Oilada olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	29.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Oilada olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat

Купить

Mavzu: Oilada olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat.
REJA:
1.Ijtimoiy pedagogik nuqtai nazardan oila turlari.
2. O’zbekistonda ko’pbolali oilalarning mintaqaviy xususiyatlari oilaning ijtimoiy
vazifalari.
3. Ijtimoiy pedagogning oilalar bilan olib boradigan ishlari shakl, metod va
vositalari

Oila shaxs tarbiyasida boshqa ijtimoiy institutlar bilan taqqoslaganda
birinchi darajali rolni bajaradi. CHunki, aynan oilada individual qobiliyatlar,
shaxsiy, kasbiy qiziqishlar, axloqiy normalar shakllanadi. Oila omili insonga butun
unum davomida ta’sir etadi. Ijtimoiy jihatdan oila inson turli ijtimoiy rollarni
egallaydigan jamoa hisoblanadi. Oila insonning o’z-o’zini belgilab olishga, uning
ijtimoiy-ijodiy faolligini oshishiga yordam beradi.
Oilaviy munosabatlar oliy qadriyat hisoblangan bizning respublikamizda
O’zbekistonda oilaning ijtimoiy maqomi nihoyatda balanddir va o’z mavqe’ini
xozirgacha ushlab turibdi. Biroq bu holatdagi oila inqirozi ko’pgina oilalar, shu
jumladan, o’zbek oilalariga ham ta’sir qiladi. Ko’pbolali o’zbek oilalarida
patriarxal tartibning saqlanishi oiladagi munosabatlarning barqarorligini
ta’minlagan, chunki o’zbek oilasida zaruriy tarbiyaviy omil va ko’nikmalar
avloddan-avlodga o’tib keladi. Oila a’zolari sonining qisqarishi, avlodlarning
uzoqlashuvi muammosining kuchayishi munosabati bilan oilaviy munosabatlarni
shakllantirish masalasi borgan sari muhim ahamiyatga ega bo’lib bormoqda. Oila
bugungi kunda yuksak malakali psixolog, ijtimoiy pedagog, ijtimoiy ishchilar
yordamiga nihoyatda muhtoj bo’lib qolgan.
Oila ikki yo’nalishda mavjud bo’ladi: kichik ijtimoiy guruh sifatida va
ijtimoiy institut sifatida. Birinchi holatda u qarindoshlik asosida tuzilgan va birga
yashash bilan birlashtirilgan hamjamiyatdir. Ikkinchisida esa insonlarning kundalik
hayoti kechadigan ijtimoiy institutdir.
Inson jamiyatida oila bir nechta vazifalarni bajaradi:
reproduktiv -homilani davom ettirish bilan bog’liq O’zbekistonda ko’p bolali
oilalarning mavjudligi bilan bir qatorda oila a’zolari sonining qisqarishi ham
kuzatilmoqda. Bu hodisalar asosan moddiy-iqtisodiy qiyinchiliklar, ma’naviy
inqiroz, yosh oilalarning ota-ona uyidan ajralib chiqishi, tibbiy xizmatning past
darajasi, noqulay ekologik holat bilan izohlanadi.
Iqtisodiy -oilaning bir a’zosi tomonidan boshqalar uchun moddiy mablag’lar
topilishi, voyaga yetmaganlar va qariyalarni moddiy ta’minlash, pul mablag’larini

to’plash. Zamonaviy bozor munosabatlari mulk to’plash, mulkka ega bo’lish,
meros masalalarida oilaning iqtisodiy vazifasini faollashuvini talab qiladi.
Ijtimoiylashuv vazifasi-oila bola shakllanishiga ta’sir qiluvchi birinchi va
asosiy ijtimoiy guruh hisoblanadi. Oilada ota-onalar va bolalarning tabiiy-
biologik va ijtimoiy aloqalari uzviy bog’lanib keladi. Oila mikromuhit sifatida
bolaning ruhiy, jismoniy va ijtimoiy rivojlanishiga o’z ta’sirini ko’rsatadi. Oilaning
vazifasi bolani asta-sekinlik bilan jamiyatga tayyorlashdir. Oilada insonga ta’lim
va tarbiya beriladi, uning aqliy, ijodiy qobiliyatlarining rivoji sodir bo’ladi. Aynan
oilada bola mehnat va mustaqillikka o’rganadi.
Xo’jalik-maishiy - oila jamiyatning asosiy va doimiy xo’jalik negizidir. Unda
oila a’zolarining jismoniy holatini bir maromda ushlab turish, kasallar va
qariyalarga g’amxo’rlik qilish amalga oshiriladi.
Tarbiyaviy vazifa . Biz bu funksiyani alohida ajratib ko’rsatamiz, chunki u
bolaning ilk ijtimoiylashuvi jarayonida muhim rol o’ynaydi. Bola shakllanishiga
shuningdek, atmosfera va iqlimning ta’siri ham bor. Tarbiyaning eng muhim
vositalaridan biri shaxsiy namunadir.
Rekreatsion va psixoterapevt funksiyasi . Bu funksiya shunda namoyon
bo’ladiki, oilada hamma o’zini qulay sezishi lozim. Ruhshunoslar, sotsiologlar,
pedagoglarning kuzatishlariga ko’ra inson kuchlari oila sharoitida jadal tiklanadi.
O’zbekistonda ko’pbolali oilalarning
mintaqaviy xususiyatlari O’zbekistonda yuqori tug’ilish darajasi quyidagi
mintaqaviy omillari bilan izohlanadi:
-inson organizmiga geografik va iqlim sharoitlarining ta’siri, ayollarda homila
davrining uzunligi,
-erta nikohdan o’tish an’anasi,
-ijtimoiy omillar-ayolning jamiyat va oiladagi o’rni. Hozirgi kungacha oilaviy
tarbiya amaliyotida ko’pbolalikning ijobiy va salbiy xususiyatlari borasida bahslar
olib borilmoqda, chunki bu muammoning ahamiyatli ekanligiga qaramay bu
masala yetarli darajada o’rganilmagan.

Ko’p bolali oila-kattalar va bolalardan iborat, o’ziga xos jamoadir. Unda
shaxsning ijtimoiylashuvi uchun qulaysharoitlar yaratiladi. Bunaqa oilada tarbiya
jarayonini tashkil etish muammosi bilan shug’ullanuvchi olimlar ham turli
qarashlarga egadirlar. Ularning ba’zilari ko’p bolali oilada bola jamoa
munosabatlari orqali tajriba to’playdi deyishadi, chunki ko’p bolali oila tarbiya
uchun qulay sharoitlar yaratadi va ota-onalarning bolalari haqida qayg’urishlari
teng taqsimlangan bo’ladi. Boshqa tadqiqotchilar esa, aksincha ko’p bolali oilada
bola har tomonlama yetarli rivojlanmaydi, deb hisoblashadi.
Agar oilaviy tarbiya bola individualligini aniqlash va uning qobiliyatlarini
rivojlantirish kerak degan qoidadan kelib chiqsak, bu uchun oila nihoyatda
rivojlangan bo’lishi kerakligiga amin bo’lamiz.
Ko’pbolali oilada individual yondashuv bo’ladimi? Bu yerda tarbiya
jarayonining ko’p tamonlamaligi va standartlashuvi ro’y bermaydimi? Individual
yondashuv uchun avvalo psixologik va pedagogik bilimlar, shuningdek esa tarbiya
jarayonida bolalarni kuzatish uchun maxsus vaqt va psixologik tahlil o’tkazish
kerak.
Ba’zi nohush tarbiyaviy omillar o’zbek oilasida, xususan ko’pbolali o’zbek
oilasida uy xo’jaligini yuritish bilan bog’liq. Ko’p o’zbek oilalarida uy ishlarini qiz
bolalar bajarishadi, o’g’il bolalar esa bu vazifalardan deyarli ozod etilganlar. Bu
holat keyinchalik o’g’il bola xarakterida oiladagi muomalasiga xalaqit beruvchi
odatlarni paydo qilishi mumkin. ba’zan esa bolalar uy yumushlariga haddan ortiq
vaqt ajratishadi. Bu ham ularning ta’lim olishiga salbiy ta’sir ko’rsatadi. Ba’zan
o’zbek oilalarida ota-onalar bolalarining o’qishiga umuman befarq bo’lishadi,
ularga uy vazifalarini bajarishda amaliy yordam barishmaydi. O’zbek oilalarida
bola uy vazifalarini kechqurun-barcha oila a’zolari to’planishganda qilish odat
bo’lgan. Bu vaziyatda ko’pgina chalg’ituvchi omillar ham paydo bo’ladi-televizor
ko’rish, oila a’zolarining o’zaro suhbatlashishi qilishi, uy yumushlarini bajarish
talabi. Ko’pgina oilalarda bolalarning o’qishi uchun sharoitlar bor, biroq ular har
doim ham yaxshi jihozlanmagan bo’ladi. Bu borada aksariyat ota-onalar pedagogik

maslahatlarga ehtiyoj sezadilar. Ularni bolalarga yordam berishning aniq usullari
bilan tanishtirish lozim.
O’zbek oilalaridagi yigit-qizlarning ijtimoiy moslashuvigasiga xalaqit
beruvchi omillarga qizlarni oilaviy hayot uchun yigitlarni esa mehnat, kasb uchun
noto’g’ri tayyorlashni kiritsak bo’ladi. Ayol kishidan malakaviy va kasbiy
faollikni, erkak kishidan esa o’z xizmat va oilaviy majburiyatlarini bajarishni talab
qiluvchi hozirgi kunda bu an’analarning saqlanib qolishi zamonaviy ijtimoiy
talablarga zid keluvchi hodisadir. Bu hodisa ijtimoiy tarbiya va oilaviy tarbiya
o’rtasida kelishmovchiliklar borligidan guvohlik beradi. Bunaqa oilalarning salbiy
ta’sirini bartaraf etish oilani shaxs ijtimoiylashuvining asosiy omili sifatida
mukammallashtirishni talab qiladi. Bu masalaning muhimligi kadrlar tayyorlash
milliy dasturida ilgari surilgan ta’lim-tarbiya jarayoni talablari bolalar tarbiyasiga
nafaqat maktabda balki, oilada ham o’z talablarini qo’yganligi bilan katta
ahamiyatga ega bo’lmoqda.
SHu bilan birga bir qator o’zbek pedagog olimlari aynan ko’pbolali oilalarda
bolalar tarbiyasi uchun qulay sharoitlar mavjud deb hisoblashadi. Avvalo,
ko’pbolali oila pedagogik munosabatda qulay bo’lgan yosh tuzilmasiga ega. Bir
nechta bola mavjud bo’lganida ota-onalarning g’amxo’rligi ham ular orasida teng
taqsimlanadi. Katta oilada bola yoshligidanoq jamoaviy munosabatlarga kirishadi.
Katta va kichik boalar o’rtasida turli o’zaro munosabatlar shakllanadi. Ko’pgina
ota-onalar ko’pbolali oilalarda bolalarni tarbiyalash oson, chunki bunda katta
farzandlar yordam berishadi deyishadi. Ko’pbolali oilalardagi tarbiyaning eng
muhim omillari muomula muhiti, birgalikdagi mehnat, jamoaviy tashabbus, ota-
onalarning talabchanligi, bolalar yoshini inobatga olish hisoblanadi. Bunaqa
oilalar farzandlari axloqiy hislatlarining shakllanganligi, mehnatsevarligi,
mehribonligi, to’g’riligi, mustaqilligi, ishbilarmonligi bilan ajralib turishadi. Katta
oilada mustahkam va tabiiy bolalar jamoasi shakllanib, unda bu jamoa a’zolari
birgalikda g’amxo’rlik ko’rsatishadi, boshqa a’zolar oldida mas’uliyatli
ekanliklarini his etishadi.

SHunday qilib o’zbek oilasining ko’pbolalik omili bola tarbiyasiga umuman
olganda ijobiy ta’sir ko’rsatadi.
Oilaning ijtimoiy maqomi
Oilaning jamiyatda moslashuvining ko’rsatgichi uning ijtimoiy maqomi
hisoblanadi, ya’ni oilaning bugungi kundagi holati. Oila maqomi oila a’zolarining
individual tavsiflari majmuasidan shakllanadi. Oilaning to’rtta maqomi mavjud
bo’lib, ular: ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-ruhiy, ijtimoiy-madaniy, vaziyat-rol
maqomlaridir.
Ijtimoiy-iqtisodiy maqom -oilaning moddiy holatini belgilaydi. Bu oila
daromadlari, yashash ko’rsatgichlarini o’z ichiga oluvchi moddiy
ta’minotlanganlikdir. Daromadlar yuqori, o’rta va past bo’lishi mumkin.
YUqori -daromad va yashash sharoitlari darajasi nafaqat maishiy ehtiyojlarni
qondirish imkoniyatini beradi, balki boshqa xizmatlardan foydalanishga ham
zamin yaratadi.
O’rta- holat minimal ijtimoiy ehtiyojlarni qondira oladi, biroq dam olish
ta’lim va boshqa xizmatlardan foydalanishga ham zamin yaratadi.
Past -daromad va yashash sharoitlari darajasi belgilangan me’yorlarlardan
past, ovqat, kiyim-kechak, yashash joyi to’lovi kabi masalalarda ham muammo
chiqib turadi.
Psixologik (ruhiy) maqom- bu oilaning psixologik iqlimi. YAxshi iqlim
emotsional yaqinlik, hamkorlik, teng huquqlilik bilan xarakterlanadi. YOmon,
noxush iqlim esa nizo-janjallar ko’pligida emotsional noqulayliklarda namoyon
bo’ladi.
Ijtimoiy-madaniy maqom -ta’lim darajasi, yurish-turish madaniyati,
an’nalarni saqlab qolish va o’tkazish vazifasi, qiziqishlarning keng doirasi,
rivojlangan ma’naviy ehtiyojlar, dam olish va maishiy hayotning birgalikdagi
shakllari.
Vaziyat-rol maqomi -bolaga munosabat xarakteri______?___.
Oilaning ijtimoiy moslashuv bo’yicha tadqiqot o’tkazish uchun ijtimoiy
pedagogika uning xususiyatlarini bilishi, ularga baho berish lozim. A. Q.

Minavarovning 1
fikricha oilaning tarbiyaviy funksiyasining darajasi uch
yo’nalishda bo’luvchi uning tuzilmasiga bog’liq.
Bu yo’nalishlar demografik-ko’pbolalik, kambolalik, ikki yoki uch
avlodning birgalikda yashashi, ota-onalarning ikkalasini ham bo’lishi, oila
a’zolarining ta’lim olganliklari darajasi, bolalarni tarbiyalashda vazifalarni
taqsimlash, oila tarbiyasining o’ziga xosligi, shuningdek oilaning milliy
xususiyatlari ham inobatga olinadi.
Oila tipologiyasi ijtimoiy moslashuv darajasi bo’yicha farq qiluvchi
to’rttaasosiy kategoriya asosida shakllanadi:
YAxshi oilalar -o’z vazifalarini muvaffaqiyatli amalga oshirishadi, o’z bolasi
ehtiyojlariga tez ko’nikishadi. Muammo paydo bo’lib qolsa ularga bir karra
yordam ko’rsatish kifoya.
Tavakkalchi oilalarda adaptativ qobiliyatlar pastroq. Ular bola tarbiyasini
qiyinchilik bilan eplashadi va ijtimoiy pedagog yordami va nazoratiga ehtiyoj
sezadilar.
Muvaffaqiyatsiz oilalar hayotiy faoliyatning biror-bir sohasida past ijtimoiy
maqomga ega bo’lib, ular o’zlariga yuklatilgan vazifalarni bajara olmaydilar,
ularning adaptativ imkoniyatlari past, bola tarbiyasi jarayoni katta qiyinchiliklar
bilan sekin kechadi. Bu oila turi uchun ijtimoiy pedagogning faol yordami zarur.
Muammolari xarakteridan kelib chiqib pedagog ularga ta’lim, psixologik
yordamlar ko’rsatadi.
G`ayri ijtimoiy oilalar -bu oilalar tubdan isloh qilinishi lozim. Bu oilalarda
ota-onalar g’ayriaxloqiy va g’ayrihuquqiy hayot tarzini olib borishadi, yashash
sharoitlari oddiy tozalik-gigiyenik talablarga javob bermaydi. Bolalar tarbiyasi
bilan albatta hech kim shug’ullanmaydi, bolalar nazoratsiz qolib ketishadi,
rivojlanishda ortda qolishadi. Ijtimoiy pedagogni bu oilalar bilan ishlaganda
huquqni muhofaza qilish organlari bilan yaqin hamkorlik asosida ish yuritishi
darkor.
Ijtimoiy pedagogning oila bilan ish yuritishi
1
Минаваров А . К . Оилавий тарбия эффективлигини педагогик шарт - шароитлари . Т .: Фан . 1989
й , 17 б .

ijtimoiy pedagog faoliyati oilani o’rganishdan boshlanadi. Oiladagi
munosabatlarni o’rganish pedagogga oilada bolaning holatini tasavvur qilish
imkonini beradi. Oilani o’rgangandan keyin ijtimoiy pedagog oldida oilada yangi
munosabatlarni o’rnatish vazifasi turadi. Bu muammoni oilani turli klublar,
maslahatlar, maishiy birlashmalar, bog’, tamorqadagi ishga jalb qilish yo’li bilan
hal qilsa bo’ladi.
Bolaning oilada tutgan o’rni haqida tasavvurga ega bo’lgandan so’ng
ijtimoiy pedagog oila bilan birgalikda u uchun reabilitatsion dastur variantlarini
ishlab chiqadi.
Ijtimoiy pedagog tomonidan “ oila xaritasi ”ni buzish amaliyoti ham mavjud.
Unda oilaning har bir a’zosining tavsifi, tug’ilgan sanasi beriladi. SHuningdek oila
maqomi, yashash sharoitlari, qo’shnichilik, oilaning diniy va milliy mansubligi
aniqlanadi.
“Xarita”ning ilovasida oilada bola tarbiyasini o’rganish deb nomlangan
qismi ham mavjud, unda ota-onalar bola bilan qancha vaqt va qanday o’tkazishadi,
ularning umumiy ishlari nimalardan iboratligi, vaqtni ota-onalar o’z farzandlari
haqida nimalar bilishlari haqidagi ma’lumotlar o’z aksini topadi. Masalan-bola
nimaga qiziqadi, nimalarni o’qiydi, kimlar bilan do’stlashgan, uning sog’ligi
qanaqa va sh.k. SHuningdek, bu jarayonda bolalarning ham ota-onalari haqida
nima bilishlarini aniqlash juda muhimdir.
Bundan tashqari, ijtimoiy pedagog oiladagi barcha munosabatlar-
kattalarning o’zaro munosabati, kattalar va bolalar o’rtasidagi munosabatlarni
inobatga olishi muhim hisoblanadi. Oilada hamkorlik mavjudmi yoki barcha
munosabatlar kattalarning buyrug’i asosida quriladimi. Agar bola birinchi sinfga
qatnay boshlasa, ijtimoiy pedagog bolaning holatini, kim bilan sizlashishi, unga
nima yoqishi-yoqmasligini aniqlashi lozim.
Ijtimoiy pedagog birinchi navbatda, muvaffaqiyatsiz oilalar bilan to’qnash
keladi. Bularga bola doimiy ota-onalar janjallarida yashaydigan, ota-onasi
giyohvand bo’lgan oilalar kiradi. Zamonaviy sharoitlar bularga ishsiz oilalarni ham
kiritib qo’ydi.

Ijtimoiy pedagog oilaning turli muammolari bilan duch keladi. Bular:
-kasal bolalar, nogiron bolalar,
-nogironlar, nafaqaxo’rlar, qariyalar,
-foxishabozlik,
-giyohvandlik,
-daydi bolalar,
-ota-onalarning ajralishlari.
SHubhasiz, ijtimoiy pedagogning oiladagi birinchi vazifasi bu inqirozli
vaziyatlarni hal qilishdir. Ijtimoiy pedagog oila bilan ish yuritishda uch asosiy
rolni o’ynaydi:
Maslahatchi -oilani ota-onalar va bolalarning o’zaro ta’sirining muhimligi
haqida gapirib beradi, bola tarbiyasi bo’yicha pedagogik maslahatlar beradi.
Konsultant -oila qonunchiligi masalasi bo’yicha maslahat beradi, mavjud
tarbiya metodlarini ma’lum qiladi, oilada bolaning me’yorida rivojlanishi va
rivojlanishi uchun zarur sharoitlarni yaratish usullarini tushuntirib beradi.
Himoyachi -bola ota-onalari shaxsiyati (giyohvand, aroqxo’r, bolalarga
yomon munosabat)ning to’liq degratatsiyasiga duch kelganda bolani himoya
qiladi.
Ijtimoiy pedagogning oiladagi faoliyati uch asosiy ijtimoiy pedagogik
yordam-ta’lim, psixologik, vositachilik yordamlaridan iborat.
Pedagogik yordam o’z ichiga ijtimoiy-pedagogik faoliyatning ikki
yo’nalishini oladi: ta’lim olishda va tarbiya olishda yordam.
Ta’lim olishda yordam oilada vujudga kelayotgan muammolarni bartaraf
etish va ota-onalarning pedagogik-madaniyatini shakllantirishga qaratilgan.
Ijtimoiy pedagog faoliyati quyidagi masalalar bo’yicha ota-onalarning keng
yoritishni ko’zda tutadi:
-ota-onalarning bo’lajak farzandlarini tarbiyalashlari uchun pedagogik va ijtimoiy-
biologik tayyorgarligi;
-bolalarda tengdoshlariga nisbatan adekvant munosabatni shakllantirishda ota-
onaning o’rni;

-bola tarbiyasida shaxsiy namuna va ota-ona obro’ e’tiborining ahamiyati,
-oilada turli avlodlarning o’zaro munosabati, bolalarga pedagogik ta’sir usullari,
bolalar va kattalar orasida ijobiy munosabat shakllantirish.
Tarbiyada yordamlashish ijtimoiy pedagog tomonidan avvalo, ota-onalar
bilan ularga maslahat berish orqali, shuningdek esa bola bilan maxsus tarbiyaviy
holatlar yaratish orqali o’tkaziladi.
Ijtimoiy pedagogik yordamning psixologik yo’nalishi 2 komponentdan
iborat: ijtimoiy-psixologik qo’llab-quvvatlash va korreksiya (to’g’rilash).
Qo’llab-quvvatlash qisqa muddatli inqiroz davrida oilada yaxshi muhitni
yaratishga qaratilgan turli shakldagi stress holatlarini boshdan kechirayotgan
oilalarni psixologik qo’llab-quvvatlashni ijtimoiy pedagogning qo’shimcha
psixologik ma’lumot bo’lganda amalga oshiriladi. Bundan tashqari bu ishni
psixolog va psixoterapevtlar ham bajarishlari mumkin. Agar qo’llab-quvvatlash
kompleks tarzida amalga oshirilsa nihoyatda foydali bo’ladi. Ijtimoiy pedagog
oiladagi shaxslararo munosabatlarni, oilada bolaning tutgan o’rnini, oilaning
jamiyat bilan aloqasini tahlil qilib muammoni o’rganadi, psixolog esa psixologik
testlar va boshqa metodlar vositasida oila a’zolarining nizoga olib keluvchi ruhiy
holatlarini aniqlaydi, psixiatr esa davolash bilan band bo’ladi.
SHaxslararo munosabatlarning korreksiyasi asosan oilada bolaga nisbatan
ruhiy zo’rlik bo’lganda qo’llanadi. Ruhiy zo’rlik bola asab-ruhiy va jismoniy
holatining buzilishiga olib keladi. YAqin-yaqingacha bu hodisaga yetarli e’tibor
berilmagan. Bunaqa zo’rlikka bolani qo’rqitish, uni haqorat qilish, g’ururini
poymol qilish, ishonchini oqlamaslik kiradi.
Ijtimoiy pedagog oiladagi munosabatlarni shunday korreksiyalashi lozimki,
oilada tartib va intizomni ta’minlashga qaratilgan barcha choralar bola huquqlari
to’g’risidagi Konvensiya talablariga asoslanishi lozim. Psixoterapiyadan farqli
o’laroq korreksiya oila ichidagi nizolarni ochib ko’rsatadi. Uning maqsadi oila
a’zolariga ular o’rtasidagi munosabatlarni bilishga ko’maklashishdir.

Ijtimoiy pedagogik yordamning vositachilik yo’nalishi uch komponentdan
iborat: tashkil qilishga yordam, tartibga solishga yordam va axborot berishga
yordam.
Tashkil qilishga yordam oilaviy dam olishni tashkil qilishga qaratilgan.
Oilaviy dam olish o’z ichiga xayriya auksionlari o’tkazish, oilaviy bayramlar,
tanlovlar, uy xo’jaligini yuritish bo’yicha kurslar tashkil qilishdan iborat.
Tartibga solishga yordam berish muayyan oilaning muammosini hal qilish
bo’yicha turli muassasa va xizmatlarni faollashtirishdir. Bunday muammolarga:
1. Bolani tarbiyalash uchun boshqa oilaga topshirish,
2. Bolalikka olish,
3. Bolalarni bolalar uylariga joylashtirish kiradi.
Axborot berishga yordam oilani ijtimoiy himoya masalalari bo’yicha
axborot bilan ta’minlashga qaratilgan va konsultatitsiya shaklida o’tkaziladi.
Masalalar maishiy, oilaviy, mehnat, fuqorolik, nafaqa qonunchiligi, bolalar,
ayollar, nogironlar huquqlari, shuningdek oilaviy nizolarga tegishli bo’lishi
mumkin.
Oilada ijtimoiy pedagogik yordam shakllari
Oilada ijtimoiy pedagogik yordam shakllari muhtojlarga ijtimoiy pedagogik
yordam uzoq muddatli va qisqa muddatli ish shakllaridan iborat bo’ladi.
Qisqa shakllar ichidan olimlar o’zaro munosabatlarning intervent va
muammoli modellarini ajratishadi.
Oila bilan ish yuritishning intervent modeli inqirozli holatda bevosita yordam
ko’rsatishni ko’zda tutadi. Bu inqirozlar oila hayotidagi o’zgarishlar yoki tasodifiy
noxush holatlarga bog’liq bo’lishi mumkin.
Inqirozli holatga qaysi muammolar sabab bo’lganidan qat’iy nazar ijtimoiy
pedagogning vazifasi bevosita emotsional yordam ko’rsatish orqali stress
holatining ta’sirini yumshatish va oila kuchlarining inqirozini bartaraf etishga
qaratishdir.
Bu holatdagi yordam psixologik, axborot va vositachilik xarakteriga ega
bo’lishi mumkin.

Muammoli model ham qisqa muddatli ish shakliga tegishli bo’lib, uning
muddati to’rtoydan oshmaydi. Muammoli model oiladagi amaliy vazifalarni
yechishga qaratiladi, ya’ni model markazida shunday talab turadiki, yordam
ko’rsatuvchi mutaxassis shaxslar o’z harakatlarini oiladagi muammolarini
yechishga yo’naltirishlari kerak. Bu model muayyan holatlarda aksar
muammolarni odamlarni o’zlari xal qilishlariga asoslanadi. Ijtimoiy pedagogning
asosiy vazifasi aynan shunday holatlarni yaratishdir, muammoli modelning
yetakchi metodi yordam ko’rsatuvchi ijtimoiy pedagog va oila o’rtasida shartnoma
tuzilishidir. SHartnoma tuzilayotganda oilaning vazifasi oldinda turgan
faoliyatning maqsad va vazifalarini aniqlashdir. Ijtimoiy pedagogning vazifasi esa
bu maqsad va vazifalarning amalga oshishi uchun yetarli bo’lgan muddatni
belgilash.
SHuni ta’kidlash joizki, ijtimoiy pedagog va oila o’rtasidagi shartnoma
biznes yoki nikoh shartnomasiga o’xshamaydi. Bu holatda tomonlar moddiy emas,
balki axloqiy majburiyatlarga ega bo’lishadi va bu rasmiy hujjat bilan tasdiqlanadi.
SHartnoma bo’yicha hamkorlik oilani shartnoma shartlarini ishlab chiqishda,
qarorlar qabul qilishda faol ishtirok etishini ta’minlaydi. O’smirlar va o’spirinlar
bilan ishlashda shartnomaning tuzilishi ularning mutaxassis bilan munosabatlariga
jiddiy xarakter berishi bilan ijobiy jihatlarga ega.
Asosan xorij amaliyotida qo’llaniladigan uzoq muddatli ish shakllari
psixoijtimoiy yondoshuvga asoslanishadi va to’rtoydan ortiq vaqtni talab qiladi.
Psixoijtimoiy yondashuvning asosiy vazifalari biror bir vazifani bajarishga
odatlantirish qilish orqali oilaviy tizimni o’zgartirish, oilaga ta’sir qiluvchi boshqa
ijtimoiy tizimlardagi holatlarni o’zgartirishdan iborat. Aynan ijtimoiy pedagogik
yordam sharoitida patronajning qo’llanilishi maqsadga muvofiq.
Patronaj - ijtimoiy pedagogik ish shakllaridan bo’lib, unda ijtimoiy pedagog
tashhiz, nazorat va reabilitatsiya maqsadlarida oilaga tashrif buyuradi. Bu esa oila
bilan uzoq muddatli aloqalarni ushlab qolishga zamin yaratadi. Patronaj oilani
uning tabiiy sharoitlarida kuzatishga imkon beradi. Patronajning o’tkazilishi bir
qancha tamoyillarga amal qilishni talab qiladi. Bular: yordamni ixtiyoriy qabul

qilish, konfidensiallik va boshqalar. SHuning uchun oilani avvaldan tashrif
to’g’risida xabardor qilish lozim.
Patronajlar tanlangan ish strategiyasiga qarab doimiy va bir martalik bo’ladi.
Doimiy patronajlar avvalambor g’ayri ijtimoiy oilalarga nisbatan qo’llanilishi
lozim. CHunki ularni doimiy nazorat qilish intizomga chaqiradi. SHu bilan birga
vujudga kelayotgan inqirozli holatlarni aniqlash imkonini beradi.
Patronaj bilan bir qatorda ijtimoiy pedagogik faoliyatda oila bilan ish olib
borishning muhim shakllaridan biri–bu konsultativ suhbat o’tkazishdir.
Konsultatsiya asosan hayotiy masalalarni hal qilishda qiyinchiliklarga duch
kelayotgan sog’ odamlarga mo’ljallangan. YAkka tarzdagi konsultatsion suhbatlar
bilan bir qatorda oila bilan ishlashning jamoaviy shakllari-treninglar ham
o’tkazilishi mumkin.
Ijtimoiy pedagogik trening amaliy psixologiyaning jamoaviy psixologik ish
olib borishni faol metodlaridan foydalanishga asoslangan sohasi sifatida
ta’riflanadi.
SHuni ta’kidlash joizki, bugungi kunda o’tkazilayotgan trening dasturlarining
maqsadlari kengaydi va trening faqatgina amaliy psixologiya sohasi bo’libgina
qolmay, ijtimoiy pedagogika, ta’lim tizimida ham o’z o’rniga ega bo’ldi. Trening
bir qancha indevidual va jamoaviy ish olib borish usullarining uyg’unlashuvi
bo’lib, ota-onalarning psixologik, pedagogik savodxonligini oshirish muammosini
xal qilishning eng istiqbolli usullaridan biriga aylandi. Bu muammo so’ngi o’n
yilliklar davomida o’z global ahamiyatini yo’qotmayapti. Ayniqsa ruhiy va
jismoniy nuqsonli farzandli oilalarda bu muammo nihoyatda keskindir.
Jamoaviy usullar ota-onalarga bir-birlari bilan tajriba almashishi, savollar
berishi va guruhda qo’llab-quvvatlanish imkonini beradi. Bundan tashqari axborot
almashinuvida yetakchilik rolini bajarish faollikni oshiradi. YUqoridagi ususllar-
konsultativ suhbat, trening ommabop hisoblanib ham qisqa muddatli ham uzoq
muddatli shakllarda qo’llaniladi.
Oiladagi ijtimoiy pedagogik faoliyat tizimli yondashuvga asoslangan
taqdirdagina samarali bo’lishi mumkin. U demografiya, ijtimoiyogiya, ijtimoiy

psixologiya, pedagogika (oilaning tarbiya funksiyasi), huquq, iqtisod (oila
byudjeti), etnografiya, tarix va falsafa ma’lumotlarini o’rganishni va ulardan
foydalanishni ko’zda tutadi.
SHunday qilib, zamonaviy sharoitlarda oila turli bilim sohalari: ijtimoiy
pedagogika, ijtimoiy ish, sog’liqni saqlash va boshqalarning markaziy
ob’ektlaridan biriga aylanmoqda. CHunki har bir jamiyatning kelajagi o’sha
jamiyatdagi oilalardagi muammolarni xal qilishga bog’liq.
Adabiyotlar
1. Egamberdiyeva H.M. «Ijtimoiy pedagogika» (darslik) - T., 2009 y.
2. Mavlonova R. va boshkalar “Ijtimoiy pedagogika” (O’kuv kullanma) - T.,
2009 y.
3. Galaguzova M. A. Sotsialnaya pedagogika (Uchebnoye posobiya) - M.,
4. Xarlamov I.F. Pedagogika v voprosax i otvetax (Uchebnoye posobiya) -1.
Munavvarov A.K. Pedagogika (O’quv qullanma). - T., 1996 u.
5. Munavvarov A.K. Pedagogika(o`quv qo`llanma). - T., 1996 u.
6 .Munavvarov A.K. Oila pedagogikasi (o`quv qo`llanma a). - T., 1994 u.
7. Yo‘ldoshev J. Ta’lim yangilanish yo‘lida (o`quv qo`llanma). - T., 2000 u.
8 . Podlasыy I L .Pedagogika. V 2x kn. (o`quv qo`llanma). - M., 2003 g.
9.Yu.Asadov, R.Musurmanov.O’smirlar deviant hatti-harakatning ijtimoiy
psixologik xususiyatlari T;-Sano-standart-2011

Oilada olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish