O‘zbekistonda demokratik, fuqarolik jamiyati asoslarining shakllanishi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	25.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekistonda demokratik, fuqarolik jamiyati asoslarining shakllanishi

Купить

O’zbekistonda demokratik, fuqarolik jamiyati asoslarining shakllanishi
Reja:
1. O`zbekistonda demokratik, fuqarolik jamiyatining qaror topishi. O`zbekistonda
hokimiyatlar bo`linishining prinsiplari.
2. Davlat boshqaruvida sudlarning roli, ular faoliyatidagi yangi islohotlar.
3. O`zbekistonda inson huquqlari va erkinliklarining kafolatlanishi .

1.O`zbekistonda fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat qurish murakkab
sinovlardan o`tdi. Chunki mamlakatda sobiq Ittifoq tuzumidan qolgan meros
saqlanib qolmoqda edi, yangi jamiyat qurish uchun tajriba yetishmas
edi.Odamlarda fuqarolik jamiyati to`g`risidagi tasavvurlar juda past edi .
O`zbekistonda yangi jamiyat qurishda adolat va haqiqat g`oyasiga asoslanadi.
Unda odamlar o`z qobiliyati, ehtiyojlarini to`la namoyon qiladi, uning uchun
mamlakatda huquqiy mexanizm yaratiladi. Fuqarolik jamiyati iborasining mazmun
mohiyati-jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, huquqiy va ma’naviy jihatdan
yuqori darajada kamol topganini anglatadi.
Fuqarolik jamiyati, u qanday jamiyat? Bu jamiyat har bir inson manfaatini
ustuvor biluvchi, huquqiy an’ana va qonunlarga hurmat bilan qarovchi,
umuminsoniy qadriyatlar e’zozlangan, davlat hokimiyati boshqaruvida
jamoatchilik nazorati o`rnatilgan, insoniy munosabatlar chuqur ildiz otgan erkin,
demokratik jamiyatdir.
Fuqarolik (erkin inson) degan sifat belgisida komillik cho`qqiga chiqqan
jamiyat yotadi. Bu jamiyatda-erkinlik, qonun oldida barcha insonlarning tengligi,
ijtimoiy adolatning ta’minlanganligi, barcha fuqarolrning ijodiy salohiyati va
istedoddi ro`yobga chiqadi ю
Ma’lumki fuqarolik jamiyatidagi o`zini-o`zi boshqarishning 4 ta asosiy
mexanizmi mavjud: Ular quyidagilar : 1-Erkin bozor (iqtisodiy mexanizm), 2-
Siyosiy mexanizm (siyosiy erkinlik va demokrtiya), 3-Ma’naviy-axloqiy soha
(ma’naviy-ruhiy mexanizm) 4-Nizolarni odil sudlov vositasida hal etish(Sud-
huquqiy mexanizm).
Fuqarolik jamiyatining qaror topishi prinsiplari quyidagilar:
- Iqtisodiy erkinlik, turli mulk shakllari va bozor munosabatlarining
mavjudligi;
- Inson va fuqarolarning tabiiy hududlarini muhofaza qilish, tabiatni sevish;
- Huquqiy davlatning mavjudligi

- Barchaning qonun oldida tengligi, insonlarning yuridik jihatdan muhofaza
qilinganligi;
- Siyosiy va mafkuraviy legal muholifatning mavjudligi;
- So`z va matbuot erkinligi;
- Davlatning fuqarolar hayotiga aralashmasligi;
- Ijtimoiy hamkorlik va milliy totuvlik;
- Insonlarning munosib hayot kechirishi uchun samarali ijtimoiy siyosatni
amalga oshirish va boshqalar.
Ma’ruzaning shu yerida tariximizga, o`tmishimizga nazar tashlasak,
O`zbekiston kuhna va boy tarixga ega bo`lib, o`zbek davlatchiligi 3000 yillik
tarixga ega. Ulug` ajdodlarimiz, olimlarimiz, davlat arboblari fuqarolik jamiyati
qurishga alohida e’tibor berishgan. Masalan, Abu Nasr Farobiy o`zining
“Madaniyatli shahar aholisining qarashlari” asarida shunday yozadi: “ Fozil
jamiyat adolat va saodatli bo`lib , u jamiyat bilimdon hukmdor tomonidan
boshqarilsa, tartib-qoida o`rnatilsa jamiyat a’zolari orasida bir biriga hurmat bo`lsa,
unday jamiyat barqaror va gullab yashnaydi ” deb ta’kidlaydi. Buyuk mutafakkir
Alisher Navoiy o`z davrida – insonlarning ijtimoiy kelib chiqishi, o`rni, mansabi,
mavqeidan qat’iy nazar, qonun oldida teng bo`lishni ta’kidlagan va o`zi ham
shunday jamiyatni orzu qilgan. Demak mamlakatda qonun ustuvorligi- fuqarolik
jamiyatining xususiyatlaridan biridir.
Davlat boshqaruvida 1990-yil 24-martdan O`zbekistonda Prezidentlik
lavozimi joriy etildi. 1991-yil 29-dekabr va 2000-yil 9-yanvarda Prezident
saylovlari bo`lib o`tdi va unda I.Karimov O`zbekistonning birinchi Prezidenti etib
saylandi. Prezident atamasi lotincha so`zdan olingan bo`lib “oldinda o`tiruvchi”
degan ma’noni anglatadi. Hozirgi kunda dunyodagi 130 dan ziyod mamlakatlarda
Prezidentlik boshqaruvi joriy etilgan.
Mustaqil O`zbekistonda hokimiyatning bo`linishi O`zbekiston
Konstitutsiyasining 11- moddasiga binoan- Qonun chiqaruvchi (Oliy Majlis), Ijro
etuvchi (Vazirlar mahkamasi) va sud hokimiyatiga bo`linadi. Shu yerda Oliy
Majlis va uning faoliyatiga to`xtalsak. O`zbekiston parlamenti tarixiga nazar

tashlasak, 1990-1994-yillarda mamlakatimiz Parlamenti Oliy Kengash nomi bilan
atalgan. Unda jami 150 ta deputat faoliyat ko`rsatgan. 1995-2004-yillarda
parlament Oliy Majlis deb atalib, unda 250 ta deputat bo`lib, bu parlament bir
palatali edi.
2002-yil 27-yanvar kuni O`zbekistonda ikki palatali Parlament tuzish
masalasiga bag`ishlangan umumxalq Referendumi bo`lib o`tdi. Unga qatnashgan
saylovchilarning 93,65 foizi mamlakatda ikki palatali parlament tuzishga rozi
ekanligini bildirdi.
2002-yil 24-aprelda Oliy Majlisning VIII sessiyasida “Referendum yakunlari
hamda davlat hokimiyati tashkil etilishining asosiy prinsiplari to`g`rida”gi Qonun
qabul qilindi. Unda Parlamentimiz nomi Oliy Majlis deb atalib, u ikki palatadan: 1-
Quyi palata-Qonunchilik palatasi; 2-Yuqori palata-Senat deb atalishi va ularning
vakolatlari 5 yil deb ko`rsatildi. Shu qonunga muvofiq O`zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining XVIII, XIX, XX, XXIII boblariga tuzatish va qo`shimchalar
kirgizildi.
2002-yil 12-13-dekabr kunlari Oliy Majlisning X sessiyasi bo`lib o`tdi va bu
sessiyada ikkita qonun: “O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik
palatasi” va “O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati” to`g`risidagi
qonunlar qabul qilindi. Bu qonunlarda Qonunchlik palatasida 120 ta deputat va
Senat a’zolarining soni 100 nafar bo`lishi nazarda tutildi.
2004-yil dekabr oyida O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik
Palatasiga, Xalq deputatlari viloyat, tuman, va shahar kengashlariga saylovlar
bo`lib o`tdi. Shu yili 17-20-yanvar kunlari Senat ham shakillantirildi.
2009-yilda saylov qonunchiligida o`zgarishlar sodir bo`ldi unda Oliy
Majlisning Qonunchilik palatasida deputatlar soni 120 tadan 150 tagacha yetkazish
nazarda tutildi, ularning 135 tasi siyosiy partiya vakillaridan, 15 tasi Ekologik
harakatdan saylanadigan bo`ldi.
2009-yil 27-dekabrda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, Xalq deputatlari
viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylovlar bo`lib o`tdi. Saylovlarda
Qonunchilik palatasiga 150 deputat va 100 ta Senatorlar shakllantirildi. 2010-yil

20-22-yanvar kunlari senat a’zolari saylandi va barcha Oliy Majlis deputatlari
2014-yilning oxiriga qadar faoliyat ko`rsatdi. Ushbu davrda ular tomonidan yuzdan
ortiq normativ hujjatlar qabul qilindi.
2014-yil 21-dekabrda oshkoralik sharoitida O`zbekiston Respublikasi
Qonunchilik palatasi, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlariga
saylovlar bo`lib o`tdi. Saylovda jami 18 mln. 500 ming saylovchilarning 88,9 foizi
saylovlarda faol ishtirok etdi va unda Qonunchilik palatasiga jami-150 ta deputat
saylandi: Xususan O`zLDPdan-52 nafar, Milliy tiklanish Demokratik partiyasidan-
36 nafar, O`zXDPdan-27 nafar, O`zASDP dan-20 nafar, 2008-yil 2-avgustda
tashkil topgan O`zbekiston Ekologik harakatidan- 15 ta deputat saylandi.
2019-yil 22-dekabrda O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik
palatasi, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlariga saylovlar bo`lib
o`tdi. Saylovda 5 ta siyosiy partiyadan nomzodlar qatnashdi. O`zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga saylangan 150 ta deputatning 48
tasini, ya’ni 32 % ni xotin-qizlar, 9 tasini, ya’ni 6 % ni yoshlar, 39 nafari, 26 % i
oldindan quyi palata deputati bo’lgan kishilar tashkil qildi.
Saylov yakunlari bo’yicha O’zLiDeP dan 53 ta, O’zbekiston “Milliy
tiklanish” demokratik partiyasidan 36 ta, O’zbekiston “Adolat” sotsial demokratik
partiyasidan 24 ta, O’zXDP dan 22 ta, Ekologik partiyadan 15 ta deputat saylandi.
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Spikeri
Ismoilov Nurdinjon Mo’ydinxonovich. Bugungi kunda O`zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Qonunchilik palatasida 5 ta siyosiy partiya fraksiyasi, 12 ta qo’mita, 5
ta komissiya faoliyat yuritmoqda.
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasida qonun
loyihalarini xalqaro shartnomalarga, O’zbekistonning xalqaro reytinglardagi
o’rnini yaxshilash bo’yicha tavsiyalarga mosligini o’rganish amaliyoti joriy qilindi.
Qonunchilik palatasi tomonidan 2020-yilda 149 ta qonun loyihasi ko’rib
chiqilib, shundan 62 tasi alohida qonun sifatida, 49 tasi esa 10 ta Qonunga
birlashtirilib, jamlanma Qonunlar tariqasida qabul qilindi.

O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi tomonidan qabul
qilingan Qonunlar 2016-yilda 21 ta, 2017-yilda 45 ta, 2018-yilda 55 ta, 2019-yilda
90 ta, 2020-yilda 72 tani tashkil qildi.
O`zbekiston Respublikasida saylovlarning huquqiy asoslari O’zbekiston
Respublikasining Saylov Kodeksida o’z aksini topgan. Bu kodeks 2019-yil 25-
iyunda qabul qilindi, 18 ta bob, 103 ta moddadan iborat. Ushbu Saylov kodesi
qabul qilingandan so’ng, uning ikkinchi moddasiga binoan 1991-yil 18-noyabrdagi
”O`zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi to`g`risida”gi Qonun, 1993-yil 28-
dekabrdagi “O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov to`g`ridagi” Qonun,
1994-yil 5-maydagi “Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashiga
Saylovlar to`g`rida”gi Qonun, 1994-yil 5-maydagi “Fuqarolar saylov
huquqlarining kafolatlari to`g`risida”gi va “O’zbekiston Respublikasi Markaziy
saylov komissiyasi to’g’risida”gi Qonunlar o’z kucnini yo’qotgan deb hisoblandi.
Saylov kodeksiga ko`ra 18 yoshga to`lgan O’zbekiston Respublikasi
fuqarolari saylov huquqiga va har bir saylovchi bitta ovoz berish huquqiga, 25
yoshga to`lgan fuqaro Oliy Majlis deputati bo`lishga, 21 yoshga yetgan fuqaro
viloyat, tuman va shahar Kengashi deputatligiga hamda 35 yoshga to`lgan, 10 yil
O’zbekistonda muqim yashagan, oliy ma’lumotli fuqarolar O`zbekiston
Respublikasi Prezidenti lavozimiga saylanishi mumkin. Fuqaro bir vaqtning
o`zida ikkitadan ortiq vakillik organlarining deputati bo`lishi mumkin emas.
Saylov kodeksiga asosan Qonunchilik palatasida Ekoharakat vakillari uchun
kvota ajratish instituti tugatildi. Saylovchilarning yagona elektron ro’yxatini
yuritish tartibi qonunan tartibga solindi. Saylovlarda ovoz berish vaqti 8:00 dan
20:00 gacha qilib belgilandi.
Oliy Majlisning yuqori palatasi Senatdir.Senat so`zi lotincha so`z bo`lib
“Senatus”, yoki “Senix” so`zlaridan olingan bo`lib uning ma’nosi o`zbekchada
“oqsoqol” yoki “mo`ysafit” degan ma’nolarni bildiradi.Senat hududiy vakillik
palatasi hisoblanib 12 ta viloyatdan 6 ta jami 72 ta, Toshkent shahri va
Qoraqalpog`iston Respublikasidan 12 ta deputat saylanadi, jami 84 ta va
a’zolarning 16 tasi fan, adabiyot, san’at, ishlab chiqarish sohadagi katta tajribaga

ega bo`lgan, alohida qilgan xizmatlari uchun eng obro`yli fuqarolar orasidan
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Shunday qilib Senat
a’zolarining jami soni 100 tani tashkil etadi. Senatni shakillashtirish tartibi Saylov
kodeksining 14-bobida o’z aksini topgan. Senatning vakolat muddati besh yil.
Senat raisi bugungi kunda Narbayeva Tanzila Kavalovnadir.
Hokimiyat bo`linishining ikkinchi bo`lagi ijro etuvchi hokimiyat ya’ni
Vazirlar Mahkamasi hisoblanadi. Bu hokimiyat-iqtisodiyot, ijtimoiy va ma’naviy
sohaga rahbarlik qiladi, O`zbekiston Respublikasi qonunlari, Oliy Majlis qarorlari,
prezident farmonlari, qarorlari, farmonlar ijrosini ta’minlovchi-ijro etuvchi
hokimiyatdir.
Vazirlar Mahkamasi tarkibi qonun bilan belgilangan. Uning tarkibiga-Bosh
vazir, uning birinchi o`rin bosari va o`rin bosarlari, Vazirlar, davlat qo`mitalarining
raislari (12 ta), davlat va xo`jalik boshqaruvi organlarining rahbarlari kiradi .
Vazirlar Mahkamasining tarkibi Prezident tomonidan shakllantiriladi.
Vazirlar Mahkamasi faoliyatini Bosh vazir tashkil etadi va unga rahbarlik qiladi,
uni samarali ishlash uchun shaxsan Bosh vazir javobgar.
Bosh vazir nomzodini-saylovlarda eng ko`p ovoz olgan partiya vakillari
ko`rsatadi. 2019-yil dekabr oyida bo`lib o`tgan saylovlarda eng ko`p ovoz
to`plagan O`zbekiston Ishbilarmonlar va Tadbirkorlar partiyasi O`zLDP Abdulla
Oripov nomzodini ko`rsatgan edi.
Prezident Bosh vazir nomzodini ko`rib chiqish va tasdiqlash uchun Oliy
Majlis palatalariga taqdim etadi. Bu masala dastlab Qonunchilik palatasida,
so`ngra Senatda ko`rib chiqiladi.
Bosh vazirni lavozimidan olish O`zbekiston Respublikasi Prezidenti
vakolatiga kiradi. Vazirlar Mahkamasining majlislarida-davlat boshqaruvi, xo`jalik
va ijtimoiy-madaniy qurilishning eng muhim masalalari ko`rib chiqiladi va hal
etiladi. Majlislar har chorakda bir marta o`tkaziladi. Majlislarda vazirlar, davlat
qo`mitalari rayislari, idoralar, kompaniya va koorporasiya rahbarlari, konsern va
uyushma rahbarlari, Qoraqalpog`iston Vazirlar Mahkamasi Kengashining rayisi,

viloyat va Toshkent shahar hokimlari, ular bo`lmasa ularning birinchi o`rin
bosarlari ishtirok etadi.
2-masala
Davlat boshqaruvida Sudlarning faoliyatini ko`rib chiqamiz. Bu hokimiyat
bo`linishidagi uchinchi bo`linish hisoblanadi. To`rtinchi hokimiyat Ommaviy
Axborot Vositalari bo`lib u hali mustaqil hokimiyat bo`lgani yo`q. Mustaqillikning
dastlabki kunlaridan boshlab demokratik jamiyatga xos sud hokimiyatini
shakllanishiga kirishildi . Sud hokimiyati- O`zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining XXII bobi 106-moddasiga ko`ra Qonun chiqaruvchi, ijro
etuvchi, siyosiy partiyalardan, jamoat tashkilatlaridan mustaqil holda ish yuritadi .
Hozirgi kunda O`zbekiston Respublikasida Sud tizimi O`zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasining 107-moddasi hamda 2000-yil 14-dekabrda qabul
qilingan “Sudlar to`g`risida”gi qonunga ko`ra (1-moddasiga) quyidagilardan
iborat:
1. O`zbekiston Respublikasi Konstitutsion sudi
2. O`zbekiston Respublikasi Oliy sudi
3. Harbiy sud
4. Qoraqalpog`iston Respublikasi fuqarolik va jinoyat ishlari bo`yicha sudlar
5. Fuqarolik va jinoyat ishlari bo`yicha viloyatlar Toshkent shahar sudlari
6. Iqtisodiy va ma’muriy sudlar
7. Jinoyat ishlari bo`yicha tuman va shahar sudlari va boshqalarga bo`linadi.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005-yil 1-avgustdagi Farmoniga
ko`ra 2008-yilning 1-yanvaridan boshlab yurtimizda o`lim jazosi bekor qilindi,
uning o`rniga qastdan odam o`ldirish, terrorizm jinoyatini sodir etganligi uchun
umrbot qamoq jazosi joriy etildi.
2005-yil 5-avgustdan Prezident Farmoni bilan qamoqqa olishga sanksiya
berish huquqi prokurordan sudlarga o`tkazildi.
Bugunga qadar sudlarning odilligini ta’minlovchi yangi qonunlar yaratildi,
ular asosida qonunchilik, demokratiya, oshkoralik, odillik, insonparvarlik, jinoyat
qilgani uchun javobgarlik muqarrar ekanligi masalalari aytib o`tildi. Lekin bizda

professional sudyalar korpusi tayyorlanmadi. Chunki bu sohada ishga
joylashishida qarindosh-urug`chilik, korrupsiya holatlari va pora brish holatlari avj
oldi, hatto tanish bilishchilik avj olib bu sohaga mansabdor saxslar ham aralashdi.
Shu sababli bizda-sudyalar mustaqil va adolatli sud hokimiyatiga ko`tarila olmadi.
Keyingi yillarda odamlarning sudga bo`lgan ishonchi kamaya boshlagan edi.
Aslida O`zbekistonda amalga oshirilgan sud-huquq islohotlarining asosiy
maqsadi-mustaqil, kuchli sud hokimiyatini vujudga keltirishdan iboratdir.
Sud-odil sudlovning oliy nuqtasi va uning rolini oshirish, huquqiy davlat
barpo etish yo`lidagi qonuniy jarayondir. Bu sohada ko`plab yechimini kutib
turgan muammolar mavjud. Ular quyidagilar:
- Sudlarning haqiqiy mustaqilligini va erkinligini ta’minlash;
- Sud ishlarida adolatli qarorlar qabul qilishga qodir-yuksak malakali halol,
pok, vijdonli sud xodimlarini korpusini shakllantirish;
- Sudlarda ishlarni ko`rib chiqish sifatini yanada oshirish lozim;
O`zbekistonda mustaqil, adolatli sud hokimiyatini qaror topdirish-davlat
siyosatining ustuvor yo`nalishi bo`lib u mamlakatimiz Prezidentining doimiy
diqqat markazidadir.
2020-yil 24-iyulda qabul qilingan “Sudlar faoliyatini yanada
takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qo`shimcha chora
tadbirlar” to`g`risidagi Prezident Farmonida-odil sudlovni tashkil etishning ustuvor
yo`nalishlari ko`rsatib o`tildi, ular quyidagilardan iborat:
1. Xolis, adolatli va qonuniy sud qarorlarini qabul qilish uchun bu
tizimda tashkiliy tuzilmaviy o`zgarishlar amalga oshiriladi;
2. Viloyat va unga tenglashtirilgan fuqarolik ishlari bo`yicha, jinoyat
ishlari bo`yicha, iqtisodiy sudlar negizida sudyalarning qat’iy ixtisoslashuvini
saqlab qolgan holda Qoraqalpog`iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar
umumyurisdeksiya sudlari tashkil etiladi;
3. Sud ishlarini nazorat tartibida ko`rish instituti tugatiladi, ya’ni sud
ishlarini qayta qayta bir necha bor nazorat tartibida ko`rilshi-fuqarolarning ovora

bo`lishiga sabab bo`lmaoqda, sudlarda ish hajmining asossiz maqsadsiz ortib
borishiga sabab bo`lmoqda, bunga ham barham beriladi;
4. Prokurorning sudga ishtirok etishi tartibi ilg`or xorijiy tajriba xalqaro
standartlarga moslashtiriladi;
5. O`zbekiston Respublikasi Oliy sudi tuzilmasida Jamoatchilik va
Ommaviy Axborot Vositalari bilan hamkorlik boshqarmasi, viloyat va unga
tenglashtirilgan sudlar tuzilmasida Matbuot xizmatlari tashkil etiladi. Bu esa sud
organlari faoliyati ochiqlik, shaffoflik, adolatni taminlashga olib keladi.
2020-yil 29-dekabrdagi Oliy Majlis Murojatnomasida Prezidentimiz sud
sohasidagi o`z fikirlarini bildirib uning oldiga quyidagi vazifalarni qo`ydi:
-Bu sohada keyingi 4 yilda 40 dan ortiq Qonunlar va Farmonlar qabul qilindi.
-Adolat va qonun ustuvorligini ta’minlashimizda sud hokimiyati hal qiluvchi
o`rinni egallaydi.
-2020-yil 1-yanvardan boshlab “bir sud-bir istansiya “ tamoyili amalga
oshiriladi. Bu sudlar tizimida adolatni ta’minlashda bosh me’zondir. Sud
bosqichlari bekor qilinadi, chunki bu holat aholini ovora qilmoqda va vaqtini
olayapti;
-Endi 3 ta sud-fuqarolik, iqtisodiy, jinoyi ishlar bo`yicha sudlar birlashtiriladi;
-Endi investrlar nizoni hal qilish uchun to`g`ridan-to`g`ri Oliy sudga murojaat
qilishi mumkin;
-Sud tizimida raqamlashtirish joriy etiladi, chunki inson endi sud binosiga
kelmasdan “onlayn” tartibda murojaat qilishi mumkin bo`ladi;
-Jazoni ijro etish tizimida 25 ta manzil-kaloniyalar bosqichma bosqich-
qisqartiriladi;
-Shartli ozod etish (maxbuslarni) endi yangi tashkil etilgan “Insonparvarlik
komissiyasi” ga o`tkaziladi;
- Maxbuslarga nisbatan turli xil og`ir qiynoqlarni oldi olinadi
- 15 yil O`zbekistonda muqim yashagan kishilarga O`zbekiston fuqaroligi
beriladi. 2020 yilda O`zbekistonda 50 ming fuqaro fuqarolik pasportini oldi, yana
bu yil ya’ni 2021-yilda yana 20 ming odam shunday huquqni oladi;

3-masala
O zbekiston Mustaqillikka erishgach inson huquqlari va erkinliklari to'laʻ
to'kis kafolati uchun shart-sharoitlar yaratildi.
O zbekistonda qisqa vaqt ichida O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
ʻ ʻ
asosida insonning huquq va erkinliklari to g risidagi milliy qonunchilik tizimi
ʻ ʻ
shakllantirildi. Konstitutsiyamizning 13-moddasida "O zbekiston Respublikasida
ʻ
demokratiya-umuminsoniy prinsiplarga asoslanadi, ularga ko ra inson, uning
ʻ
hayoti, erkinligi, sha'ni, qadr-qimmati oliy qadriyat hisoblanadi" deb belgilandi.
Shu davrda fuqarolarning huquqlarini aks ettirgan 300 dan ortiq Qonun va qarorlar
qabul qilindi.
O zbekiston Respublikasida ushbu davrda inson huquqlarini himoya qiluvchi
ʻ
xalqaro hujjat qabul qilindi. Ular Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948
- yil 10- dekabrda tashkil topgan) va unga O zbekiston a zo bo ldi. “Iqtisodiy,
ʻ ʼ ʻ
ijtimoiy va ma'naviy huquqlar to'g'risidagi Xalqaro Pakt (1996-yil 19 - dekabrda
qabul qilingan) hamda 30 dan ortiq Pakt va Konvensiyalarga O zbekiston a zo
ʻ ʼ
bo lib kirgan
ʻ
O zbekistonda yagona fuqarolik qabul qilingan unga ko'ra Qoraqalpog'iston
ʻ
fuqarosi O zbekiston fuqarosi hisoblanadi. O zbekiston Birlashgan Millatlar
ʻ ʻ
Tashkilotining 20 dan ortiq inson huquqlari bo'yicha pakt va konvensiyalariga
qo'shilgan.
O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining " Shaxsiy huquq va
ʻ
erkinliklari" deb nomlangan VII bobida Respublika fuqarolarining shaxsiy
huquqlari va erkinliklari quyidagicha ta'riflangan - yashash huquqi, erkinlik va
shaxsiy daxlsizlik huquqi, uy-joy daxlsizligi, fikrlash va so z hamda e'tiqod
ʻ
erkinligi, fuqarolarning o z huquqiga daxldor hujjatlar bilan tanishish huquqi,
ʻ
vijdon erkinligi Konstitutsiyamizning 31-moddasida "Hamma uchun vijdon
erkinligi kafolatlanadi. Har bir inson hohlagan diniga e'tiqod qilishi yoki hech
qanday dinga e tiqod qilmaslik huquqiga egadir". Diniy qarashlarni majburan
ʼ
singdirish mumkin emas. 1998- yil yangi tahrirdagi "Vijdon erkinligi va diniy
tashkilotlar to'g'risida"gi Qonun qabul qilindi. Ushbu Qonunda O zbekiston
ʻ

Respublikasida din davlatdan ajratilgan. Hech bir dinga imtiyoz yoki cheklashlar
belgilanmaydi yoki davlat diniy tashkilotlar zimmasiga o zining hech qandayʻ
vazifasini bajarishini hohlamaydi. Diniy tashkilotlar davlat vazifalarini bajarmaydi.
Davlat diniy tashkilot hamda dahriylik targ ibotiga oid faoliyatini mablag' bilan
ʻ
ta'minlanamaydi. Demak, insonlarning shaxsiy huquqlari shulardan iborat bo'lib
ularni inson mustaqil amalga oshiradi, ular davlat tomonidan himoya qilinadi. Bu
huquqlar O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining VIII bobining 32,33,34,35-
moddalarida himoyalangan va o z aksini topgan.
ʻ
O zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasining "Fuqarolarning
ʻ
burchlari" deb nomlangan XI bobida insonlarning burchlari va majburiyatlari aytib
o tilgan. Ular quyidagilardan iborat:
ʻ
- Konstitutsiya va Qonunlarga rioya etish;
- Boshqa kishilarning huquqlari va majburiyatlarini hurmat qilishi;
- O zbekiston aholisi xalqning tarixiy va madaniy merosini avaylab asrashga
ʻ
majburdirlar;
- Fuqarolar Qonun bilan belgilangan turli xil soliqlar va mahalliy yig inlarni
ʻ
to'lashga majburdir;
- O zbekiston Respublikasini himoya qilish - Respublikadagi har bir
ʻ
fuqaroning burchidir;

Tayanch tushunchalar: Fuqarolik jamiyati, demokratiya, o`zini-o`zi
boshqarish organlari, k o`ppartiyaviylik, nodavlat notijorat tashkilotlar,
Ommaviy axborot vositalari (OAV).
ADABIYOTLAR:
1. O’zbekiston Respublikasining Kostitutsiyasi.T.,”O’zbekiston”, 2019.
2.Mirziyoev Sh.M. Biz milliy taraqqiyot yo'limizni qat'iyat bilan davom ettiramiz
va uni yangi bosqichga ko'taramiz. T. 1. - Toshkent: O'zbekiston .. 2017 yil.
3. Mirziyoev Sh.M.Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. T.”O’zbekiston”, 2016.
4.Mirziyoev Sh.M.Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib- intizom va shaxsiy javobgarlik –
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lish kerak.T.”O’zbekiston”, 2017.
5.O’zbekiston Respublikasining Saylov kodeksi. T.”Adolat” huquqiy axborot
markazi. 2019.
6. “Ommaviy Axborot Vositalari to`g`risida”gi Qonun. T.”O’zbekiston”,1997.
7 . Jo’rayev N. Mustaqil O`zbekiston tarixi. T. G`afur G`ulom nomidagi nashriyot
matbaa ijodiy uyi. 2013.
8.Xoliqulov R.,G`aniyev K., Nasrullayev M. O`zbekiston tarixi (nomutaxassis
yo`nalish talabalari uchun). C.2019.266-274-betlar.
9. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi. Zarafshon gazetasi, 2020 yil 31 dekabr, 155-156 sonlari

O‘zbekistonda demokratik, fuqarolik jamiyati asoslarining shakllanishi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish