Odil sudlovga qarshi jinoyatlar 26 - Юриспруденция - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	35000UZS
Размер	79.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Июнь 2026
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Юриспруденция

Продавец

G'ayrat Ziyayev

Дата регистрации 14 Февраль 2025

201 Продаж

Odil sudlovga qarshi jinoyatlar 26

Купить

Odil sudlovga qarshi jinoyatlar

MAVZU: JINOYAT HAQIDA HABAR BERMASLIK YOKI UNI
YASHIRISHNING JINOIY-HUQUQIY XUSUSIYATLARI
MUNDARIJA
KIRISH ............................................................................................................................................................................ 3
I BOB. JINOYAT HAQIDA XABAR BERMASLIK VA UNI
YASHIRISHNING NAZARIY HAMDA HUQUQIY ASOSLARI ......................... 7
1.1. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish tushunchasi hamda ijtimoiy
xavfliligi ........................................................................................................................................................................... 7
1.2. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning tarixiy rivojlanishi hamda
xalqaro tajriba ........................................................................................................................................................... 10
1.3. O’zbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligida jinoyat haqida xabar
bermaslik va uni yashirishning huquqiy asoslari .......................................................................... 13
II BOB. JINOYAT HAQIDA XABAR BERMASLIK VA UNI
YASHIRISHNING JINOIY-HUQUQIY TAHLILI HAMDA
KVALIFIKATSIYASI ................................................................................................................................... 17
2.1. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning jinoiy-huquqiy tarkibi . 17
2.2. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishni boshqa jinoyatlardan
farqlash muammolari .......................................................................................................................................... 20
2.3. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish uchun jinoiy javobgarlikning
amaliy masalalari .................................................................................................................................................... 24
XULOSA ..................................................................................................................................................................... 28
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ......................................................................................... 29

KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi: Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish
jinoyatchilikka qarshi kurashishda jiddiy to siqlarni yuzaga keltiruvchi, huquq-ʻ
tartibot organlarining samarali faoliyatiga putur yetkazuvchi va adolat
tamoyillariga zid bo lgan xatti-harakatlardir. Ushbu turdagi jinoyatlar nafaqat sodir
ʻ
etilgan asosiy jinoyatning ochilishi va tergov qilinishiga to sqinlik qiladi, balki
ʻ
jamiyatda huquqiy ong va adolatga bo lgan ishonchni ham susaytiradi.
ʻ
O zbekiston Respublikasida huquqiy davlat qurish va qonun ustuvorligini
ʻ
ta minlash borasidagi keng ko lamli islohotlar sharoitida, jinoyatchilikka qarshi
ʼ ʻ
kurashishning samaradorligini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu jarayonda
har bir fuqaroning jinoyat haqida xabar berish majburiyati va uni yashirishning
huquqiy oqibatlari chuqur tahlil qilinishi zarur. Jinoyat haqida xabar bermaslik
yoki uni yashirish holatlari nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-psixologik jihatdan ham
murakkab hodisa bo lib, uning sabablari va oqibatlarini har tomonlama o rganish
ʻ ʻ
dolzarb hisoblanadi. Ayniqsa, zamonaviy axborot texnologiyalari rivojlangan
sharoitda, jinoyatlarni yashirishning yangi usullari paydo bo layotgani ushbu
ʻ
masalaning dolzarbligini yanada oshiradi. Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni
yashirishning jinoiy-huquqiy xususiyatlarini chuqur tahlil qilish, amaldagi
qonunchilikni takomillashtirish va huquqni qo llash amaliyotini optimallashtirish
ʻ
bo yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish bugungi kunning muhim
ʻ
vazifalaridan biridir. Bu esa, o z navbatida, jinoyatchilikka qarshi kurashish
ʻ
samaradorligini oshirishga, fuqarolarning huquqiy madaniyatini yuksaltirishga va
jamiyatda qonun ustuvorligini mustahkamlashga xizmat qiladi. Prezident Sh.M.
Mirziyoyev ta kidlaganidek, qonun ustuvorligini ta minlash va jinoyatchilikka
ʼ ʼ
qarshi kurashishda har bir fuqaroning mas uliyati muhimdir. Bu borada huquqiy
ʼ
mexanizmlarni takomillashtirish va ularning amaliyotda samarali ishlashini
ta minlashga alohida e tibor qaratilmoqda. Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni
ʼ ʼ
yashirishning jinoiy-huquqiy xususiyatlarini o rganish, ushbu turdagi
ʻ
jinoyatlarning oldini olish va ularga qarshi kurashish strategiyalarini ishlab
chiqishda muhim nazariy va amaliy asos bo lib xizmat qiladi.
ʻ

Bu mavzu bo yicha chuqur tadqiqotlar o tkazish, amaldagi qonunchilikdagiʻ ʻ
bo shliqlarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo yicha takliflar berish, shuningdek,
ʻ ʻ
huquqni qo llash amaliyotini birxillashtirishga yordam beradi. Shu bilan birga,
ʻ
xalqaro tajribani o rganish va uni milliy qonunchilikka implementatsiya qilish
ʻ
imkoniyatlarini ko rib chiqish ham ushbu kurs ishining dolzarbligini belgilaydi.
ʻ
Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish bilan bog liq huquqiy
ʻ
normalarning to g ri talqin qilinishi va qo llanilishi adolatli sudlovni
ʻ ʻ ʻ
ta minlashning asosiy shartlaridan biridir. Bu esa, o z navbatida, jamiyatda
ʼ ʻ
huquqiy tartibotni mustahkamlashga va fuqarolarning qonunga bo lgan ishonchini
ʻ
oshirishga xizmat qiladi. 1
Kurs ishining maqsadi: Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni
yashirishning jinoiy-huquqiy xususiyatlarini har tomonlama tahlil qilish, amaldagi
qonunchilik va huquqni qo llash amaliyotidagi muammolarni aniqlash hamda
ʻ
ularni bartaraf etish bo yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdan iborat.
ʻ
Kurs ishining o’rganilganlik darajasi: Jinoyat haqida xabar bermaslik va
uni yashirish masalalari jinoyat huquqi nazariyasida va amaliyotida doimiy
ravishda o rganilib kelingan. Umumiy jinoyat huquqi nazariyasi, jinoyat tarkibi,
ʻ
ayb va javobgarlik masalalari bo yicha ko plab mahalliy va xorijiy olimlar,
ʻ ʻ
jumladan, A.V. Naumov, N.F. Kuznetsova, V.N. Kudryavtsev kabi rus
huquqshunoslari, shuningdek, O zbekistonlik olimlardan M.X. Rustamboyev, G.A.
ʻ
Abdumajidov, D.A. Shodmonov va boshqalar tomonidan fundamental tadqiqotlar
olib borilgan. Biroq, aynan jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirishning
o ziga xos jinoiy-huquqiy xususiyatlari, ularning zamonaviy sharoitdagi
ʻ
ko rinishlari, kvalifikatsiya masalalari va huquqni qo llash amaliyotidagi
ʻ ʻ
muammolar chuqur va kompleks tahlilga muhtoj. Mavzuning dolzarbligiga
qaramay, ushbu sohada mustaqil va chuqur tadqiqotlar soni cheklangan bo lib,
ʻ
amaldagi qonunchilikning o zgarishlari va huquqni qo llash amaliyotining
ʻ ʻ
rivojlanishini hisobga olgan holda yangi ilmiy yondashuvlar zarur.
1 Mirziyoyev Sh.M. Yangi O zbekiston taraqqiyot strategiyasi. – Toshkent: O zbekiston, 2022. – B. 120-
ʻ ʻ
125

Xorijiy mamlakatlarning tajribasi ham ushbu masalada qimmatli
ma lumotlarni berishi mumkin, ammo ularni milliy qonunchilik va huquqiyʼ
mentalitetga moslashtirish alohida e tibor talab qiladi. Shu sababli, ushbu kurs ishi
ʼ
mavzuning o rganilganlik darajasini yanada oshirishga va mavjud bo shliqlarni
ʻ ʻ
to ldirishga qaratilgan.
ʻ 2
Kurs ishining vazifalari:
1. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish tushunchalarini, ularning
huquqiy mohiyatini va ijtimoiy xavflilik darajasini aniqlash. 2. O zbekiston
ʻ
Respublikasi Jinoyat kodeksida ushbu jinoyatlarning tarkibini, obyektiv va
subyektiv belgilarini chuqur tahlil qilish. 3. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni
yashirishni boshqa turdosh jinoyatlardan farqlashning nazariy va amaliy jihatlarini
o rganish. 4. Huquqni qo llash amaliyotida ushbu jinoyatlarni kvalifikatsiya
ʻ ʻ
qilishda yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va ularning yechimlari bo yicha
ʻ
takliflar ishlab chiqish. 5. Xorijiy mamlakatlar qonunchiligida jinoyat haqida xabar
bermaslik va uni yashirish uchun javobgarlikni belgilash tajribasini o rganish. 6.
ʻ
Amaldagi qonunchilikni takomillashtirish va huquqni qo llash amaliyotini
ʻ
optimallashtirish bo yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar berish.
ʻ
Kurs ishining obyekti: Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish
bilan bog liq holda yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlar majmui, shuningdek,
ʻ
jinoyatchilikka qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosati va huquqiy tartibga
solish mexanizmlari.
Kurs ishining predmeti: O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining
ʻ
jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish uchun javobgarlikni belgilovchi
normalari, ushbu normalarning nazariy talqini, ularni qo llash bo yicha sud-tergov
ʻ ʻ
amaliyoti hamda mavzu bo yicha shakllangan ilmiy qarashlar va xorijiy tajriba.
ʻ
Kurs ishining tuzilishi: Ushbu kurs ishi ilmiy rahbar tomonidan
tasdiqlangan reja asosida tuzilgan bo lib, mavzuning o rganilganlik darajasini
ʻ ʻ
hisobga olgan holda, mahalliy va xorijiy huquqshunos olimlarning, jumladan,
2 O zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023
ʻ

jinoyat huquqi bo yicha taniqli mutaxassislarning ilmiy ishlariga tayangan holdaʻ
yozilgan. Ishda O zbekiston Respublikasi qonunchiligi, sud amaliyoti materiallari
ʻ
va ilmiy adabiyotlar tahlil qilingan. Kurs ishining metodologiyasi ilmiy kengash
tomonidan ma qullangan bo lib, unda qiyosiy-huquqiy, mantiqiy-tarixiy, tizimli-
ʼ ʻ
strukturaviy va statistik tahlil usullari qo llanilgan. Mavzu bo yicha ilmiy
ʻ ʻ
izlanishlar olib borgan professor-o qituvchilar va tadqiqotchilarning asarlari,
ʻ
dissertatsiyalari va monografiyalari o rganilib, ularning xulosalari va takliflari
ʻ
tanqidiy nuqtai nazardan baholangan. Bu esa kurs ishining ilmiy asoslanganligini
va amaliy ahamiyatini ta minlashga xizmat qiladi.
ʼ

I BOB. JINOYAT HAQIDA XABAR BERMASLIK VA UNI
YASHIRISHNING NAZARIY HAMDA HUQUQIY ASOSLARI
1.1. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish tushunchasi hamda
ijtimoiy xavfliligi
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish jinoiy huquq nazariyasi va
amaliyotida alohida o rin tutadigan, o ziga xos ijtimoiy xavflilikka ega bo lganʻ ʻ ʻ
harakatlardir.Bu tushunchalar jinoyat sodir etilishiga bevosita aloqador bo lmagan,
ʻ
ammo uning fosh etilishi va aybdorlarni javobgarlikka tortilishiga to sqinlik
ʻ
qiluvchi shaxslarning xatti-harakatlarini qamrab oladi. Jinoyat haqida xabar
bermaslik deganda, shaxsga muayyan og ir yoki o ta og ir jinoyat
ʻ ʻ ʻ
tayyorlanayotganligi yoki sodir etilganligi ma lum bo lsa-da, bu haqda tegishli
ʼ ʻ
huquqni muhofaza qiluvchi organlarga xabar bermaslik tushuniladi. Bu harakat
passiv xarakterga ega bo lib, shaxsning o ziga yuklatilgan huquqiy majburiyatni
ʻ ʻ
bajarmasligida namoyon bo ladi. Jinoyatni yashirish esa, faol harakatlar bilan
ʻ
jinoyat izlarini yo qotish, dalillarni o zgartirish, aybdorni yashirish yoki uning fosh
ʻ ʻ
etilishiga boshqa yo llar bilan to sqinlik qilishni anglatadi. Bu ikki tushuncha bir-
ʻ ʻ
biriga yaqin bo lsa-da, ularning obyektiv tomoni va ijtimoiy xavflilik darajasida
ʻ
jiddiy farqlar mavjud bo lib, ularni aniq farqlash jinoiy javobgarlikni to g ri
ʻ ʻ ʻ
belgilash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. 3
Jinoyat haqida xabar bermaslikning ijtimoiy xavfliligi shundaki, u huquqni
muhofaza qiluvchi organlarning jinoyatlarni o z vaqtida aniqlash, fosh etish va
ʻ
oldini olish borasidagi faoliyatiga jiddiy to sqinlik qiladi. Bu holat
ʻ
jinoyatchilikning avj olishiga, jinoyatchilarning jazodan qochishiga va jamiyatda
huquqiy tartibotning buzilishiga olib kelishi mumkin. Shaxsning jinoyat haqida
xabar bermasligi, garchi u jinoyatning o zini sodir etishda ishtirok etmagan bo lsa-
ʻ ʻ
da, jinoyatning oqibatlarini bartaraf etishga va adolatni tiklashga bo lgan umumiy
ʻ
jamiyat manfaatlariga zid keladi. Ayniqsa, og ir va o ta og ir jinoyatlar, masalan,
ʻ ʻ ʻ
terrorizm, qotillik, odam savdosi kabi jinoyatlar haqida xabar bermaslik jamiyat
3 Rustamboyev M.H. Jinoyat huquqi. Umumiy qism. Darslik. – Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti,
2023. – B. 345-352

uchun o ta xavfli bo lib, bunday harakatsizlik ko plab insonlarning hayoti vaʻ ʻ ʻ
sog lig iga tahdid solishi mumkin. O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida bu
ʻ ʻ ʻ
kabi harakatlar uchun alohida javobgarlik belgilanishi, ularning ijtimoiy xavflilik
darajasi yuqori ekanligidan dalolat beradi.
Jinoyatni yashirishning ijtimoiy xavfliligi esa xabar bermaslikka nisbatan
ancha yuqori va faol xarakterga ega. Yashirish harakatlari jinoyat sodir etilganidan
so ng, uning izlarini yo qotish, dalillarni buzish, guvohlarga ta sir o tkazish,
ʻ ʻ ʼ ʻ
jinoyatchini yashirish yoki unga boshqa yo llar bilan yordam berish orqali
ʻ
namoyon bo ladi. Bunday harakatlar jinoyatni fosh etish jarayonini
ʻ
murakkablashtiradi, tergovni chalg itadi va ko pincha jinoyat ishi bo yicha
ʻ ʻ ʻ
haqiqatni aniqlashga to liq to sqinlik qiladi. Jinoyatni yashirish orqali shaxs
ʻ ʻ
nafaqat huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ishiga to sqinlik qiladi, balki
ʻ
jinoyatchilikka qarshi kurashish tizimining samaradorligini pasaytiradi va
jabrlanuvchilarning huquqlarini tiklash imkoniyatini cheklaydi.Jinoyatni
yashirishning obyektiv tomoni jinoyat izlarini yo qotish, ashyoviy dalillarni
ʻ
yashirish, jinoyat qurolini yo q qilish, jinoyatchini boshpana bilan ta minlash kabi
ʻ ʼ
faol harakatlarda ifodalanadi. Subyektiv tomoni esa, jinoyatni yashirish orqali
jinoyatchiga yordam berish yoki uning jazodan qochishiga ko maklashish
ʻ
maqsadini o z ichiga oladi.
ʻ 4
1-jadval. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning asosiy farqlari
Xususiyat Jinoyat haqida xabar
bermaslik Jinoyatni yashirish
Harakat turi Passiv harakat
(harakatsizlik) Faol harakat
Maqsad Jinoyat haqida xabar
bermaslik Jinoyatni fosh etishga
to sqinlik qilish
ʻ
Obyektiv tomon Tegishli organlarga
ma lumot bermaslik
ʼ Izlarni yo qotish,
ʻ
dalillarni o zgartirish,
ʻ
jinoyatchini yashirish
Ijtimoiy xavflilik O rtacha (jinoyatning
ʻ
og irligiga bog liq)
ʻ ʻ Yuqori (tergovga bevosita
to sqinlik) ʻ
Javobgarlik O zbekiston Respublikasi
ʻ
Jinoyat kodeksining
tegishli moddasi O zbekiston Respublikasi ʻ
Jinoyat kodeksining
tegishli moddasi
4 G ulomov S.R. Jinoyat huquqi: Maxsus qism. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. – B. 187-194
ʻ

Bu ikki jinoiy harakatning huquqiy mohiyatini tushunishda ularning
subyektiv tomoni ham muhim rol o ynaydi. Jinoyat haqida xabar bermaslikdaʻ
shaxsning aybi beparvolik yoki ehtiyotsizlik shaklida bo lishi mumkin, ya ni u
ʻ ʼ
jinoyat haqida xabar berish majburiyatini bilgan holda, uni bajarmagan. Ba zi
ʼ
hollarda, shaxsning xabar bermasligi uning yaqin qarindoshlari yoki o ziga
ʻ
nisbatan sodir etilgan jinoyatlar bilan bog liq bo lsa, qonunchilikda ma lum
ʻ ʻ ʼ
istisnolar nazarda tutilishi mumkin. Jinoyatni yashirishda esa, shaxsning qasddan
harakat qilishi, ya ni jinoyatni yashirish orqali jinoyatchiga yordam berish yoki
ʼ
uning jazodan qochishiga ko maklashish niyatida bo lishi talab etiladi. Bu niyat,
ʻ ʻ
odatda, jinoyatchi bilan oldindan til biriktirmagan holda amalga oshiriladi, aks
holda bu harakat jinoyatda ishtirokchilik sifatida baholanishi mumkin. Jinoyatni
yashirishning qasddan sodir etilishi uning ijtimoiy xavflilik darajasini yanada
oshiradi, chunki shaxs ongli ravishda adolatni buzishga va jinoyatchilikka
ko maklashishga intiladi.
ʻ
Xulosa qilib aytganda, jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish
jinoyat-huquqiy nuqtai nazardan jiddiy oqibatlarga olib keladigan, jamiyat uchun
xavfli harakatlardir. Ularning tushunchasi, obyektiv va subyektiv belgilari,
shuningdek, ijtimoiy xavflilik darajasi bir-biridan farq qilsa-da, har ikkisi ham
jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligiga salbiy ta sir ko rsatadi. Bu
ʼ ʻ
harakatlarning oldini olish va ularga qarshi kurashish huquqni muhofaza qiluvchi
organlarning ustuvor vazifalaridan biri bo lib, jamiyatda huquqiy ong va
ʻ
madaniyatni oshirish, fuqarolarda qonunga hurmat va adolatga intilish tuyg ularini
ʻ
shakllantirish orqali amalga oshirilishi lozim. Jinoyat haqida xabar berish fuqarolik
burchi ekanligini anglash va jinoyatni yashirishning qonuniy javobgarlikka
tortilishini bilish, jinoyatchilikka qarshi kurashda muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, bu tushunchalarni aniq farqlash va ularga nisbatan to g ri huquqiy
ʻ ʻ
baho berish, jinoiy adliya tizimining adolatli va samarali ishlashini ta minlash
ʼ
uchun zarurdir.

1.2. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning tarixiy rivojlanishi
hamda xalqaro tajriba
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning jinoiy-huquqiy
mas uliyatini belgilash g oyasi uzoq tarixiy ildizlarga ega bo lib, turli jamiyatlardaʼ ʻ ʻ
va huquqiy tizimlarda turlicha shakllangan. Qadimgi jamiyatlarda, ayniqsa
qabilaviy tuzilmalarda, jinoyatni yashirish yoki uning haqida xabar bermaslik
ko pincha jamoaviy javobgarlik bilan bog liq bo lgan. Jinoyat sodir etilganidan
ʻ ʻ ʻ
xabardor bo lgan, ammo uni oshkor etmagan shaxs butun jamoaga xavf tug dirgan
ʻ ʻ
deb hisoblangan. Rim huquqida jinoyatni yashirishga nisbatan aniq qoidalar
mavjud bo lmasa-da, jinoyatga sheriklik tushunchasi rivojlangan bo lib, bu
ʻ ʻ
keyinchalik jinoyatni yashirishning asosiy shakllaridan biri sifatida talqin qilingan.
O rta asrlarda, feodal jamiyatlarda, qirollik hokimiyati mustahkamlanishi bilan
ʻ
jinoyatga qarshi kurash davlatning asosiy vazifalaridan biriga aylangan. Bu davrda
jinoyatni yashirgan yoki uning haqida xabar bermagan shaxslarga nisbatan jiddiy
choralar qo llanilgan, chunki bu harakatlar davlat adliyasiga to g ridan-to g ri
ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ
tahdid sifatida ko rilgan.
ʻ
Yevropada huquq tizimlarining rivojlanishi bilan jinoyat haqida xabar
bermaslik va uni yashirishga oid qoidalar yanada aniqlashgan. Kontinental
Yevropa huquqida, xususan, Germaniya va Fransiya kabi mamlakatlarda, jinoyatni
yashirish va uning haqida xabar bermaslik o rtasidagi farqlar shakllangan.
ʻ
Masalan, Germaniya Jinoyat kodeksida (Strafgesetzbuch) jinoyatni yashirish
(Begünstigung) va yordam bermaslik (Unterlassene Hilfeleistung) kabi alohida
moddalar mavjud bo lib, ular jinoyat sodir etilganidan keyin sodir etilgan
ʻ
harakatlar uchun javobgarlikni belgilaydi. Bu holatda, jinoyatni yashirish
jinoyatchiga jazodan qochishga yordam berishni, yordam bermaslik esa xavf ostida
bo lgan shaxsga yordam ko rsatmaslikni anglatadi. Fransiya huquqida ham shunga
ʻ ʻ
o xshash tamoyillar mavjud bo lib, jinoyatchini yashirish (recel de malfaiteurs) va
ʻ ʻ
xavf ostida bo lgan shaxsga yordam bermaslik (non-assistance à personne en péril)
ʻ

alohida jinoyat tarkiblarini tashkil etadi. Bu tizimlarda asosiy e tibor jamoatʼ
xavfsizligini ta minlash va adliya tizimining samarali ishlashiga qaratilgan.
ʼ 5
Angliya-Amerika huquq tizimida (Common Law) jinoyat haqida xabar
bermaslik va uni yashirishga oid tushunchalar biroz farqli ravishda rivojlangan. Bu
tizimda “misprision of felony” (og ir jinoyat haqida xabar bermaslik) tushunchasi
ʻ
uzoq vaqt davomida mavjud bo lgan, ammo hozirda ko plab yurisdiksiyalarda
ʻ ʻ
uning o rniga “accessory after the fact” (jinoyatdan keyingi sheriklik) yoki
ʻ
“obstruction of justice” (adliyaga to sqinlik qilish) kabi kengroq tushunchalar
ʻ
qo llaniladi. “Accessory after the fact” jinoyatchiga jazodan qochishga yordam
ʻ
berishni, masalan, uni yashirish, dalillarni yo q qilish yoki unga moliyaviy yordam
ʻ
berishni o z ichiga oladi. “Obstruction of justice” esa tergovga, sud jarayoniga
ʻ
yoki huquqni muhofaza qilish organlarining faoliyatiga har qanday tarzda
to sqinlik qilishni qamrab oladi. AQShda bu tushunchalar federal va shtat
ʻ
qonunlarida turlicha talqin qilinadi, ammo ularning umumiy maqsadi adliya
tizimining yaxlitligini himoya qilishdir. 6
2-jadval. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishga oid huquqiy
tizimlarning qiyosiy tahlili
Huquqiy tizim Jinoyat haqida
xabar bermaslik Jinoyatni
yashirish Asosiy tamoyil
Kontinental
(Fuqarolik) huquq Yordam bermaslik
(Unterlassene
Hilfeleistung),
Jinoyatni bilib
turib xabar
bermaslik Jinoyatchini
yashirish
(Begünstigung),
Dalillarni yo q
ʻ
qilish Jamoat
xavfsizligini
ta minlash, ʼ
ijtimoiy birdamlik
Angliya-Amerika
(Common Law)
huquq Misprision of
felony (kam
qo llaniladi),
ʻ
Obstruction of
justice Accessory after the
fact, Harboring a
criminal,
Obstruction of
justice Davlat adliyasini
himoya qilish,
tergovga
to sqinlikka yo l
ʻ ʻ
qo ymaslik
ʻ
5 Ismoilov I. Jinoyat huquqida sherikchilik masalalari. Monografiya. – Toshkent: Adolat, 2021. – B. 98-
105
6 Ahmedov A.A. Jinoyat huquqida javobgarlik asoslari. – Toshkent: Yurist nashriyoti, 2023. – B. 210-
218

Xalqaro tajribani o rganish shuni ko rsatadiki, jinoyat haqida xabarʻ ʻ
bermaslik va uni yashirishga nisbatan yondashuvlar umumiy maqsadlarga ega
bo lsa-da, ularning huquqiy shakllari va qo llanilishida sezilarli farqlar mavjud.
ʻ ʻ
Ko pgina mamlakatlarda, ayniqsa terrorizm, giyohvand moddalar savdosi, odam
ʻ
savdosi kabi transmilliy jinoyatlarga qarshi kurashda, jinoyat haqida xabar
bermaslik uchun javobgarlik kuchaytirilgan. Bu xalqaro hamjamiyatning ushbu
turdagi jinoyatlarga qarshi birgalikda kurashishga bo lgan intilishini aks ettiradi.
ʻ
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi va
Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi konvensiyasi kabi hujjatlar a zo
ʼ
davlatlarni jinoyatni yashirish va unga ko maklashish uchun jinoiy javobgarlikni
ʻ
belgilashga undaydi. Bu xalqaro standartlar milliy qonunchiliklarning
uyg unlashuviga xizmat qiladi va jinoyatchilikka qarshi kurashda global miqyosda
ʻ
samaradorlikni oshirishga yordam beradi. 7
O zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev o z asarlarida
ʻ ʻ
huquqiy davlat qurish va qonun ustuvorligini ta minlash masalalariga alohida
ʼ
e tibor qaratgan. Bu tamoyillar jinoyatchilikka qarshi kurashda har bir fuqaroning
ʼ
mas uliyatini oshirishni ham nazarda tutadi. Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki
ʼ
uni yashirish uchun jinoiy javobgarlikning belgilanishi, bir tomondan, adliya
tizimining samarali ishlashini ta minlashga xizmat qilsa, ikkinchi tomondan,
ʼ
fuqarolarning huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan. Bu borada
xalqaro tajribani o rganish va ilg or amaliyotlarni milliy qonunchilikka
ʻ ʻ
implementatsiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Jinoyatni yashirishga qarshi
kurashishda nafaqat jazo choralari, balki profilaktik choralar, aholi o rtasida
ʻ
huquqiy targ ibot ishlarini kuchaytirish ham muhim rol o ynaydi. Bu esa jamiyatda
ʻ ʻ
huquqiy madaniyatni shakllantirish va jinoyatchilikka nisbatan murosasiz
munosabatni yaratishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning
jinoiy-huquqiy xususiyatlari tarixiy davrlar va turli huquqiy tizimlar kontekstida
7 Tursunov I. Jinoyat huquqining nazariy asoslari. – Toshkent: O zbekiston Milliy universiteti, 2022. – B.
ʻ
155-162

doimiy ravishda rivojlanib kelgan. Qadimgi jamoaviy javobgarlikdan tortib,
zamonaviy davlatlarning murakkab jinoiy kodekslarigacha bo lgan yo l, buʻ ʻ
masalaning jamiyat va davlat uchun naqadar muhimligini ko rsatadi. Xalqaro
ʻ
tajriba shuni ko rsatadiki, umumiy maqsad adliya tizimining yaxlitligini himoya
ʻ
qilish va jinoyatchilikka qarshi samarali kurashish bo lsa-da, huquqiy mexanizmlar
ʻ
va javobgarlik chegaralari turli mamlakatlarda farqlanadi. Bu farqlar milliy
huquqiy an analar, ijtimoiy qadriyatlar va jinoyatchilikka qarshi kurash
ʼ
strategiyalarining o ziga xosliklari bilan bog liq. Ushbu tahlil O zbekistonning
ʻ ʻ ʻ
jinoyat qonunchiligini takomillashtirishda xalqaro ilg or tajribalarni inobatga olish
ʻ
zarurligini yana bir bor tasdiqlaydi.
1.3. O’zbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligida jinoyat haqida xabar
bermaslik va uni yashirishning huquqiy asoslari
O zbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligida jinoyat haqida xabar
ʻ
bermaslik va uni yashirish institutlari jinoyatchilikka qarshi kurashishning muhim
tarkibiy qismlaridan biridir. Davlatning jinoyat siyosati nafaqat sodir etilgan
jinoyatlarni fosh etishga, balki fuqarolarning jinoyatlarni oldini olish va ularni fosh
etishdagi faol ishtirokini rag batlantirishga ham qaratilgan. Bu normalar jamiyatda
ʻ
huquqiy ongni shakllantirish, fuqarolik mas uliyatini oshirish va jinoyatchilikka
ʼ
nisbatan murosasizlik muhitini yaratishga xizmat qiladi. Jinoyat haqida xabar
bermaslik yoki uni yashirish holatlari jinoyat sodir etilishiga sharoit yaratishi,
uning oqibatlarini og irlashtirishi va adliya organlarining samarali faoliyatiga
ʻ
to sqinlik qilishi mumkin. Shu sababli, ushbu harakatlar uchun javobgarlikning
ʻ
huquqiy asoslari aniq belgilangan bo lib, ular jinoyat qonunchiligining
ʻ
fundamental tamoyillariga asoslanadi.
O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 241-moddasi «Jinoyat haqida
ʻ
xabar bermaslik» deb nomlanib, og ir yoki o ta og ir jinoyat tayyorlanayotganligi
ʻ ʻ ʻ
yoki sodir etilganligi haqida ishonchli tarzda bilgan holda, bu haqda tegishli
organlarga xabar bermaslikni jinoyat deb hisoblaydi. Moddaning obyektiv tomoni
harakatsizlik, ya ni jinoyat haqidagi ma lumotni yashirishdan iborat. Subyektiv
ʼ ʼ
tomoni esa faqatgina to g ri qasd bilan tavsiflanadi, ya ni shaxs jinoyat haqida
ʻ ʻ ʼ

bilganligini va bu haqda xabar bermaslikni xohlaganligini anglaydi. Bu yerda
shaxsning jinoyatni sodir etishda bevosita ishtirok etmaganligi, balki uning haqida
ma lumotga ega bo lib, uni yashirganligi muhim ahamiyat kasb etadi. Qonun yaqinʼ ʻ
qarindoshlarning jinoyat haqida xabar bermaslik holatlarida javobgarlikdan ozod
etilishini nazarda tutadi, bu insonparvarlik tamoyilining namoyonidir. 8
Jinoyat kodeksining 241-1-moddasi «Jinoyatni yashirish» deb nomlanib,
jinoyat haqida xabar bermaslikdan farqli o laroq, faol harakatlar bilan tavsiflanadi.
ʻ
Ushbu modda og ir yoki o ta og ir jinoyatni sodir etgan shaxsni, jinoyat izlarini
ʻ ʻ ʻ
yoki jinoyat qurolini yashirish, shuningdek, jinoyat natijasida qo lga kiritilgan
ʻ
mol-mulkni yashirishni nazarda tutadi. Bu yerda shaxs jinoyatni sodir etishda
ishtirok etmagan bo lishi kerak, aks holda uning harakatlari jinoyatga sheriklik
ʻ
sifatida baholanadi. Moddaning obyektiv tomoni jinoyatni yashirishga qaratilgan
har qanday faol harakatlar bo lishi mumkin. Subyektiv tomoni ham to g ri qasd
ʻ ʻ ʻ
bilan tavsiflanadi, ya ni shaxs o z harakatlari bilan jinoyatni yashirayotganini va
ʼ ʻ
uning oqibatlarini anglaydi. Jinoyatni yashirishning huquqiy asoslari jinoyatning
fosh etilishiga va aybdorning javobgarlikka tortilishiga to sqinlik qilishning
ʻ
ijtimoiy xavfliligini aks ettiradi. 9
Jinoyat haqida xabar bermaslik (241-modda) va jinoyatni yashirish (241-1-
modda) o rtasidagi asosiy farq ularning obyektiv tomonida yotadi. Xabar
ʻ
bermaslik harakatsizlik, ya ni majburiyatni bajarmaslik shaklida namoyon bo lsa,
ʼ ʻ
yashirish faol harakatlar orqali amalga oshiriladi. Subyektiv tomonida ham farqlar
mavjud: xabar bermaslikda shaxs jinoyat haqida bilgan holda uni yashiradi,
yashirishda esa jinoyat sodir etgan shaxsga yoki jinoyat izlariga nisbatan faol
yordam ko rsatadi. Bu ikki modda o rtasidagi farqni tushunish amaliyotda ularni
ʻ ʻ
to g ri kvalifikatsiya qilish uchun juda muhimdir. Masalan, agar shaxs jinoyat
ʻ ʻ
sodir etilganini bilib, bu haqda hech kimga aytmasa, bu 241-modda bo yicha
ʻ
javobgarlikka sabab bo ladi.
ʻ
8 Xolmatov J. Jinoyatchilikka qarshi kurashishning dolzarb masalalari. – Toshkent: Huquqiy adabiyotlar,
2021. – B. 78-85
9 Raxmonov A. Jinoyat huquqida qilmishning ijtimoiy xavfliligi. – Toshkent: Fan, 2023. – B. 110-117

Agar u jinoyat sodir etgan shaxsni o z uyida yashirsa yoki jinoyat quroliniʻ
yo q qilsa, bu 241-1-modda bo yicha javobgarlikka tortilishiga olib keladi.
ʻ ʻ 10
3-jadval. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish o rtasidagi farqlar
ʻ
Xususiyat Jinoyat haqida xabar
bermaslik (JK 241-
modda) Jinoyatni yashirish (JK
241-1-modda)
Obyektiv tomon Harakatsizlik (xabar
bermaslik) Faol harakatlar (yashirish,
izlarni yo q qilish)
ʻ
Subyektiv tomon To g ri qasd (bilgan holda
ʻ ʻ
xabar bermaslik) To g ri qasd (jinoyatni ʻ ʻ
yashirishni maqsad qilish)
Jinoyatga aloqadorlik Jinoyatni sodir etishda
ishtirok etmaydi Jinoyatni sodir etishda
ishtirok etmaydi (aks
holda sheriklik)
Javobgarlikdan ozod etish Yaqin qarindoshlar uchun
istisno mavjud Istisno mavjud emas
Ijtimoiy xavflilik O rtacha
ʻ Yuqori
Ushbu moddalarning jinoyat qonunchiligiga kiritilishi jinoyatchilikka qarshi
kurashishda davlatning qat iy pozitsiyasini aks ettiradi. Jinoyat haqida xabar
ʼ
bermaslik va uni yashirish uchun javobgarlikning belgilanishi, bir tomondan,
fuqarolarni jinoyatlar haqida ma lumot berishga undasa, ikkinchi tomondan,
ʼ
jinoyatchilarga yordam berishga urinishlarning oldini oladi. Bu normalar
jinoyatning fosh etilishiga va aybdorlarning adolatli jazoga tortilishiga to sqinlik
ʻ
qiluvchi har qanday harakatlarni jinoiy deb e lon qilish orqali huquq-tartibotni
ʼ
mustahkamlashga xizmat qiladi. Jinoyat kodeksida ushbu harakatlar uchun
belgilangan jazo choralari jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasiga va shaxsning
ayb shakliga mutanosib ravishda qo llaniladi.
ʻ 11
10 To laganova G. Jinoyat protsessual huquqi. Darslik. – Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti, 2022.
ʻ
– B. 230-238
11 Qodirov A. Jinoyat huquqida ayb tushunchasi va uning shakllari. – Toshkent: Adolat, 2021. – B. 65-72

Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish holatlarida javobgarlikka
tortilishi mumkin bo lgan shaxslar doirasi va jinoyatlarning turlari qonunda aniqʻ
belgilangan. Faqat og ir va o ta og ir jinoyatlar haqida xabar bermaslik yoki ularni
ʻ ʻ ʻ
yashirish uchun javobgarlik kelib chiqadi. Shuningdek, Jinoyat kodeksining 241-
moddasi izohida ko rsatilganidek, shaxs o zining yaqin qarindoshlari tomonidan
ʻ ʻ
sodir etilgan og ir yoki o ta og ir jinoyat haqida xabar bermaganligi uchun
ʻ ʻ ʻ
javobgarlikdan ozod etiladi. Bu qoida oilaviy qadriyatlarni himoya qilishni
inobatga olgan muhim istisnodir. Biroq, bu istisno jinoyatni yashirish (241-1-
modda) holatlariga nisbatan qo llanilmaydi, chunki jinoyatni yashirish faol
ʻ
harakatlar bilan bog liq bo lib, ijtimoiy xavflilik darajasi yuqoriroq hisoblanadi.
ʻ ʻ
O zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining qarorlari va huquqiy
ʻ
doktrina jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishga oid normalarni
qo llashda muhim rol o ynaydi. Sud amaliyoti ushbu moddalarning obyektiv va
ʻ ʻ
subyektiv belgilarini aniqlashtirishga, shuningdek, ularni boshqa jinoyatlar bilan
to g ri farqlashga yordam beradi. Masalan, jinoyat haqida xabar bermaslik va
ʻ ʻ
jinoyatga sheriklik o rtasidagi chegara, ayniqsa, jinoyatga ko maklashish shaklida
ʻ ʻ
namoyon bo lganda, nozik masaladir. Huquqshunos olimlar va amaliyotchilarning
ʻ
ilmiy izlanishlari ushbu masalalarga oydinlik kiritib, qonun normalarini izohlash
va qo llashda yagona yondashuvni shakllantirishga hissa qo shadi. Bu, o z
ʻ ʻ ʻ
navbatida, adliya tizimining shaffofligi va samaradorligini oshirishga xizmat
qiladi. 12
Xulosa qilib aytganda, O zbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligida
ʻ
jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning huquqiy asoslari
jinoyatchilikka qarshi kurashishning kompleks tizimining ajralmas qismidir. Ushbu
moddalar nafaqat jinoyatlarni fosh etishga yordam beradi, balki fuqarolarning
huquqiy madaniyatini oshirishga va jamiyatda qonun ustuvorligini ta minlashga
ʼ
xizmat qiladi.
12 Sobirov U. Jinoyat huquqida jinoyatni yashirishning o ziga xos xususiyatlari. Ilmiy maqola. // Huquq
ʻ
va jamiyat. – 2023. – № 3. – B. 45-50

II BOB. JINOYAT HAQIDA XABAR BERMASLIK VA UNI
YASHIRISHNING JINOIY-HUQUQIY TAHLILI HAMDA
KVALIFIKATSIYASI
2.1. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning jinoiy-huquqiy
tarkibi
Jinoyat huquqida har qanday qilmishning jinoiy-huquqiy bahosi uning
tarkibiy elementlari orqali aniqlanadi. Jinoyat tarkibi jinoyatning obyekti, obyektiv
tomoni, subyekti va subyektiv tomoni kabi to rt asosiy elementdan iborat bo lib,ʻ ʻ
ularning har biri qilmishni jinoyat deb tan olish va uni to g ri kvalifikatsiya qilish
ʻ ʻ
uchun muhimdir. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish jinoyatlarining
jinoiy-huquqiy tarkibini chuqur tahlil qilish, ularning jamiyatga xavflilik
darajasini, huquqni qo llash amaliyotidagi o ziga xosliklarini va bu boradagi
ʻ ʻ
huquqiy muammolarni tushunish uchun zarurdir. Bu jinoyatlar, garchi bevosita
jabrlanuvchiga qaratilmagan bo lsa-da, adliya faoliyatining normal ishlashiga,
ʻ
jinoyatchilikka qarshi kurash samaradorligiga va jamoat xavfsizligiga jiddiy zarar
yetkazadi, shu sababli ularning har bir elementi alohida e tibor talab qiladi.
ʼ 13
Jinoyatning obyekti bu jinoyat qasd qilingan yoki unga zarar yetkazilgan
ijtimoiy munosabatlar yig indisidir. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni
ʻ
yashirish jinoyatlarining bevosita obyekti adliya faoliyatining normal ishlashi,
jinoyatchilikka qarshi kurashning samaradorligi va qonuniylik prinsipidir. Bu
jinoyatlar orqali davlatning jinoyatchilikni fosh etish, aybdorlarni javobgarlikka
tortish va adolatni ta minlash borasidagi vazifalari buziladi. Jinoyatning
ʼ
yashirilishi yoki u haqida xabar berilmasligi jinoyatchining jazodan qochishiga
sharoit yaratadi, bu esa jamiyatda huquqiy ong va adolat tuyg usining pasayishiga
ʻ
olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, bu qilmishlar jamoat xavfsizligi va tartibiga
ham bilvosita tahdid soladi, chunki jinoyatchilikning jazosiz qolishi uning yanada
avj olishiga zamin yaratadi. Shuning uchun, bu jinoyatlarning obyekti nafaqat tor
13 Norboyev B. Jinoyat huquqida jinoyat haqida xabar bermaslikning huquqiy oqibatlari. Ilmiy maqola. //
O zbekiston qonunchiligi tahlili. – 2022. – № 5. – B. 88-93
ʻ

ma noda adliya tizimining faoliyati, balki keng ma noda butun jamiyatningʼ ʼ
huquqiy barqarorligi va xavfsizligidir. 14
Jinoyatning obyektiv tomoni jinoyat qilmishining tashqi ifodasini, ya ni
ʼ
harakat yoki harakatsizlikni, uning oqibatlarini, sodir etilish usuli, vaqti, joyi va
boshqa holatlarini o z ichiga oladi. Jinoyat haqida xabar bermaslikning obyektiv
ʻ
tomoni shaxsning og ir yoki o ta og ir jinoyat tayyorlanayotganligi yoki sodir
ʻ ʻ ʻ
etilganligi haqida aniq ma lumotga ega bo la turib, bu haqda huquqni muhofaza
ʼ ʻ
qiluvchi organlarga xabar bermasligida namoyon bo ladi. Bu harakatsizlik
ʻ
jinoyatning oldini olish yoki uni fosh etish imkoniyatini yo qqa chiqaradi.
ʻ
Jinoyatni yashirishning obyektiv tomoni esa faol harakatlar bilan bog liq bo lib, bu
ʻ ʻ
jinoyat izlarini yo q qilish, dalillarni yashirish, jinoyat qurolini berkitish,
ʻ
jinoyatchini yashirish yoki unga jazodan qochishga yordam berish kabi qasddan
qilingan harakatlarda ifodalanadi. Bu harakatlar jinoyatni fosh etishga to sqinlik
ʻ
qilishga qaratilgan bo ladi. O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida bu ikki
ʻ ʻ
qilmish alohida moddalar bilan tartibga solingan bo lib, ularning obyektiv
ʻ
tomonidagi farqlar jinoiy javobgarlikning chegaralarini belgilaydi. 15
4-jadval. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish jinoyatlarining obyektiv tomoni
bo yicha taqqoslama tahlili
ʻ
Xususiyat Jinoyat haqida xabar
bermaslik Jinoyatni yashirish
Qilmishning tabiati Harakatsizlik (passivlik) Faol harakat (aktivlik)
Maqsad Jinoyat haqida
ma lumotni oshkor
ʼ
etmaslik Jinoyatni fosh etishga
to sqinlik qilish ʻ
Javobgarlikning asosi Og ir yoki o ta og ir
ʻ ʻ ʻ
jinoyat haqida xabar
bermaslik Har qanday jinoyatni
yashirishga qaratilgan
harakatlar
Subyekt Umumiy subyekt Umumiy yoki maxsus
subyekt (masalan,
mansabdor shaxs)
14 Karimova L. Jinoyat huquqida jazoning muqarrarligi prinsipi. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2023. – B.
90-97
15 Eshonqulov A. Jinoyat huquqida huquqiy nihilistik kayfiyatlarga qarshi kurash. – Toshkent:
Innovatsiya nashriyoti, 2022. – B. 55-62

Jinoyatning subyekti bu jinoyat sodir etgan, qonunga ko ra jinoiyʻ
javobgarlikka tortilishi mumkin bo lgan jismoniy shaxsdir. Umumiy qoidaga
ʻ
ko ra, jinoiy javobgarlikka 16 yoshga to lgan, aqli raso shaxs tortiladi. Jinoyat
ʻ ʻ
haqida xabar bermaslik jinoyatining subyekti umumiy bo lib, og ir yoki o ta og ir
ʻ ʻ ʻ ʻ
jinoyat tayyorlanayotganligi yoki sodir etilganligi haqida ishonchli ma lumotga
ʼ
ega bo lgan har qanday aqli raso, 16 yoshga to lgan shaxs bo lishi mumkin.
ʻ ʻ ʻ
Jinoyatni yashirish jinoyatining subyekti ham asosan umumiy hisoblanadi. Biroq,
ayrim hollarda, masalan, mansabdor shaxsning o z xizmat mavqeidan foydalanib
ʻ
jinoyatni yashirishi holatlarida, subyekt maxsus bo lishi mumkin. Bu holatda
ʻ
mansabdor shaxsning jinoyatni yashirishdagi javobgarligi og irlashtiruvchi holat
ʻ
sifatida baholanadi yoki alohida modda bilan kvalifikatsiya qilinishi mumkin.
Subyektning yoshi va aqli rasoligi jinoyat tarkibining ajralmas qismi bo lib, ularsiz
ʻ
jinoiy javobgarlik yuzaga kelmaydi. 16
Jinoyatning subyektiv tomoni shaxsning qilmishga va uning oqibatlariga
bo lgan ruhiy munosabatini ifodalaydi. Bu qasd (to g ri yoki egri) yoki
ʻ ʻ ʻ
ehtiyotsizlik (beparvolik yoki ishonib topshirilgan vazifaga nisbatan
mas uliyatsizlik) shaklida bo lishi mumkin. Jinoyatni yashirish har doim qasddan
ʼ ʻ
sodir etiladi. Ya ni, shaxs o z harakatlarining jinoyatni fosh etishga to sqinlik
ʼ ʻ ʻ
qilishini anglaydi va bu oqibatlarni istaydi yoki ularga ongli ravishda yo l qo yadi.
ʻ ʻ
Bu yerda jinoyatchiga yordam berish, jinoyat izlarini yo qotish kabi aniq maqsad
ʻ
mavjud bo ladi. Jinoyat haqida xabar bermaslik jinoyatining subyektiv tomoni ham
ʻ
qasd bilan tavsiflanadi. Shaxs jinoyat sodir etilganligini yoki
tayyorlanayotganligini biladi, lekin bu haqda huquqni muhofaza qiluvchi
organlarga xabar bermaslikni qasd qiladi. Bu yerda motiv va maqsad muhim rol
o ynashi mumkin, masalan, jinoyatchiga do stlik, qarindoshlik munosabatlari
ʻ ʻ
tufayli yordam berish istagi yoki o ziga nisbatan salbiy oqibatlardan qo rqish.
ʻ ʻ
Biroq, qasdning mavjudligi har ikki holatda ham jinoiy javobgarlikning asosiy
16 Mirzayev D. Xalqaro jinoyat huquqi. Darslik. – Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti, 2023. – B.
270-278

shartidir. Agar shaxs jinoyat haqida bilmagan bo lsa yoki uning og irliginiʻ ʻ
tushunmagan bo lsa, javobgarlik yuzaga kelmaydi.
ʻ 17
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish jinoyatlari o zaro
ʻ
chambarchas bog liq bo lsa-da, ularning jinoiy-huquqiy tarkibida sezilarli farqlar
ʻ ʻ
mavjud. Asosiy farq obyektiv tomonda, ya ni birinchisi harakatsizlik (xabar
ʼ
bermaslik), ikkinchisi esa faol harakatlar (yashirish) bilan tavsiflanadi. Bu farq
huquqni qo llash amaliyotida qilmishni to g ri kvalifikatsiya qilish uchun hal
ʻ ʻ ʻ
qiluvchi ahamiyatga ega. Shuningdek, jinoyat haqida xabar bermaslik faqat og ir
ʻ
yoki o ta og ir jinoyatlarga nisbatan qo llanilsa, jinoyatni yashirish har qanday
ʻ ʻ ʻ
jinoyatga nisbatan sodir etilishi mumkin, agar u qasddan qilingan bo lsa. Bu
ʻ
jinoyatlarning samarali oldini olish va ularga qarshi kurashish uchun huquqni
muhofaza qiluvchi organlar xodimlari ushbu tarkiblarning har bir elementini
chuqur bilishlari va amaliyotda to g ri qo llashlari shart. Jinoyat kodeksining
ʻ ʻ ʻ
tegishli normalarini izohlashda nazariy va amaliy yondashuvlarning uyg unligi
ʻ
jinoyatchilikka qarshi kurash samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. 18
2.2. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishni boshqa jinoyatlardan
farqlash muammolari
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish kabi jinoiy qilmishlarning
huquqiy mohiyatini chuqur anglash, ularni boshqa jinoyatlardan to g ri farqlash
ʻ ʻ
nazariy va amaliy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu farqlash muammosi
ko pincha jinoiy-huquqiy kvalifikatsiyada qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi,
ʻ
chunki ayrim hollarda bu harakatlar boshqa jinoyatlar bilan o xshash belgilarga
ʻ
ega bo lishi mumkin. Xususan, sherikchilik, mansab jinoyatlari yoki odillikni
ʻ
amalga oshirishga to sqinlik qilish kabi qilmishlar bilan chegaralanish masalasi
ʻ
huquqshunoslikda doimiy munozaralarga sabab bo ladi. Jinoyat haqida xabar
ʻ
bermaslik, asosan, passiv harakat, ya ni jinoyat sodir etilganligi yoki
ʼ
tayyorlanayotganligi haqida tegishli organlarga ma lumot bermaslikdan iborat
ʼ
bo lsa, jinoyatni yashirish faol harakatlarni, masalan, jinoyat izlarini yo qotish,
ʻ ʻ
17 Yusupov S. Huquqiy madaniyat va huquqiy ong. – Toshkent: Ma naviyat, 2021. – B. 130-137
ʼ
18 Abdullayev R. Jinoyat huquqida islohotlar va ularning samaradorligi. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2023. – B. 100-108

ashyoviy dalillarni berkitish yoki jinoyatchini yashirishni o z ichiga oladi. Bu ikkiʻ
holatni boshqa jinoyatlardan ajratishda har bir qilmishning ob yektiv va sub yektiv
ʼ ʼ
belgilari chuqur tahlil qilinishi lozim. 19
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishni sherikchilikdan farqlash
eng murakkab masalalardan biridir. Jinoyat kodeksiga ko ra, sherikchilik jinoyatni
ʻ
birgalikda qasddan sodir etishda ikki yoki undan ortiq shaxsning ishtirok etishidir.
Sherikchilikning turlari orasida ijrochi, tashkilotchi, dalolatchi va yordamchi
mavjud. Jinoyatni yashirish, agar u jinoyat sodir etilishidan oldin yoki uni sodir
etish jarayonida kelishilgan holda amalga oshirilgan bo lsa, yordamchi sherikchilik
ʻ
sifatida baholanishi mumkin. Biroq, agar jinoyatni yashirish jinoyat sodir
etilgandan so ng, oldindan kelishuvsiz amalga oshirilgan bo lsa, u mustaqil jinoyat
ʻ ʻ
sifatida kvalifikatsiya qilinadi. Bu yerda asosiy farqlovchi mezon jinoyat sodir
etilishiga qadar bo lgan kelishuvning mavjudligi yoki yo qligidir. Agar shaxs
ʻ ʻ
jinoyat sodir etilishiga ko maklashish maqsadida, jinoyatchi bilan oldindan til
ʻ
biriktirib, jinoyat izlarini yashirsa, bu yordamchi sherikchilik hisoblanadi.
Aksincha, agar shaxs jinoyat sodir etilganidan keyin, jinoyatchiga hamdardlik yoki
boshqa shaxsiy sabablarga ko ra, jinoyat haqida xabar bermasa yoki uni yashirsa,
ʻ
bu mustaqil jinoyat sifatida baholanadi. 20
5-jadval. Jinoyat haqida xabar bermaslik/yashirish va sherikchilikni farqlash
Mezon Jinoyat haqida xabar
bermaslik/yashirish Sherikchilik
(yordamchi)
Kelishuv Jinoyat sodir etilishidan
oldin kelishuv yo q
ʻ Jinoyat sodir etilishidan
oldin kelishuv mavjud
Harakat vaqti Jinoyat sodir etilgandan
so ng
ʻ Jinoyat sodir etilishidan
oldin yoki jarayonida
Maqsad Jinoyatchini jinoiy
javobgarlikdan qutqarish Jinoyat sodir etilishiga
ko maklashish
ʻ
Jinoiy javobgarlik Mustaqil jinoyat sifatida Asosiy jinoyat bilan birga
19 Olimov Z. Jinoyat huquqida jinoyatga qarshi kurashishning zamonaviy usullari. – Toshkent: Yuridik
adabiyotlar nashriyoti, 2022. – B. 140-148
20 Sobirov F. Jinoyat huquqida jinoyatni yashirish va uning turlari. Ilmiy maqola. // Huquqshunoslik
fanlari. – 2023. – № 4. – B. 70-75

Mansabdor shaxslarning jinoyat haqida xabar bermasligi yoki uni yashirishi
ko pincha mansab jinoyatlari, xususan, mansab vakolatini suiiste mol qilish (JKʻ ʼ
205-modda) yoki mansabga sovuqqonlik (JK 207-modda) bilan chalkashishi
mumkin. Mansab vakolatini suiiste mol qilishda mansabdor shaxs o z xizmat
ʼ ʻ
mavqeidan g arazli yoki boshqa shaxsiy manfaatlar yo lida foydalanib, fuqarolar
ʻ ʻ
huquqlariga yoki davlat manfaatlariga jiddiy zarar yetkazadi. Mansabga
sovuqqonlik esa mansabdor shaxsning o z vazifalariga loqayd munosabati tufayli
ʻ
sodir bo ladi. Agar mansabdor shaxs jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni
ʻ
yashirish orqali o z mansab vakolatini suiiste mol qilsa yoki o z vazifalariga
ʻ ʼ ʻ
sovuqqonlik bilan yondashsa, bu holatda qilmish mansab jinoyati sifatida
kvalifikatsiya qilinishi mumkin. Asosiy farq shundaki, jinoyat haqida xabar
bermaslik yoki uni yashirishda shaxsning asosiy maqsadi jinoyatchini jinoiy
javobgarlikdan qutqarish bo lsa, mansab jinoyatlarida maqsad ko proq shaxsiy
ʻ ʻ
manfaat yoki xizmat vazifalariga beparvolik bilan bog liq bo ladi. Biroq, agar
ʻ ʻ
mansabdor shaxsning harakatlari bir vaqtning o zida ham jinoyatni yashirish, ham
ʻ
mansab vakolatini suiiste mol qilish belgilarini o z ichiga olsa, qilmish og irroq
ʼ ʻ ʻ
jinoyat moddasi bo yicha kvalifikatsiya qilinadi, odatda mansab jinoyati bo yicha
ʻ ʻ
javobgarlik og irroq hisoblanadi.
ʻ
Odillikni amalga oshirishga to sqinlik qilish (JK 236-modda) jinoyati ham
ʻ
jinoyatni yashirish bilan ma lum darajada o xshashliklarga ega. Odillikni amalga
ʼ ʻ
oshirishga to sqinlik qilish jinoyati tergov yoki sud jarayoniga faol aralashish,
ʻ
masalan, guvohlarga bosim o tkazish, dalillarni soxtalashtirish yoki yo q qilish
ʻ ʻ
orqali amalga oshiriladi. Jinoyatni yashirish ham dalillarni yo q qilishni o z ichiga
ʻ ʻ
olishi mumkin, ammo bu ikki jinoyatning sub yektiv tomoni va ob yekti
ʼ ʼ
farqlanadi. Jinoyatni yashirishda asosiy maqsad jinoyatchini jinoiy javobgarlikdan
qutqarish bo lsa, odillikni amalga oshirishga to sqinlik qilishda maqsad tergov
ʻ ʻ
yoki sud jarayonining normal faoliyatiga xalaqit berishdir. Agar shaxs jinoyatni
yashirish orqali tergovga faol to sqinlik qilsa, masalan, tergovchilarga yolg on
ʻ ʻ
ma lumot bersa yoki ularni chalg itsa, bu holatda qilmish odillikni amalga
ʼ ʻ
oshirishga to sqinlik qilish jinoyati sifatida baholanishi mumkin. Bu yerda
ʻ

harakatning faollik darajasi va uning tergov jarayoniga bevosita ta siri hal qiluvchiʼ
ahamiyatga ega. Passiv ravishda jinoyat haqida xabar bermaslik esa odillikni
amalga oshirishga to sqinlik qilish jinoyati sifatida kvalifikatsiya qilinmaydi,
ʻ
chunki u faol aralashuvni talab qiladi.
Jinoiy-huquqiy kvalifikatsiyada sub yektiv va ob yektiv belgilarni to g ri
ʼ ʼ ʻ ʻ
tahlil qilish farqlash muammolarini hal qilishda asosiy vosita hisoblanadi.
Ob yektiv belgilar jinoyatning tashqi tomonini, ya ni harakat (yoki harakatsizlik),
ʼ ʼ
oqibat va sababiy bog lanishni o z ichiga oladi. Sub yektiv belgilar esa shaxsning
ʻ ʻ ʼ
jinoyatga bo lgan ruhiy munosabatini, ya ni ayb (qasd yoki ehtiyotsizlik), maqsad
ʻ ʼ
va motivni ifodalaydi. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish
jinoyatlarida aybning shakli faqat qasd bo lishi mumkin. Ya ni, shaxs jinoyat sodir
ʻ ʼ
etilganligini bilgan holda va jinoyatchini javobgarlikdan qutqarish maqsadida
harakat qiladi yoki harakatsiz qoladi. Boshqa jinoyatlardan farqlashda aynan shu
maqsad va ayb shakli muhim rol o ynaydi. Masalan, sherikchilikda ham qasd
ʻ
mavjud, ammo uning maqsadi jinoyat sodir etilishiga ko maklashishdir. Mansab
ʻ
jinoyatlarida esa maqsad ko pincha g arazli yoki boshqa shaxsiy manfaatlar bilan
ʻ ʻ
bog liq bo ladi. Shuningdek, jinoyatni yashirishning ob yektiv tomoni jinoyat
ʻ ʻ ʼ
izlarini yo qotish, ashyoviy dalillarni berkitish kabi faol harakatlarni o z ichiga
ʻ ʻ
olsa, jinoyat haqida xabar bermaslik harakatsizlik bilan tavsiflanadi. Bu farqlar har
bir holatda individual yondashuvni talab qiladi. 21
Amaliyotda jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishni boshqa
jinoyatlardan farqlashda ko plab qiyinchiliklar yuzaga keladi. Bu qiyinchiliklar,
ʻ
asosan, jinoyatning barcha holatlarini to liq o rganmaslik, shaxsning
ʻ ʻ
harakatlaridagi sub yektiv belgilarni aniqlashdagi murakkabliklar, shuningdek,
ʼ
huquqni qo llovchi organlar xodimlarining yetarli bilim va tajribaga ega emasligi
ʻ
bilan bog liq bo lishi mumkin. Noto g ri kvalifikatsiya jinoiy javobgarlikning
ʻ ʻ ʻ ʻ
adolatsiz qo llanilishiga, aybdor shaxslarning jazodan qochishiga yoki aksincha,
ʻ
aybsiz shaxslarning javobgarlikka tortilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun,
tergov va sud amaliyotida ushbu turdagi jinoyatlarni kvalifikatsiya qilishda har bir
21 O zbekiston Respublikasi Oliy Sudi. https://www.supcourt.uz (accessed: 10.03.2024)
ʻ

holatning o ziga xos xususiyatlarini, jumladan, jinoyat sodir etilishining vaqtini,ʻ
joyini, usulini, shaxsning jinoyatchi bilan munosabatlarini, uning harakatlarining
motivini va maqsadini chuqur o rganish zarur. Faqatgina shu yo l bilan jinoiy-
ʻ ʻ
huquqiy normalarni to g ri qo llash va adolatli qaror qabul qilish mumkin bo ladi.
ʻ ʻ ʻ ʻ
2.3. Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish uchun jinoiy
javobgarlikning amaliy masalalari
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish uchun jinoiy
javobgarlikning amaliy masalalari huquqni qo llash organlari faoliyatida sezilarli
ʻ
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Nazariy jihatdan aniq ko ringan ushbu
ʻ
tushunchalar amalda ko pincha noaniqliklar va talqin muammolariga duch keladi.
ʻ
Jinoyat kodeksining tegishli moddalarini qo llashda, ayniqsa, shaxsning jinoyatdan
ʻ
xabardorligi darajasi, uning qasddan harakat qilganligi yoki harakatsizligi,
shuningdek, jinoyatni yashirish yoki xabar bermaslik o rtasidagi farqni aniqlashda
ʻ
murakkabliklar yuzaga keladi. Bu holat, huquqiy amaliyotda bir xil yondashuvni
ta minlash va adolatli qarorlar qabul qilish uchun chuqur tahlil va izchil
ʼ
metodologiyani talab qiladi. Amaliyotda ko pincha jinoyat haqida xabar bermaslik
ʻ
holatlari, ayniqsa, oilaviy yoki yaqin munosabatlar doirasida sodir bo lganda,
ʻ
isbotlash qiyin kechadi, chunki bunday vaziyatlarda guvohliklar subyektiv omillar
ta sirida bo lishi mumkin. Shuningdek, jinoyatni yashirishning turli shakllari,
ʼ ʻ
masalan, dalillarni yo q qilish, soxtalashtirish yoki gumonlanuvchini himoya qilish
ʻ
maqsadida yolg on ma lumot berish kabi holatlar ham o ziga xos isbotlash
ʻ ʼ ʻ
mexanizmlarini talab qiladi. 22
Jinoiy javobgarlikning asosiy shartlaridan biri bo lgan qasddanlikni isbotlash
ʻ
amaliyotda eng katta muammolardan biridir. Jinoyat haqida xabar bermaslik yoki
uni yashirishda shaxsning jinoyat sodir etilganligini bilganligi va uni qasddan
yashirganligi yoki xabar bermaganligi isbotlanishi lozim. Bu esa ko pincha
ʻ
shaxsning ichki ruhiy holatini aniqlashni talab qiladi, bu esa faqat tashqi harakatlar
va bilvosita dalillar asosida amalga oshiriladi. Masalan, shaxs jinoyat sodir
22 Lex.uz – O zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma lumotlari milliy bazasi. https://www.lex.uz
ʻ ʼ
(accessed: 10.03.2024)

etilganligini taxmin qilgan bo lishi mumkin, ammo uning aniq faktlaridan xabardorʻ
bo lmagan bo lsa, uning harakatsizligini qasddan xabar bermaslik deb baholash
ʻ ʻ
qiyin. Sud amaliyotida bu kabi holatlarda shaxsning jinoyat haqidagi ma lumotni
ʼ
qanday olganligi, uning ishonchliligi darajasi va shaxsning ushbu ma lumotga
ʼ
nisbatan munosabati chuqur o rganiladi. Agar shaxs jinoyat sodir etilganligini
ʻ
bilgan holda, uni yashirish yoki xabar bermaslik orqali jinoyatchiga yordam
berishni maqsad qilgan bo lsa, bu qasddanlikni tasdiqlaydi. Biroq, bu niyatni
ʻ
isbotlash uchun yetarli va ishonchli dalillar to plash tergov organlari uchun jiddiy
ʻ
sinov hisoblanadi. O zbekiston Respublikasi Oliy Sudi Plenumining tegishli
ʻ
qarorlarida ham ushbu masalalarga e tibor qaratilib, qasddanlikni aniqlashda
ʼ
subyektiv va obyektiv omillar majmuini hisobga olish zarurligi ta kidlangan.
ʼ 23
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish o rtasidagi amaliy farqni
ʻ
belgilash ham muhim ahamiyatga ega. Jinoyat kodeksida bu ikki harakat alohida
moddalar bilan tartibga solingan bo lsa-da, amalda ularni bir-biridan ajratish qiyin
ʻ
kechishi mumkin. Jinoyatni yashirish faol harakatlarni (masalan, dalillarni yo q
ʻ
qilish, jinoyatchini yashirish) talab qilsa, xabar bermaslik harakatsizlikni (ya ni,
ʼ
jinoyat haqida ma lumotni tegishli organlarga yetkazmaslik) anglatadi. Biroq, ba zi
ʼ ʼ
hollarda harakatsizlik ham faol yashirishning bir qismi sifatida talqin qilinishi
mumkin. Masalan, jinoyat sodir etilgan joyni o zgartirish yoki jinoyat izlarini
ʻ
yashirishga qaratilgan harakatlar jinoyatni yashirish deb baholanadi. Agar shaxs
jinoyat haqida xabar bermaslik bilan birga, jinoyatchiga qochishga yordam bergan
bo lsa, bu holat jinoyatni yashirishning murakkab shakli sifatida ko rib chiqiladi.
ʻ ʻ
Amaliyotda, tergovchilar va sudlar har bir holatning o ziga xos xususiyatlarini,
ʻ
shaxsning harakatlari yoki harakatsizligining maqsadini va oqibatlarini sinchkovlik
bilan tahlil qilishlari shart. Bu farqni aniq belgilash, shaxsga nisbatan to g ri
ʻ ʻ
huquqiy malaka berish va adolatli jazo tayinlash uchun zarurdir. Aks holda,
jinoyatni yashirishga nisbatan xabar bermaslik uchun belgilangan yengilroq
23 BMT Narkotiklar va jinoyatchilik bo yicha boshqarmasi (UNODC). https://www.unodc.org/uz
ʻ
(accessed: 10.03.2024)

javobgarlikni noto g ri qo llash yoki aksincha, yengilroq harakat uchun og irroqʻ ʻ ʻ ʻ
javobgarlikka tortish xavfi yuzaga keladi. 24
Ijtimoiy-psixologik omillar ham ushbu turdagi jinoyatlarning amaliy
masalalarida muhim rol o ynaydi. Oilaviy rishtalar, do stlik, qo rquv yoki tahdid
ʻ ʻ ʻ
ostida bo lish kabi holatlar shaxsning jinoyat haqida xabar berish yoki uni
ʻ
yashirish qaroriga ta sir qilishi mumkin. Bunday vaziyatlarda shaxsning subyektiv
ʼ
holati, uning ruhiy bosim ostida qolganligi yoki majburlanganligi holatlari tergov
va sud jarayonida alohida e tiborga olinishi kerak. Masalan, agar shaxs
ʼ
jinoyatchining yaqin qarindoshi bo lsa va unga nisbatan tahdidlar mavjud bo lsa,
ʻ ʻ
uning xabar bermasligi yoki yashirishi majburiy xarakterga ega bo lishi mumkin.
ʻ
Bunday holatlarda javobgarlikni belgilashda insonparvarlik tamoyillari va
shaxsning himoyaga muhtojligi hisobga olinishi lozim. Shuningdek, tergov
organlari uchun jinoyat haqida xabar bermaslik yoki uni yashirish holatlarini
aniqlashda dalillar to plash ham qiyinchilik tug diradi. Ko pincha, bu turdagi
ʻ ʻ ʻ
jinoyatlar yashirin tarzda sodir etiladi va to g ridan-to g ri guvohlar yoki hujjatli
ʻ ʻ ʻ ʻ
dalillar mavjud bo lmaydi. Shu sababli, tergovchilar bilvosita dalillar,
ʻ
guvohlarning ko rsatmalari, telefon qo ng iroqlari, elektron yozishmalar va boshqa
ʻ ʻ ʻ
axborot manbalaridan foydalanishga majbur bo ladilar, bu esa tergov jarayonini
ʻ
murakkablashtiradi va uzaytiradi. Amaliyotda, jinoyat haqida xabar bermaslik yoki
uni yashirish holatlari ko pincha asosiy jinoyatni tergov qilish jarayonida
ʻ
aniqlanadi, bu esa qo shimcha tergov harakatlarini talab qiladi.
ʻ 25
Ushbu turdagi javobgarlikni noto g ri qo llash yoki haddan tashqari keng
ʻ ʻ ʻ
talqin qilish salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Masalan, agar har bir shubhali
holatda javobgarlikka tortishga intilinsa, bu jamiyatda huquqni muhofaza qiluvchi
organlarga bo lgan ishonchni pasaytirishi va odamlarning jinoyatlar haqida
ʻ
ma lumot berishdan cho chishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, huquqni
ʼ ʻ
qo llash amaliyotida mutanosiblik va adolat tamoyillariga qat iy rioya qilish zarur.
ʻ ʼ
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish uchun jinoiy javobgarlikning
24 https://www.lex.uz/ (accessed: 10.03.2024)
25 https://www.unodc.org/uz/ (accessed: 12.03.2024)

amaliy masalalarini hal qilish uchun qonunchilikni yanada takomillashtirish,
huquqni qo llash organlari xodimlarining malakasini oshirish va sud amaliyotiniʻ
birxillashtirish muhim ahamiyatga ega. Xususan, O zbekiston Respublikasi Jinoyat
ʻ
kodeksining tegishli moddalariga sharhlar va metodik tavsiyalar ishlab chiqish,
shuningdek, xalqaro tajribani o rganish orqali amaliyotdagi muammolarni bartaraf
ʻ
etish mumkin. Bu esa jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirishga
va fuqarolarning huquqiy madaniyatini yuksaltirishga xizmat qiladi. Prezident
Sh.M. Mirziyoyevning asarlarida huquqiy davlat qurish va qonun ustuvorligini
ta minlash masalalariga alohida e tibor qaratilgan bo lib, bu tamoyillar jinoyat-
ʼ ʼ ʻ
huquqiy javobgarlikning amaliy masalalarini hal etishda ham asos bo lib xizmat
ʻ
qiladi. Qonunlarning to g ri va adolatli qo llanilishi jamiyatda huquqiy tartibni
ʻ ʻ ʻ
mustahkamlashning muhim omilidir.

XULOSA
Jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirishning jinoiy-huquqiy
xususiyatlarini tahlil qilish shuni ko rsatadiki, bu qilmishlar adliya faoliyatiningʻ
normal ishlashiga, jinoyatchilikka qarshi kurash samaradorligiga va jamiyatda
qonuniylik prinsipiga jiddiy tahdid soladi. Tadqiqot davomida ushbu jinoyatlarning
tushunchasi, ijtimoiy xavfliligi, tarixiy rivojlanishi, xalqaro tajriba, O zbekiston
ʻ
Respublikasi jinoyat qonunchiligidagi huquqiy asoslari, jinoiy-huquqiy tarkibi,
boshqa jinoyatlardan farqlash muammolari hamda amaliy masalalari atroflicha
ko rib chiqildi. Ayniqsa, jinoyat haqida xabar bermaslik passiv harakatsizlik,
ʻ
jinoyatni yashirish esa faol harakatlar bilan tavsiflanishi ularning asosiy farqlovchi
belgisidir. Bu farqlar jinoiy javobgarlikni to g ri kvalifikatsiya qilishda muhim
ʻ ʻ
ahamiyatga ega. 26
O zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 241 va 241-1-moddalarida
ʻ
belgilangan ushbu jinoyatlar uchun javobgarlik, davlatning jinoyatchilikka qarshi
murosasiz kurashish siyosatini aks ettiradi. Biroq, amaliyotda, ayniqsa, shaxsning
jinoyatdan xabardorligi darajasi, qasddanlikni isbotlash va ularni sherikchilik yoki
mansab jinoyatlaridan farqlashda bir qator murakkabliklar mavjud. Bu muammolar
huquqni qo llash amaliyotida izchil yondashuvni va tergov organlaridan yuqori
ʻ
professionalizm talab qiladi. Shuningdek, xalqaro tajribaning o rganilishi milliy
ʻ
qonunchilikni yanada takomillashtirish uchun qimmatli ma lumotlar beradi.
ʼ 27
Xulosa qilib aytganda, jinoyat haqida xabar bermaslik va uni yashirish
jinoyatlari huquqiy tizimning ajralmas qismi bo lib, ularning samarali qo llanilishi
ʻ ʻ
jamiyatda adolat va qonun ustuvorligini ta minlashga xizmat qiladi. Ushbu
ʼ
qilmishlarga qarshi kurashish nafaqat jinoyatchilikning oldini olish, balki
fuqarolarning huquqiy ongini oshirish va ularda qonunga hurmat tuyg usini
ʻ
shakllantirish uchun ham muhimdir. Kelajakda bu yo nalishdagi ilmiy
ʻ
26 O zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023
ʻ
27 Rustamboyev M.H. Jinoyat huquqi. Umumiy qism. Darslik. – Toshkent: Yuridik adabiyotlar
nashriyoti, 2023. – B. 345-352

tadqiqotlarni chuqurlashtirish va amaliyotni takomillashtirish dolzarb vazifa bo libʻ
qoladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Rahbariy asarlar:
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O zbekiston taraqqiyot strategiyasi. Toshkent:
ʻ
O zbekiston, 2022. B. 120-125
ʻ
Normativ huquqiy hujjatlar :
2. O zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. Toshkent: Adolat, 2023
ʻ
Ilmiy manbalar:
3. Rustamboyev M.H. Jinoyat huquqi. Umumiy qism. Darslik. Toshkent: Yuridik
adabiyotlar nashriyoti, 2023. B. 345-352
4. G ulomov S.R. Jinoyat huquqi: Maxsus qism. Toshkent: Fan va texnologiya,
ʻ
2022. B. 187-194
5. Ismoilov I. Jinoyat huquqida sherikchilik masalalari. Monografiya. Toshkent:
Adolat, 2021. B. 98-105
6. Ahmedov A.A. Jinoyat huquqida javobgarlik asoslari. Toshkent: Yurist
nashriyoti, 2023. B. 210-218
7. Tursunov I. Jinoyat huquqining nazariy asoslari. Toshkent: O zbekiston Milliy
ʻ
universiteti, 2022. B. 155-162
8. Xolmatov J. Jinoyatchilikka qarshi kurashishning dolzarb masalalari. Toshkent:
Huquqiy adabiyotlar, 2021. B. 78-85
9. Raxmonov A. Jinoyat huquqida qilmishning ijtimoiy xavfliligi. Toshkent: Fan,
2023. B. 110-117
10. To laganova G. Jinoyat protsessual huquqi. Darslik. Toshkent: Yuridik
ʻ
adabiyotlar nashriyoti, 2022. B. 230-238
11. Qodirov A. Jinoyat huquqida ayb tushunchasi va uning shakllari. Toshkent:
Adolat, 2021. B. 65-72
12. Sobirov U. Jinoyat huquqida jinoyatni yashirishning o ziga xos xususiyatlari.
ʻ
Ilmiy maqola. // Huquq va jamiyat. 2023. № 3. B. 45-50

13. Norboyev B. Jinoyat huquqida jinoyat haqida xabar bermaslikning huquqiy
oqibatlari. Ilmiy maqola. // O zbekiston qonunchiligi tahlili. 2022. № 5. B.ʻ
88-93
14. Karimova L. Jinoyat huquqida jazoning muqarrarligi prinsipi. Toshkent: Yangi
asr avlodi, 2023. B. 90-97
15. Eshonqulov A. Jinoyat huquqida huquqiy nihilistik kayfiyatlarga qarshi kurash.
Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2022. B. 55-62
16. Mirzayev D. Xalqaro jinoyat huquqi. Darslik. Toshkent: Yuridik adabiyotlar
nashriyoti, 2023. B. 270-278
17. Yusupov S. Huquqiy madaniyat va huquqiy ong. Toshkent: Ma naviyat, 2021.
ʼ
B. 130-137
18. Abdullayev R. Jinoyat huquqida islohotlar va ularning samaradorligi.
Toshkent: Fan va texnologiya, 2023. B. 100-108
19. Olimov Z. Jinoyat huquqida jinoyatga qarshi kurashishning zamonaviy
usullari. Toshkent: Yuridik adabiyotlar nashriyoti, 2022. B. 140-148
20. Sobirov F. Jinoyat huquqida jinoyatni yashirish va uning turlari. Ilmiy
maqola. // Huquqshunoslik fanlari. 2023. № 4. B. 70-75
Elektron adabiyotlar:
21. O zbekiston Respublikasi Oliy Sudi. https://www.supcourt.uz (accessed:
ʻ
10.03.2024)
22. Lex.uz O zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma lumotlari milliy bazasi.
ʻ ʼ
https://www.lex.uz (accessed: 10.03.2024)
23. BMT Narkotiklar va jinoyatchilik bo yicha boshqarmasi (UNODC).
ʻ
https://www.unodc.org/uz (accessed: 10.03.2024)
24. https://www.lex.uz/ (accessed: 10.03.2024)
25. https://www.unodc.org/uz/ (accessed: 12.03.2024)

Купить