Оғир нутқий нуқсонли болалар - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	795.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Оғир нутқий нуқсонли болалар

Купить

О ғ ир нут қ ий ну қ сонли болалар www.axiv.uz

Режа: 1. Логопедия фани ва унинг вазифалари. 2. Нуткнинг анатомо-физиологик ва психолингвистик таърифи 3. Со ғ лом болаларда нутк ривожланиши 4. Нутк нуксонлари х а қ ида тушунча www.axiv.uz

• Дефектология фани ривожланиб бориб, айрим соҳалари мустақил фан сифатида ажралиб чиқди. Шу фанлар жумласига логопедия ҳам киради. Логопедия (логос – суз, падео – тарбиялаш, Ўргатиш деган маънони англатади) – педагогик фанлардан бири бўлиб, нутқ камчиликлари ва уларнинг сабабларини Ўрганиш, шунингдек, буларнинг олдини олиш, борларини бартараф этиш учун махсус таълим-тарбия воситалари ва методларини ишлаб чиқиш, амалиётга тадбиқ этиш масалалари билан шуғулланади. • Логопедия фани мавзу баҳси, нутқ камчилиги бор кишилар билан олиб бориладиган таълим-тарбия жараёни. Нутқ камчилиги бор киши эса логопедия фанининг Ўрганиш мавзуси ҳисобланади. • ҳозирги замон логопедиясига мактабгача ёшдаги болалар логопедияси, Ўсмирлар ҳамда катталар логопедияси, мактаб ёшдаги болалар логопедияси киради. www.a

Логопедия фанининг вазифалари қуйидагилардан иборат: Турли ҳил нутқ камчиликлари бор кишиларнинг нутқ фаолияти онтогенезини Ўрганиш. Нутқ камчиликларининг сабаблари ва симптоматикаси, уларнинг турлари, келиб чиқиш механизмларини Ўрганиш,даражасини аниқлаш Нутқ камчиликларини киши фаолияти, шахсияти, ҳулқ-атвори, руҳий ривожланишига таъсирини Ўрганиш. Эшитиш, куриш, интеллектуал ва бошқа камчиликларга эга бўлган аномал болалар нутқий фаолиятининг аҳволи, етишмовчиликларни Ўрганиш, аниқлаш. Нутқ камчиликларини аниқлаш йўллари, усулларини ишлаб чиқиш ва амалиётга тадбиқ этиш. Нутқ камчиликларини системага солиш, таснифлаш…тизимга келтириш. Нутқ камчиликларининг олдини олиш, бартараф этиш принциплари ва усулларини, ташкилий шаклларини белгилаш, ишлаб чиқиш, такомиллаштириш. Логопедик ишни ташк

• Логопедия фани анатомия, физиология, нейрофизиология, отолорингология, невропатология, психопатология, педиатрия, лингвистик фанлар, психолингвистика, психология ва педагогика фанлар билан боғлиқ, шулар асосида ривожланади. • Логопедия дефектология фани каби, нерв системасининг тузилиши, ривожланиши фаолияти ҳақидаги назарияга асосланган. Табиий фанларни билмай туриб, нутқ камчиликларини келиб чиқиш сабаблари, механизми, бола психикасига таъсирни аниқлаб бўлмайди. Логопед нутқ камчиликларининг неврологик асосларини яхши билиши керак. Бу билимлар нутқ камчиликларини бартараф этиш, уларни олдини олиш, болани тўғри тарбиялаш, унга билим бериш йўллари ва усулларини тўғри танлашда логопедга ёрдам беради. Тиббий фанлар ҳақидаги билимлар тўғри логопедик хулоса чиқариш, нутқ камчиликларини уларг

• Тилшунослик фани кишиларнинг энг муҳим алоқа қуроли бўлган нутқни ижтимоий ҳодиса деб билади. Нутқнинг асосий таркибий қисмлари: товуш, суз, суз бирикмаси ва гап бир бутун тизимни ташкил этиб, фикрни оғзаки ёки ёзма равишда ифодалаш учун ҳизмат қилади. Хар бир логопед тилшуносликнинг илмий-назарий асосларини, фонетика ва грамматикани, луғат ва стилистикани, орфография ва пунктуацияни мукаммал билиш билан бирга, ифодали Ўқий олиш ва тўғри сузлай олиш қобилиятига ҳам эга бўлиши керак. Табиийки, логопеднинг узи имлони яхши билмай туриб, Ўқувчиларга ҳеч қачон савод малакасини сингдира олмайди, логопед учун оғзаки ва ёзма нутқ қобилияти амалий жиҳатдан жуда муҳимдир: логопед суз воситасида фан хулосаларини изоҳлабгина қолмасдан, айни вақтда нутқида камчилиги бўлган болани тарбиялайди, тарбиял

• Моддий дунёдаги нарса ва ҳодисалар онгимизда акс этиб, буларнинг инъикоси суз шаклида ифодаланади, тил ҳодисалари воситасида намоён бўлади. Инсон узи курган ва таъсирланган буюм ёки воқеаларни суз ёрдамида номлаб, уларнинг мазмуни ҳақидаги таассуротларни образлар, фикрлар, тушунчалар, тасаввурлар куринишида англаш, ифодалаш имкониятига эга бўлади. Хар қандай ҳодисанинг мияда акс этиши ва онгда мустаҳкам Ўрнашиб қолишида нутқ етакчи восита ҳисоблаади. Модомики шундай экан, нутқ алоқа боғлаш жараёнида тафаккур кураги бўлиб хизмат қилади.Шу билан бирга алоқа жараёнида нутқ – ифодалаш, бирор нарсани билдириш,англатиш ва таъсир курсатиш воситаси бўлиб хизмат қилади. Фикрлаш қобилияти нутқ негизида пайдо бўлади. Нутқ киши тафаккурининг ривожланиш даражасини ҳам белгилаб беради. Нутқдаги камчил

• Маълумки, нутқ мураккаб функционал системани уз ичига олувчи жараёндир. Бу системанинг ҳар бир таркибий қисми бошқа қисмлари билан маҳкам боғланган. Р.Е.Левина ва шогирдлари Л.С.Виготскийнинг нутқ ва тафаккур ҳақидаги маълумотига асосланиб туриб, нутқни уч таркибий қисмга бўлиб: фонетико- фонематик, лексик ва грамматик нутққа ажратиб Ўрганишни тавсия этади. Ана шу уччала қисм кишининг яхлит нутқ системасини ташкил. Нутқида камчилиги бўлмаган ва камчилиги бўлган болаларда нутқ системаси ҳар хил даражада ривожланади. Нутқ системасининг фонетико-фонематик қисми товушлар талаффузи, овоз, нутқ маъроми, суръати, ровонлигидан, шунингдек идрок қобилиятидан ташкил топади. Лексик ва грамматик қисмлари тилнинг луғат бойлиги ва грамматик қурилишини уз ичига олади. Нутқ системасида лексик қисм етакчи

• Логопедия фани барча ишларни комплекс ёндошиш асосида ташкил этишни тавсия қилади. Комплекс ёндошиш - болага ҳар томонлама таъсир курсатишини кузлаб таълим-тарбия жараёнида ҳам педагогик, ҳам психологик, ҳам медицина методларини ишлатишдир. • Ривожланиш принципи нутқ камчилигининг келиб чиқиш йўлини, унинг ривожланишини таҳлил қилишни кузда тутади. Бунда камчиликнинг келиб чиқиш сабабаларини ривожланиш жараёнида қандай узгаришлар натижаси эканлигини курсатиш – асосий вазифадир. • Нутқдаги асосий функцияларнинг бузилиши киши фаолиятига албатта салбий таъсир курсатади, унинг фаоллигини пасайтиради, оғир руҳий кечинмалар келиб чиқишига сабаб бўлади. Масалан, айрим сузларнинг нотўғри талаффуз этилиши кишини ноқулай вазиятга солиб қўйиши билан бирга, уни атрофдагилар билан муомала қилишида қи

• Нутқ камчиликлари куп ҳолларда биологик ва ижтимоий омилларнинг биргалашиб таъсир Ўтказиши натижасида пайдо бўлади. Логопедик ишнинг самародорлиги нутқ камчиликлари келиб чиқиш сабаблари, механизмлари, турларини тўғри аниқлашга боғлиқдир. Бу Ўринда онтогенетик, этиопатогенетик принципларни аҳамияти катта. • Нутқ камчиликларини Ўрганиш, аниқлаш, уларни бартараф этишда логопед барча дидактик принципларга таянган ҳолда иш тутади. Логопедик ишни ташкил этишда, ҳар қайси болага хос хусусиятларни ҳисобга олиш, билим, куникма ва малакаларни пухта узлаштириш, таълимнинг Ўқувчиларга хос бўлиши, таълим ва тарбиянинг бирлиги принципига амал қилиш, онглилик, активлик ва мустақиллик каби принципларнинг аҳамияти айниқса катта. • Нутқ нуқсони логопедия фанида муайян тилнинг меъёрларидан четга чиқиш деб

О.В.Правдина узининг «Логопедия» китобида логопедик нутқ нуқсонларини қуйидагича характерлаган: Нутқ нуқсони уз-узидан барҳам топмайди, балки вақт ў тган сари янада мустаҳкамланиб, з ў райиб боради. Нутқ нуқсони гапирувчининг ёшига мос келмайди. Нутқий нуқсонлари бўлган кишилар логопедик ёрдамга муҳтож бўлади. О ғир нутқ нуқсони кишининг нафақат нутқига, балки умумий ривожланишига ҳам салбий таъсир курсатади. www.axiv.uz

• Юқоридаги курсатилган нутқ нуқсонлари уз хусусиятлари жиҳатидан болаларда ва катта ёшдаги кишиларда баъзан вақтинча учраб турадиган нутқий камчиликлардан фарқ қилади. Ёш болаларда, кейинчалик узидан-узи тўғриланиб, барҳам топиб кетади. Катталарда эса бундай ҳодисалар асосан чарчаш, ҳаяжонланиш, асабийлашиш натижасида учраб туради. Улар купинча уз хатоларини сезиб, буларни тузатишга ҳаракат қиладилар. Гоҳо эса сезмасликлари ҳам мумкин. Лекин вақти билан бундай хатолар ҳам уз-узидан тўғриланиб кетади. Нутқий нуқсонлар ажнабийларда, бошқа миллатли кишиларда ҳам кузатилиши мумкин. Улар тилни Ўрганиб борганлари сари, нутқдаги камчиликлар барҳам топиб бораверади. • Нутқ камчиликлари келиб чиқиш сабабларига кура логопедия фанида органик ва функционал хилларга бўлинади. Органик нутқ нуқсонлари н

• Нутқ анализатори қайси бўлимининг узгариб қолганига қараб функционал нутқ нуқсонлари ҳам марказий ёки периферик характерда бўлади. • Логопедия фани сурдопедагогика ва тифлопедагогикалар ичидан ажралиб, XIX асрнинг иккинчи ярмида тиббий фанларнинг алоҳида бир оқими бўлиб вужудга келди. Нутқ нуқсонларини асосан шифокорлар тузатишар эди, бироқ «даволаш» ишлари яхши натижа бермас эди. • Нутқий камчиликларнинг айрим белгилари нуқсон сифатида Ўрганилар эди. Нутқ компонентлари, нутқнинг системали тузилиши ҳақидаги маълумотлар Ўша даврларда ҳали бўлмаганлиги туфайли, нутқ камчиликларини Ўрганиш, аниқлаш, бартараф этиш усуллари ҳам нотўғри белгиланган.Асосан механик машқлардан фойдаланилар эди. • Хозирги кунда логопедия фани педагогик ва психологик, тиббий, лингвистик фанлар асосида, шуларга таян

• Шифокор эса логопед болага анамнез тузади, унинг диагнозини аниқлайди, керак бўлса дорилар билан даволашни тавсия этади. • Логопедик амалиётда… эшитиш органларидаги камчиликлар психикасига таъсир этган болалар куп учраб туради. Бундай болаларни энг аввало отолоринголог текшириб, уларга тиббий хулоса чиқармоғи лозим. Шундагина логопед бундай логопадлар билан ишни тўғри олиб бориши мумкин. • Маълумки, чақалоқ туғилган заҳоти чинқириб йиғлашга тушади.Чақалоқнинг йиғлаши очликка, оғриққа, совуққа, узини безовта қилаётган бошқа таъсиротларга бўлган акс таъсирдир. Лекин бунинг чақалоқ Ўсиши учун ижобий аҳамияти ҳам бор: чинқириб йиғлаш туфайли чақалоқнинг нафас ва нутқ аппарати Ўсади, мустаҳкамланади.Умуман, ёш боланинг чинқириб йиғлаши кейинчалик нутқнинг Ўсиши учун зарур шароитларнинг бириди

• Бола 3 –4 ойлик бўлганда тили чиқа бошлайди. Унда айрим товушлар пайдо бўлади. ГЎдакнинг тил чиқаришида бошқа одамлар нутқининг таъсири сезила бошлайди. ГЎдак теварак-атрофдаги кишиларнинг нутқини эшитиб, нутқ брикмаларига узи англамаган ҳолда тақлид қила бошлайди. Кар-соқов (гунг) болаларда қичқириш ва гувраш бўлади, лекин нутқ фақат соғлом болалардагина одатдагича ривожланиб боради. Болаларнинг тил чиқара бошлаши нутқнинг Ўсиш жараёнида тайёргарлик ролини Ўйнайди: тил чиқараётган даврда турли товушлар ва буларнинг бирикмалари ҳосил бўлади, нутқ аппарати ривожланиб, мустаҳкамланиб боради. www.axiv.uz

• Болалар 7-8 ойлик бўлганида уларнинг бошқалардан эшитган сузлари билан шу сузларда ифодаланган маъно Ўртасида дастлабки боғланишлар ҳам ҳосил бўлади. Болалар узларига айтилган сузга жавобан ҳаракат қиладиган бўлиб қолади. Масалан: “ая” сузини айтганимизда бола бошини онаси томонга буради. Бу пассив нутқни эгаллашнинг бошланишидир. Кейинроқ бола 9-10 ойлик бўлганида, товушлар бирикмасини тақлид йўли билан талаффуз этади, лекин шу товуш бирикмаларининг талаффузда бўлиши актив нутқ бошланғичи борлигини куриш мумкин. Хуллас, болаларнинг туғилиш пайтидан то бир ёшга тўлгунча товушлар чиқариб, товуш бирикмаларини талаффуз қилиб туриши, нутқ аппаратининг фаолиятига тайёргарлик даври бўлиб ҳисобланади. Бола товушларини бирга қўшиб, нарсаларнинг номини ва уз фикрларини ифодалашга киришган пайтида

Купить