirishda muhim o’ringa ega. Ushbu qo’mitalarning 12-qo’shma yig’ilishi 2017-yil aprelda Toshkent shahrida o’tkazildi. 2008 yil avgustda «Investisiyalarni erkinlashtirish, himoya qilish va rag’batlantirish» to’g’risida Hukumatlararo shartnoma imzolanib 2009 yil 24 sentyabrda kuchga kirdi. O’zbekistonda 10 ta qo’shma korxona mavjud bo’lib, shundan bittasi 100 foiz yapon sarmoyasi ishtirokida tuzilgan. 13 ta yapon kompaniyalarining vakolatxonalari akkreditasiyadan o’tgan. 2017-yil yanvar-oktyabr oralig’ida o’zaro tovar aylanmasi 138,5 million dollarni tashkil qildi. Yaponiyaning O’zbekistonga ko’rsatgan moliya-texnikaviy yordami 4,1 milliard dollardan oshdi. Ushbu yordam tufayli O’zbekistonda sog’liqni saqlash, maorif, energetika, transport, telekommunikasiya va boshqa sohalarda qator ijtimoiy ahamiyatli va infratuzilma loyihalari amalga oshirildi. 2002 yilda O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovga Vaseda va Soka universitetlarining «Faxriy doktori» unvoni berildi. 2004 yilda Tokiodagi Soka universiteti hududida buyuk o’zbek mutafakkiri Alisher Navoiyga haykal o’rnatildi. 26 2000 yildan buyon Yaponiya xalqaro hamkorlik markazi (JICE) ning Toshkentdagi ofisi bilan hamkorlikda inson resurslarini rivojlantirish loyihasi asosida 300 dan ziyod odam Yaponiyada ta’lim oldi. O’zbekistonning 2000 dan ziyod mutaxassisi JICA yo’nalishi orqali Yaponiyada amaliyot o’tadi. O’zbek-Yapon markazi kadrlar tayyorlash ishiga munosib hissa qo’shmoqda. Ushbu markazga 700 mingdan ortiq kishi tashrif buyurdi. 1999 yilda «O’zbekiston-Yaponiya» do’stlik jamiyatiga asos solindi. Uning asosiy hamkorlari «Yaponiya-O’zbekiston» do’stlik jamiyati va «Fukushima- O’zbekiston» madaniy-iqtisodiy hamkorlik uyushmasi hisoblanadi. 2002 yili «Ikuo Xirayama madaniyat karvonsaroyi» nomli o’zbek-yapon ilmiy-ijodiy markazi ochildi. 2017-yil 2-5 avgustda Yaponiya Bosh Vaziri rafiqasi Akie Abe boshchiligida madaniyat va san’at namoyondalaridan iborat delegasiyaning O’zbekistonga tashrifi amalga oshirildi. Tashrif doirasida Alisher Navoiy nomidagi Davlat akademik katta teatrida “Dram TAO” ijodiy jamoasi konserti o’tkazildi. Vyetnam Sosialistik Respublikasi (VSR) O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini 1991-yil 27-dekabrda tan oldi, 1992-yil 17-yanvarda diplomatik aloqalar o’rnatildi. 1993-yil Toshkentda Vyetnam elchixonasi ochildi, 2009-yildan buyon Xanoyda O’zbekiston Respublikasining faxriy konsulxonasi faoliyat yuritib kelmoqda. 1996-yil O’zbekistonning Birinchi Prezidenti I.A.Karimov rasmiy tashrif bilan Vyetnamda bo’ldi. Tashrif davomida davlatlararo munosabatlar asoslari, hamkorlik to’g’risida Kelishuv va hukumatlararo bitimlar imzolandi. 2010-yilda O’zbekistonning Indoneziyadagi Favqulodda va Muxtor elchisi O’zbekiston Respublikasining VSRdagi elchisi etib tayinlangan (qarorgohi Jakarta shahrida). 2011-yil oktyabr oyida Vyetnam Bosh vaziri Nguen Tang Zungning O’zbekitonga rasmiy tashrifi bo’lib o’tdi. Vyetnam bilan ko’p tomonlama munosabatlarni rivojlantirish maqsadida O’zbekistonga VSR Xalq yig’ini raisi o’rinbosari Uong Tu Liuning (2008-yil iyul), VSR Bosh vaziri o’rinbosari Xoang Chung Xayning (2010-yil aprel), Jamoat xavfsizligi vaziri Le Xong Anning (2010-yil sentyabr), Xanoy shahri Xalq kengashi raisi Ngo Txi Zoan Txanning (2012-yil avgust), Bosh prokuror o’rinbosari Chan Kong Fanning (2012-yil dekabr), Adliya vaziri o’rinbosari Din Chung Tungning (2013-yil iyun), Oliy xalq sudi raisi Chiong Xoa Binning (2014- yil iyun) tashriflari tashkillashtirildi. 2013-yil avgustda O’zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi delegasiyasining Vyetnamga tashrifi bo’lib o’tdi. 2014-yilning mart oyida Xanoy shahrida O’zbekiston va Vyetnam Tashqi ishlar vazirliklari o’rtasida ikki tomonlama siyosiy maslahatlashuvlarning to’rtinchi davrasi. bo’lib o’tdi. O’zbekiston va Vyetnam o’rtasidagi savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnik hamkorlik bo’yicha hukumatlararo qo’mitaning 6ta yig’ilishi 27 o’tkazilgan. Shularning eng oxirgisi 2013-yil dekabr oyida Xanoy shahrida bo’lib o’tdi. 2017-yil fevralida bosh vazir o’ribosari – qishloq xo’jaligi va suv ho’jaligi vaziri boshchiligidagi O’zbekiston Respublikasi hukumat delegasiyasi Vyetnamga tashrif buyurdi. Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotga ko’ra davlatlar o’rtasidagi o’zaro savdo aylanmasi ko’rsatkichlari 2017-yil yakuni bo’yicha $33,8 mln.ni tashkil qilgan. O’zbekistonda hozirgi kunda Vyetnam sarmoyasi ishtirokida 19 ta korxona faoliyat yuritib kelmoqda. Ulardan 3 tasi 100 foiz Vyetnam sarmoyasi asosida tashkil etilgan. Indoneziya 1991-yil 28-dekabr oyida O’zbekiston Respublikasi mustaqilligini tan oldi, va 1992-yil 23-iyunda diplomatik aloqalar o’rnatildi. Indoneziya o’zining Toshkentdagi elchixonasini 1994-yil may oyida ochdi. 1996-yilning dekabr oyidan e’tiboran Jakarta shahrida O’zbekiston Respublikasi elchixonasi faoliyat yuritib kelmoqda. 1992-yil iyun oyida O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning Indoneziyaga davlat tashrifi amalga oshirildi, 1995-yil aprel oyida Indoneziya Respublikasi Prezidenti X.M.Suxarto O’zbekistonga davlat tashrifi bilan keldi. 2005-yil dekabr oyida Toshkentda “O’zbekiston va Indoneziya Tashqi ishlari vazirliklari o’rtasida ikki tomonlama maslahatlashuv bo’yicha qo’mita tashkil etish to’g’risida o’zaro Anglashuv Memorandumi” imzolandi hamda siyosiy maslahatlashuvning birinchi davrasi bo’lib o’tdi. Hozirgi kunga qadar uning 6 davra uchrashuvlari o’tkazilgan. (oxirgisi 2014-yil martda Jakartada bo’lib o’tdi.) Parlamentlararo aloqa turli darajadagi tashriflar almashinuvi orqali izchil tarzda rivojlanib bormoqda. Shu jumladan 2007-yilda Indoneziya Xalq Vakillari palatasi Spikeri Agung Laksono O’zbekistonga tashrif buyurdi. 2008-yilda esa Oliy Majlis Qonunchilik palatasi spikeri muovini Indoneziyaga safar uyushtirdi. 2013-yilda Indoneziya Xalq Vakillari palatasi Parlamentlararo hamkorlik qo’mitasi Raisi S.Hidoyat O’zbekistonga tashrif buyurdi. 2015-yil aprel va may oylarida Indoneziya Respublikasi Milliy Konsultativ kongresi raisining o’rinbosari Mahyudin hamda Indoneziya Respublikasi Mintaqalar vakillari kengashi Parlament yuqori palatasi raisi Irman Gusmanning O’zbekistonga tashrifi bo’lib o’tdi. 2013-yilda Toshkent Davlat Sharqshunoslik Institutida qoshida Indoneziya tili markazi ochildi. Malayziya O’zbekiston mustaqilligini 1992-yil 1-yanvar kuni tan olgan. Ikki mamlakat o’rtasida diplomatik aloqalar 1992-yil 21-fevralda o’rnatilgan. Ikki tomonlama do’stona va o’zaro manfaatli hamkorlik munosabatlarini rivojlantirishda tamal toshi O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidentining 1992-yilgi va Malayziya Bosh vaziri Moxatxir Moxammadning 1993-yilgi rasmiy tashriflari chogida qo’yildi. 2003-yil esa O’zbekistonga Malayziya qiroli Tuanku Sayyod Sirajuddin Jamalullayl tashrif buyurdi. 28 Ikki tomonlama munosabatlardagi so’nggi muhim yangiliklar sifatida O’zbekiston davlat Rahbarining 2005-yil oktyabr oyidagi Malayziyaga va unga javoban 2008-yil noyabrda ushbu davlat Bosh vaziri Ahmad Badavining O’zbekistonga davlat tashriflari qayd etildi va bu tadbirlar chog’ida o’zaro manfaatli hamkorlikning istiqbolli yu nalishlarida bir necha hukumatlararo shartnomalar imzolangan. Davlat statistika qo’mitasi bergan ma’lumotga ko’ra davlatlar o’rtasidagi o’zaro savdo aylanmasi ko’rsatkichlari 2017-yil yakuni bo’yicha $64,8 mln.ni tashkil qilgan (eksport-$4,2 mln., import-$60,6 mln.). O’zbekistonning AQSh va Yevropa mamlakatlari bilan hamkorligi O’zbekiston Respublikasining tashqi siyosatida AQSh va Yevropa mamlakatlari bilan o’zaro manfaatli aloqalarni yo’lga qo’yish va tobora chuqurlashtirish alohida o’rin tutadi. O’zbekiston va AQSh o’rtasidagi hamkorlik va davlatlararo aloqalar mustaqillikning dastlabki yillaridayoq yo’lga qo’yildi. 1992 yil 15-16-fevral kunlari AQSh davlat kotibi Jeyms Beyker O’zbekistonga tashrif buyurdi va ikki davlat o’rtasida diplomatik aloqalar o’rnatildi. 1992 yil 16-martda Toshkentda birinchi bo’lib AQShning elchixonasi ochildi. O’zbekistonda 1996 yil boshlarigacha Amerikalik sarmoyadorlar ishtirokida 200 ta o’zbek-amerika qo’shma korxonasi tashkil topdi va faoliyat ko’rsatdi. Bular orasida Navoiy viloyati Zarafshon vodiysidagi Muruntovda AQShning Nyumont Mayning Korporasiyasi bilan hamkorlikda tog’ jinslaridan oltin va kumush ajratib oluvchi “Zarafshon - Nyumont” qo’shma korxonasi bor. Bu korxonada 2002 yilgacha 83 tonna oltin tayyorlandi. O’zbekiston Respublikasi «Tashqi siyosiy faoliyat konsepsiyasi»ga muvofiq, respublika tashqi siyosatining ustivor yo’nalishlardan biri Amerika Qo’shma Shtatlari bilan hamkorlik hisoblanadi. Joriy O’zbekiston-AQSh munosabatlari o’zining kompleksliliq uzoq muddatli va ko’p qirrali jihatlari bilan ajralib, xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan tamoyillari va normalari, o’zaro hurmat va bir- birining manfaatlarini inobatga olishga asoslangan. Tomonlar bir qator xalqaro va mintaqaviy muammolar bo’yicha mushtarak pozisiyaga ega bo’lib xavfsizlik tahdidlari, ya’ni giyohvand moddalarining noqonuniy aylanishi, ommaviy qirg’in qurollarining tarqalishiga qarshi kurash, shuningdeq Markaziy Osiyo va Afg’onistonda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash sohalarida o’zaro faol hamkorlik alohida ahamiyat kasb etadi. O’zbekiston-AQSh munosabatlari doirasidagi barcha yo’nalishlarda sifat jihatidan yangi va o’zaro manfaatli aloqalarni yo’lga qo’yishni belgilab bergan asosiy hujjat bu ikki mamlakat o’rtasida 2002-yil martda imzolangan Strategik sherikchilik va hamkorlikning asoslari to’g’risidagi Deklarasiya hisoblanadi. Ikki tomonlama hamkorlikni muntazamlashtirish hamda qayd etilgan kelishuvlarni amalga oshirish maqsadida AQSh bilan o’zaro manfaatli va barcha sohalarda hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan keng qamrovli «Yo’l xaritasi» amalga oshirilmoqda. 2017-yil dekabr oyida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev va AQSh Prezidenti D.Tramp o’rtasida bo’lib o’tgan telefon orqali muloqotida 29 o’zaro hurmat, ishonch va bir-birining manfaatlarini hisobga olish tamoyillari asosida ikki tomonlama strategik sheriklik munosabatlarini yanada mustahkamlashga sodiqligi ta’kidlandi. Ikki tomonlama siyosiy muloqotlar o’zaro tashriflarning yuqori muntazamligi bilan ham ajralib turadi. O’zbekistonga AQSh ma’muriyatining asosiy idora vakillari va turli darajadagi delegasiyalari muntazam ravishda tashrif buyuradi va O’zbekiston - AQSh munosabatlarining dolzarb masalalari bo’yicha fikr almashish mexanizmi - yillik siyosiy maslahatlashuvlar tashkil etiladi. 2017-yilda O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi delegasiyasi AQShga va Vakillar palatasi a’zosi T. Kelli boshchiligidagi bir guruh kongress a’zolari O’zbekistonga tashrif buyurdi. O’zbekiston va AQSh o’rtasida ustuvor ahamiyatga ega bo’lgan savdo- iqtisodiy va sarmoyaviy hamkorlik faol rivojlanmoqda. Mamlakatlar o’rtasidagi ishbilarmonlik aloqalarini qo’llab-quvvatlash va rivojlantirishda AQSh-O’zbekiston savdo palatasi muhim ahamiyat kasb etadi. AQSh va Markaziy Osiyo davlatlari o’rtasida imzolangan TIFA savdo va investisiyalar to’g’risidagi bitimning amalga oshirilishi Amerika bilan savdo aloqalarini rivojlantirishga hissa qo’shmoqda. O’zbekistonda AQShning dunyoda taniqli bir qator yirik kompaniyalari faoliyat ko’rsatmoqda. Xususan, «General Motors» korporasiyasi ishtirokida yengil avtomobillar uchun dvigatellar ishlab chiqarishga mo’ljallangan «General Motors Powertrain Uzbekistan» zavodi faoliyat ko’rsatmoqda. «Boeing» kompaniyasi «O’zbekiston havo yo’llari» Milliy aviakompaniyasini zamonaviy avialaynerlar, xususan «Boeing-787-8 Dreamliner» rusumidagi yangi avlod samolyotlari bilan ta’minlovchi asosiy va doimiy hamkor sanaladi. «General Electric» korporasiyasi O’zbekistonning neft-gaz va aviasiya sektorlarida, shuningdeq salomatlik va qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish sohasidagi muhim hamkori hisoblanadi. AQShning O’zbekistonda faoliyat yuritayotgan boshqa kompaniyalari ichida «Exxon Mobil», «CNH Industrial», «Coca-Cola», «Hyatt», «Hilton», «John Deyere», «Honeywell», «Caterpillar» va boshqalar ham mavjud. Madaniy-gumanitar sohadagi munosabatlar muntazam ravishda rivojlanmoqda. So’nggi yillarda ilm-fan va ta’lim sohalarida hamda yangi aloqalar o’rnatish va erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish, eng avvalo madaniy - gumanitar va ilmiy-ma’rifiy hamkorlikni yanada mustahkamlash borasida amaliy ishlar amalga oshirildi. O’zbekistonga AQShning ixtisoslashtirilgan muassasalari va tashkilotlari ekspertlari muntazam ravishda muzokaralar va amaliy tadbirlar o’tkazish maqsadida tashrif buyuradi hamda o’zbek mutaxassislari AQShning turli-xil ilmiy va ta’lim dasturlarida ishtirok etadilar. AQShning bir nechta universitetlari, jumladan Texas A&M va Missisipi universitetlari bilan qo’shma loyihalar amalga oshirilmoqda. 30 Universitetlararo hamkorlikni yanada rivojlantirish doirasida O’zbekistonning bir qator oliy ta’lim muassasalari hamda AQShning Ogayo va Michigan universitetlari, Boston yuridik kolleji, Amerika va Jorjtaun universitetlari kabi oliy ta’lim muassasalari bilan aloqalarni kengaytirish bo’yicha ishlar olib borilmoqda. Xususan, Toshkentda Vebster universiteti filialini ochish to’g’risida kelishuvga erishildi. AQSh tibbiyot muassasalari va O’zbekiston ixtisoslashgan klinika va shifoxonalari o’rtasida, jumladan jarrohliq kardioxirurgiya, urologiya, akusherlik va ginekologiya ko’z mikroxirurgiyasi yo’nalishlarida to’g’ridan-to’g’ri aloqalar o’rnatildi. O’zbekiston Kanada bilan keng qamrovli hamkorlik aloqalarini rivojlantirishga muhim e’tibor qaratmoqda va siyosiy, savdo-iqtisodiy, investisiyaviy va gumanitar sohalardagi o’zaro foydali hamkorlikni rivojlantirishga intilmoqda. Davlatlar o’rtasida diplomatik munosabatlar 1992-yilning 7-aprelida o’rnatilgan. Ikki tomonlama aloqalar O’zbekiston Respublikasining qarorgohi Vashington shahrida bo’lgan Kanadadagi Elchixonasi hamda Kanadaning qarorgohi Moskva shahrida bo’lgan O’zbekistondagi Elchixonasi darajalarida olib borilmoqda. 1997 yildan buyon Toshkentda Kanadaning Fahriy Konsulligi faoliyat yuritib kelmoqda. Ikkitomonlama munosabatlarda tashqi siyosat mahkamalari o’rtasida olib borilayotgan muntazam siyosiy maslahatlashuvlar muhim ahamiyatga ega. Ikkitomonlama hamkorlikni mustahkamlash uchun “Yo’l xaritasi”ni birgalikda amalga oshirish o’zaro muloqotlarga tizimli tus berilmoqda. Davlatlaro’rtasidagi o’zaro tashriflar muntazam ravishda tashkil etilmoqda. Tomonlar o’rtasida, xususan, Kanadaning Rossiya va Yevroosiyodagi ishbilarmonlar assosiasiyasi (CERBA) orqali o’zaro savdo-iqtisodiy hamkorlik bosqichma-bosqich rivojlanishda davom etmoqda. Jumladan, Kanada delegasiyasi Toshkent shahrida o’tkazilgan «UzMining Expo-2017» Xalqaro ko’rgazmasida eng faol ishtirokchilaridan bo’ldi, diplomatik munosabatlarining 25 yilligi arafasida esa, Toshkentga tog’-konsanoati sohasida faoliyat olib boruvchi Kanada biznes-jamiyati vakillaridan iborat ikki davlat hamkorligi tarixidagi eng ulkan biznes-delegasiyaning tashrifi amalga oshirildi. O’zbekiston Lotin Amerikasi davlatlari bilan faol aloqalarni qo’lab- quvvatlashga intilmoqda. Braziliya, Kuba, Chili va Argentina mamlakatlari bilan munosabatlarda muntazamlik kuzatilmoqda. Ishchi muloqot muntazam ravishda xabar almashish va delegasiyalarning o’zaro tashriflari ko’rinishida amalga oshirilmoqda. Xususan, 2017-yil fevralida O’zbekiston Qishloq va suv xo’jaligi vaziri o’rinbosarining Braziliyaga soya ishlab chiqarish va qayta ishlash sohasida amaliyotlarni o’rganish bo’yicha tashrifi tashkil etildi. O’zbekiston Tashqi ishlar vazirligida siyosiy, savdo-iqtisodiy, madaniy- gumanitar, ilmiy sohalarda hamkorlikni rivojlantirish hamda turizm va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish masalalarini muhokama qilish doirasida O’zbekistonga tashrif buyurayotgan Lotin Amerikasi mamlakatlari 31 delegasiyalarining vakillari bilan muntazam ravishda ikki tomonlama uchrashuvlar o’tkazilmoqda. Mustaqil O’zbekiston Respublikasining jahon hamjamiyatiga integrasiyalashuvida Yevropa Ittifoqi davlatlari bilan o’zaro manfaatli aloqalarni yo’lga qo’yish va tobora rivojlantirish alohida o’rin tutadi. 1996 yil 21-iyunda O’zbekiston bilan Yevropa Ittifoqi o’rtasidagi “Sheriklik va hamkorlik to’g’risidagi bitim” mamlakatimizning Yevropa Ittifoqi bilan o’zaro munosabatlarining huquqiy negiziga aylandi. O’zbekistonning Yevropa Ittifoqi bilan hamkorlik aloqalari yildan-yilga chuqurlashib bormoqda. Mamlakatimizda Yevropa Ittifoqiga a’zo mamlakatlarning 145 firma va kompaniyasi vakolatxonalari akkreditasiya qilingan. Yevropalik sarmoyadorlar ishtirokida 491 ta korxona ishlayapti. 1995-2002 yillarda Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining firma va kompaniyalari umumiy qiymati qariyb 8 mlrd dollarlik yirik sarmoyaviy loyihalarni amalga oshirishda qatnashdi. O’zbekistonning Yevropa Ittifoqining a’zosi Germaniya bilan o’zaro manfaatli aloqalari kengayib bormoqda. Bu davlat bilan mamalkatimizning o’zaro aloqalari o’tmishga borib taqaladi. Davlatning aholisi 82,3 mln kishi , umumiy yer maydon 357 ming kv.km.Oliy vakillik organi sifatida 709 deputatdan iborat parlament-Bundestag faoliyat yuritmoqda. Mamlakat YaIM 3 trillion yevroga teng. Bu ko’rsatkich orqali Germaniya jahonda AQSh, XXR, Yaponiyadan so’ng 4- o’rinda turadi. YaIM tarkibida xizmatlar 69%, sanoat-30%, qishloq xo’jaligi 1% tanshkil etadi. YaIM kishi boshiga taqsimlaganda 40 ming yevroga, infilyasiya darajasi 0,4% teng. O’zbekiston Germaniya munosabatlari 1992 yildan boshlangan. Germaniya mamlakati O’zbekiston mustaqilligini 1991 yil 31-dekabr kuni tan olgan. O’zbekiston Respublikasi bilan GFR o’rtasida diplomatik munosabatlao 1992 yil 6 yanvarda o’rnatilgan. 1992 yil 6 martda o’zaro elchixonalar va konsulliklar ochish, diplomatik aloqalarni yo’lga qo’yish, siyosiy ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy sohalarda hamkorlik qilishga kelishib olindi. Shu kungacha ikki davlat o’rtasida 140 dan ortiq turli bitm va shartnomalar imzolangan. 2017 yil 30 noyabrda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “O’zbekiston Respublikasi va Germaniya Federativ Respublikasi o’rtasida ikkitomonlama hamkorlik aloqalarini yanada kengaytirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori qabul qilindi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2019 yil 20 yanvarda GFR federal kansleri Angela Merkel taklifiga binoan ushbu mamlakatda bo’ldi. Uchrashuvda asosiy e’tibor ikki mamlakat o’rtasida savdo-iqtisodiy ivestitsiyaviya va texnalogik hamkorlikni rivojlantirish masalalariga qaratildi. O’tkazilgan Biznes forumda 8 mlrd yevroga teng qiymatdagi yangi loyihalarni amalga oshirishga kelishib olindi. 2018 yilda ikki mamlakat o’rtasidagi tovor- ayrboshlash hajmi 700 mln yevrodan oshgan bo’lsa,2019 yil bu ko’rsatkich 1 mlrd yevrodan oshishi ko’zda tutilagn. Fransiya O’zbekistonning Yevropadagi muhim hamkorlaridan biri hisoblanadi. 32 O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning Fransiyaga davlat va rasmiy tashriflari (1993 va 1996-yillar) hamda Fransiya Respublikasi Prezidenti F.Mitteranning O’zbekistonga davlat tashrifi (1994-yil) bo’lib o’tgan. 1996-yil iyun oyida Florensiya shahrida o’tkazilgan Yevropa Ittifoqi davlatlari rahbarlari sammiti va 2002-yil noyabr oyida Praga shahrida bo’lib o’tgan NATO/YeAHK sammiti doirasida O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning Fransiya Prezidenti J.Shirak bilan uchrashuvlari ham o’tkazilgan. Ikki tomonlama aloqalarni rivojlantirishda Fransiya Tashqi ishlar vazirlari L.Fabiusning 2013-yil mart oyida va J.-M.Eroning 2017-yil aprel oyida O’zbekistonga amalga oshirilgan tashriflari hamda 2012-yil oktyabr, 2014-yil noyabr va 2017-yil mart oylarida o’tkazilgan O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri A.Kamilovning Fransiyaga tashriflari muhim ahamiyat kasb etdi. Ikki davlat Tashi ishlar vazirliklari o’rtasidagi 10 ta siyosiy maslahatlashuvlar bo’lib o’tgan. Oxirgisi 2017-yilning aprel oyida Toshkent shahrida o’tkazildi. 2008-yil O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatida parlamentlararo hamkorlik guruhi tuzildi, 2010-yildan boshlab Oliy Majlis Qonunchilik palatasida «O’zbekiston – Fransiya» do’stlik guruhi faoliyat yuritmoqda. Fransiya Senatida «Fransiya – Markaziy Osiyo» parlamentlararo guruhi, Milliy assambleyasida «Fransiya – Markaziy Osiyo» do’stlik guruhlari faoliyat yuritmoqda. 2008-yil iyun oyida O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo’yicha vakili (Ombudsman) hamda Fransiyaning inson huquqlari himoyachisi o’rtasida hamkorlik to’g’risida bitim imzolandi. Fransiya O’zbekistonning Yevropadagi muhim savdo-iqtisodiy hamkorlaridan biridir. 2017-yil yakunlari bo’yicha ikki tomonlama savdo aylanmasining hajmi 251,6 mln. AQSh doll. tashkil etdi. Fransiyada Temuriylar davri tarixi va madaniyatini o’rganish Assosiasiyasi hamda «Avisenna – Fransiya» Assosiasiyasi faoliyat yuritib kelmoqda. O’zbekistonning bir qancha yetakchi universitetlari hamda Fransiyaning oliy o’quv yurtlari o’rtasida hamkorlik bitimlari va protokollari imzolangan. O’zbekiston-Buyuk Britaniya munosabatlarining asosi 1993-yil noyabr oyida O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimov tomonidan ushbu mamlakatga amalga oshirilgan tashrif chog’ida yaratilgan. Ayni paytda ikki tomonlama hamkorlikning ijobiy dinamikasi kuzatilmoqda. Mamlakatlar o’rtasida muntazam ravishda turli darajadagi tashriflar amalga oshirilmoqda. Oxirgi bir necha yil davomida O’zbekistonga Britaniyaning 50 dan ziyod delegasiyalari tashrif buyurgan. Tomonlar tashqi siyosiy idoralar o’rtasidagi maslahatlashuvlar hamda Afg’oniston bo’yicha muloqotni amalga oshirib kelmoqda. O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri A.Kamilov rahbarligidagi delegasiyaning 2013-yil 20-22-noyabr kunlari Buyuk Britaniyaga amalga oshirgan tashrifi davlatlararo aloqalarni faollashtirishdagi muhim voqyea bo’ldi. 33 Parlamentlararo hamkorlik o’zaro aloqalarning istiqbolli yo’nalishlaridan sanaladi. Ikki davlat parlamentlarida o’zaro hamkorlik bo’yich guruhlar mavjud bo’lib, 2010-yil 22-sentyabrda imzolangan Oliy Majlis guruhi bilan “Britaniya- O’zbekiston” Umumpartiya parlament guruhi o’rtasida imzolangan Anglashuv memorandumi ular faoliyatining huquqiy asosini yaratib bergan. O’zbekiston-Britaniya Savdo va sanoat kengashi savdo-iqtisodiy munosabatlarning samarali mexanizmi bo’lib, uning 23-majlisi Toshkentda 2016-yil 16-18-noyabr kunlari bo’lib o’tdi. 2016-yilning oktyabrida, 2017-yilning yanvar-dekabr oylarida Oliy Majlis Senati raisining Birinchi o’rinbosari S.Safoyev London shahriga tashrif buyurdi. Tashriflar doirasida, jumladan rivojlanishga va respublikaning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan brifinglar, Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki, TIV, Buyuk-Britaniya Parlamenti va Britaniyanig bir qator yirik kompaniyalari hamda ilmiy doiralari bilan uchrashuvlar o’tkazildi. 2017-yil yanvar-sentyabr oylari yakunlariga ko’ra O’zbekiston bilan Buyuk Britaniya o’rtasidagi savdo aylanmasi 115,9 million AQSh dollarini tashkil etib, shundan eksport 33,5 million AQSh dollari, import 82,4 million dollarga teng bo’ldi. Madaniy-gumanitar hamkorlik ham izchil rivojlanmoqda, jumladan ta’lim sohasida. Toshkentda 2002-yildan buyon Xalqaro Vestminster universiteti faoliyat yuritib kelmoqda, Kembridj universiteti bilan hamkorlikda esa poytaxtimizda Yuqori texnologiyalar o’quv-eksperimental markazi tashkil etilmoqda. O’zbekistonning Yevropadagi va umuman xalqaro miqyosdagi istiqbolli hamda umidli sheriklaridan biri hisoblangan Ispaniya bilan munosabatlari jadal rivojlanmoqda. 2003-yil yanvar va 2009-yil may oyida O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning Ispaniyaga tashriflari bo’lib o’tdi. Ispaniya Tashqi ishlar vaziri X.M.Garsiya Margalio taklifiga ko’ra, 2013- yilning 4-7-noyabr kunlari O’zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri boshchiligidagi delegasiya Ispaniyaga tashrif buyurdi. Tashrif davomida Tashqi ishlar vazirliklari siyosiy maslahatlashuvlari o’tkazildi. Ispaniyaning Tashqi ishlar vaziri X.M.Garsiya Margalio 2014-yil 20-22-aprelda O’zbekistonga tashrif buyurdi. 2017-yil 12-15 noyabrda Ispaniyaga O’R Tashqi ishlar vazirinig javob tashrifi o’tkazildi. O’zbekiston Davlat jahon tillari universiteti qoshida ispan tili fakulteti faoliyat yuritmoqda. Mazkur universitetning Madrid, Granada, Alkala de Enares va Malagi universitetlari bilan hamkorlik aloqalari jadal rivojlanmoqda. 2009-yildan boshlab Toshkent shahrida Turin politexnika universiteti faoliyat yuritib kelmoqda. 2013-yil yanvar oyida Samarqand shahri hokimiyati va Florensiya provinsiyasi ma’muriyati o’trasida Do’stlik va hamkorlik shartnomasi imzolangan. Xulosa qilib aytganda, O’zbekistonda tarixiy jixatdan qisqa bir davrda xalqaro munosabatlarni yo’lga qo’yish va rivojlantirish bobida asrlarga arziydigan ishlar amalga oshirildi. O’zbekiston o’zining tinchliksevar, yaxshi qo’shnichiliq 34 o’zaro foydali hamkorlikka qaratilgan siyosati va faoliyati bilan butun dunyoga tanildi, jahon hamjamiyatida o’zining munosib o’rnini egalladi. Izohli lug’at Xalqaro terrorizm – odamlarning behuda halok bo’lishiga olib keluvchi, davlatlar va ular vakillarining normal diplomatik faoliyatini buzuvchi hamda xalqaro aloqalar, uchrashuvlarni qiyinlashtiruvchi xalqaro miqyosdagi ijtimoiy qilmishlar yig’indisi. O’zbekiston Respublikasi xalqaro bitimlarning, chunonchi, xalqaro terrorizm ko’rinishlariga qarshi kurashga qaratilgan bitimlar va konvensiyalar ishtirokchisi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) – yer yuzida tinchlikni va havfsizlikni ta’minlash, davlatlar va millatlarning o’zaro hamkorligini rivojlantirish maqsadida 1945 yilda ikkinchi jahon urushida fashizm ustidan g’alaba qozongan davlatlarning ixtiyoriy birlashishi natijasida tuzilgan xalqaro tashkilot. O’zbekiston Respublikasi 1992 yil 2-martda BMTga qabul qilingan. UNESKO – Birlashgan millatlar tashkilotining ta’lim, fan va madaniyat bilan shug’ullanuvchi xalqaro tashkiloti. O’zbekiston Respublikasi 1993 yil 29- oktyabrda ushbu tashkilotga a’zolikka qabul qilingan. Shimoliy Atlantika shartnomasi tashkiloti (NATO) – 1949 yilda 4- aprelda tashkil topgan xalqaro davlatlararo xarbiy-siyosiy tashkilot. EKO – Turkiya, Pokiston, Eron tomonidan tuzilgan iqtisodiy hamkorlik tashkiloti. 1992 yildan O’zbekiston ushbu xalqaro tashkilotning a’zosi. MOH (Markaziy Osiyo Hamkorligi tashkiloti) – 1994 yil iyul oyi boshida O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston Prezidentlarining Almati shahrida bo’lib o’tgan uchrashuvi asosida tashkil topgan Markaziy Osiyo Iqtisodiy Hamjamiyati zaminida 2002 yil 28-fevralda tuzilgan. Markaziy Osiyoda iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish, siyosiy-ijtimoiy, madaniy texnikaviy va boshqa aloqa turlarini kengaytirish masalalari bilan shug’ullanadigan tashkilot. MOH tashkilotiga O’zbekiston, Qozog’iston, Qirg’iziston, Tojikiston davlatlari a’zo. Qo’shilmaslik harakati – ikkinchi jahon urushidan keyin tashkil topgan xalqaro tashkilot. O’zbekiston bu tashkilotga 1992 yil 1-sentyabrda a’zo bo’lib kirgan. Shanxay hamkorlik tashkiloti – submintaqaviy xalqaro tashkilot bo’lib, uning tarkibiga dastlab asoschilar sifatida 6 ta davlat(Qozog’iston, Xitoy, Qirg’iziston, Rossiya, Tojikiston va O’zbekiston) kirdi. 1996 yilda yilda Shanxayda Xitoy, Rossiya, Qozog’iston, Qirg’iziston va Tojikiston davlat rahbarlarining sammitida Shanhay hamkorlik tashkiloti vujudga keladi. Lekin, u “Shanxay beshligi” nomi bilan shakllanadi. 2000 yil 5-iyundagi Dushanbedagi sammitda “Shanxay beshligi” “Shanxay forumi”ga aylantirildi. 2001 yil 14-15- iyun Xitoyda navbatdagi Shanxay sammitida O’zbekiston “Shanxay forumi”ga to’la huquqli a’zo bo’ladi. Ushbu sammitda “Shanxay forumi”ning nomi “Shanxay hamkorlik tashkiloti – SHHT”- deb o’zgartirildi. Hozirga qadar SHHT doirasida ko’plab amaliy tadbirlar bo’lib o’tdi. Jumladan, davlat va hukumat, tashqi ishlar va mudofaa vazirligi, huquq-tartibot, xavfsizlik organlari rahbarlari va ekspertlarining mintaqada tinchliq havfsizlik va barqarorlikni mustahkamlash 35 terrorizm va ekstremizm, ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy va boshqa sohalardagi hamkorlikni yanada yaxshilashga qaratilgan uchrashuvlar, maslahatlashuvlar muntazam ravishda o’tkazilib kelinmoqda. GUUAM – mintaqaviy tuzilma. Unga 1996 yilda Gruziya, Ukraina, Ozarbayjon, Moldova davlat rahbarlari tomonidan asos solingan.1999 yil aprel oyida O’zbekiston ham bu tashkilotga qo’shilgan. Tashkilotning asosiy maqsadi 1993 yilda Bryusselda asos solingan Osiyo – Kavkaz – Yevropa transport yo’lagini barpo etishni ko’zda tutuvchi TRASEKA dasturini amalga oshirish, iqtisodiy hamkorlikni kengaytirishdir. MDH – Mustaqil davlatlar hamdo’stligi. MDH mintaqaviy tashkiloti – davlat yoki federasiya emas, harbiy blok ham emas. Balki u o’zining mohiyatiga ko’ra ixtiyoriy iqtisodiy uyushma sifatida vujudga kelgan davlatlar hamkorligining yangicha shakli va ko’rinishidir. 1991 yil 8-dekabrda Minskda (Belovejskoye Pushche) uch slavyan respublikalari – Rossiya, Ukraina, Belorus rahbarlari uchrashuvida MDH tuzish to’g’risida Shartnoma imzolandi. Unda SSSRning mavjudligi va SSSR Konstitusiyasi to’xtatildi deb e’lon qilindi. 1991 yil 21- dekabrda Almatida 11 davlat – Rossiya, Ukraina, Belorus, Qozog’iston, O’zbekiston, Qirg’iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon, Armaniston, Moldova davlatlari boshliqlarining Kengashida Belovejskoye Pushche shartnomasi yuzasidan protokol imzolanib, “Teng huquqli va ahdlashayotgan oliy tomonlar” maqomida MDH muassisi bo’ldilar. ODKB – Kollektiv xavfsizlik to’g’risidagi shartnoma tashkiloti. 1992 yil 15-mayda Armaniston, Qozog’iston, Qirg’iziston, Rossiya, Tojikiston va O’zbekiston Toshkentda “Kollektiv havfsizlik to’g’risidagi” shartnomani imzoladilar. 1993 yilda shartnomaga Ozarbayjon, Gruziya va Belorussiya imzo qo’yadi. Shartnoma 5 yilga mo’ljallangan edi. 1999 yil shartnoma keyingi besh yilga uzaytiriladi. Lekin, O’zbekiston, Ozarbayjon, Gruziya shartnomani davom etdirishdan voz kechdi. 2002 yil 14-mayda “Kollektiv havfsizlik to’g’risidagi shartnomasi” tashkilotining Moskvada bo’lib o’tgan sessiyasida uni yaxlit xalqaro tashkilotga – “Kollektiv havfsizlik to’g’risidagi shartnoma to’g’risidagi tashkiloti (ODKB)”ga aylantirishga qaror qilindi. 2006 yil 16-avgustda O’zbekiston ODKBga a’zolikka qabul qilingan. Yevrosiyo Iqtisodiy Xamjamiyati (YevrAzES) – 1992 yilda bojxona to’siqlarini pasaytirish maqsadida “Bojxona ittifoqi” shaklida vujudga kelgan. 2005 yil 6-oktyabrda O’zbekiston YevrAzESga a’zo bo’ldi. Xozirgi kunda uning tarkibiga Belorus, Ozarbayjon, Qirg’iziston, Rossiya, Tojikiston, O’zbekiston kirgan. Yevropa ittifoqi – 1992 yilda imzolangan Yevropa Ittifoqi haqidagi shartnomaga asosan tuzilgan Yevropa hamjamiyatlariga a’zo davlatlarning davlatlararo birlashmasi. YeI Yevropa iqtisodiy va siyosiy integrasiyasining eng yuqori darajasidir. Unga xozirgi kunda 28 davlat – Avstriya, Belgiya, Buyuk Britaniya, Bolgariya, Vengriya, Germaniya, Gresiya, Daniya, Irlandiya, Ispaniya, Italiya, Kipr, Latviya, Litva, Lyuksemburg, Malta, Portugaliya, Niderlandiya, 36 Polsha, Sloveniya, Slovakiya, Ruminiya, Finlyandiya, Fransiya, Xorvatiya, Chehiya, Shvesiya, Estoniya davlatlari a’zo. UNESKO (YuNESKO) – Birlashgan Millatlar Tashkilotining maorif, fan va madaniyat masalalari bilan shug’ullanadigan tashkiloti. YuNESKO ning bosh qarorgohi Parij shaxrida joylashgan. 1.O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev asarlarining “Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari” deb nomlangan to’rtinchi jildi o’zbek va rus tillarida “O’zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyida nashrdan chiqdi. Ushbu kitob to’rt bo’limdan iborat bo’lib, uning birinchi bo’limi “Xalqimizning hayot darajasi va sifatini yangi bosqichga ko’tarish – eng muhim vazifamiz” deb nomlangan. Unga davlatimiz rahbarining mamlakatimiz siyosiy-ijtimoiy hayotidagi eng muhim voqyealar munosabati bilan so’zlagan nutq va ma’ruzalari kiritilgan. “El-yurtimizning mustahkam irodasi va matonatiga tayanib, sinovlardan munosib o’tamiz” deb nomlangan ikkinchi bo’limdan esa koronavirusga qarshi kurashga bag’ishlangan ma’ruza, nutq va murojaatlar joy olgan. Kitobning “Do’stona amaliy hamkorlik – barqaror rivojlanish kafolati” deb nomlangan uchinchi bo’limini xorijiy davlatlar va nufuzli xalqaro tashkilotlar rahbarlari bilan uchrashuvlardagi nutq va ma’ruzalar tashkil etadi. Kitobning to’rtinchi – “Tabrik va qutlovlar” bo’limiga esa yurtimizda keng nishonlanib kelayotgan umumxalq bayramlari, tarixiy sanalar, turli xalqaro anjumanlar, tadbir va marosimlar munosabati bilan yo’llangan tabrik va qutlovlar kiritilgan. Bugun xalqimiz, Vatanimiz intilayotgan milliy taraqqiyotning yangi bosqichiga xos asosiy xususiyatlar, maqsad va vazifalar O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyev boshchiligida ishlab chiqilgan va izchil amalga oshirilayotgan Harakatlar strategiyasi va boshqa muhim ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy hujjatlarda aniq belgilab berildi. Ularda jahondagi, Markaziy Osiyo mintaqasidagi vaziyat, rivojlanish tendensiyalari, istiqboldagi taraqqiyot yo’llari chuqur tahlil etilgan. O’zbekistonda ayni shu asosda inson huquq va erkinliklarini ta’minlash, jamiyat hayotining barcha sohalarini yanada liberallashtirish borasida keng ko’lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xalq davlat hokimiyatining birdan- bir manbai ekani haqidagi Konstitusiyaviy tamoyil asosida xalq bilan muloqot davlat siyosati darajasiga ko’tarildi. Mamlakatni innovasion rivojlantirish, odamlarda faol fuqaroliq pozisiyasi va tashabbuskorlikni kuchaytirish, mustaqil dunyoqarash va fikrlash ko’nikmasini shakllantirish, jamiyatda adolat ustuvorligini ta’minlash, xuquqiy-demokratik davlat asoslarini mustahkamlash, korrupsiyaga qarshi kurash, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish bo’yicha muhim vazifalar amalga oshirildi. Jamiyat hayotining barcha bo’g’inlarida xalq bilan muloqotning turli shakl va vositalari, jumladan, Xalq qabulxonalari, Virtual qabulxonalar, Bosh vazir qabulxonasi, mas’ul va mutasaddi rahbarlarning xalq deputatlari 37 mahalliy kengashlaridagi hisobotlari, sayyor qabullar, ijtimoiy muammolarni, odamlarning yashash sharoitlarini bevosita joylarga chiqib o’rganish kabi usullar keng qo’llanayotgani milliy davlatchilik asoslarini mustahkamlash orqali milliy g’oya tamoyillarini takomillashtirishga, pirovard natijada aholi manfaatlari va farovonligini ta’minlashga xizmat qilmoqda. Iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish, bozor munosabatlariga to’liq o’tish, xususiy mulk, xususiy tadbirkorlik erkinligiga yanada keng yo’l ochish, barcha sohalarda davlat-xususiy sheriklik munosabatlarini faol qo’llashga alohida e’tibor berilmoqda. Yer osti va yer usti boyliklaridan, inson resurslaridan to’la foydalanish uchun barcha sharoit va imkoniyatlar yaratilmoqda. O’zbekiston taraqqiyotning yangi bosqichida fuqarolar qalbi va ongidagi yangi sifat o’zgarishlari hayot darajasining yuqsalishi bilan uyg’un holda kechmoqda. O’zbekiston fuqarolarining xuquq va manfaatlarini ular dunyoning qaysi burchagida bo’lmasin, davlat tomonidan ishonchli himoya qilish reallikka aylanib borayotgani, bu borada barcha zarur mexanizmlar ishga solinayotgani jamiyat a’zolarining o’z xalqi va Vatanidan faxrlanish tuyg’usini, davlatning adolat va qonuniy huquqlar kafolati sifatidagi salohiyatiga bo’lgan ishonchini oshirmoqda. Harakatlar strategiyasi asosida kechayotgan shiddatli islohotlar xalqning kelajakka ishonchini mustahkamlash, uni bunyodkorlik ishlariga safarbar qilish, jamiyatda uchrayotgan illatlar, xususan, loqaydlik, boqimandalik va korrupsiya kabi holatlarga qarshi faol kurashishga da’vat etmoqda. “Xalq davlat organlariga emas, davlat organlari xalqqa xizmat qilishi kerak”. “Inson manfaatlari xamma narsadan ulug’”, “Xalq boy bo’lsa, davlat ham boy va qudratli bo’ladi”. “Xalq bizdan rozi bo’lsa, ishimizda unum va baraka bo’ladi”, “Adolat–qonun ustuvorligida”, “Ma’naviyat bo’lmagan joyda xech qachon adolat bo’lmaydi!”, “Insonlarning dardu tashvishlarini o’ylab yashash–odamiylikning eng oliy mezonidir” singari tamoyillar hayotga joriy qilinmoqda. Bu esa milliy g’oyaning xalq irodasi sifatidagi maqomini oshirishga xizmat qiladi. Eng muhimi, bugun O’zbekistonda amalga oshirilayotgan, jahon hamjamiyati tomonidan e’tirof etilayotgan demokratik islohotlar ortga qaytmaydigan muqarrar tus olgani xalqimiz, ayniqsa, yoshlarimiz ongida ertangi kunga mustahqam ishonch uyg’otmoqda. 2.Harakatlar strategiyasi davlat boshqaruvi yangi konsepsiyasi .Insoniyat tarixida asrlar mobaynida davlat hokimiyatining odamlar manfaati, jamiyat ravnaqi yo’lida xizmat qilishiga harakat qilindi. Biroq, legitimlik yo’li bilan dastlabki hokimiyat bo’linishi kabi siyosiy-huquqiy, zamonaviy-nazariy qarashlar amaliyotga kirib kelmaguncha faoliyat maqsadi insoniyat baxt-saodatiga qaratilgan hokimiyat tizimi kuzatilmadi. Hokimiyatni tartibga soluvchi ushbu nazariya davlat hokimiyati va boshqaruvini demokratlashtirish jarayonida amalga 38 oshirilgan islohotlarning eng barqarori bo’lib, unda hokimiyatlar bo’linishi tamoyilini hayotga izchil tadbiq etish, ular o’rtasida o’zaro va manfaatlar muvozanatining samarali tizimini shakllantirish kabi dolzarb chora-tadbirlarni ko’rishga qaratilgan edi. Hokimiyatlar bo’linishi klassik tamoyilining mazmun - mohiyatini «bir-birini tiyib turish va muvozanatda ushlash» mexanizmining mavjudligi bilan birga, uning real ishlashi tashkil etadi. O’zbekistonda davlat hokimiyatini tashkil etishda hokimiyatni taqsimlanishi tamoyilining konstitusiyaviy asosda qo’lanilishi bizda demokratik tuzumning o’rnatilganligidan dalolat beradi. Shu jihati bilan konsepsiya davlatning boshqaruvdagi barcha amaliy harakatlari va doirasini belgilaydi hamda mamlakatning siyosiy hayotida barqarorlik, hokimiyat organlari o’rtasida muvozanat mexanizmini yaratadi. Istiqlol yillarida amalga oshirilgan keng miqyosli islohotlar evaziga tajriba to’plandi, tizim yangilandi: totalitar rejimga barham berilib, davlatchilik usul va uslubida rasional yondoshuvlar shakllandi. Demokratik tamoyillarga keng yo’l ochildi. Shu nuqtai nazardan qat’iy ishonch bilan aytish mumkinki, “Buyuk kelajagimizni oliyjanob va mard xalqimiz bilan birga quramiz...”. Darhaqiqat, bugungi sharoitlar butunlay yangi davr davlatchiligiga asos solindi deyishimiz mumkin. Albatta, hozirgi jadal taraqqiyot jarayonining tayanchi yurtimiz O’zbekistonda, davlat boshqaruvning demokratik uslubi sifatida hokimlik organlari vakolatlarining qonuniy me’yorlarini optimallashtirish, o’z xizmat vazifalarini bajarish chog’ida qonun talablari hamda mahalliy sharoitdan kelib chiqib, mustaqil qarorlar qabul qilishga yo’l ochadi. Bularning bari O’zbekiston jamiyati amaliyotda sifat jihatidan mutlaqo yangi davrni boshlaganini bildiradi. Gap, davlat rahbarining saylov oldi dasturi asosida ishlab chiqilgan va bugun hayotga tadbiq etilgan Harakatlar strategiyasining mohiyati borasida borar ekan, shuni alohida ta’kidlaymiz, Strategiyaning bugungi kun uchun xos bo’lgan ma’nosi hozirgi murakkab davrda O’zbekistonning erkin va farovon davlat bo’lishiga erishish, odamlar hayotini tubdan yaxshilash, baxtli turmushini, kafolatli tinchligini ta’minlash, har bir insonning ertangi kuniga bo’lgan ishonchini mustahkamlashdan iborat. Haqiqatdan ham, fuqarolarning zamonaviy tafakkuri davlat borasida o’z tushunchasi, boshqaruv xaqida shaxsiy fikri, uning rivojlanishiga alohida yondoshuvi borligi, ijtimoiy-siyosiy jarayonga munosabati kardinal o’zgarganligi bilan xarakterlanadi. Endilikda ijtimoiy xayotning barcha jabhalarini isloh qilish jarayonlari, fuqarolar ongida fundamental o’zgarishlar, jamiyatni tashkil qilishning demokratik shakllari - inson va jamiyat, fuqaro va davlat o’rtasidagi munosabatlarni soddalashtirilgan tartibi sharoitida ro’y bermoqda. Ijtimoiy adolat tamoyili nuqtai nazaridan islohotlarning shu zayilda borishi xalqni, demokratik ko’pchilikni davlatni xalqchil boshqarish jarayonlaridagi faol ishitirokini ta’minlaydi. Bundan davlat hokimiyati organlarining joriy vazifasi – xalqqa xizmat qilish bilan belgilangan. Bu borada Prezident Sh. Mirziyoyev shunday degan edi: “Bundan keyin vazirlik va idoralar, xo’jalik birlashmalari rahbarlari va hokimlarning faoliyati natijasi ularning odamlar bilan qanday muloqot olib borayotgani va ishni tashkil etgani, fuqarolarning muammolarini qay darajada hal qilayotganiga qarab baholanadi va tegishli xulosalar chiqariladi”. Bularning bari 39 to’g’ri, albatta. Chunki, istiqlolning asl mohiyati, O’zbekistonning bosh maqsadi, takomillashtirishning ustuvor yo’nalishi ham – xalq davlatning yagona va birdan- bir manbai sifatida qaratilganligida. Buning uchun boshqaruv mexanizmidagi davlat hokimiyati organlari faoliyatining ochiqligini ta’minlash muhim masaladir. Albatta, hozirgi jadal taraqqiyot jarayonining tayanchi O’zbekistonda, davlat boshqaruvning demokratik uslubi sifatida hokimlik organlari vakolatlarining qonuniy me’yorlarini optimallashtirish, o’z xizmat vazifalarini bajarish chog’ida qonun talablari hamda mahalliy sharoitdan kelib chiqib, mustaqil qarorlar qabul qilishga yo’l ochadi. Bularning bari O’zbekiston jamiyati amaliyotda sifat jihatidan mutlaqo yangi davr boshlaganini bildiradi. Shu qatorda davlat boshqaruv organlarini optimallashtirish aholiga sifatli va xolisona xizmat ko’rsatish bo’yicha ularning ma’suliyat hissini kuchaytirishga qaratilgan davlat boshqaruvini modernizasiya qilish zarurligi masalasi ayniqsa dolzarb bo’lib qolmoqda. Hozirgi zamonda inson omili hisobga olingandagina, umumiy va xususiy maqsadlar, manfaatlar bir-biriga qarama-qarshi kelib qolmagan taqdirdagina modernizasiya muvaffaqiyat qozonishi mumkin . Shu o’rinda, albatta, rivojlantirishning beshta yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasida ham aynan adolatli va insonparvar jamiyat qurishning oddiy, sodda, xalqchil tamoyili ilgari surildi, hamda xalq bilan samarali muloqotni ta’minlash dasturlari ishlab chiqildi. Dasturga muvofiq ijti- moiy-siyosiy hayotni modernizasiya qilish, davlat hokimiyati tizimini demokratlashtirish, ular faoliyati uslubini xalqchillashtirish tendensiya lari xalqchillik tamoyili asosida barqaror ishlash mexanizmini yaratadi. Shu o’rinda, davlat rahbarining “Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi kerak” degan talabning qo’yilishi jamiyatda ijtimoiy adolat prinsiplarining barqaror bo’lishiga, qonun ustuvorligiga erishishga, qonun oldida barchaning tengligi ta’minlanishiga olib keladi. Bu haqqoniy tendensiyaning amaliy ifodasi sifatida tashkil etilgan xalq bilan muloqot qilish mexanizmlari ya’ni, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti portali, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti ning Xalq qabulxonalari, xokimliklar huzuridagi dastlab “yagona darcha” va keyinchalik “davlat agentligi xizmati”ga takomillashtirildi, joylarda sayyor qabullar yo’lga qo’yildi. Ma’lumki, yurtimizda shakllangan yangi tarixiy sharoitlarda aholidan kelib tushgan ariza va takliflarni chuqur o’rganilganligi, umumlashtirilganligi evazida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida»gi Farmoni loyihasi ishlab chiqildi va aholining keng qatlamlari orasida qizg’in muhokamalar olib borildi. Loyihani joriylashtirilishida, yuridik shaxs maqomiga ega bo’lmagan – O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Xalq qabulxonasi va O’zbekiston Respublikasi Muhimi, davlat boshqaruvi tizimini isloh qilishda davlat hokimiyati faoliyatining mohiyati, shakli va uslubi jamiyatning milliy – madaniy va ijtimoiy - siyosiy rivojlanishining tarixiy sharoitlari, xalq siyosiy va xuquqiy madaniyatining o’ziga xosligi, hukmron elitaning professionalligi va irodasi, davlatning tuzilish shakli va siyosiy tartibi bilan belgilanadi. Biroq tashqi muhit ta’siri har bir davlatning sodir 40 bo’layotgan global o’zgarishlarga javob beradigan o’zining ma’muriy tizimini isloh etishini talab etadi. Bu o’zgarishlar bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat chiqimining kamayishiga, davlat funksiyalarining bajarilishiga olib keladi. Shuningdek, davlat xizmatlari sifatining oshishiga, to’laqonli fuqarolik jamiyati bunyod etilishi va, albatta, aholi asosiy ko’pchiligida davlat hokimiyati organlariga bo’lgan ishonchini mustahkamlanishiga olib keladi . Shu o’rinda, Prezident Sh.Mirziyoyevning 2017 yil 7 fevraldagi qabul qilgan “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi farmonida davlat va jamiyat qurilishini takomillashtirishga yo’naltirilgan demokratik islohotlar va mamlakatni modernizasiya qilishda parlamentning rolini yanada kuchaytirishga, davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish masalalariga ustuvor ahamiyat qaratilgani ayniqsa e’tibor molik. Mamlakatning yangi istiqboldagi rivojlanish yo’nalishini belgilab bergan bu tarixiy xujjat albatta, ko’p yillar davomida konstruktiv-dasturiamal sifatida xizmat qiladi. Yuqorida keltirilgan fikrlarni mulohoza qilib shunday xulosaga kelish mumkinki,demokratiya talablari, inson mafaatlari nuqtai nazaridan jamiyatning hukumat oldiga qo’yadigan talablari ancha yuqori. Albatta, jamiyat davlat hokimiyati tarmoqlari faoliyatidagi boshqaruvni har jihatdan samarali deb bilishni istaydi. Shuningdek, ijtimoiy muammolarni samarali xal etish va jamiyatni izchil rivojlantirishni ta’minlashga imkon beradigan obyektiv va subyektiv omillarni o’rganishga asoslangan, intuitiv boshqarishni keng joriy qilish zaruriyati borligini eslatadi. 3. Ta’lim-tarbiyada milliy yuksalish Yurtimizda ijtimoiy rivojlanish bo’yicha o’ziga xos tizim shakllandi. Bu borada 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oshirilayotgani, “Obod qishloq”, “Obod mahalla”, “Yoshlar – kelajagimiz”, “Besh ijobiy tashabbus” kabi dasturlar aholini yangicha fikrlash va ishlashga safarbar etishda muhim rol o’ynamoqda. Sog’liqni saqlash, madaniyat va sport, ilm-fan, ayniqsa, ta’lim-tarbiya sohalarida bo’layotgan ulkan o’zgarishlarning barchamiz guvohi bo’lib turibmiz. Shu o’rinda Prezidentimiz tashabbusi bilan mamlakatimizda umumta’lim maktablarida 11 yillik tizim tiklanganini, maktab ta’limini rivojlantirish masalasi buyuk umummilliy maqsadga, umumxalq harakatiga aylanayotganini alohida ta’kidlash joiz. Ayniqsa, bugungi kunda mamlakatimizda oliy ta’lim sohasi ham jadal rivojlanmoqda. So’nggi uch yilda 35ta yangi oliy o’quv yurti tashkil qilingani, ularning umumiy soni 112 taga yetgani, e’tiborlisi, bularning 13 tasi nufuzli xorijiy universitetlarning filiallari ekani sohada amalga oshirilayotgan islohotlarning yorqin isbotidir. Yangi o’quv yilining ilk – “Mustaqillik” darslarida istiqlol yillarida, ayniqsa, keyingi uch yilda amalga oshirilgan islohotlar, Harakatlar strategiyasida belgilangan “Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari” degan ustuvor g’oya, 41 Prezidentimiz nutqi mazmun-mohiyati xususida o’quvchi-yoshlarga keng tushunchalar berildi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 25 yanvardagi “Umumiy o’rta, o’rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tizimini tubdan takomillashtirish chora- tadbirlari to’g’risida”gi farmoniga muvofiq 2018/2019 o’quv yilidan boshlab majburiy umumiy o’rta ta’lim uzluksiz 11 yillik ta’lim negizida amalga oshirildi. 11 yillik ta’limning joriy etilishi munosabati bilan tezkor davr talabidan kelib chiqqan holda olimlar, amaliyotchi o’qituvchilar hamda keng jamoatchilikning fikriga tayanib, 10-11-sinflar uchun 12 ta umumta’lim fani bo’yicha o’quv rejalari qaytadan tayyorlanib, ularga bir qator o’zgartirishlar kiritildi. Jumladan, 11-sinfda kasb ta’limi orqali 50 ga yaqin kasbni o’rgatish bilan birga, “Tadbirkorlik asoslari” fani ham o’qitiladi. O’quv dasturlari asosida 10-sinf o’quvchilariga umumta’lim fanlaridan 18 nomdagi darsliklar 7 tilda, jami 9 million 53 mingdan ortiq tirajda chop etilib, joylarga yetkazildi. Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 24 oktyabrdagi “Umumiy o’rta ta’lim muassasalarining 10-11-sinflari o’quvchilariga kasbiy ta’lim berishga ixtisoslashgan o’quv-ishlab chiqarish majmualarini tashkil etish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori 10-11-sinf o’quvchilarining ta’lim olishi bilan birga, ularga kasb-hunar o’rgatish, yoshlarning qiziqish va qobiliyatini nazarda tutgan holda kelajakda ularni ta’limni davom ettirishi yoki egallagan kasbi bo’yicha mehnat faoliyati bilan shug’ullanishi uchun sharoit yaratish maqsadida qabul qilindi. Kasb- hunar kollejlarida o’quv-ishlab chiqarish majmualari tashkil etildi. Kasblar ro’yxatini tayyorlashda hududlarning sharoiti hamda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlari inobatga olinib, mutasaddilar va ish beruvchi tashkilotlar mutaxassislari bilan birgalikda, real vaziyatni xolis baholagan holda ish olib borildi. Ya’ni 11-sinf o’quvchisi maktabni tamomlagandan keyin egallagan hunari bo’yicha o’z ishini topa olishiga jiddiy e’tibor qaratildi. Oilada va kundalik turmushda hamisha zarur bo’lgan kichik tibbiy hamshira, oilaviy kichik hamshira, tarbiyachi yordamchisi, ijtimoiy soha kichik mutaxassisi, dasturchi, tarmoq boshqaruvchisi, veb-sayt dizayneri, kompyuter grafikasi mutaxassisi va shu kabi boshqa kasblarning o’rgatilishi jamiyatga, ham davlatga bir xil naf keltiradi. E’tiborlisi, joylarda tashkil etilgan o’quv-ishlab chiqarish majmualarida kasblar murakkabligiga qarab 1 yoki 2 yil davomida o’rgatiladi va mehnat bozoridagi ehtiyojga ko’ra kasblarning turi o’zgarib turadi. 10-11-sinf o’quvchilariga haftasiga bir kun 6 soatdan 2 yil davomida kasbiy ta’lim o’qitiladi. Bitiruvchilarga o’rta ma’lumot to’g’risida attestat bilan birga kasb malakasi bo’yicha davlat namunasidagi diplom beriladi. Shu bilan birga, o’quvchilarda kasblarga bo’lgan qiziqishni oshirish, kasblar to’g’risidagi ma’lumotlarni uzluksiz yetkazish maqsadida ular umumta’lim maktablarining 1- sinfidan boshlab kasbga yo’naltirilib boriladi. 8-9-sinflarda esa kasbga yo’naltirish alohida fan sifatida o’qitiladi. Ilgari 9-sinfni tamomlayotgan o’quvchilarda qaysi kollejda o’qishni davom ettirish borasidagi savol ko’ndalang turardi. Ba’zilari majburlikdan u, yoki bu kollejlarga “adashib” borib qolardi. Oxir oqibat ularning bilim olishida, ham 42 tarbiyasida salbiy holatlar paydo bo’la boshlardi. Bu esa, o’z navbatida, voyaga yetmaganlar orasida turli huquqbuzarliklar, jinoyatlar ortishiga sabab bo’ldi. Pedagog sifatida shuni ishonch bilan aytamanki, o’quvchilar 11 yillik ta’lim sistemasida chuqur bilim oladi, bu ertamiz egalarining bilimli, kasb-hunarli bo’lib ulg’ayishi, ma’naviyati, odob-axloqi, bo’sh vaqti ustidan mahalla-ko’y va jamoatchilik nazoratining o’rnatilishiga keng imkoniyat yaratdi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 6 sentyabrda “ Professional ta’lim tizimini yanada takomillashtirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi Farmoni qabul qilingani ta’lim tizimidagi islohotlarning mantiqiy davomi bo’ldi. Ushbu hujjatda nazarda tutilgan maqsadlar barchamizni quvontirdi, desam mubolag’a bo’lmaydi. Farmonga muvofiq, 2020/2021 o’quv yilidan boshlab O’zbekistonda Ta’limning xalqaro standart tasniflagichi darajalari bilan uyg’unlashgan yangi boshlang’ich, o’rta va o’rta maxsus professional ta’lim tizimi hamda tabaqalashtirilgan ta’lim dasturlari joriy etiladigan ta’lim muassasalari tashkil etilib, mazkur dasturlar asosida tegishli kadrlar tayyorlaydigan ta’lim muassasalari ro’yxatlari tasdiqlandi. Bundan tashqari, Farmonga ko’ra , jami 388 ta kasb-hunar kollejlari binolari tegishli ro’yxatga asosan maktab sifatida foydalanilishi belgilandi. Boshlang’ich, o’rta va o’rta maxsus professional ta’lim tizimida tegishli ta’lim dasturlari joriy etilgan kasb-hunar maktablari, kollejlar va texnikumlardan iborat professional ta’lim muassasalari tarmog’i tashkil etiladi. Bunda: A) kasb-hunar maktablarida: Maktablarning 9-sinf bitiruvchilariga 2 yillik kunduzgi ta’lim beriladi; Ta’lim olayotgan o’quvchilar Davlat byudjeti hisobidan bazaviy hisoblash miqdorining bir baravari miqdorida oylik stipendiya hamda uch mahal ovqat bilan ta’minlanadi. B) kollejlarda: Kamida umumiy o’rta ma’lumotga ega bo’lgan shaxslarga kasblar va mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda 2 yilgacha muddatda kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllarida davlat buyurtmasi hamda to’lov- kontrakt asosida ta’lim beriladi. V) texnikumlarda: Umumiy o’rta ma’lumotga ega bo’lgan shaxslarga kasblar va mutaxassisliklarning murakkabligidan kelib chiqqan holda 2 yildan kam bo’lmagan muddatda kunduzgi, kechki va sirtqi ta’lim shakllarida davlat buyurtmasi hamda to’lov-kontrakt asosida ta’lim beriladi; Texnikumlarni tamomlagan bitiruvchilar o’z sohasiga mos bakalavriat ta’lim yo’nalishlari bo’yicha kirish imtihonlarisiz yakka tartibdagi suhbat orqali oliy ta’lim muassasalarida 2-kursdan o’qishini davom ettirish huquqiga ega bo’ladi. Xulosa o’rnida aytganda, amalga oshirilayotgan islohotlarning barchasi yosh avlodning puxta va sifatli bilim olishiga davlatimiz tomonidan ko’rsatilayotgan katta e’tiborning amaldagi ifodasidir. Zero, hyech bir davlatda O’zbekistondagidek 43 bepul ta’lim tizimi mavjud emas. Bu islohotlarning tag-zamirida MUSTAQILLIK bergan cheksiz imkoniyatlardir. 4. Yangi O’zbekistonda – yangi saylovlar O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 22 dekabrda Oliy Majlisga taqdim etgan Murojaatnomasida, Mamlakatimiz siyosiy hayotida muhim ahamiyatga ega bo’lgan saylov qonunchiligi bir qator qonun va qonunosti hujjatlaridan iborat bo’lsada, afsuski, hanuzgacha yaxlit bir hujjat shakliga keltirilmaganligini ta’kidlab, xalqaro norma va standartlarga javob beradigan O’zbekiston Respublikasining Saylov kodeksini ishlab chiqish va qabul qilish vazifasini qo’ygan edilar.Ushbu vazifaning ijrosi 2019 yilning 25- iyunida 18 bob,103 moddadan iborat Saylov kodeksi qabul qilinishida hamda 2019 yil 22- dekabrdagi saylovlarda va 2020 yil 5-yanvarda o’tkazilgan takroriy ovoz berish jarayonlarida ta’minlandi.Ushbu muxim siyosiy tadbirni o’tkazish uchun O’zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan 10253 ta uchastka hamda xorijdagi fuqarolarimiz ovoz berishi uchun 55 ta uchastkalar tuzildi.O’zbekistonning yangi tarixida birinchi marta MSK tomonidan 180 mingdan ortiq a’zolar saylov qonunchiligidagi yangiliklar bo’yicha o’qitildi.Shuningdek MSK ning 2019 yil 11-oktyabrdagi qarori bilan o’tkazilgan 20-oktyabrdan-20 noyabrgacha saylov qonunchiligi targ’ibot oyligi doirasida davra suxbatlari,debatlar va ommaviy axborotlarda chiqishlar orqali keng xalqimiz “YaNGI O’ZBEKISTON – YaNGI SAYLOVLAR” shiori ostidagi saylov qonunchiligi bo’yicha yangiliklar xabardor qilindi.Saylovlarning shaffof o’tkazilishini xamda xalqaro standartlarga mosligini 10 dan ortiq xalqaro tashkilotlardan 800 dan ortiq xalqaro kuzatuvchilar kuzatdilar. Shuningdek Qonunchilik palatasi deputatligiga, mahalliy Kengashlar deputatligiga nomzodlar ko’rsatgan siyosiy partiyalardan, fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlaridan mahalliy kuzatuvchilar hamda ommaviy axborot vakillari,blogerlar ham faol kuzatdilar.Ular joylarda saylov jarayonlarini kodeks talablari doirasida o’tkazilishini ta’minladilar.Bundan tashqari respublikamizda 60 ta saylov uchastkasidagi saylov jarayoni to’g’ridan to’g’ri jaxon ommasiga transilyasiya qilindi.Bu jarayon jaxonda O’zbekistondagi saylovlar demokratik prinsiplarga mos holda o’tganligini ko’rsatdi.Prezidentimizning 2018 yil 4-oktyabrda qabul qilingan “Saylov jarayoniga zamonaviy axborot-kommunikasiya texnologiyalarini joriy etish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori milliy saylov tizimiga Saylov jarayonini boshqarishda axborot tizimi va Saylovchilarning yagona elektron ro’yxatini joriy qilishning xuquqiy asoslarini yaratishda muhim omil bo’ldi. Saylovchilarning yagona elektron ro’yxati (SYaER) tegishli davlat organlari tomonidan taqdim qilingan ma’lumotlar asosida shakllantirildi va yangilandi, ushbu ro’yxat joylardagi saylov komissiyalari tomonidan aniqlashtirildi. Aholini uyma-uy yurish natijasida saylov komissiyasi tomonidan saylovchilarning yagona elektron ro’yxatiga saylovchining JSIR yoki uning pasport ma’lumotlari yordamida saylovchini izlab topdi va familiyasi, ismi, otasining ismi, tug’ilgan sanasi va yashash manziliga, uning ovoz berish huquqiga o’zgartirish kiritdi.Shuning uchun yuqorida aytilganidek xorijda yashayotgan fuqarolarimiz 44 xorijdagi 55ta uchastkalarda ovoz berdilar.Xorijdagi fuqarolarimiz O’zbekistonda ovoz bergani yo’q. Saylov kodeksidagi yangiliklar:  Qonunchilik palatasida Ekoharakat vakillari uchun kvota ajratish instituti tugatildi;  Nomzodlarni xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlariga fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlari tomonidan ko’rsatish tartibi bekor qilindi;  Saylovchilarning yagona elektron ro’yxatini yuritish tartibi qonunan tartibga solinadi;  Siyosiy partiyalar tomonidan imzo yig’ishda saylovchilar tomonidan bir qancha partiyalarni yoqlab imzo qo’yish imkoniyati berildi;  Saylov uchastkalarida uchastka saylov komissiyasining ovozlarni sanash to’g’risidagi bayonnomasining zudlik bilan jamoatchilik muhokamasi uchun 48 soatdan kam bo’lmagan vaqtga ilib qo’yish tartibi o’rnatildi;  Uchastka saylov komissiyalarining ovoz berish jarayoni tugagandan keyin amalga oshiradigan aniq harakatlari nazarda tutilmoqda (ovozlarni sanash, bayonnomalarni tuzish, okrug saylov komissiyalari bilan o’zaro aloqalari va x.k);  Uchastka saylov komissiyasi a’zolarining yarmidan ko’pi bitta tashkilotdan tavsiya etilishi mumkin emasligi belgilab qo’yildi;  Xalq deputatlari tuman (shahar) Kengashlarida muhokama etiladigan va tavsiya etiladigan uchastka saylov komissiyalari a’zolari nomzodlari bo’yicha jamoat birlashmalari va tashkilotlarining takliflari olinishi tartibi o’rnatildi;  Saylov okruglarini tuzishda saylov okruglaridagi saylovchilar sonining yo’l qo’yiladigan eng ko’p chetga chiqishi o’n foizdan oshmasligi tartibi o’rnatildi;  fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlariga saylovlarda kuzatuvchi sifatida ishtirok etish huquqi berildi;  Qonunchilik palatasiga, mahalliy Kengashlarga saylov bir vaqtda o’tkazilgan taqdirda, Qonunchilik palatasi deputatlari saylovini o’tkazuvchi okrug saylov komissiyalari tomonidan yagona saylov uchastkalari tuzish tartibi o’rnatildi;  Saylovlarda ovoz berish vaqti 08:00 dan 20:00 gacha etib belgilandi;  Saylovchilar Markaziy saylov komissiyasining rasmiy veb-saytida saylovchilarning ro’yxati to’g’risidagi o’zi uchun kerakli ma’lumotlarni olish imkoniyatiga ega bo’ladi va boshqalar. O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi, “Insonlarning dardu tashvishlarini o’ylab yashash – odamiylikning eng oliy mezonidir”, “Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi kerak”, “Odilona qonunlarni qabul qilish, jamiyatda qonunga hurmat ruhini qaror toptirish – demokratik huquqiy davlat qurishning garovidir”, “Xalqimiz o’z hayotida ijobiy o’zgarishlarni ertaga emas, uzoq kelajakda emas, aynan bugun ko’rishi kerak”, “Xalq boy bo’lsa, davlat ham boy va qudratli bo’ladi” kabi hikmatlarda “Yuksalish” g’oyasi tayanch paradigmalarining mazmun-mohiyati o’z ifodasini topgan. Ular jamiyatimiz hayoti, xalqimiz qalbi va ongidan chuqur joy oldi, butun mamlakatimiz, barcha soha va tarmoqlarda amalga oshirilayotgan islohotlarni harakatlantiruvchi kuchga, ta’bir joiz bo’lsa, g’oyaviy 45 o’zagi va ma’naviy tayanchiga aylandi. Bunday tarixiy o’zgarishlar silsilasida xalq bilan muloqot qilish, murojaatlar bilan ishlash bo’yicha tamomila yangi tizimga asos solingani va buning xalqaro miqyosda noyob tuzilma sifatida keng e’tirof etilayotgani esa ushbu jarayonning samarali amalga oshayotganidan dalolat beradi. 5. Elektron hukumat tushunchasi, vazifa va prinsiplari. E-hukumatni amalga oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari. Elektron hukumat tushunchasi Keng ma’noda, elektron hukumatning vazifalari va xizmatlar ko’rsatishi hamda faoliyatini rivojlantirish uchun AKTni qo’llash sifatida belgilanishi mumkin. O’ziga xos ravishda, elektron hukumatni ―davlat oganlari ko’rsataѐWtgan hizmatlarning shaffofligi, samaradorligi va sifatini oshirish maqsadida raqamli texnologiyalardan foydalanish deb tushunish mumkin. Shuningdek, elektron hukumat AKTni ko’llagan holda davlat organlarining yanada samarali faoliyat ko’rsatishi hamda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga sifatli xizmatlar ko’rsatishidir Elektron hukumat quyidagicha tavsiflanadi 1. AKT dan foydalanish (kompyuter tarmoqlari, internet, faks va telefon). 2. Hukumat faoliyatini qo’llab-quvvatlash (axborot bilan ta’minlash, xizmatlar, mahsulotlar, mamuriy boshqaruv). 3. Fuqarolar bilan hukumat munosabatlarini rivojlantirish (yangi aloqa kanallarini yaratish, si ѐWsiy ѐWki ma’muriy jara ѐWnlariga fuqarolarni targ’ibot va tashviqotlar orqali jalb qilish) 4. Belgilangan strategiyalarga mos ravishda ishtirokchilarni jara ѐWnlarda qatnashish qiymatini belgilash. Elektron hukumat ta’riflari:Birlashgan Millatlar Tashkiloti-Elektron hukumat fuqarolarga davlat organlari tomonidan axborot va xizmatlarini etkazib berish uchun Internet foydalanish deb ta’riflangan Jahon banki - Elektron hukumat davlat organlari axborot texnologiyalaridan foydalanib fuqarolar, tadbirkorlik subyektlari va boshqa davlat organlari o’rtasidagi o’zaro munosabatlarni yaxshilashni nazarda tutadi. Ushbu texnologiyalar turli maqsadlarga xizmat qilishi mumkin: fuqarolarga davlat xizmatlarini yaxshiroq etkazib berish, biznes va ishlab chiqarish bilan o’zaro muloqotni takomillashtirish, kerakli ma’lumotlarni olish orqali fuqaro huquq va imkoniyatlarini kengaytirish, ѐWki yanada samarali davlat boshqaruvini amalga oshirish Iqtisodiy hamkorlik va taraqqi ѐWt tashkiloti - Elektron hukumat termini xukumat tomonidan AKTdan foydalanib, bir qator amaliy funksiyalarini to’laqonli bajarishi nazarda tutadi • Xususan, Internet va tegishli texnologiyalar tomonidan taklif etilgan tarmoq salohiyati tuzilmalari va hukumatning ishlash jara ѐ W nini transformasiyasi tushuniladi Elektron hukumatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: 46 -davlat organlari faoliyatining samaradorligini, tezkorligini va shaffofligini ta’minlash, ularning mas’uliyatini va ijro intizomini kuchaytirish, aholi va tadbirkorlik subyektlari bilan axborot almashishni ta’minlashning qo’shimcha mexanizmlarini yaratish -Elektron hukumatning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: ariza beruvchilar uchun mamlakatning butun hududida davlat organlari bilan o’zaro munosabatlarni elektron hukumat doirasida amalga oshirish bo’yicha imkoniyatlar yaratish -o’z zimmasiga yuklatilgan vazifalar doirasida davlat organlarining ma’lumotlar bazalarini, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalini va Elektron davlat xizmatlarining yagona reyestrini shakllantirish -aholi va tadbirkorlik subyektlari bilan o’zaro munosabatlarni amalga oshirishda elektron hujjat aylanishi, davlat organlarining o’zaro hamkorligi va ularning ma’lumotlar bazalari o’rtasida axborot almashinuvi mexanizmlarini shakllantirish hisobiga davlat boshqaruvi tizimida «bir darcha» prinsipini joriy etish -tadbirkorlik subyektlarini elektron hujjat aylanishidan foydalanishga, shu jumladan statistika hisobotini taqdim etish, bojxona rasmiylashtiruvi, lisenziyalar, ruxsatnomalar, sertifikatlar berish jaraѐWnlarida, shuningdek davlat organlaridan axborot olish jara ѐWnlarida elektron hujjat aylanishidan foydalanishga o’tkazish -tadbirkorlik subyektlarining elektron tijorat, Internet jahon axborot tarmog’i orqali mahsulotni sotish va xaridlarni amalga oshirish tizimlaridan foydalanishini, shuningdek kommunal xizmatlarni hisobga olishning, nazorat qilishning va ular uchun haq to’lashning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etishni kengaytirish -naqd bo’lmagan elektron to’lovlar, davlat xaridlarini amalga oshirish, masofadan foydalanish tizimlarini va bank-moliya sohasidagi faoliyatning boshqa elektron shakllarini rivojlantirish Elektron hukumatning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat: davlat organlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligi; elektron davlat xizmatlaridan ariza beruvchilarning teng ravishda foydalanishi; «bir darcha» prinsipi bo’yicha elektron davlat xizmatlari ko’rsatish; davlat organlarining hujjatlarini birxillashtirish; elektron hukumatning yagona identifikatorlaridan foydalanish; elektron davlat xizmatlari ko’rsatish tartibini muntazam takomillashtirib borish; axborot xavfsizligini ta’minlash. Elektron hukumatni amalga oshirishning muvaffaqiyat va xavf omillari Elektron hukumat tizimining mamlakatda muvaffaqiyatli amalga oshirilganligini quyidagi 4 ta maqsadlarning bajarilganligi asosida baho berish mumkin: Onlayn hukumat xizmati Qog’ozsiz hukumat Bilimga asoslangan hukumat Shaffof hukumat 47 Ushbu to’rtta maqsadlarga erishish uchun elektron hukumat tizimi hukumatning bir necha darajalarida tashkillashtirilgan bo’lishi lozim Hukumat boshqaruvining har bir darajasida bajariladigan 3 ta asosiy vazifalar mavjud: (1) innovasion fuqaro xizmatlari (G2C); (2) innovasion biznes xizmatlari (G2B); (3) innovasion hukumat ichidagi ishlari (G2G, G2E). Elektron hukumatining bir necha qirralari mavjud va foydalanuvchilar va ularning o’zaro munosabatlari asosida quyidagicha xarakterlanadi Davlat fuqarolarga (G2C)- fuqarolar turli ma’lumotlar, xizmatlar va boshqa imkoniyatlar bilan ta’minlanadilar Davlat biznesga (G2B)- hukumat va biznes o’rtasidagi munosabatlar va o’zaro bir qator aloqalarni ta’minlaydi Davlat davlatga (G2G)- davlat ichida ѐWki davlat idoralari o’rtasidagi turli axborotlarni almashish va hamkorlikni qo’llab-quvvatlashni ta’minlash Elektron hukumatning muvaffaqiyat omillari Elektron hukumatning muvaffaqiyat omillari beshta asosiy guruhlarga bo’linadi: •Kelajakni ko’rish qobiliyati, strategiya va aniq maqsadlar •Qonun va yo’riqnomalar •Tashkilotlararo kelishuv •BPR - Biznes jara ѐWnlarni maqbullashtirish •Axborot texnologiyalari “Elektron hukumat” tizimini rivojlantirishning me’ ѐ E riy-huquqiy asoslari Mamlakatimizda milliy axborot tizimini shakllantirish, iqtisodi ѐWt va jamiyat faoliyatining barcha sohalarida zamonaviy axborot texnologiyalari hamda telekommunikasiya vositalaridan foydalanish ko’lamini kengaytirish, elektron xukumatini shakllantirish borasida tizimli islohotlar amalga oshirilmoqda Soha rivojini tartibga soluvchi O’zbekiston Respublikasi Qonunlari: -“Aloqa to’g’risida” /1992 yil 13 yanvar/; -“Axborotlashtirish to’g’risida” /2003 yil 11 dekabr/; -“Elektron raqamli imzo to’g’risida” /2003 yil 11 dekabr/; -“Elektron hujjat almashinuvi to’g’risida” /2004 yil 29 aprel /; -“Elektron tijorat to’g’risida” /2004 yil 29 aprel /; -“Telekommunikasiyalar to’g’risida” /2011 yil 31 dekabr/ Elektron xukumat ishtirokchilarining munosabatlarini tartibga soluvchi qonunchilik, davlat xizmatlarini sifatli ko’rsatilishiga xizmat qiluvchi markazlashgan ma’lumot bazalarini to’liq shakllantirish, davlat organlarining o’z ishida zamonaviy axborot-kommunikasiya texnologiyalarini yetarli darajada joriy qilish, aholi va tadbirkorlarga davlat xizmatlarini ko’rsatishda "bir darcha tamoyilidan to’liq foydalanishdagi muammolarni bartaraf etish uchun "Elektron xukumat to’g’risidagi O’zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilindi. Mavzu yuzasidan nazorat savollari. 48 1. Yangilanayotgan O’zbekistonning milliy yuksalish davri qaysi davrdan boshlanadi? 2. 2017 yil mamalakatimizda “Xalq bilan muloqot va inson manfatlari yili” deb e’lon qilinishi va unda amalga oshirish lozim bo’lgan asosiy vazifalar xaqida so’zlang. 3. 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning 5 ustuvor yo’nalishi buyicha Harakatlar strategiyasining 4-chi yunalishi nimaga bag’shlangan? 4. “Kuchli davlatdan-kuchli fuqarolik sari” konsepsiyasini izoxlab bering. 5. “Elektron xukumat” nima? 6. “Xalk davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqimizga xizmat qilishi kerak” degan ulug’vor g’oyani tushuntirib bering. 7. Maxalla instituti deganda nimani tushunasiz? 8. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Virtual va Xalq qabulxonalarni tashkil etishdan asosiy maqsadi. 9. Keyingi yillarda sud-xuquq tizimini islox qilish buyicha qanday chora-tadbirlar amalga oshirildi? 10. “Xalq boy bo’lsa, davlat xam boy va qudrati bo’ladi” degan oliyjanob so’zlarning moxiyatini tushuntiring. 11. 2019 yil dekabr oyida bo’lib o’tgan Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatga xamda maxalliy Kengashlarga bo’lib o’tgan saylovlar yakinu buyicha fikringizni bildiring. Адабиётлар рўйхати: 1. Жўраѐв Н.Тамаддунга даъвi (Пр ѐзид ѐнт Ш.М. Мирзиё ѐвнинг жад’ тараққиёт стрi ѐгияси ҳақида мулоҳоз’ар). Тошк ѐнт. “Ўзб ѐкистон”. 2018. Б. 6 2. Ш.Мирзиё ѐв. Эркин ва обод, д ѐмокрiик жамиятни барчамиз бирг’икда барпо этамиз. Миллий тараққиёт йўлимизни қiъият билан давом эттириб, янги босқичга кўтарамиз.-Т.:“Ўзб ѐкистон”НМИУ, 2017.153-б. 3. Ўзб ѐкистонда сиёсий ислоҳотлар жараёни. Ўзб ѐкистон р ѐспубликаси Пр ѐзид ѐнти ҳузуридаги Давлi бошқаруви акад ѐмияси. Акад ѐмия”.Тошк ѐнт, 2011. Б. 20 4. Жўра ѐвН.Тамаддунга даъвi (Пр ѐзид ѐнт Ш.М. Мирзиё ѐвнинг жад’ тараққиёт стрi ѐгияси ҳақида мулоҳоз’ар). Тошк ѐнт. “Ўзб ѐкистон”.2018. Б. 26. 49

O‘zbekiston va jahon hamjamiyati. Yangilanayotgan O‘zbekiston milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari

Купить