O‘zbekistonda geoekologik xavfsizlik - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	74.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

O‘zbekistonda geoekologik xavfsizlik

Купить

O`ZBEKISTONDA GEOEKOLOGIK XAVFSIZLIK
MUNDARIJA
Kirish ……………………………………………….................... ........................
.............. 3-7
I BOB. EKOLOGIK XAVFSIZLIK VA BARQARORLIK
DIALEKTIKASI
1.1.Ekologik xavfsizlik: muammolar va yondashuvlar ................ ..... .. 8 -1 6.
1.2. B arqaror rivojlanish konsepsiyasi ........................................ ..... ...17-26.
1.3. Ekologik nazoratning mazmun-mohiyati ……………………… ........... ..27-
38.
II BOB. YANGI MING YILLIKDA O`ZBEKISTONDA
GEOEKOLOGIK XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH MUAMMOLARI
2.1.O`zbekistonda ekologik vaziyatning namoyon bo‘lish
xususiyatlari .......................................................................................... 39 - 45
2.2. Suvning tanqisligi va suv muammosining siyosiy tus olishi……46-56.
2.3. Orol dengizi halokatining ijtimoiy, geosiyosiy oqibatlari va bartaraf etish
muammolari ........ .................................................................................. 56 - 74
XULOSA ………………………………………………………………… ..........
.......................75 - 77
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO’YXATI…………………...............……78-82

1

K I R I S H
Mavzuning dolzarbligi: Xalqimiz o’zining asriy orzusi bo’lmish
milliy mustaqillikni qo’lga kiritdi. Mustaqillikni qo’lga kiritgan dastlabki
yillaridan boshlaboq O’zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti
I.A.Karimovning asarlarida, ya’ni "O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida:
xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari" asarida
ekologik xavfsizlik va barqarorlikning naqadar muhumligi xususida
diqqatga sazovor fikrlarni olg’a surilgan. Shuningdek, Shavkat Mirziyoev:
“ekologiya sohasidagi ishlar ahvolini yaxshilash” 1
hozirgi kuda dolzarbligini
hamda “ Eng muhim masala – aholining ekologik madaniyatini oshirish haqida
jiddiy bosh qotirishimiz zarur” 2
, deb ta’kidlagan edi.
O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning "Eng
murakkab savollardan biri shuki, bizdagi barqarorlik va xavfsizlik yo’lida
tahdid bo’lib turgan muammolarni anglab yetayapmizmi? Xavfsizlikka tahdid
solib turgan muammolarga nimani qarshi qo’ya olamiz? Biz istiqomat
qilayotgan mintaqada jo’g’rofiy-siyosiy muvozanat saqlanishiga nimalar
kafolat bo’la oladi? Xavfsizlikni qanday saqlab qolish mumkin?” 3
degan
savollar qo’yilgan.
1
2 1
Mirziyoev Sh.M. Parlamentimiz haqiqiy demokratiya maktabiga aylanishi, islohotlarning tashabbuskori va
asosiy ijrochisi bo‘lishi kerak. Prezident Shavkat Mirziyoevning Oliy Majlis palatalari, siyosiy partiyalar
hamda O‘zbekiston Ekologik harakati vakillari bilan videoselektor yig‘ilishidagi ma’ruzasi. 2017 yil 12 iyul.
http://uza.uz
?
Qarang: Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar
faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – B. 20-21.
3
. Karimov I. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot
kafolatlari. T.: “O‘zbekiston”. 1997. – B.14.
2

Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish albatta ekologik
muammolar bilan bog`liq. Ekologik muammolarni echimini izlash ekologik
xavfsizlikni ta`minlovchi muhim omillaridan biridir. 4
Xavfsizlik L.Yu.Xotunsevning fikricha- alohida shaxs, jamiyat va tabiat
obyektlarini kuchli darajadagi xavf-xatardan himoyalanganlik darajasi bo’lib,
uning asosiy mezoni kelajakda yoki hozirda sodir bo’luvchi tabiiy yoki
ijtimoiy xatardan qarshi chiquvchi qo’rquv hissidir. Lekin bugungi kunda
xavfsizlik keng ma’noli tushuncha bo’lib:
Birinchidan, u nafaqat inson, jamiyat va davlat, balki tabiat va uning
elementlari nuqatayi nazardan ham qaralishi mumkin. Chunki ekologiya
nafaqat insonlar, balki barcha tirik organizmlar o’rtasidagi va ularni atrof
muhit bilan bo’lgan munosabatlarini o’rganadi.
Ikkinchidan, xavfsizlik nafaqat texnogen yoki tabiiy favqulotda holatlar
va jarayonlardan organizmlarning saqlanganlik darajasi, balki u ko’zga
ko’rinmas hamda bilvosita ta’sir etuvchi hodisalar orqali ham vujudga kelishi
mumkin. Masalan, issiqxona samarasi tufayli iqlimning sekin isib borishi va
uni natijasida cho’llashish jarayonini yuzaga kelishi. Oqibatda cho’llangan
yerlarda o’simlik va hayvonot dunyosining tur va xillari kamayishi, ya’ni
biologik xilma-xillikning degradatsiyalashuvi va insoniyat uchun noqulay
ekologik sharoitlarni yuzaga kelishi. Ha, bu eko xavfga kiradi, lekin u ijtimoiy,
iqtisodiy, siyosiy, madaniy-ma’rifiy ta’sirga ham ega bo’lishi mumkin.
Shuning uchun ,,xavfsizlik” tushunchasi ma’lum bir fanga yoki tarmoqqa
tegishli emas.
Ekologik xavfsizlik tushunchasini turlicha ta’riflaydilar. Masalan,
N.F.Reymers ekologik xavfsizlikka 2 xil yondashgan: 1) tabiat obyektlar,
4
Karimov I. Xavfsizlikka va barqaror taraqqiyot yo`lida . T.6 . T.: “O‘zbekiston”. 1998. – B.109
3

alohida inson uchun zarar olib kelmaydigan faoliyatlar; 2) yer shari va turli
mintaqalarda insoniyatni tabiiy-texnogen tayyorgarligi darajasida eko
muvozanatni ta’minlovchi faoliyatlar.
Ekologik xavfsizlik- organizmlar va ularning yashash muhitini tabiiy va
antropogen omillar ta’siri tufayli turli miqyosida va tezlikda yuzaga keluvchi
salbiy holatlardan saqlanganlik darajasi. Mazkur ta’rifda ham ekologiyaga,
ham xavfsizlikka oid iboralar bilan ifodalangan.

4

I BOB. EKOLOGIK XAVFSIZLIK VA BARQARORLIK
DIALEKTIKASI
1.1. Ekologik xavfsizlik: muammolar va yondashuvlar
XXI asr boshlarida ekologik xavfsizlik muammosini yanada
keskinlashishi, uni hal qilishning yangi paradigmalarini (qirralarini) yaratishga
majbur qiladi. Bu paradimalar hozirgi zamon sivilizasiya asoslarini ifodalb,
insonparvarlik ruhi bilan sug`orilgan. Bular “olamshumullik” hissi
(A.Pechchei), “vital qadriyat” (Ortega-i-Gasset), “barqaror rivolanish”
konsepsiyasi va boshqalardir. 5
1.2.B arqaror rivojlanish konsepsiyas i
Barqaror rivojlanish konsepsiyasi - bir me’yorda rivojlangan davlatlar va
butun jahon hamjamiyatining xususiyat, mohiyat va tarkibiy qarashlar
tizimidir. Ekologik muammolar biror davlat faoliyatiga bevosita bog’liq
emasligini Orol va Orolbo’yi muammosi misolida ko’rish mumkin.
O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimov BMTning 48,
50,55-sessiyalarida ushbu muammo nafaqat O’rta Osiyo davlatlarinig, balki
butun dunyo hamjamiyatining muammosi ekanligini aytgandi, chunki Orol
muammosi dunyo ekologik holatini yanada keskinlashtirishi mumkin.
1.3. Ekologik nazoratning mazmun-mohiyati
Mustaqil davlatlar hamdostligida vujudga kelayotgan ijtimoiy-siyosiy
munosabatlardagi integratsiya jarayoni bu hududdagi davlatlarning ekologik
nazoratda umuminsoniy tamoyillar tarkib topishini taqozo qilmoqda. Bunday
zaruriyatni shu davlatlarning rahbarlari ham masalan, Ozbekiston
5
Rasuleva G.X., Xoshimova I.S. Ekologiya fanining rivojlanish tarixi//Biologik xilma-xillikning nazariy
asoslari va iqlim o`zgarishi muammolari. Ilmiy-nazariy seminar materiallari. Nukus. 2013. -B. 55.
5

Respublikasining Birinchi Prezidenti I.A.Karimov, Qozogiston Prezidenti
N.Nazarboyevlar, hatto Garb olimlari ham obektiv tarixiy hodisa sifatida etirof
etganlar.
6

II BOB. YANGI MING YILLIKDA O`ZBEKISTONDA
GEOEKOLOGIK XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH MUAMMOLARI
2.1. O`zbekistonda ekologik vaziyatning namoyon bo‘lish xususiyatlari
Markaziy Osiyo mintaqasida geosiyosiy muammolardan biri ekologik
muammolar bo‘lib, bu dunyo mamlakatlari singari o‘ta xavfli ta’sir doirasiga
tushib qoldi. Bu holatning yuzaga kelishi ikkita, ob’ektiv va su’ektiv omillar bilan
bog‘liq.

2.2. Suvning tanqisligi va suv muammosining siyosiy tus olishi .
Qishloq xo‘jaligida suvni taqsimlash jarayonlarida tajribasizlik;
ma’lumki, Orol dengizi Markaziy Osiyo tabiatini belgilab turgan muhim
bo‘g‘indir. Hozirgi kunda yer yuzining ekologik muammosiga aylangan.uning
qurib borishi bilan keng maydonlar antropogen cho‘lga aylanib, ekologik vaziyat
benihoya keskinlashib ketdi.
2.3. Orol dengizi halokatining ijtimoiy, geosiyosiy oqibatlari va bartaraf etish
muammolari
Bahodir Omonovning “O‘zbekistonning Orolbo‘yi mintaqasidagi ekologik
siyosati” nomli monografiyasida keltirilishicha – “eng avvalo, mintaqadagi
davlatlarning bu jarayonlardagi rolini, o‘rnini aniqlab olish kerak.

X U L O S A
7

Umuman olganda havfsizlik va barqarorlik,ekologik ong va
tushunchalari keng qamrovli va murakkab tushunchalar ekanligini uning
shakkllanishi va rivojlanishi haqidagi qarqshlarni tadqiq etish jarayoniga
guvohi bo’ldek.
O`zbekistonda ekologik havfsizlik strategiyasini amalga
oshirihningboshqaruv tizimi, boshqa davlatlardan farq qilib, mamlakat
istiqbol rivojlanish ustuvor yo`nalishlarini belgilatdigan rasmiy hujjatlar va
dasturlarga asoslanadi. Xususan, “O`zbekiston respublikasining milliy
xavfsizlik konsepsiyasi” mamlakatning barqaror rivojlanishiga zaruriy
sharoit yaratdi. Bunda shaxs ekologik manfaatlarining eng asosiy qadriyat
deb qaralishi alohida ahamiyatga ega. Yaqin kelajakda bu tajribalar
umumlashtirilib, ekologik vaziyatni mo`tadillashtiruvchi omillar
intagrasiyasida ijobiy o`zgarishlar kutilmoqda.
Qadimiy ekologik madaniyatning tarixiy merosiga, boy tabiiy resurslariga
hamda hozirgi keskin ekologik havfsizlikni va barqarorlikni saqlashdagi
ijtimoiy,iqtisodiy, siyosiy imkoniyatlariga ega bo`lgan O`zbekistonga
qiziqish butun dunyoda oshib bormoqda. O`zbekistonnig tabiatni muhofaza
qilish sohasidagi milliy siyosati jahon hamjamiyatiga qo`shilib, mintaqaviy
va global ekologik havfsizlikni ta`minlash tizimini takomillashtirish
borasidagi mavqeining oshib borayotganligini ko`rsatadi. O`zbekiston
Birlashgan Millatlar Tashkiloti va boshqanufuzli xaqaro tashkilot lar a`zosi
hisolanadi.
Mamlakatimiz Evropa Ittifoqi bilan hamkorlik qilmoqda, Evropa
havfsizlik va hamkorlik tashkilot i ishida faol qatnashmoqda.
O`zbekiston da e kologik havfsizlik va barqarorlik rivojlanish jarayoni
ijtimoiy-siyosiy tuzum va milliy ekolokgik siyosat sistemasining tub sifatiy
o`zgarishi sharoitida kechmoqda.Umuman, yangicha ekologik milliy
tafakkur shaklllanishining moddiy, texnik-texnologik, ijtimoiy sabablari
mustaqillikning natijasi bo`ldi.
8

Hozirgi davrda jamiyat va shaxsning tabiatni muhofaza qilish
faoliyatiga, davlatning ekologik siyosatiga munosabati nuqtai nazaridan
kishilar ijtimoiy tabaqalanishinig bir qancha ko`rinishlarda namoyon
bo`ladi: 1) yangicha ekologik fikrlovchi, bozor iqtisodiyoti qonunlarni va
qonuniaytlarinin tez anglab etib, ular asosida tabiatni muhofaza qiluvchi
kishilar;
2) hozircha yuz berayotgan ekologik o`zgarishlarning oqibatlarini chuqur
anglab etmagan kishilar;
3) ekologik havfsizlik va barqarorlik fatalistik munosabatda bo`lib, o`z
hayotining tabiiy asoslari o`zgarishi kelajak istiqbollarini belgilasshiga
skeptik munosabatdagi kishilar;
4) “ekologik marginallar” bo’lib ular ekologiya sohasida o`tkazilayotgan
ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiyislohotlarga, xalqaro hamkorlikning
imkoniyatlariga ishonmaydilar va ularga nisbatan nigilistik munosabatda
bo`ladilar.
Zero, e kologik havfsizlik va barqaror rivojlanish ekologik ta`lim-tarbiya
jarayoni bilan uzviy bo`g`liq. Xususan, ekologik ta`lim-tarbiya tizimi,
dastlab mavjud ekologik qadriyatlarni o`zlashtirish, ulardan kundalik
hayotda foydalanish ko`nikmalarini shakllantiradi, ya`ni insonni ekologik
ijtimoiylashtirish imkiniyatini yaratadi. Ekologik ta`lim-tarbiya tizimi
vositasidakishilarningtabiiy resurslarni ekologik iste`mol qilish madaniyati
shakllanadi.
Shu nuqtai nazardan, “ekologik barkamol inson” faoliyati universal
xarakter kasb etib, ilmiy-nazariy, siyosiy-huquqiy, ma`naviy-axloqiy, diniy
va boshqa faoliyatlarni ekologiyalashtirish ustuvor ahamiaytga ega bo`ladi,
ya`ni ekologik havfsizlik va barqarorlik hamda tabiatni muhofaza qilish
asosiy maqasdlardan biriga aylanadi.

9

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO’YXATI
I. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari va ma’ruzalari
1. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy
javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. –
Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – B. 20-21.
2. Karimov I.A. O’zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. 1-jild. -
Toshkent: O’zbekiston, 1996.
II. Darsliiklar, o’quv qo’llanmalar va maqolalar to’plami
1. Abdullayeva M.N. Evolyutsiya konsepsiyasida sinergetik g`oyalar
//Biologik xilma-xillikning nazariy asoslari va iqlim o`zgarishi muammolari.
Ilmiy-nazariy seminar materiallari. Nukus. 2013. -B. 22.
2. Alimov R.M. Arifjanov Sh.R. Sentralnaya Aziya: formirovaniya novoy
arxitekturu bezopasgaosti.-T.: Sharq, 2004. -S. 17.
3. AvramenkoI.M.Mejdunarodnoyeekologicheskoye pravo: Rastovn/D.:
Feniks, 2005. -S.187
III.Internet manbalari
4. www.uznature.uz –O‘zbekiston Respublikasi tabiatni muhofaza qilish davlat
qo‘mitasi sayti.
5. www.yeso.uz – O‘zbekiston ekologik harakati sayti.
6. www.un.org/esa/sustdev/ –Birlashgan millatlar tashkiloti(BMT) ning
barqaror rivojlanish komissiyasi sayti.
10

O‘zbekistonda geoekologik xavfsizlik

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish