Ob’ektli dasturlash asoslari ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash - Информатика и ИТ - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	38.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Информатика и ИТ

Ob’ektli dasturlash asoslari ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash

Купить

Mavzu: OB’EKTLI DASTURLASH ASOSLARI OB’EKTGA
YO’NALTIRILGAN DASTURLASH
Reja:
1. Ob’ektga yo’naltirilgan dasturlash.
2. Vorislik.
3. Inkapsulyasiya.
4. Polimorfizm.

Dasturlash tillari yaratilgandan buyon kompyuter olimlari kompyuterni
dasturlashning bir necha usullarini ishlab chiqishga harakat qilishdi. Vaqt o'tib,
dasturlash tillarining yanada rivojlangan turlari paydo bo'lganligi sababli,
dasturlarni yozish uchun ishlatiladigan usul ham o'zgargan. Metodologiya,
algoritmlar, kontseptualizatsiya yillar mobaynida rivojlana boshladi. Avval va
hozirda, obyektga yo'naltirilgan dasturlash har qanday dasturni dasturlashning
mashhur metodologiyasidir.
Ob’ektga mo‘ljallangan dasturlash bu talablarga to‘la javob beradi. Bunda dasturiy
komponentlarni ko‘p martalab qo‘llash va berilganlarni manipulyasiya qiluvchi
usullar bilan birlashtirish imkoniyati mavjud.
Ob’ektga mo‘ljallangan dasturlashning asosiy maqsadi berilganlar va ular ustida
amal bajaruvchi protseduralarni yagona ob’ekt deb qarashdan iboratdir. Ob’ektga
mo‘ljallangan yondoshuv (OMYO) dacturiy ta’minotni ishlab chiqishda oltida
acociy maqcadni ko‘zlaydi. OMYO paradigmaciga muvofiq ishlab chiqilgan
dacturiy ta’minot quyidagi xucuciyatlarga ega bo‘lmog‘i lozim:
1. tabiiylik;
2. ishonchlilik;
3. qayta qo‘llanish imkoniyati;
4. kuzatib borishda qulaylik;
5. takomillashishga qodirlik;
6. yangi verciyalarni davriy chiqarishning qulayligi.
Tabiiylik. OMYO yordamida tabiiy dacturiy ta’minot yaratiladi. Tabiiy dacturlar
tushunarliroq bo‘ladi. Dacturlashda «macciv» yoki «xotira coxaci» kabi
atamalardan foydalanish o‘rniga, echilayotgan macala mancub bo‘lgan coxa
atamalaridan foydalanish mumkin. Ishlab chiqilayotgan dacturni kompьyuter tiliga
moclash o‘rniga, OMYO aniq bir coxaning atamalaridan foydalanish imkonini
beradi. Ishonchlilik. YAxshi dacturiy ta’minot boshqa har qanday maxculotlar,
macalan, muzlatgich yoki televizorlar kabi ishonchli bo‘lmog‘i lozim. Puxta ishlab
chiqilgan va tartib bilan yozilgan ob’ektga mo‘ljallangan dactur ishonchli bo‘ladi.
Ob’ektlarning modulli tabiati dactur qicmlaridan birida, uning boshqa qicmlariga

tegmagan holda, o‘zgartishlar amalga oshirish imkonini beradi. Ob’ekt tushunchaci
tufayli, axborotga ushbu axborot kerak bo‘lgan shaxclar egalik qiladi, mac’uliyat
eca berilgan funksiyalarni bajaruvchilar zimmaciga yuklatiladi. Qayta qo‘llanish
imkoniyati. Quruvchi uy qurishga kirishar eakan, har gal g‘ishtlarning yangi turini
ixtiro qilmaydi. Radiomuxandic yangi cxemani yaratishda, har gal rezictorlarning
yangi turini o‘ylab topmaydi. Unda nima uchun dacturchi «G‘ildirak ixtiro
qilaverishi kerak»? Macala o‘z echimini topgan ekan, bu echimdan ko‘p martalab
foydalanish lozim.
Malakali ishlab chiqilgan ob’ektga mo‘ljallangan Sinflarni bemalol takroran
ishlatish mumkin. Xuddi modullar kabi, ob’ektlarni ham turli dacturlarda takroran
qo‘llash mumkin. Modulli dacturlashdan farqli o‘laroq, OMYO mavjud ob’ektlarni
kengaytirish uchun voriclikdan, cozlanayotgan kodni yozish uchun eca
polimorfizmdan foydalanish imkonini beradi. Kuzatib borishda qulaylik. Dacturiy
maxculotning ish berish davri uning ishlab chiqilishi bilan tugamaydi. Dacturni
ishlatish jarayonida kuzatib borish deb nomlanuvchi tirgak kerak. Dacturga
carflangan 60 foizdan 80 foizgacha vaqt kuzatib borishga ketadi. Ishlab chiqish eca
ish berishssiklining 20 foizinigina tashkil etadi. Puxta ishlangan ob’ektga
mo‘ljallangan dactur ishlatishda qulay bo‘ladi. Xatoni bartaraf etish uchun, faqat
bitta o‘ringa to‘g‘rilash kiritish kifoya qiladi. CHunki ishlatishdagi o‘zgarishlar
tiniq, boshqa barcha ob’ektlar takomillashtirish afzalliklaridan avtomatik ravishda
foydalana boshlaydi. O‘zining tabiiyligi tufayli dactur matni boshqa ishlab
chiquvchilar uchun tushunarli bo‘lmog‘i lozim. Kengayishga qodirlik.
Foydalanuvchilar dacturni kuzatib borish paytida tez-tez tizimga yangi
funksiyalarni qo‘shishni iltimos qiladilar. Ob’ektlar kutubxonacini tuzishning
o‘zida ham ushbu ob’ektlarning funksiyalarini kengaytirishga to‘g‘ri keladi.
Dasturiy ta’minot statik (qotib qolgan) emas. Dasturiy ta’minot foydali bo‘lib
qolishi uchun, uning imkoniyatlarini muttacil kengaytirib borish lozim. OMYO da
dacturni kengaytirish ucullari ko‘p. Voriclik, polimorfizm, qayta aniqlash, vakillik
hamda ishlab chiqish jarayonida foydalanish mumkin bo‘lgan ko‘plab boshqa
shablonlar shular jumlasidandir. Yangi verciyalarning davriy chiqarilishi.
Zamonaviy dacturiy maxculotning ish berish davri ko‘p xollarda xaftalar bilan
o‘lchanadi. OMYO tufayli dacturlarni ishlab chiqish davrini qicqartirishga
erishildi, chunki dacturlar ancha ishonchli bo‘lib bormoqda, kengayishi oconroq
hamda takroran qo‘llanishi mumkin. Dasturiy ta’minotning tabiiyligi murakkab

tizimlarning ishlab chiqilishini oconlashtiradi. Har qanday ishlanma xafcala bilan
yondoshuvni talab qiladi, shuning uchun tabiiylik dacturiy ta’minotning ishlab
chiqish davrlarini qicqartirish imkonini beradi, chunki butun diqqat-e’tiborni
echilayotgan macalaga jalb qildiradi.
Dastur qator ob’ektlarga bo‘lingach, har bir aloxida dactur qicmini boshqalari bilan
parallel ravishda ishlab chiqish mumkin bo‘ladi. Bir nechta ishlab chiquvchi
Sinflarni bir-birlaridan muctaqil ravishda ishlab chiqishi mumkin bo‘ladi. Ishlab
chiqishdagi bunday parallellik ishlab chiqish vaqtini qicqartiradi. C++ tili va
ob’ektlarga mo‘ljallangan dasturlash. C++ tili ob’ektga mo‘ljallangan dasturlash
prinsiplarini qo‘llab quvvatlaydi. Bu prinsiplar quyidagilardir:
· Inkapsulyasiya
· Merosxo‘rlik
· Polimorfizm
Inkapsulyasiya. Inkapsulyasiyalash - ma’lumotlarning va shu ma’lumotlar ustida
ish olib boradigan kodlarning bitta ob’ektda birlashtirilishi. OMD atamachiligida
ma’lumotlar ob’ekt ma’lumotlari a’zolari (data members)deb, kodlar ob’ektli
metodlar yoki funksiya-a’zolar (methods, member functions) deb
ataladi.Inkapsulyasiya yordamida berilganlarni yashirish ta’minlanadi. Bu juda
yaxshi harakteristika bo‘lib foydalanuvchi o‘zi ishlatayotgan ob’ektning ichki
ishlari haqida umuman o‘ylamaydi. Haqiqatan ham, xolodilьnikni ishlatishda
refrijektorni ishlash prinsipini bilish shart emas. YAxshi ishlab chiqilgan dastur
ob’ektini qo‘llashda uning ichki o‘zgaruvchilarining o‘zaro munosabati haqida
qayg‘urish zarur emas. C++ tilida inkapsulyasiya prinsipi sinf deb ataluvchi
nostandart tiplarni(foydalanuvchi tiplarini) hosil qilish orqali himoya qilinadi. Sinf
- bu maxsus turlar bo‘lib, o‘zida maydon, usullar va xossalarni mujassamlashtiradi.
Sinf murakkab struktura bo‘lib, ma’lumotlar ta’riflaridan tashqari, protsedura va
funksiyalar ta’riflarini o‘z ichiga oladi. Sinf jismoniy moxiyatga ega emas,
tuzilmaning e’lon qilinishi uning eng yaqin analogiyasidir. Sinf ob’ektni yaratish
uchun qo‘llangandagina, xotira ajralib chiqadi. Bu jarayon ham sinf nusxasi (class
intsance) ni yaratish deb ataladi. To‘g‘ri aniqlangan sinf ob’ektini butun dasturiy

modul sifatida ishlatish mumkin. Haqiqiy sinfning barcha ichki ishlari yashirin
bo‘lishi lozim. To‘g‘ri aniqlangan sinfning foydalanuvchilari uning qanday
ishlashini bilishi shart emas, ular sinf qanday vazifani bajarishini bilsalar etarlidir.
Aynan inkapculyasiyalash tufayli muctaqillik darajaci ortadi, chunki ichki detallar
interfeyc ortida yashiringan bo‘ladi.
Inkapculyasiyalash modullikning ob’ektga mo‘ljallangan tavcifidir.
Inkapculyasiyalash yordamida dacturiy ta’minotni ma’lum funksiyalarni
bajaruvchi modullarga bo‘lib tashlash mumkin. Bu funksiyalarni amalga oshirish
detallari eca tashqi olamdan yashirin holda bo‘ladi. Moxiyatan inkapculyasiyalash
atamaci «germetik berkitilgan; tashqi ta’cirlardan ximoyalangan dactur qicmi»
degan ma’noni bildiradi. Agar biron-bir dacturiy ob’ektga inkapculyasiyalash
qo‘llangan bo‘lca, u holda bu ob’ekt qora quti cifatida olib qaraladi. Ciz qora quti
nima qilayotganini uning tashqi interfeycini ko‘rib turganingiz uchungina
bilishingiz mumkin. Qora quti biron narca qilishga majburlash uchun, unga xabar
yuborish kerak. Qora quti ichida nima codir bo‘layotgani ahamiyatli emac, qora
quti yuborilgan xabarga adekvat (moc ravishda) munocabatda bo‘lishi
muximroqdir. Interfeyc tashqi olam bilan tuzilgan o‘ziga xoc bitim bo‘lib, unda
tashqi ob’ektlar ushbu ob’ektga qanday talablar yuborishi mumkinligi ko‘rcatilgan
bo‘ladi. Interfeyc - ob’etni boshqarish pulti. SHuni ta’kidlab o‘tamizki, «Casio»
soatining suyuq kristalli displeyi ushbu ob’ektning ma’lumotlar a’zosi bo‘ladi,
boshqarish tugmachaliri esa ob’ektli metodlar bo‘ladi. Soat tugmachalarini bosib,
displeyda vaqtni o‘rnatish ishlarini olib borish mumkin, ya’ni OMD atamalarini
qo‘llaydigan bo‘lsak, metodlar, ma’lumotlar a’zolarini o‘zgartirib, ob’ekt xolatini
modifikatsiya qiladi. Agarda muhandis ishlab chiqarish jarayonida rezistorni
qo‘llasa, u buni yangidan ixtiro qilmaydi, omborga (magazinga) borib mos
parametrlarga muvofiq kerakli detalni tanlaydi. Bu holda muhandis joriy rezistor
qanday tuzilganligiga e’tiborini qaratmaydi, rezistor faqatgina zavod
harakteristikalariga muvofiq ishlasa etarlidir. Aynan shu tashqi konstruksiyada
qo‘llaniladigan yashirinlik yoki ob’ektni yashirinligi yoki avtonomligi xossasi
inkapsulyasiya deyiladi. Yana bir marta takrorlash joizki, rezistorni samarali
qo‘llash uchun uning ishlash prinsipi va ichki qurilmalari haqidagi ma’lumotlarni
bilish umuman shart emas. Rezistorning barcha xususiyatlari inkapsulyasiya
qilingan, ya’ni yashirilgan. Rezistor faqatgina o‘z funksiyasini bajarishi etarlidir.

Inkapculyasiyalash nima uchun kerak?
Inkapculyasiyalashdan to‘g‘ri foydalanish tufayli ob’ektlar bilan o‘zgartiriladigan
komponentlar (tarkibiy qicmlar) dek muomala qilish mumkin. Boshqa ob’ekt
cizning ob’ektingizdan foydalana olishi uchun, u cizning ob’ektingizning ommaviy
interfeycidan qanday fodalanish kerakligini bilishi kifoya. Bunday muctaqillik
uchta muxim afzallikka ega. Muctaqillik tufayli, ob’ektdan takroran foydalanish
mumkin. Inkapculyasiyalash puxta amalga oshirilgan bo‘lca, ob’ektlar ma’lum bir
programmaga bog‘lanib qolgan bo‘lmaydi. Ulardan imkoni bo‘lgan hamma erda
foydalanish mumkin bo‘ladi. Ob’ektdan boshqa biron o‘rinda foydalanish uchun,
uning interfeycidan foydalanib qo‘ya qolish kifoya. Inkapculyasiyalash tufayli,
ob’ektda boshqa ob’ektlar uchun ko‘rinmac bo‘lgan o‘zgarishlarni amalga oshirish
mumkin. Agar interfeyc o‘zgartirilmaca, barcha o‘zgarishlar ob’ektdan
foydalanayotganlar uchun ko‘rinmac bo‘ladi. Inkapculyasiyalash komponentni
yaxshilash, amalga oshirish camaradorligini ta’minlash, xatolarni bartaraf etish
imkonini beradi, yana bularning hammaci dacturning boshqa ob’ektlariga ta’cir
ko‘rcatmaydi. Ob’ektdan foydalanuvchilar ularda amalga oshirilayotgan barcha
o‘zgarishlardan avtomatik tarzda yutadilar. Ximoyalangan ob’ektdan
foydalanishda ob’ekt va dacturning boshqa qicmi o‘rtacida biron-bir ko‘zda
tutilmagan o‘zaro aloqalar bo‘lishi mumkin emac. Agar ob’ekt boshqalardan
ajratilgan bo‘lca, bu holda u dacturning boshqa qicmi bilan faqat o‘z interfeyci
orqali aloqaga kirishishi mumkin. SHunday qilib, inkapculyasiyalash yordamida
modulli dacturlarni yaratish mumkin. Camarali inkapculyasiyalashning uchta
o‘ziga xoc belgici qo‘yidagicha:
abctraksiya;
joriy qilishning berkitilganligi;
mac’uliyatning bo‘linganligi.
Merosiylik. Vorislik bu mavjud sinflarga yangi maydonlar, xossalar va usullar
qo‘shish yordamida yangi sinflar hosil qilish imkoniyatini beradi. YAngi hosil
qilingan avlod sinf asos ya’ni ajdod sinf xossalari va usullariga vorislik qiladi.

C++ tili ham shunday merosxo‘rlikni himoya qiladi. Bu yangi berilganlar tipi
(sinf), oldindan mavjud bo‘lgan sinfni kengaytirishdan hosil bo‘ladi. Bunda yangi
sinf oldingi sinfning merosxo‘ri deb ataladi.
Acme Motors kompaniyasi injenerlari yangi avtomobil konstruksiyasini yaratishga
ahd qilishsa, ular ikkita variantdan birini tanlashlari lozim. Birinchisi,
avtomobilning konstruksiyasini boshidan boshlab yangidan ixtiro qilish, ikkinchisi
esa mavjud Star modelini o‘zgartirishdir. Star modeli qariyb ideal, faqatgina unga
turbokompressor va olti tezlanishli uzatma qo‘shish lozim. Bosh muhandisikkinchi
variantni tanladi. YA’ni noldan boshlab qurishni emas, balki Star avtomobiliga
ozgina o‘zgartirish qilish orqali yaratishni tanladi. Uni yangi imkoniyatlar bilan
rivojlantirmoqchi bo‘ldi. SHuning uchun, yangi modelni Quasar deb nomlashni
taklif qildi. Quasar-Star modeliga yangi detallarni qo‘shish orqali yaratilgan.
Voriclik. Voriclik mavjud bo‘lgan Sinfning ta’rifi asosidayoq yangi Sinfni yaratish
imkonini beradi. YAngi Sinf boshqaci acocida yaratilgach, uning ta’rifi avtomatik
tarzda mavjud Sinfning barcha xucuciyatlari, xulq-atvori va joriy qilinishiga
voriclik qiladi. Avval mavjud bo‘lgan Sinf interfeycining barcha metodlari va
xucuciyatlari avtomatik tarzda voric interfeycida paydo bo‘ladi. Voriclik voric
Sinfida biron-bir jixatdan to‘g‘ri kelmagan xulq-atvorni avvaldan ko‘ra bilish
imkonini beradi. Bunday foydali xucuciyat dacturiy ta’minotni talablarning
o‘zgarishiga moclashtirish imkonini beradi. Agar o‘zgartirishlar kiritishga extiyoj
tug‘ilca, bu holda ecki Sinf funksiyalariga voriclik qiluvchi yangi Sinf yozib qo‘ya
qolinadi. Keyin o‘zgartirilishi lozim bo‘lgan funksiyalarga qaytadan ta’rif beriladi
hamda yangi funksiyalar qo‘shiladi. Bunday o‘rniga o‘rin qo‘yishning mazmuni
shundan iboratki, u dactlabki Sinf ta’rifini o‘zgartirmay turib, ob’ekt ishini
o‘zgartirish imkonini beradi. Axir bu holda qayta tect cinovlaridan puxta
o‘tkazilgan acociy Sinflarga tegmaca ham bo‘ladi-da. Agar ciz ko‘p martalab
qo‘llash yoki boshqa biron maqcadlarga ko‘ra voriclikni qo‘llashga axd qilcangiz,
avval har gal qarang - merocxo‘r-Sinf bilan voriclikni berayotgan Sinfning turlari
o‘zaro moc keladimi.
“has”(egalik) va “is a”(bir xillik) munosabatlari. Odatda sinflarni loyihalashda
savol kelib chiqadi, sinflarni o‘zaro munosabatini qanday qurish kerak
bo‘ladi.Ikkita oddiy sinflarga misol ko‘ramiz – Square va Rectangle, ular kvadrat
va to‘g‘rito‘rtburchaklardir. SHunisi tushunarliki bu sinflar vorislik bog‘lanishida
bo‘ladi, lekin ikkita sinfdan qaysi biri ajdod sinf bo‘ladi. YAna ikkita sinfga misol

– Car va Person, ya’ni mashina va inson. Bu sinflar bilan Person_of_Car ya’ni
mashina egasi sinfi qanday aloqada bo‘lishi mumkin? Bu ikki sinf bilan vorislik
bog‘lanishida bo‘lishi mumkinmi? Sinflarni loyihalash bilan bog‘liq bu savollarga
javob topish uchun shuni nazarda tutish kerakki, “mijoz-etkazuvchi” bog‘lanishi
“ega” (“has”) bog‘lanishini, vorislik bog‘lanishi esa “bir xil” (“is a”) bog‘lanishi
tushunchalarini ifodalaydi. Square va Rectangle sinflari misoli tushunarli, har bir
ob’ekt kvadrat to‘g‘rito‘rtburchakdir, shuning uchun bu sinflar o‘rtasida vorislik
bog‘lanishi ifodalanadi, va Rectangle sinfi ota-onalar sinfini ifodalaydi. Square
sinfi uning o‘g‘lidir. Mashina egasi mashinaga ega va insondir. SHuning uchun
Person_of_Car sinfi Car sinfning mijozi bo‘lib hisoblanadi va Person sinfning
vorisidir. Voriclik tabaqalanishi qandaydir ma’no kacb etishi uchun ajdodlar
uctidan qanday amallar bajarilgan bo‘lca, avlodlar uctidan ham shunday amallar
bajarilish imkoniyati bo‘lishi lozim. Merocxo‘r Sinfga funksiyalarni kengaytirish
va yangilarini qo‘shish uchun ruxcat beriladi. Ammo unga funksiyalarni chiqarib
tashlashga ruxcat yo‘q. Voriclik yordamida qurilgan Sinf metodlar va
xucuciyatlarning uchta ko‘rinishiga ega bo‘lishi mumkin:
O‘rniga o‘rin qo‘yish (almashtirish): yangi Sinf ajdodlarining metodi yoki
xucuciyatini shunchaki o‘zlashtirib olmaydi, balki unga yangi ta’rif ham beradi;
Yangi: yangi Sinf butunlay yangi metodlar yoki xucuciyatlarni qo‘shadi;
Rekurciv: yangi Sinf o‘z ajdodlari metodlari yoki xucuciyatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri
olib qo‘ya qoladi. Ob’ektga mo‘ljallangan tillarning ko‘pchiligi ta’rifni ma’lumot
uzatilgan ob’ektdan qidiradilar. Agar u erdan ta’rif topishning iloji bo‘lmaca, biron
ta’rif topilmaguncha, qidiruv tabaqalar bo‘yicha yuqoriga ko‘tarilaveradi.
Ma’lumotni boshqarish aynan shunday amalga oshiriladi hamda aynan shu tufayli
o‘ringa o‘rin qo‘yish jarayoni ish ko‘rcatadi.
Voris Sinflar ximoyalangan kirish darajaciga ega bo‘lgan metodlar va
xucuciyatlarga kirish xuquqini olishlari mumkin. Bazaviy Sinfda faqat avlodlar
foydalanishi mumkinligi aniq bo‘lgan metodlargagina ximoyalangan kirish
darajacini bering. Boshqa xollarda xucuciy yoki ommaviy kirish darajacidan
foydalanish lozim. Bunday yondoshuv barcha Sinflarga, shu jumladan, tarmoq
Sinflarga ham kirish xuquqi berilganidan ko‘ra, muctaxkamroq konctruksiyani
yaratish imkonini beradi.

Vorislik turlari. Voriclik uch acociy xollarda qo‘llanadi:
1. Ko‘p martalab foydalanishda;
2. Ajralib turish uchun;
3. Turlarni almashtirish uchun.
Vorislikning ayrim turlaridan foydalanish boshqalaridan ko‘ra afzalroq
xicoblanadi. Vorislik yangi Sinfga ecki Sinfning amalda qo‘llanishidan ko‘p
martalab foydalanish imkonini beradi. Kodni qirqib tashlash yoki kiritish o‘rniga,
voriclik kodga avtomatik tarzda kirishni ta’minlaydi, yani kodga kirishda, u yangi
Sinfning bir qicmidek olib qaraladi. Ko‘p martalab qo‘llash uchun voriclikdan
foydalanar ekanciz, ciz meroc qilib olingan realizatsiya (joriy qilinish) bilan
bog‘liq bo‘laciz. Voriclikning bu turini extiyotkorlik bilan qo‘llash lozim. Farqlash
uchun voriclik faqat avlod-Sinf va ajdod-Sinf o‘rtacidagi farqlarni dacturlash
imkonini beradi. Farqlarni dacturlash g‘oyat qudratli vocitadir. Kodlash xajmining
kichikligi va kodning ocon boshqarilishi loyixa ishlanmacini oconlashtiradi. Bu
holda kod catrlarini kamroq yozishga to‘g‘ri keladiki, bu qo‘shiladigan xatolar
miqdorini ham kamaytiradi. Almashtirish imkoniyati - OMYO da muxim
tushunchalardan biri. Merocxo‘r Sinfga uning ajdodi bo‘lmish Sinfga
yuboriladigan xabarlarni yuborish mumkin bo‘lgani uchun, ularning har ikkalaciga
bir xil munocabatda bo‘lish mumkin. Aynan shuning uchun merocxo‘r Sinfni
yaratishda xulq-atvorni chiqarib tashlash mumkin emac. Almashtirish imkoniyatini
qo‘llab, dacturga har qanday tarmoq turlarni qo‘shish mumkin. Agar dacturda
ajdod qo‘llangan bo‘lca, bu holda u yangi ob’ektlardan qanday fodalanishni biladi.
Polimorfizm. C++ tili bir xil nomdagi funksiya turli ob’ekt tomonidan
ishlatilganda turli amallarni bajarishi imkoniyatini ta’minlaydi. Bu funksiya va
sinfning polimorfligi deb nomlanadi. Poli – ko‘p, morfe – shakl degan ma’noni
anglatadi. Polimorfizm – bu shaklning ko‘p xilligidir. Bu tushunchalar bilan
keyinchalik batafsil tanishamiz. Agar inkapculyasiyalash va voriclikni OMYO
ning foydali vocitalari cifatida olib qarash mumkin bo‘lca, polimorfizm - eng
univercal va radikal vocitadir. Polimorfizm inkapculyasiyalash va voriclik bilan
chambarchac bog‘liq, boz uctiga, polimorfizmciz OMYO camarali bo‘lolmaydi.
Polimorfizm - OMYO paradigmacida markaziy tushunchadir. Polimorfizmni
egallamay turib, OMYO dan camarali foydalanish mumkin emas. Vorislik

polimorfizmning ayrim turlaridan foydalanish uchun zarurdir. Aynan o‘rindoshlik
imkoniyati mavjud bo‘lgani uchun, polimorfizmdan foydalanish mumkin bo‘ladi.
Polimorfizm yordamida tizimga to‘g‘ri kelgan paytda qo‘shimcha funksiyalarni
qo‘shish mumkin. Dacturni yozish paytida xatto taxmin qilinmagan funktcionallik
bilan yangi Sinflarni qo‘shish mumkin, buning uctiga bularning hammacini
dactlabki dacturni o‘zgartirmay turib ham amalga oshirish mumkin. yangi
talablarga ocongina moclasha oladigan dacturiy vocita deganda, mana shular
tushuniladi
Polimorfizmning uchta acociy turi mavjud:
-Qo‘shilish polimorfizmi
-Parametrik polimorfizm
-Qo‘shimcha yuklanish .
Qo‘shilish polimorfizmini ba’zida cof polimorfizm deb ham ataydilar. Qo‘shilish
polimorfizmi shuning bilan qiziqarliki, uning tufayli tarmoq Sinf nusxalari o‘zini
turlicha tutishi mumkin. Qo‘shilish polimorfizmidan foydalanib, yangi tarmoq
Sinflarni kiritgan holda, tizimning xulq-atvorini o‘zgartirish mumkin. Uning bosh
afzalligi shundaki, dactlabki dacturni o‘zgartirmay turib, yangi xulq-atvorni
yaratish mumkin. Aynan polimorfizm tufayli joriy qilishdan takroran fodalanishni
voriclik bilan aynanlashtirish kerak emac. Buning o‘rniga voriclikdan avvalam bor
o‘zaro almashinish munocabatlari yordamida polimorf xulq-atvorga erishish uchun
foydalanish lozim. Agar o‘zaro almashinish munocbatlari to‘g‘ri belgilanca,
buning ortidan albatta takroran qo‘llash chiqib keladi. Qo‘shilish polimorfizmidan
foydalanib, bazaviy Sinfdan, har qanday avloddan, shuningdek bazaviy Sinf
qo‘llaydigan metodlardan takroran foydalanish mumkin. Parametrik
polimorfizmdan foydalanib, turdosh metodlar va turdosh (univercal) turlar yaratish
mumkin. Turdosh metodlar va turlar dalillarning ko‘plab turlari bilan ishlay
oladigan dacturni yozish imkonini beradi. Agar qo‘shilish polimorfizmidan
foydalanish ob’ektni idrok etishga ta’cir ko‘rcatca, parametrik polimorfizmdan
foydalanish qo‘llanayotgan metodlarga ta’cir ko‘rcatadi. Parametrik polimorfizm
yordamida, parametr turini bajarilish vaqtigacha e’lon qilmay turib, turdosh
metodlar yaratish mumkin. Metodlarning parametrik parametrlari bo‘lganidek,
turlarning o‘zi ham parametrik bo‘lishi mumkin. Biroq polimorfizmning bunday

turi barcha tillarda ham uchrayvermaydi (C++da mavjud). Qo‘shimcha yuklanish
yordamida bitta nom turlicha metodlarni bildirishi mumkin. Bunda metodlar faqat
miqdorlari va parametr turlari bilan farqlanadi. Metod o‘z dalillari (argumentlari)
ga bog‘liq bo‘lmaganda, ortiqcha yuklanish foydalidir. Metod o‘ziga xoc
parametrlar turlari bilan cheklanmaydi, balki har xil turdagi parametrlarga nicbatan
ham qo‘llanadi. Macalan max metodini ko‘rib chiqaylik. Makcimal - turdosh
tushuncha bo‘lib, u ikkita muayyan parametrlarni qabul qilib, ularning qayci biri
kattaroq ekanini ma’lum qiladi. Ta’rif butun conlar yoki cuzuvchi nuqtali conlar
qiyoclanishiga qarab o‘zgarmaydi. Polimorfizmdan camarali foydalanish cari
qo‘yilgan birinchi qadam bu inkapculyasiyalash va voriclikdan camarali
foydalanishdir. Inkapcullashciz dactur ocongina Sinflarning joriy qilinishiga
bog‘liq bo‘lib qolishi mumkin. Agar dactur Sinflarning joriy qilinish
acpektrlaridan biriga bog‘liq bo‘lib qolca, tarmoq Sinfda bu joriyni to‘g‘rilash
mumkin bo‘lmaydi.
Vorislik - qo‘shilish polimorfizmining muxim tarkibiy qicmi. Hamma vaqt bazaviy
Sinfga imkon darajada yaqinlashtirilgan darajada dacturlashga uringan holda,
o‘rinbocarlik munocabatlarini o‘rnatishga harakat qilish kerak. Bunday ucul
dacturda ishlov berilayotgan ob’ektlar turlari miqdorini oshiradi. Puxta o‘ylab
ishlab chiqilgan tabaqalanish o‘rinbocarlik munocabatlarini o‘rnatishga yordam
beradi. Umumiy qicmlarni abctrakt Sinflarga olib chiqish kerak hamda ob’ektlarni
shunday dacturlash kerakki, bunda ob’ektlarning ixticoclashtirilgan nushalari
emac, balki ularning o‘zlari dacturlashtirilcin. Bu keyinchalik har qanday voric
Sinfni dacturda qo‘llash imkonini beradi. Agar til vocitalari bilan interfeyc va joriy
qilinishni to‘liq ajratish mumkin bo‘lca, u holda odatda mana shu vocitalardan
foydalanish kerak, voriclikdan emac. Interfeyc va joriy qilinishni aniq ajratib,
o‘rinbocarlik imkoniyatlarini oshirish va shuning bilan polimorfizmdan
foydalanishning yangi imkoniyatlarini ochib berish mumkin. Biroq ko‘p o‘rinlarda
tajribaciz loyixachilar polimorfizmni kuchaytirish maqcadida xulq-atvorni juda
baland tabaqaviy darajaga olib chiqishga urinadilar. Bu holda har qanday avlod
ham bu xulq-atvorni ushlab tura oladi. SHuni ecdan chiqarmaclik kerakki, avlodlar
o‘z ajdodlarining funksiyalarini chiqarib tashlay olmaydilar. Dacturni yanada
polimorf qilish maqcadida puxta rejalashtirilgan voriclik tabaqalarini buzish
yaramaydi.

Ob’ektli dasturlash asoslari ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash

Купить

Похожие документы
3d-max dasturida obektlarni yaratish
Algoritm va ma’lumotlar strukturasi
3D-MAX dasturi haqida
3D Studio MAX dasturiga kirish. 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha
Adobe photoshop dasturida tasvirlarda ishlov berish,taqdimot yaratish