Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 29.1KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

O‘zbekistonda mustaqillik yillarida nazorat faoliyatining ma’naviy-axloqiy asoslarini shakllanishi

Купить
O‘zbekistonda mustaqillik yillarida nazorat faoliyatining ma’naviy-axloqiy asoslarini shakllanishi Reja 1.Ijtimoiy nazoratning muhim elementi bo‘lgan ichki nazoratni shakllanishida ma’naviyatning o‘rni. 2.Yangi axloqiy me’yorlarni vujudga kelishida milliy g‘oyaning o‘rni. 3.Ijtimoiy nazoratni kuchli qilishga xizmat qiladigan ma’aviyatni yuksaltiruvchi omillar. 1.Ijtimoiy nazoratning muhim elementi bo‘lgan ichki nazoratni shakllanishida ma’naviyatning o‘rni. O‘zbekistonda mustaqillik yillarida nazorat faoliyatining ma’naviy-axloqiy asoslarini shakllantirish ustuvor vaziflardan biri bo‘lib keldi. Nazorat faoliyati tizimli xarakterda bo‘lib ijtimoiy nazorat degan tushuncha bilan ifodalanadi. Ijtimoiy nazorat davlat va jamiyatning birgalikdagi nazorati hisoblanadi. Davlat ko‘proq huquqqa rioya qilishni nazorat qilsa, jamiyat ko‘proq axloqqa rioya qilishni nazorat qiladi. Fuqarolik jamiyati shakllanib borishi jarayonida esa axloq normalariga rioya qilish zaruriyati kuchayib boradi. Bu esa, o‘z navbatida, axloqiy tarbiya negizida ma’naviyatning yuksalishini taqozo etadi. Nazorat shaklan yuqoridan va quyidan, mazmunan esa ichki va tashqi nazorat bo‘ladi. Bunda quyidan amalga oshiriladigan nazorat muhim ahamiyatga ega bo‘lmoqda, chunki demokratiya aynan ana shu quyidan bo‘lgan nazoratni talab qiladi. Bunday nazoratning shakllanashi esa odamlardagi ichki nazoratning mavjudliligiga bog‘liq. Insonda ichki nazorat bo‘lsa, u o‘zini o‘zi nazorat qila oladi va to‘g‘ri yo‘ldan yuradi. Insonda ichki nazorat bo‘lishi uchun esa u o‘z ustidan hokimiyatga ega bo‘lishi kerak va bunday hokimiyat ma’naviyat orqali shakllanadi. Ma’naviyat asosida shakllanadigan ichki nazorat ijtimoiy nazoratning muhim elementi va nazorat mexanizmini harakatga keltiradigan omil hisoblanadi. Davlat va jamiyatning birgalikdagi nazoratidan iborat bo‘lgan ijtimoiy nazorat samaradorligi ma’naviyatga bog‘liq. Davlat nazorati uchun ham, jamiyat nazorati uchun ham ma’naviyat bir xil muhim ahamiyatga ega. Chunki davlat nazorat organlari ham, jamiyat nazorat organlari ham o‘z nazoratlarini samarali amalga oshirishlari uchun ularda ma’naviyat negizida shakllanadigan ichki nazorat kuchli bo‘lishi kerak. Davlat organlari o‘z nazoratlarini vijdonan amalga oshirishlari uchun ma’naviyat orqali shakllanadigan ichki nazorat kerak bo‘lsa, o‘z nazoratlarini to‘g‘ri amalga oshirishga majbur bo‘lishlari uchun esa jamiyat nazorati kuchli bo‘lishi lozim. Buning uchun esa, ya’ni jamiyat nazorati kuchli bo‘lishi uchun esa jamiyat kuchli bo‘lishi kerak. Jamiyat kuchli bo‘lishi uchun esa u birlashgan bo‘lishi kerak va bunday birlashganlik holatini fuqarolik jamiyati degan tushuncha bilan ifodalaymiz. Fuqarolik jamiyatining asosiy funksiyasi davlat organlarini huquq va axloq me’yorlariga rioya qilishi ustidan nazoratni amalga oshirish hisoblanadi. Fuqarolik jamiyatining shakllanishi jarayonida ma’naviyatni yuksaltirish va ijtimoiy axloqni muhofazalash ijtimoiy nazoratni amalga oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy nazoratning elementlaridan biri bo‘lgan jamiyat nazoratining kuchliligi fuqarolik jamiyati institutlarining kuchliligiga bog‘liq. Fuqarolik jamiyati institutlari kanchalik kuchli bo‘lsa jamiyat nazorati shunchalik kuchli bo‘ladi. Fuqarolik jamiyati institutlarining kuchliligi esa, yuqorida ta’kidlaganimizdek, ma’naviyat asosida shakllanadigan ichki nazoratga bog‘liq. Qizig‘i shundagi, fuqarolik jamiyatining kuchliligi ma’naviyatga bog‘liq va ayni bir paytda ma’naviyat yuksalishining o‘zi ham fuqarolik jamiyati institutlariga bog‘liq. Jamiyat ma’naviyatini yuksaltirishda fuqarolik jamiyatining asosiy institutlaridan biri bo‘lgan o‘zini-o‘zi boshqarish organi – mahallaning o‘rni muhim. Chunki mahallada asrlar davomida odamlar o‘rtasidagi munosabatlar aynan axloq, urf-odat, an’ana asosida tartibga solinib, nazorat qilib kelindi. Shuning uchun fuqarolik jamiyatiga o‘tishda mahallaning ta’sirining ortib borishi va hokimiyat vakolatlari bir qismining mahallalarga o‘tkazilishi, albatta, ijtimoiy axloq negizida ma’naviyatning kuchayishini ta’minlaydi. Ijtimoiy axloqqa rioya qilish qonunda belgilangan tartibga ko‘ra, jismonan jazolash bilan emas, balki ma’nan ta’sir etish yo‘li bilan kafolatlanadi. Axloqqa rioya qilish, ya’ni har bir odam o‘zini-o‘zi nazorat qilishiga asoslangan bo‘lib, u imon, insof degan ichki nazoratga bog‘liq. Bunday tamoyillarga asoslanish esa ko‘proq odamlarning tarbiyasiga va, ayniqsa, diniy tarbiyaga bog‘liqdir. Chunki din shunday qudratli kuchga egaki, u odamlarning ichki hissiyotlar asosida o‘zini- o‘zi nazorat qilishini ta’minlay oladi. Buning uchun unga tashqi ta’sir, ma’nan va jismonan ta’sir qilish zaruriyati kuchli bo‘lmay qoladi. Ijtimoiy axloqning shakllanishi tarbiya jarayoniga va, eng avvalo, diniy tarbiyaga asoslanadi. Bu xususda I.A.Karimov shunday degan: “Biz din bundan buyon ham aholini oliy ruhiy, axlokiy va ma’naviy qadriyatlardan, tarixiy va madaniy merosdan bahramand qilishi tarafdorimiz”. Axloq tushunchasining mohiyati va tamoyillarini o‘rganadigan etika fani axloqiy me’yorlarning yuzaga kelishini o‘rganadi, izohlab beradi, inson xulqini axloqiy talablar nuqtai nazaridan baholash mezonini ishlab chiqadi. Axloq tushunchasiga ilmiy ta’rifni falsafiy ta’limot bo‘lgan etika fani quyidagicha beradi: axloq odamlarning jamiyatda o‘zini tutishiga, xulqatvoriga, xatti-harakatiga doir talablarning yaxlit yig‘indisi. Axloq jamiyatni tartibga soluvchi sifatida boshqa nazoratchi bo‘lgan huquqdan shunisi bilan farq qiladiki, huquqiy me’yorlar zarur bo‘lganda davlat majburiyati yo‘li bilan bajartiriladi, axloqiy me’yorlarga rioya qilish esa jamoatchilik fikri, ko‘proq mahalla ta’siri bilan bajartiriladi. Demak, axloqqa rioya qilishni ta’minlovchi kuch – bu, avvalo, nazorat tizimining muhim elementi bo‘lgan jamoatchilik fikridir. Ammo axloq me’yorlariga rioya qilinishi faqat jamoatchilik fikri bilangina ta’minlanmaydi. Bunda ma’naviyat asosida shakllanadigan ichki nazoratning muhim elementi bo‘lgan burch hissi ham o‘zining munosib o‘rniga ega. Odamning tabiiy tuyg‘ulari va tarbiya jarayonida shakllangan burch hissi muayyan axloqiy hatti-harakatga olib keladi. Axloqiy me’yorlar yoki tamoyillar odam ongida buyruq shaklida paydo bo‘ladi va kishilarni ezgu ishlar qilishga undaydi, yovuzlikdan, razolatdan asraydi. Bunday buyruqlar “Tuhmat qilma”, “Yolg‘on so‘zlama”, “O‘zgalar taqdiriga befarq bo‘lma”, “Boshiga kulfat tushgan odamga yordam ber”, “Zaif, nochor odamlarni qo‘llab-quvvatla” kabi bo‘lishi mumkin. Ammo ushbu buyruqlar qandaydir tashqi ta’sirdan emas, balki insonning e’tiqodidan, ichki sabablar asosida kelib chiqishi lozim. Masalan, “Tuhmat qilma” degan buyruqda bir odam boshqa odamga tuhmat qilmasligiga ijtimoiy zarurat borligini anglab yetishi kerak. Agar odamlar o‘rtasida tuhmat, yolg‘on gapirish ko‘paya borsa, bunday jamiyat boshqarib bo‘lmaydigan son-sanoqsiz ziddiyatlardan, urushlardan iborat bo‘lib qoladi va muqarrar halok bo‘ladi. Shu o‘rinda Muhammad payg‘ambar (s.a.v.)ning quyidagi hadislarini eslash lozim: “Shariatga qarshi borish, ota-onaga itoat qilmaslik va yolg‘on gapirish, tuhmat qilish gunohi azimdir” . Yolg‘on gapirish, tuhmat qilish gunohi azim ekanligini anglab olgan odamning bunday illatdan asraydigan ichki nazorati kuchli bo‘ladi. Demak, axloqiy tamoyillar kishi ongida buyruq shaklida paydo bo‘lib, o‘sha buyruqni bajarish uchun ijtimoiy zarurat borligini anglatadi. Ammo biz bu zaruratni burch sifatida idrok etib, shu ishdan ko‘zlangan maqsadni qabul qilamiz va ma’qullaymiz, unga yetish uchun harakat kilishga tayyorligimizni bildiramiz. Shunday qilib, axloqiy me’yorlar odamning xatti-harakatini faqat ob’ektiv qoidalar bilangina emas, balki burch, vijdon talablari bilan ham tartibga solib turadi. 2.Yangi axloqiy me’yorlarni vujudga kelishida milliy g‘oyaning o‘rni. Yana ta’kidlash joizki, axloqiy xatti-harakat insoniy jamiyat taraqqiy etib borishi bilan boyib boradi va shuning uchun axloq har doim ham rasm bo‘lgan qoidalarga bo‘ysunavermaydi. Burch tuyg‘usidan kelib chiquvchi tashabbuskorlik, yangilikka intilishlik yoki qahramonona xatti-harakat yangi fikrni, ya’ni axloqiy mezonni vujudga keltirishi mumkin. Masalan, milliy istiqlol g‘oyasining inson qalbiga singdirilishi unda yurt tinchligi, Vatan ravnaqi va xalq farovonligi maqsadida xizmat qiladigan mas’uliyatni shakllantirishi mumkin. Bu mas’uliyat fuqarolarda, ayniqsa, yoshlarda o‘tmish ajdodlari va kelajak avlod oldida javobgarlikni, burchni his qilish tuyg‘usini hosil qiladi. Bunday burch esa odamlarni jamiyat manfaati yo‘lida fidokorona xatti-harakatlarga undaydigan ma’lum bir axloqiy me’yorlarni yuzaga keltiradi. Har bir davrning xususiyatiga mos o‘z ijtimoiy axloq tamoyillari bo‘ladi. Chunki insonning ma’naviy mohiyati turlicha talqin qilinadi va shunga muvofiq keladigan axloqiy tamoyillar ilgari suriladi. Masalan, G‘arb mamlakatlari axloqining asosiy tamoyillari egoizm (xudbinlik) va individualizm (yakkalik)dir, chunki ular inson o‘zining tabiiy mohiyatiga ko‘ra egoist-xudbin, faqat shaxsan manfaatdor bo‘lganligi uchungina jamiyatga yaxshilik qilishga qodir degan qoidaga asoslanadi. Sharq mamlakatlarida esa ijtimoiy axloq boshqa tamoyillarga, ya’ni altruizm va jamoaviylik tamoyillariga asoslangandir. Biz hozir G‘arb va Sharq axloqiy tamoyillari xususiyati to‘g‘risida munozaraga kirishmasdan, ko‘pchilik davlatlar tomonidan tan olingan tamoyillarning mavjudligini ta’kidlaymiz. Ular quyidagilar: har bir insonning millati, dini, irqidan qat’i nazar uni unikal deb hisoblash; inson qadr qimmatining ustuvorligini tan olish; shaxs bilan jamiyat manfaatlarini uyg‘unlashtirish; kishining to‘la ozodligini amalga oshirish; inson hayotini farovon qilishga intilish; o‘zgalar taqdiriga befarq bo‘lmaslik va boshqalar. Ushbu tamoyillarga rioya qilish umumiy maqsad bo‘lgan farovon jamiyatning va har bir kishining baxt saodatga erishishini ta’minlaydi. Ijtimoiy axloqning o‘ziga xos xususiyati jamiyat a’zolarini yagona maqsadga – farovon jamiyat qurishga tayyorlashdan iboratdir. Insoniy jamiyatning turli davrlarida zamon mohiyatidan kelib chiqib, axloqiy tamoyillar ham o‘sha davrga mos bo‘lgan. Biroq shunday bo‘lsa ham, barcha zamonlar, millatlar, irqlar va barcha tuzumlarga mos keladigan axloqiy tamoyil bo‘lishi mumkin. Masalan, “mening yaqinlarim manfaati mening shaxsiy manfaatimdan muhimroqdir” degan axloqiy tamoyil turli davrlardagi barcha jamiyatlarga taalluqli. Chunki bu axloqiy tamoyil hayot mazmuniga asoslangan. Hayot mazmuni esa, barcha zamonlarda bir xil bo‘lgan, ya’ni hayotning davomiyligini ta’minlashdan iborat bo‘lgan. Hayotning davomiyligini ta’minlash esa o‘zgalarning, yaqinlarning manfaati muhimligini tan olishni taqozo etadi. Bundan tashqari, o‘zingiz o‘ylab ko‘ring, biz har birimiz xudbin – bu yomon, yovuz odam, yaxshi odam esa avval boshqalar to‘g‘risida, so‘ngra o‘zini o‘ylaydigan odam deb hisoblaymiz. Biologik jihatdan qaraganda “men” bu alohida zot, “yaqinlar” esa barchani, ya’ni turni bildiradi. Biologik nuqtai nazardan esa turni saqlab qolish hayot mazmunini anglatadi. Boshqa tomondan yakka shaxs faqat jamiyatning, umumiylikning qismi sifatidagina mavjud bo‘ladi. Bunda umumiylik individsiz mavjud bo‘lishi mumkin, u esa umumiyliksiz mavjud bo‘la olmaydi. Darvoqe, qadim zamonlardan mavjud “Nima uchun taqvodor odam baxtsizu, razil odam baxtli?” degan savolning javobi ham aynan shunda yotibdi. Alohida odamning baxti muhim emas, balki “mening yaqinlarim” deb atalgan odamlar jamoasining baxti muhim ahamiyatga ega va, aytish kerakki, o‘sha kam sonli taqvodorlarsiz odamlar jamoasi ham halok bo‘lishi mumkin. Insoniylik jamiyati, tabiatan shunday yaratilganki, faqat ayrim odamlar taqvodor bo‘ladilar, aks holda insoniyat o‘zini-o‘zi qirishi mumkin. Insonni taqvodor qiladigan tug‘ma kuch bu vijdon va imondir. Insoniyat jamiyati mavjud bo‘lishi uchun faqatgina ayrim odamlar taqvodor bo‘lishlari yetarlidir. Shuning uchun “yaqinlarimning manfaati, mening manfaatimdan muhimroqdir” degan axloqiy tamoyil barcha davrlarda barcha xalqlarga taalluqli bo‘ladi. Aynan ana shu axloqiy tamoyil boshqalarining asosini tashkil qilsa, maqsadga muvofiq bo‘lar edi. Insoniyat jamiyati o‘zining keyingi davri hayotini ta’minlash uchun ma’lum bir axloqiy me’yorlarga asoslanishi lozim. Inson o‘zining faoliyatida ma’lum bir me’yorlarga va chegaralarga rioya qilishi zarur. Ana shu chegaralarni buzmaslik axloqiy qoidalar orqali ta’minlanadi. Ayniqsa, fuqarolik jamiyati shakllanayotgan sharoitda odamlar o‘rtasidagi munosabat o‘zaro ishonchga, imonga asoslangan bir paytda axloqiy me’yorlarga rioya qilish muhim ahamiyat kasb eta boshlaydi. Shu o‘rinda payg‘ambar Nuh va payg‘ambar Lut davrlarida insoniyatning qirilishiga aholining axloqsizligi sabab bo‘lganligini yana bir bor eslab, ta’kidlash lozim. Donishmandlarning aytishicha, insonning xarakatlari ostida o‘zini-o‘zi qirish xavfi yashirinib yotar va u o‘zi anglamagan holda o‘ziga qarshi harakat qilar ekan. Bunday xavfni kamaytirish axloqiy tarbiya jarayonida shakllanadigan ma’naviyatga bog‘liq. Chunki tarbiya insonning o‘zini-o‘zi nazorat qilishi uchun kerak bo‘lgan ijtimoiy axloqni va ma’naviyatni shakllantiradi. Ana shu axloq insonning o‘z xatti-harakatlarida me’yordan, chegaradan chetga chiqmasligini ta’minlaydi. Har qanday harakatning, ehtiyojning o‘z chegarasi, me’yori bo‘lishi kerak. Chegaraning buzilishi axloqsizlik va ma’naviy buzuqlikni keltirib chiqaradi. Bu esa har qanday jamiyat uchun halokatlidir. Buning oldini olish uchun nafaqat davlat, balki butun jamiyat va har bir fuqaro me’yor, chegara buzilishiga nisbatan befarq bo‘lmasdan, daxldorlik hissi bilan yashashi lozim. 3.Ijtimoiy nazoratni kuchli qilishga xizmat qiladigan ma’aviyatni yuksaltiruvchi omillar. Inson jamiyatdagi voqealarga nisbatan befarq bo‘lmasdan daxldorlik hissi bilan yashashi uchun unda ichki nazorat kuchli bo‘lishi lozim. Ichki nazorat adolat va razolat o‘rtasidagi kurashda befarq bo‘lmasdan adolat tarafida bo‘lishni ta’minlaydi. Buning uchun inson o‘zini o‘zi anglab, kimning izmida yurganligini bilishi lozim. O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimov “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarida odamlarni dunyoqarashiga qarab ikki guruhga bo‘linishini ta’kidlab, kimdir Raxmon izmida yursa, kimdir Shayton izmida yuradi deb yozgan. Har bir inson o‘ziga men kimning izmida yuribman degan savolni berishi va unga javob berishda o‘ziga yolg‘on gapirmasligi lozim. Gap shundaki, ayrim odamlar Shayton izmida bo‘la turib o‘zini Rahmon izmida deb hisoblaydi yoki razolat tarafida bo‘la turib, o‘zini adolatli deb hisoblaydi. Ularga nisbatan Birinchi Prezidentimizning iboralari bilan aytganda, ayrim odamlar zamon qonunlari beradigan jazolardan qochib qutulishi mumkin, lekin oxirat jazosidan qaerga va qanday qochasan deb aytish mumkin. Demak, adolatga nisbatan befarq bo‘lib, razolat tarafiga o‘tib qolgan odam ertami-kechmi muqarrar ravishda jazosini olar ekan. Buni anglab olish demokratiyani takomillashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Fuqarolik jamiyati shakllanishining muhim sharti – bu befarqlik kayfiyatidan xalos bo‘lib, daxldorlik hissi bilan yashashdir. Befarqlikni bartaraf qiladigan va daxldorlik hissini shakllantiradigan omillardan biri milliy g‘oyadir. O‘zbekiston fuqarolari dini, irqi, millatidan qat’i nazar bir-biriga nisbatan befarq bo‘lmasligi kerak. Bir fuqaroning boshqa fuqaroga befarq bo‘lishi millatga nisbatan befarqlikni anglatishi mumkin. Millatga nisbatan befarqlik esa millatning yo‘q bo‘lib ketish ehtimolini keltirib chiqaradi. Chunki inson nimaga befarq bo‘lsa, o‘shandan mahrum bo‘lishi oddiy haqiqat. Millatga nisbatan befarq bo‘lmaslik uchun milliy g‘oya odamlar qalbidan joy olgan bo‘lishi kerak. Ana shunda fuqarolik jamiyatining shakllanishiga xizmat qiladigan eng muhim omil, ya’ni fuqarolik munosabati shakllanadi. Milliy g‘oyaning odamlar qalbiga singdirilishi odamlardagi befarqlik kayfiyatiga barham berib, daxldorlik hissini shakllantiradi va kuchaytiradi. Bu esa fuqarolik jamiyatining shakllanishida muhim ahamiyatga egadir. Demokratik davlatdan fuqarolik jamiyatiga o‘tish jarayonida tarbiya jarayoniga jiddiy e’tibor qaratish zarur. Chunki jamiyatni tartibga soluvchi bo‘lgan axloq o‘z o‘zidan shakllanmaydi. Biz doimo boy ma’naviy merosimizni, urf-odat, an’analarimizni zamon talablaridan kelib chiqib boyitib borishimiz lozim. Ana shunda biz fuqarolik jamiyati sharoitida yashay oladigan yetuk fuqarolik munosabati shakllangan va yuksak ma’naviyatli kishilarga ega bo‘lamiz. Bu esa ozod, obod, farovon jamiyat qurishning muhim omilidir. Fuqarolik jamiyatining shakllanishida va xalqimiz hayotini farovon qilishda yuksak ma’naviyat asosiy mezon hisoblanadi. Yuksak ma’naviyatning shakllanishida esa axloqiy tarbiya asosiy omildir. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimovning “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asaridagi g‘oyalarning mazmun-mohiyatini odamlar ongiga va qalbiga singdirish bosh maqsadimiz bo‘lgan farovon jamiyatni qurishga xizmat qiladigan yuksak ma’naviyatni shakllantiruvchi manba bo‘lib xizmat qilishiga ishonamiz. Chunki asarda ma’naviyatning ma’no-mazmuni, hayotimizdagi o‘rni va ahamiyati to‘liq yoritib berilgan. Buni ma’naviyatga berilgan tugal ta’rifdan ham ko‘rsak bo‘ladi: “Ma’naviyat – insonni ruhan poklanish, qalban ulg‘ayishga chorlaydigan, odamning ichki dunyosi, irodasini baquvvat, iymon e’tiqodini butun qiladigan, vijdonini uyg‘otadigan beqiyos kuch, uning barcha qarashlarining mezonidir”. Ushbu ta’rifdagi ruhan poklanish va qalban ulg‘ayish g‘oyalari buyuk Ibn Sinoning ulug‘ Tangri inson yuragida ikkita bo‘shliq yaratdi, shundan chap bo‘shlig‘ini ruhga o‘rin qilib yaratdi, degan so‘zlari bilan uyg‘unlashib ketganligi uning naqadar tugal va mukammalligini ko‘rsatib turibdi. Ijtimoiy nazoratni samarali qilishga xizmat qiladigan ma’naviyatning rolini yanada oshirish uchun quyidagi tavsiyalarni berish mumkin: - jamiyatni bilim va ma’naviyat boshqargandagina tartib, taraqqiyot va farovonlikni ta’minlash mumkin. Ma’naviyat ijtimoiy tartibni o‘rnatishda va jamiyat taraqqiyotini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega; - jamiyatda ma’naviyatning qadr topishi hokimiyat tizimida ma’naviyatning yuksalishiga bog‘liq. Hokimiyatning ma’naviy yuksalishi esa saylov jarayonida ma’naviy salohiyat asosiy mezonlardan biri bo‘lishiga bog‘liq. Chunki ma’naviyatni qadrlash uchun o‘sha odamning o‘zida ma’naviyat yuksak bo‘lishi lozim; - jamiyatda ma’naviy yuksalish O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asaridagi g‘oyalarning odamlar ongi va qalbiga nechog‘lik singdirilishiga bog‘liq. Bu borada davlat va fuqarolik jamiyati o‘rtasida ijtimoiy hamkorlik va sheriklik alohida ahamiyatga ega; - ma’naviyatning yuksalishi uchun ma’naviyat qadrlanishi lozim, chunki inson shunday mavjudotki, u nima qadrlansa, shunga intilib yashaydi. Ma’naviyatni qadrlash deganda ma’naviyatni targ‘ib qiladigan odamlarning mehnatini qadrlash ham tushuniladi. Agar targ‘ibot faqat fidoyilikka asoslansa, ma’naviyat qadrsizlanadi va natijada odamlar unga intilmay qo‘yadilar. Xulosa qilib shuni aytish kerakkki, ijtimoiy nazoratni kuchli qilishda ma’naviyat asosida shakllanadigan ichki nazorat muhim rol o‘ynaydi. Nazorat faoliyatini samarali qilishga xizmat qiladigan axloqiy ma’naviy asoslarni shakllantirish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Shuning uchun jamiyat ma’naviyatini yuksaltirish borasida kompleks chora- tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish zamon talabi hisoblanadi. Ma’naviyatni yuksaltirishda faqat uning mohiyatini va ahamiyatini bilishning o‘zigina yetarli emas, buning uchun ma’naviyatga bo‘lgan ehtiyojni ham shakllantirish kerak bo‘ladi. Bunday ehtiyojni shakllantirish o‘ta murakkab vazifa bo‘lib, uni amalga oshirishda jamiyatshunos olimlarning kompleks yondashuvi talab qilinadi. Foydalanilgan manba va adabiyotlar: .Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, kat’iy tartib intizom va shaxsiy javobgarlik barcha darajadagi rahbarlarning kundalik hayot qoidasi bo‘lishi kerak. Toshkent. O‘zbekiston. 2017 yil. 2. Mirziyoev Sh.M. 2017-2021 yillvarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning besh ustuvor yo‘nalishi bo‘ycha Harkatlar strategiyasi. Toshkent. O‘zbekiston. 2017 yil. 3.Mirziyoev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent, 2021 yil.- 464 b. 4.Karimov I. A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. T. O‘zbekiston. 2010 y. 5.Bafoev Sh. Jamoatchilik nazorati demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati qurishning muhim omili sifatida // Ijtimoiy fikr. Inson huquqlari. – 2007 № 1. 6.Mustafoev M. Jamoatchilik nazorati – jamiyat muvozanati // Muloqot 2004 y. № 4 7.Muxtorov N. Amnistiya aktlarini qo‘llanilishida jamoatchilik nazorati: davlat boshqaruv organlari va fuqarolik jamiyati institutlarining hamkorligi // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2010 y. № 3 8.Nabiev T., Soleev A. O‘zini o‘zi boshqarish organlari jamoatchilik nazoratining sub’ekti sifatida // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2008 y. № 4 9.Nabiev F. X. Obespechenie i sovershenstvovanie obщestvennogo kontrolya v programmnыx dokumentax politicheskix partiy Uzbekistana // Fuqarolik jamiyati – Grajdanskoe obщestvo – Civil Society. 2010 № 3 10.Nabiev F. X. Ijtimoiy nazorat. Samarqand. 2016 yil.

O‘zbekistonda mustaqillik yillarida nazorat faoliyatining ma’naviy-axloqiy asoslarini shakllanishi

Купить