Oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	176.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	doc
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar

Купить

Oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar
Reja:
1 . Oilaga qarshi jinoyatlar tushunchasi, turlari va yuridik tahlili
2. Yoshlarga qarshi jinoyatlar tushunchasi, turldari va yuridik tahlili.
3. Axloqqa qarshi jinoyatlar tushunchasi, turlari va yuridik tahlili.

1. Oilaga qarshi jinoyatlar tushunchasi, turlari va yuridik tahlili
1.1 Voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz shaxslarni moddiy
ta’minlashdan bo‘yin tovlash
(O‘zbekiston Respublikasi JK 122-moddasi)
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 64-moddasida: «Ota-onalar o‘z
farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majburdirlar.
Konstitutsiyaning 65-moddasida esa: «Farzandlar ota-onalarning nasl-
nasabidan va fuqarolik holatidan qat’i nazar, qonun oldida tengdirlar», deb
ta’kidlangan.
Ushbu jinoyatning bevosita ob’ekti voyaga yetmagan yoki mehnatga
layoqatsiz shaxslarning manfaatlari, ya’ni ularning sog‘lig‘i, normal jismoniy
rivojlanishi va sudning hal qiluv qaroriga muvofiq mablag‘ olish huquqiga ega
shaxslarning moddiy ta’minoti hisoblanadi.
Jinoyatning ob’ektiv tomoni sudning hal qiluv qaroriga muvofiq moddiy
yordamga muhtoj bo‘lgan voyaga yetmagan va mehnatga layoqatsiz shaxslarni
boqish uchun undiriladigan mablag‘larni jami uch oydan ortiq muddat mobaynida
to‘lamaslikda ifodalanadi.
Bo‘yin tovlash deganda, nafaqat sudning hal qiluv qarori bajarilishini
to‘g‘ridan-to‘g‘ri rad etish, balki aybdorning oladigan maoshi miqdorini, boshqa
daromadlarini yashirishi, ijro varaqasi bo‘yicha to‘lovlardan qochib qutulish
maqsadida ish yoki yashash joyini o‘zgartirishi yoxud shu maqsadda mehnat
qilishdan bo‘yin tovlashi va hokazolarni tushunish zarur.
Qilmish faqat quyidagi hollarda JK 122-moddasi bilan javobgarlikka tortiladi:
1) moddiy yordamga muhtoj bolalarni yoki mehnatga layoqatsiz shaxs larni
boqish uchun mablag‘ qonuniy kuchga kirgan sudning hal qiluv qarori mavjudligi.
2) voyaga yetmagan va mehnatga layoqatsiz shaxslarni boqish uchun
undiriladigan mablag‘larni jami uch oydan ortiq muddat mobaynida qasddan
to‘lamagan bo‘lishi.
Mehnatga layoqatsiz shaxslar – 1 va 2-guruh nog‘ironlari yoki kasalligi
tufayli vaqtincha mehnat layoqatini yo‘qotgan shaxslardir.
2

Qonuniy kuchga kirgan sudning hal qiluv qaroriga binoan moddiy yordamga
muhtoj bo‘lgan voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz shaxslarni boqish
uchun undirilishi lozim bo‘lgan mablag‘ jami uch oy mobaynida to‘lanmagan
taqdirda tugallangan deb e’tirof etiladi.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasddan sodir etiladi. Aybdor JK 122-
moddasi dispozitsiyasida ko‘rsatilgan shaxslarni moddiy ta’minlashi lozim bo‘lgan
sud qarorining qonuniy kuchga kirganligini biladi va mazkur majburiyatni
bajarishdan bo‘yin tovlaydi.
Jinoyatning motiv va maqsadlari qilmishni kvalifikatsiya qilishga ta’sir
ko‘rsatmaydi. Ko‘pincha g‘araz niyat yoki o‘ch olish motivi mavjud bo‘ladi.
Mazkur jinoyatning sub’ekti sudning hal qiluv qaroriga binoan moddiy
yordamga muhtoj voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz shaxslarni moddiy
ta’minlash vazifasi zimmasiga yuklangan 18 yoshga to‘lgan, aqli raso har qanday
shaxs (ota-onalar, farzandlikka oluvchilar) bo‘lishi mumkin.
1. 2. Ota-onani moddiy ta’minlashdan bo‘yin tovlash
(O‘zbekiston Respublikasi JK 123-moddasi)
Ushbu jinoyatning bevosita ob’ekti – aybdorning qarindoshi bo‘lgan ota-
onasining moddiy jihatdan ta’minlanishini ta’minlovchi ijtimoiy munosabatlar,
ota-onalar yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarning sog‘lig‘i va hayotidir.
Jinoyatning ob’ektiv tomoni , sudning hal qiluv qaroriga binoan mehnatga
layoqatsiz va moddiy yordamga muhtoj bo‘lgan ota-onani yoki ularning o‘rnini
bosuvchi shaxslarni moddiy ta’minlash uchun undiriladigan mablag‘ning voyaga
yetgan shaxslar tomonidan jami uch oydan ortiq muddat mobaynida
to‘lanmasligida ifodalanadi.
Shaxsni JK 122-moddasidagi kabi 123-moddasi bilan jinoiy javobgarlikka
tortish uchun:
1) farzandlar zimmasiga ota-onalarini yoki ularning o‘rnini bosuvchi
shaxslarni moddiy ta’minlash uchun mablag‘ to‘lab turish majburiyatini yuklovchi
sudning hal qiluv qarori mavjudligi.
3

2) mazkur shaxslarni boqish uchun undiriladigan mablag‘larni jami uch oydan
ortiq muddat mobaynida qasddan to‘lamagan bo‘lishini aniqlash zarur.
Ota-onalar – 55 yoshga to‘lgan ayollar, 60 yoshga to‘lgan erkaklar hamda I va
II guruh nog‘ironlari mehnatga layoqatsiz shaxslar deb hisoblanadi.
Sudning hal qiluv qaroriga binoan undirilishi lozim bo‘lgan mablag‘ning
kamida uch oydan ortiq muddat to‘lanmasligi tugallangan jinoyat deb e’tirof
etiladi. Bo‘yin tovlash usuli (masalan: yashash joyini, ish joyini o‘zgartirish,
maoshining haqiqiy miqdorini yashirish va hokazo) qilmishni baholashda
ahamiyatga ega emas.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi. Jinoyatning sodir
etilish motivi va ko‘zlangan maqsad uni kvalifikatsiya qilishda ahamiyatga ega
emas.
Jinoyatning sub’ekti sudning hal qiluv qaroriga binoan ota- onalarini yoki
ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarni moddiy ta’minlash majburiyati yuklangan
voyaga yetgan tug‘ishgan farzandlar, farzandlikka olingan o‘g‘il va qizlar, o‘gay
o‘g‘il va qizlar bo‘lishi mumkin.
1. 3. Bolani almashtirib qo‘yish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 124-moddasi)
Ushbu jinoyatning bevosita ob’ekti bolaga nisbatan ota-onaning huquqlarini,
shu jumladan, uni tarbiyalash bilan bog‘liq huquqlarni ta’minlash borasida vujudga
keladigan, shuningdek, bola tug‘ilganidan so‘ng kelajakda ham uning qonuniy
huquq va manfaatlarini himoya qilishda vujudga keladigan ijtimoiy munosabatdlar
hisoblanadi.
Ob’ektiv tomondan jinoyat bolani almashtirishda, ya’ni yangi tug‘ilgan yoki
emizikli bir chaqaloqni boshqasi bilan almashtirishda ifodalanadi (kasal bolani
sog‘lom bolaga, qiz bolani o‘g‘il bolaga yoki teskarisi, bir millatdagisini boshqa
millatga va b.). Bolani egallash va uning o‘rniga boshqasini berish uning ota-onasi
yoki unga huquqi bor shaxslardan yashirin ravishda ularning irodasiga qarshi
4

amalga oshiriladi. Bunda harakatlar tug‘ruqxonada, bolalar uyida, uy sharoitida
yoki boshqa holatlarda amalga oshirilishi mumkin.
Qilmish bola egallangan va uning o‘rniga boshqasi berilgan paytdan boshlab
tugallangan hisoblanadi.
JK 137-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadigan odam (bola)ni o‘g‘rilashdan
farqli ravishda bolani almashtirish o‘ch olish maqsadida amalga oshiriladi.
Boshqacha jihatdan esa sanab o‘tilgan jinochtlar o‘xshash bo‘lishi mumkin.
Sub’ktiv tomondan JK 124-moddasida nazarda tutilgan jinoyat to‘g‘ri qasd
bilan sodir etiladi. Aybdor u tomondan amalga oshirilayotgan almashtirishning
ijtimoiy xavfliligini anglaydi, shunga ko‘zi yetadi va jinoiy oqibatlar kelib
chiqishini xohlaydi.
Jinoyatni kvalifikatsiya qilishda motiv inobatga olinmaydi. Ta’magirlik yoki
boshqa past niyatlar mavjkd bo‘lganda jinoyat tarkibi mavjud bo‘ladi.
Ta’magirlik niyatlari moddiy manfaatga erishishga intilishda ifodalanadi.
Bolani almashtirayotgan shaxs o‘z harakatlarini uchun moddiy rag‘batlantirish
olish maqsadini ko‘zlaydi. Ta’magirlik niyatlari bolaning ota-onasi yoki boshqa
manfaatdor shaxslar bola kasalligini bilgan va uning davolanishi uchun ma’lum
miqdordagi harajatlar talab qilinishini anglab, undan almashtirish orqali
qutulmoqchi bo‘lganda vujudga keladi.
Boshqacha past niyalar deganda o‘ch olish, hasad nazarda tutiladi.
Ehtiyotsizlik orqasidan bolani almashtirish jinoiy javobgarlikni keltirib
chiqarmaydi.
Mazkur jinoyat sub’ekti 16 yoshga to‘lgan tegishli muassasa (tug‘ruqxona,
bolalar uyi va b.)ning xodimlari bo‘lishi mumkin.
1.4. Farzandlikka olish sirini oshkor qilish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 125-moddasi)
O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksiga muvofiq, farzandlikka olish qonun
himoyasida hisoblanadi (Oila kodeksining 153-moddasi).
5

Jinoyatning bevosita ob’ekti farzandlikka olingan bolalarning normal
rivojlanishi uchun shart-sharoitlarni vujudga keltirishga qaratilgan ijtimoiy
munosabatlar, oila manfaatlari, bolaning normal ruhiy rivojlanishi hisoblanadi.
Davlat nafaqat farzandlikka olishning alohida tartibini belgilaydi, balki birinchi
navbatda bolaning ruhiy ezilishi, kattalar bilan munosabatda to‘siq va
qiyinchiliklarning vujudga kelishini oldini olish maqsadida boshqa shaxslarni
farzandlikka olishni sir saqlash majburiyatini yuklaydi.
Ob’ektiv tomondan jinoyat farzandlikka oluvchining (mazkur shaxslar vafot
etgan hollarda vasiylik va homiylik organlarining) roziligisiz farzand qilib olingan
o‘g‘il yoki qiz bola haqidagi ma’lumotlarni oshkor etishi, fuqarolik holatini qayd
etish yozuvlari kitobidagi farzandlikka oluvchilar bolaning qon-qarindoshi
emasligini anglash mumkin bo‘lgan ko‘chirmalarni berishida ifodalanadi.
Basharti farzandlikka olish sirining oshkor etilishi farzandlikka olishni
haqiqiy emas deb e’tirof etish yoki farzandlikka olishni bekor qilish talabi bilan
bog‘liq bo‘lgan hollarda, ushbu talablar tegishli rasmiy organlarga (sud, vasiylik
organi va hokazolarga) qonunda ko‘zda tutilgan tartibda ma’lum qilingan bo‘lsa,
bunday harakat jinoyat hisoblanmaydi.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi.
Mazkur jinoyat sub’ekti har qanday shaxs, shu jumladan farzandlikka olgan
er-xotindan birontasi ham bo‘lishi mumkin. Jinoyatning sodir etilish motivi va
undan ko‘zlangan maqsad qilmishning kvalifikatsiyasi uchun ahamiyatga ega
emas.
Farzandlikka olish sirini oshkor etish kasbiy faoliyati yoki egallab turgan
xizmat mavqei munosabati bilan buni sir saqlashi lozim bo‘lgan shaxs tomonidan
sodir etilgan bo‘lsa, aybdorning qilmishi JK 125-moddasi 2-qismi bilan
kvalifikatsiya qilinadi.
Farzandlikka olish sirini aybdor tamagirlik yoki boshqa past niyatlarda (o‘ch olish,
hasad va hokazo) oshkor etgan hollarda qilmish JK 125-moddasi 2-qismi bilan
kvalifikatsiya qilinadi.
6

JK 125-moddasi 2-qismi mohiyatidan kelib chiqib, og‘ir oqibatlar deganda,
oilaning bo‘zilishi va hokazoni tushunish zarurdir.
1.5. Nikoh yoshi to‘g‘risidagi qonun hujjatalrini buzish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 125 1
-moddasi)
Jinoyatning bevosita ob’ekti nikoh yoshi va undan kelib chiquvchi
munosabatlarni tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi. Jinoyat
kodeksining mazkur moddasi 3 qismdan iborat. Moddaning birinchi qismida nikoh
yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishish uchun
javobgarlik belgilangan. Nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh
munosabatlarga kirishish deganda, nikohni qonun hujjatlarida o‘rnatilgan tartibda
rasmiylashtirilmagan yoki rasmiylashtirilganda holda erkak bilan ayolning yagona
oila ittifoqi siftida birgalashib yashashni boshlashi tushuniladi. Tahlil qilinayotgan
jinoyat bo‘yicha qiz yoki yigitning bittasi nikoh yoshiga to‘lmaganligi javobgarlik
masalasini hal etish uchun yetarli hisoblanadi. Agar yigit nikoh yoshiga to‘lmagan
va ayol nikoh yoshiga to‘lgan bo‘lib, ular bir birining yoshini aniq bilgan holda,
nikoh munosabatlarga kirishgan bo‘lsa. Ayol jinoiy javobgarlik yoshiga to‘lgan
taqdirda, uni tahlil qilinayotgan norma bo‘yich jinoiy javobgarlikka tortish
masalasi ko‘rilishi kerak. Nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh
munosabatlariga kirishishning davomiyligi qilmishni kvalifikatsiya qilishga ta’sir
ko‘rsatmaydi. Bunda faqat aybdorning nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan
haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishilgan vaqtdan boshlab jinoyat tugallangan
hisoblanadi. Bunda ushbu shaxslarning jinsiy munosabatlarga kirishgan yoki
kirishmaganligi ahamiyatga ega emas. Agar nikoh munosabatlariga kirishgan
shaxs 16 yoshga to‘lmagan shaxs bo‘lsa, uning yoshini bilgan holda. Aybdor u
bilan jinsiy aloqa qilsa yoki jinsiy ehtiyojini g‘ayritabiiy usulda qondirsa, uning
harakatlari Jinoyat kodeksi 128-moddasi jinoyatlar majmui tariqasida
kvalifikatsiya qilinadi. Jinoyat kodeksining mazkur moddasi bilan kvalifikatsiya
qilishning sharti aybdorning ushbu harakatlarni O‘zbekiston Respublikasi
Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 47 3
-moddasi bilan jinoiy
7

javobgarlikka tortilganidan so‘ng bir yil ichida ushbu qilmishlarni takroran sodir
etganligi hisoblanadi.
Jinoyatning sub’ekti 18 yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs hisoblanadi.
Jinoyat kodeksining 125 1
-moddasi ikkinchi qismida nazarda tutilgan
jinoyatning ob’ektiv tomoni ota-ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar
tomonidan nikoh yoshiga yetmagan shaxsni erga berish yoxud uylantirishda
ifodalanadi. Nikoh yoshiga yetmagan shaxsni erga berish deganda, qizni erkak
nikohiga iolishi uchun uning ixtiyoriga yuborish yoki qizni erga berish bilan
bog‘liq bo‘lgan tadbirlarni o‘tkazish tushuniladi. Nikoh yoshiga yetmagan shaxsni
uylantirish deganda, ota ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar tomonidan
nikoh yoshiga to‘lmagan qizni (yoki ayolni nikoh yoshiga to‘lmagan yigit)erkak
nikohiga olishi yoki ularning oila qurishi uchun muayyan tadbirlarni o‘tkazish
tushuniladi. Jinoyat kodeksining 125 1
-moddasi ikkinchi qismi bilan kvalifikatsiya
qilishning sharti aybdorning ushbu harakatlarni O‘zbekiston Respublikasi
Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 47 3
-moddasi ikkinchi qismi bilan
jinoiy javobgarlikka tortilganidan so‘ng bir yil ichida ushbu qilmishlarni takroran
sodir etganligi hisoblanadi.
Tahlil qilinayotgan jinoyatda ota-ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar
nikohlanuvchilarning nikoh yoshiga to‘lmaganliklarini bilagna bo‘lishi shart.
Jinoyat kodeksining 125 1
-moddasi ikkinchi qismi sub’ekti 18 yoshga to‘lgan ota-
ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar hisoblanadi. ota-ona yoki ularning
o‘rnini bosuvchi shaxslar deganda, qonunda belgilangan tartibda bolaga nisbatan
ota onalik huquqini amalga oshiruvchi va ota onalik majburiyatlarini bajaruvchi,
lekin bolaning ota onasi bo‘lmagan shaxslar (farzandlikka oluvchilar, vasiylar va
homiylar) tushuniladi. Jinoyat kodeksining 125 1
-moddasi uchinchi qismining
ob’ektiv tomoni nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh tuzishga doir diniy
marosimni amalga oshirishda ifodalanadi. Nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan
diniy marosimlarni amalga oshirish deganda, diniy marosilarni amalga
oshirayotgan shaxs tomonidan nikohlannuvchilarning nikoh yoshiga
to‘lmaganligini bilgani holda, ularga nisbatan nikoh xutbasini o‘qish va ikki
8

tomonni nikohlash bilan bog‘liq diniy marosilarni o‘tkazish tushuniladi. Jinoyat
kodeksining 125 1
-moddasi uchinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilishning sharti
aybdorning ushbu harakatlarni O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik
to‘g‘risidagi kodeksning 47 3
-moddasi uchinchi qismi bilan jinoiy javobgarlikka
tortilganidan so‘ng bir yil ichida ushbu qilmishlarni takroran sodir etganligi
hisoblanadi. 125 1
-moddaning uchinchi qismi sub’ekti 18 yoshga to‘lgan nikoh
tuzishga doir diniy marosimlarni amalga oshiruvchi shaxslar hisoblanadi. Ular
mulla, ruhoniylar bo‘lishi mumkin. Jinoyatning sub’ektiv tomni aybning qasd
shaklida ifodalanadi. Jinoyatning motiv va maqsadi jinoyatning
kvalifikatsiyachisiga ta’sir ko‘rsatmaydi.
1. 6 . Ko‘p xotinli bo‘lish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 126-moddasi)
Ushbu jinoyatning ob’ekti odob-axloq va jinsiy hayot kechirish qoidalari
hisoblanadi.
Ob’ektiv tomondan jinoyat umumiy ro‘zg‘or yuritish asosida ikki yoki
undan ortiq ayol bilan er-xotin bo‘lib yashashda ifodalanadi.
Umumiy ro‘zg‘or asosida ikki yoki undan ortiq ayol bilan er-xotin bo‘lib
yashash mazkur jinoyatning zaruriy alomati hisoblanadi.
e r-xotin bo‘lib yashash boshlangan paytdan e’tiboran jinoyat tugallangan, deb
e’tirof etiladi.
Sub’ektiv tomondan jinoyat qasddan sodir etiladi. Aybdorning bir vaqtning
o‘zida ikki yoki undan ortiq ayol umumiy ro‘zg‘or asosida yashayotganligini
biladi. Va buni xohlaydi. Qilmishning sodir etilish motivi va ko‘zlangan maqsad
jinoyatni kvalifikatsiya qilishda ahamiyatga ega emas.
Jinoyatni sub’ekti 16 yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs bo‘lishi
mumkin.
2. Yoshlarga qarshi jinoyatlar tushunchasi, turlari va yuridik tahlili
9

2.1. Voyaga yetmagan shaxsni g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb
qilish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 127-moddasi)
Ko‘rib chiqilayotgan modda uch qismdan iboratdir: voyaga yetmagan shaxsni
tilamchilikka, spirtli ichimliklar iste’mol qilishga, giyohvandlik yoki psixotrop
hisoblanmagan, lekin kishining aql-idrokiga ta’sir qiladigan vosita va moddalarni
iste’mol etishga jalb qilish (1-qismi); voyaga yetmagan shaxsni giyohvandlik
vositalari yoki psixotrop moddalar iste’mol etishga jalb qilish (2-qism); voyaga
yetmagan shaxsni jinoyat qilishga jalb etish (3-qism).
Bu jinoyatning ob’ekti voyaga yetmagan shaxsning normal, axloqiy
rivojlanishi, uning sog‘lig‘i hamda jamoat xavfsizligi va tartibi hisoblanadi.
Jinoyatnning jabrlanuvchisi aybdor uni g‘ayriijtimoiy hatti-harakatlarga jalb
qilayotgan paytda voyaga yetmagan, ya’ni 18 yoshga to‘lmagan shaxslar
hisoblanadi.
JK 127-moddasi 1-qismida nazarda tutilgan jinoyatning ob’ektiv
Mazkur moddadagi jalb qilish deganda voyaga yetmagan shaxsning voyaga
yetmagan shaxsni ma’lum bir harakatlarni bajarishga ko‘ndirishga qaratilgan
harakatlar tushuniladi. Jalb qilish va’da berish, aldash, jismoniy yoki ruhiy zo‘rlik
ishlatish va boshqa harakatlar orqali amalga oshirilishi mumkin.
Voyaga yetmagan shaxsni g‘ayriijtimoiy harakatlarga jalb qilishning
boshqacha usullari deganda taklif qilish, so‘rash, ko‘ndirish, pul bilan o‘ziga
og‘dirish, shuningdek, unga “kattalar ishi”ni qilolmasligini yoki atrofdagilar oldida
uning obro‘yi oshishini aytish orqali unda spirtli ichimliklarni iste’mol qilishga
qiziqish uyg‘otish va boshqalar tushuniladi.
Tilamchilik qilish deganda, voyaga yetmagan shaxsni begona shaxs lardan
pul, oziq-ovqatlarni, kiyim-kechaklarni va hokazolarni tilamchilik qilishga jalb
qilishni tushunmoq zarur.
Giyohvandlik yoki psixotrop hisoblanmagan, lekin kishining aql idroqiga
ta’sir qiladigan vosita va moddalar deganda inson miyasini gangituvchi ta’sir
10

ko‘rsatadigan va unga nisbatan talabni vujudga keltiradigan turli moddalarni
tushunish lozim..
JK 127-moddasi 1-qismida nazarda tutilgan jinoyat voyaga yetmagan shaxsni
tilamchilikka, spirtli ichimliklar iste’mol qilishga, giyovandlik yoki psixotrop
moddasi hisoblanmagan, lekin odamning aql-idrokiga ta’sir qiladigan vosita va
moddalarni iste’mol etishga jalb qilishga qaratilgan har qanday harakat sodir
etilgan paytdan e’tiboran, aybdor o‘z maqsadiga erishgani yoki erishmaganidan
qat’i nazar, tugallangan deb e’tirof etiladi.
JK 127-moddasi 2-qismida nazarda tutilgan jinoyatning ob’ektiv tomoni
voyaga yetmagan shaxsni turli usullar bilan (avrash, mehmon qilish, aldash va
hokazo) giyovandlik vositalarini yoki psixotrop moddalarni iste’mol etishga jalb
qilishdan iboratdir.
Voyaga yetmagan shaxsni jinoyatga jalb etish deganda, voyaga yetmagan
shaxsga nisbatan jismoniy zo‘rlikni qo‘llash yoki unga ruhiy tazyiq o‘tkazish bilan,
qo‘rqitish, pul berib og‘dirish, avrash, aldash, o‘ch olish, hasad, rashk tuyg‘ularini
va boshqa past niyatlarini qo‘zg‘atish, jinoyat sodir etishni taklif qilish,
o‘g‘irlangan narsalarni sotib olish yoki sotib berishni va’da qilish, jinoyatni sodir
etish joyi va usullari yoki jinoyat izlarini yashirish haqida maslahatlar berish yo‘li
bilan uning bir yoki bir nechta jinoyatlarning sodir etilishida ishtirok etish niyatini
rag‘batlantirishga qaratilgan harakatlar va jinoyatni sodir etishga og‘dirish
maqsadida voyaga yetmagan shaxslar bilan spirtli ichimliklar ichilishini tushunish
zarur.
Mazkur jinoyat tarkibi uchun aybdorning 18 yoshga to‘lmagan voyaga
yetmagan shaxsni qaysi jinoyatga jilb qilganligining ahamiyati yo‘q.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi, ya’ni aybdor
voyaga yetmagan shaxsni g‘ayriijtimoiy xatti-harakatga jalb qilayotganini bilib
turadi va shuni xohlaydi. Ayni paytda aybdor g‘ayriijtimoiy xatti-harakatga jalb
qilinayotgan shaxs ning voyaga yetmaganligini bilgan hollardagina mazkur modda
bo‘yicha jinoiy javobgarlikka tortish mumkin ekanligiga e’tibor bermoq kerak.
11

Oliy sud Plenumining “Voyaga yetmaganlar jinoyatchiligi bo‘yicha sud
amaliyoti” to‘g‘risidagi Qarorida shunday deyiladi: “Shuningdek katta yoshdagi
kishi o‘z harakatlari bilan voyaga yetmagan shaxsni gayriijtimoiy xatti-
harakatlarga jalb qilayotganini bilgani holda yoki shunday fikrga yo‘l qo‘yganini
ham aniqlash lozim.
Agarda katta yoshdagi kishi shaxsni g‘ayriijtimoiy xatti-harakatlarga jalb
qilsayu, uning voyaga yetmaganligini bilmasa yoki bilishi mumkin bo‘lmasa, bu
holda JKning 127-moddasi bilan jinoiy javobgarlikka tortish mumkin emas.”
Ushbu jinoyatning sub’ekti 18 yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs
bo‘lishi mumkin.
3. Axloqqa qarshi jinoyatlar tushunchasi, turlari va yuridik tahlili
3.1. O‘n olti yoshga to‘lmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 128-moddasi)
Bu jinoyatning ob’ekti 16 yoshga to‘lmagan shaxslarning jinsiy daxlsizligini
hamda ularning normal ruhiy va jismoniy rivojlanishini ta’minlovchi ijtimoiy
munosabatlar hisoblanadi.
Ob’ektiv tomondan jinoyat erkak yoki ayolning qarama-qarshi jinsdagi o‘n
olti yoshga to‘lmagan shaxs bilan ixtiyoriy ravishda aloqa qilishi yoki jinsiy
ehtiyojni g‘ayritabiiy usulda qondirishida ifodalanadi.
“Jinsiy aloqa qilish” hamda “jinsiy ehtiyojni g‘ayritabiiy usulda qondirish”
tushunchalari haqida to‘liq ma’lumot JK 118 va 119-moddalari tahlilida berilgan.
Mazkur holatlarda rozilik 2 xil bo‘lishi mumkin: 1) voyaga yetmagan shaxsni
moddiy yoki boshqacha usulda qiziqtirish, shuningdek, unda jinsiy qiziqish hosil
bo‘lganligi. 2) jabrlanuvchi ruhiy ojiz ahvolda bo‘lmagan holda aybdor
harakatlariga qarshilik ko‘rsatmasligi.
Shuni ta’kidlash joizki, aybdor va jabrlanuvchi o‘rtasidagi rasmiy nikohning
mavjudligi qilmishni JKning mazkur moddasi bilan kvalifikatsiya qilishga ta’qir
qilmaydi.
12

Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi. Aybdor 16
yoshga to‘lmagan shaxs bilan jinsiy aloqaga kirishayotganligini biladi va buni
xohlaydi.
Jabrlanuvchi qiz (o‘g‘il) bolaning o‘n olti yoshga to‘lmaganligi sub’ektga
oldindan ayon bo‘lganligi, aybdorni JK 128-moddasi bilan javobgarlikka
tortishning zaruriy sharti hisoblanadi. Aybdor mazkur faktni jabrlanuvchi bilan
avvaldan tanishganlik tufayli, uning tashqi jismoniy ko‘rinishidan, hatti-
harakatlaridan bilishi mumkin. Basharti sub’ekt jabrlanuvchi qiz (o‘g‘il) bolaning
yoshiga nisbatan haqiqatan ham adashgan bo‘lsa, JK 128-moddasi bilan
kvalifikatsiya qilinmaydi.
Ushbu jinoyatning sub’ekti har ikki jinsdagi, 16 yoshga to‘lgan har qanday
aqli raso shaxslar bo‘lishi mumkin.
Ushbu moddaning 1-qismida javobgarlik nazarda tutilgan qilmish takroran
yoki residivist tomonidan yoxud ilgari JK 118 yoki 119-moddalarida nazarda
tutilgan jinoyatlarni sodir etgan shaxs tomonidan sodir etilgan hollarda, aybdor
JKning 128-moddasi 2-qismi bilan javobgarlikka tortiladi.
3.2. O‘n olti yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar
qilish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 129-moddasi)
Jinoyatning bevosita ob’ekti 16 yoshga to‘lmagan shaxslarning jinsiy
daxlsizligini ta’minlovchi ijtimoiy munosabatlar, shuningdek, ularning normal
jismoniy va ruhiy rivojlanishi hisoblanadi.
16 yoshga to‘lmagan bolalar va qizlarga nisbatan uyatsiz buzuq harakatlar
qilishning ijtimoiy xavfliligi shunda onamoyon bo‘ladiki, mazkur shaxslarda jinsiy
hayotga muddatdan oldin nosog‘lom, jismoniy va ruhiy asoslanmagan qiziqish
paydo bo‘ladi, odamlar o‘rtasidagi jinsiy munosabatlar o‘rtasida ularning fikri
buzuq bo‘ladi, ayrim hollarda bunday shaxslarda g‘ayritabiiy jinsiy qarashlar
shakllanadi.
13

Jinoyatning ob’ektiv tomoni shaxsning o‘n olti yoshga to‘lmaganligi
aybdorga ayon bo‘lgan holda unga nisbatan zo‘rlik ishlatmay, uyatsiz-buzuq
harakatlar sodir etishda ifodalanadi.
Uyatsiz-buzuq harakatlar jinsiy harakterga ega bo‘lib, aybdorning jinsiy
ehtiyojini qondirishga yoki aksincha jabrlanuvchida jinsiy qiziqish uyg‘otish
maqsadida amalga oshiriladi. Bunday harakatlar jismoniy yoki ruhiy amalga
oshirilishi mumkin.
JK 129-moddasi 1-qismi dispozitsiyasiga muvofiq 16 yoshga to‘lmagan
shaxsga nisbatan uyatsiz buzuq harakatlar zo‘rlik ishlatmasdan amalga oshiriladi.
Bunda 16 yoshga to‘lmagan shaxsning aybdor bilan uyatsiz buzuq harakatlar qilish
tashabbusi bilan chiqishi aybdorni JK 129-moddasi bo‘yicha javobgarlikdan ozod
qilish uchun asos bo‘lmaydi.
.
JK 129-moddasi 2-qismi mohiyatidan kelib chiqib, zo‘rlik ishlatish deganda,
jabrlanuvchining mushtlanishini, kaltaklanishini, uning badaniga yengil yoki
o‘rtacha og‘ir shikast yetkazilishini tushunish zarur.
Jabrlanuvchining badaniga og‘ir shikast yetkazilgan hollarda aybdorning
qilmishi jinoyatlar jami bo‘yicha (JK 129-moddasi va JK 104-moddasi bilan)
kvalifikatsiya qilinishi lozim.
Amaliyotda 16 yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz buzuq harakatlar
qilish jinoyatining tarkibini JK 119-moddasi 3-qismi “a” bandi va 128-moddaning
tarkibidan farqlashda qiyinchiliklar vujudga keladi. Qonun chiqaruvchi JK 119-
moddasi 1-qismi va 128-moddasi 1-qismini ishlab chiqayotganda “jinsiy ehtiyojni
g‘ayritabiiy usulda qondirish” tushunchasining mazmunini yoritib beramgan va bu
qilmishning uyatsiz buzuq harakatlardan farqlarni ko‘rsatmagan.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri yoki egri qasd bilan sodir etiladi.
Ko‘pgina hollarda aybdor 16 yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz buzuq
harakatlarni sodir qilayotganligini biladi va buni xohlaydi (to‘g‘ri qasd). Agar
aybdorlar 16 yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz buzuq harakatlarni sodir
etib, mazkur harakatlarining ijtimoiy xavfliligini anglagan va yosh bolaning
14

bo‘zilishi mumkinligini bilgan hamda bunday oqibat kelib chiqishiga befarq bo‘lib,
unga yo‘l qo‘yganda qilmish egri qasd bilan sodir etilgan hisoblanadi. Bunday
holatda aybdor jabrlanuvchining tashqi ko‘rinishi, bo‘y-basti, jabrlanuvchining
xulqi va hokazolar orqali uning yoshini bilishi lozim.
Mazkur jinoyatning sub’ekti har ikki jinsdagi, o‘n olti yoshga to‘lgan
shaxslar bo‘lishi mumkin.
3.3. Pornografik mahsulotlarni tayyorlash, olib kirish, tarqatish, reklama
qilish, namoyish etish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 130-moddasi)
Tahlil etilayotgan modda JKga xalqaro Jeneva konvensiyasining 1923 yil 12
oktyabrdagi «Pornografiya buyumlarining tarqatilishi va savdo-sotig‘iga qarshi
ko‘rash to‘g‘risida»gi qaroriga muvofiq kiritilgan.
Mazkur Konvensiyada jinoyat sifatida quyidagi qilmishlar nazarda tutilgan:
pornografik narsalarni sotish, tarqatish yoki ommaviy namoyish etish maqsadada
tayyorlash va saqlash; mazkur norsalarni olib kirish, olib o‘tish, olib chiqish yoki
ularni muomalaga chiqarish; pornografik narsalarni sotish, tarqatish yoki ommaviy
namoyish etish, prokatga topshirish; mazkur materiallarni olish mumkin bo‘lgan
yo‘llarni oshkor qilish va e’lon qilish.
Ushbu jinoyatning ob’ekti jamoat odob-axloqi, yoshlarning normal axloqiy
rivojlanishi hisoblanadi.
Jinoyat predmeti – pornografik narsalar hisoblanadi.
Pornografik narsalar deganda, pornografik asarlarni, bosma buyumlarni,
tasvirlarni, jinsiy aloqalarni qo‘pol, natural holatda, uyatsizlarcha, sharmandali
yoki buzuq holda aks ettiruvchi bosh qa narsalarni tushunish zarur. Turli
ko‘rinishdagi (bosma, mashinkalangan, ko‘lyozma holidagi) asarlar, fotosuratlar,
slaydlar, kino plenkalari, videokassetalar va boshqa narsalar shular jumlasidandir.
Jinoyatning ob’ektiv tomoni pornografik narsalarni namo yish qilish yoki
tarqatish maqsadida tayyorlash, shuningdek, ularni yigirma bir yoshga to‘lmagan
15

shaxslar o‘rtasida namoyish qilish yoki tarqatish, shunday harakatlar uchun
ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilishidan iboratdir.
Mazkur modda bo‘yicha javobgarlik ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan
keyin vujudga keladi.
Pornografik narsalarni tayyorlash deganda, ularning yaratilishini;
videofilmga tushirish, fotosuratga olish uchun turli holatlarda turish, asarlar
yaratilishi va hokazolarni, shuningdek ularning texnik jihatdan tayyorlanishi
(nusxalarning ko‘paytirilishi, chop etilishi, montaj qilinishi, lentaga yozilishi,
suratga olinishi va hokazolarni) tushunish zarur.
Tarqatish deganda, pornografik narsalarning hech bo‘lmaganda bir shaxsga
yetkazib berilishini, jo‘natilishini tushunish kerak.
Namoyish qilish deganda, pornografiya bilan hech bo‘lmaganda bir
shaxsning har qanday usullar (masalan: videofilm, kinofilm, fotosuratlar,
slaydlarni ko‘rsatish, pornografik asarlarni o‘qish va hokazo yo‘llar) bilan
tanishtirilishini tushunish lozim.
Agarda pornografik narsalar yigirma bir yoshga to‘lgan shaxslar o‘rtasida
namoyish etilgan yoki tarqatilgan bo‘lsa, bunda jinoyat tarkibi bo‘lmaydi.
Aybdor pornografik narsalarni namoyish etish yoki tarqatish maqsadini
ko‘zlab tayyorlagan taqdirdagina jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Pornografik narsalar namoyish etish yoki tarqatish maqsadisiz saqlangan
bo‘lsa, shaxs jazoga tortilmaydi.
Sub’ektiv tomonidan jinoyat to‘g‘ri yoki egri qasd bilan sodir etiladi.
Aybdor pornografik narsalarni namo yish qilish yoki tarqatish maqsadida
tayyorlayotganligini yoki pornografik narsalarni yigirma bir yoshga to‘lmagan
shaxslar o‘rtasida namoyish qilayotganligini yoki tarqatayotganligini biladi va buni
xohlaydi. Pornografik narsalarni tayyorlashdan maxsus maqsad, ya’ni ularni
namoyish qilish yoki tarqatish maqsadi bo‘lishi lozim. Uning sodir etilish motivi
har xil (g‘araz, bezorilik va hokazo) bo‘lishi mumkin, ammo ular jinoyatning
kvalifikatsiyasiga ta’sir etmaydi.
16

Ushbu jinoyatning sub’ekti o‘n olti yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs
bo‘lishi mumkin. Agar jinoyat mansabdor shaxs tomonidan o‘z xizmat vazifasidan
foydalanib sodir etilgan bo‘lsa, qilmish jinoyatlar jami tariqasida JK 130-moddasi
va 205-moddasi ( Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilish) bilan
javobgarlikka tortiladi.
3.4. Zo‘ravonlikni yoki shafqatsizlikni targ‘ib qiluvchi mahsulotni
tayyorlash, olib kirish, tarqatish, reklama qilish, namoyish etish
( O‘zbekiston Respublikasi JK 130 1
-modda)
Mazkur modda Jinoyat kodeksiga 2012 yil 12 apreldagi O‘RQ-324-son
Qonuniga asosan kiritilga Zo‘ravonlikni yoki shafqatsizlikni targ‘ib qiluvchi
mahsulotni tarqatish, reklama qilish, namoyish etish maqsadida tayyorlash yoki
O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, xuddi shuningdek uni tarqatish,
reklama qilish, namoyish etish shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo
qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, —
eng kam oylik ish haqining to‘rt yuz baravaridan olti yuz baravarigacha
miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha
qamoq bilan jazolanadi.
O‘sha harakatlar:
a) takroran yoki xavfli residivist tomonidan;
b) bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib sodir etilgan bo‘lsa, —
uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
3.5. Fohishaxona saqlash yoki qo‘shmachilik qilish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 131-moddasi)
Jinoyat ob’ektiv tomondan buzuqlik uyasi bo‘lmish fohishaxona ochish yoki
saqlash, shuningdek tamagirlik yoki boshqa past niyatlarda qo‘shmachilik qilishda
ifodalanadi.
17

Fohishaxona deganda, mijozlar jinsiy aloqa yoki jinsiy ehtiyojlarini
g‘ayritabiiy usulda qondirish uchun foydalanadigan har qanday xonani tushunish
zarur.
Fohishaxona deb topishning muhim sharti – u yerga shaxslarning o‘z jinsiy
ehtiyojlarini qondirish uchun muntazam kelib turishidir.
Fohishaxona alohida xonadon, uy, dala hovli, saunadagi, yordamchi xonadagi
alohida bir joy va hokazo ko‘rinishda bo‘lishi mumkin.
Fohishaxona ochish va saqlash deganda, xona tanlanishi, uning jihozlanishi,
faoliyat ko‘rsatishi uchun shart-sharoitlar yaratilishi, uzoq vaqt xizmat qilishi
uchun fohishaxonaning saqlanishi, mijozlar jalb qilinishi, uning reklamasi va
hokazolarni tushunish kerak. Fohishaxona egasi shahvoniy yoki boshqa
maqsadlarda odam yollagan hollarda, uning qilmishi JK 131 va 135-moddalari
bilan jinoyatlar jami bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi zarur.
Qo‘shmachilik – tamagirlik yoki boshqa past niyatlarni ko‘zlab, ma’lum
shaxslarning o‘zaro jinsiy aloqa qilishi yoxud jinsiy ehtiyojlarini g‘ayritabiiy
usulda qondirishiga xizmat ko‘rsatishdan iborat.
Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi. Shaxs fohishaxona
tashkil etish va saqlash yoki boshqa shaxslarning jinsiy ehtiyojini qondirishga
xizmat qilishga qaratilgan harakatlarni bajarayotganligini anglaydi va buni
xohlaydi.
O‘sha qilmish tamagirlik yoki boshqa past niyatlarda sodir etilgan
hollardagina aybdor JK 131-moddasi bilan javobgarlikka tortilishi mumkin.
“Ta’magirlik niyatlari” tushunchasi to‘g‘risida to‘liq ma’lumotni JK 97-
moddasi tahlilida olishingiz mumkin.
Tamagirlik yoki boshqa past niyat (mansabparastlik, o‘ch olish,
xushomadgo‘ylik, laganbardorlik va hokazo) o‘rganilayotgan jinoyat tarkibi
mavjudligining shartli belgisi hisoblanadi.
Ushbu jinoyatning sub’ekti 16 yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs
bo‘lishi mumkin.
Fohishaxonalarga kirish jinoyat deb baholanmaydi.
18

Yuqorida aytilgan qilmish voyaga yetmagan shaxsni jalb qilganda yoki
takroran, xavfli residivist ushbu yoki ilgari Kodeksning 135-moddasi (odamlardan
foydalanish uchun ularni yollash) yoki 137-moddasida (odam o‘g‘irlash) nazarda
tutilgan jinoyatlarni sodir etgan shaxs tomonidan sodir etilgan bo‘lsa, aybdorning
qilmishi JK 131 -modda 2-qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.
Qilmishni JK 131-moddasi 2-qismi “a” bandi bilan kvalifikatsiya qilishda
aybdorning jinoyatga 18 yoshga to‘lmagan shaxsni jalb qilayotganligini anglashi
lozim bo‘ladi. Bunda voyaga yetmagan jabrlanuvchi fohishaxona saqlash yo1ki
qo‘shmachilik qilishda qaysi vazifani bajarishi ahamiyatga ega emas (fohishaxona
qorovuli, fohishalik bilan shug‘ullanuvchi shaxs va b.).
“Takroran” yoki “xavfli residivist tomonidan” tushunchalari to‘g‘risida to‘liq
ma’lumotni JK 97-moddasi tahlilida olishingiz mumkin.

3.6. Tarix yoki madaniyat yodgorliklarini nobud qilish, buzish yoki ularga
shikast yetkazish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 132 -moddasi)
Jinoyatning ob’ekti jamoat odob-axloqi, davlatning tarixiy yodgorliklar va
madaniy qadriyatlarni muhofaza qilish kabi manfaatlari hisoblanadi.
Jinoyat ob’ektiv tomondan shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo
qo‘llanilganidan keyin, davlat muhofazasiga olingan tarix yoki madaniyat
yodgorliklarini qasddan nobud qilish, buzish yoki shikast yetkazishning sodir
etilishida ifodalanadi.
Tarix yoki madaniyat yodgorliklarini nobud qilish deganda, ularning qayta
tiklash imkoniyati bo‘lmagan holda, butunlay yaroqsiz holga keltirilishini
tushunish lozim.
Tarix yoki madanyat yodgorliklarini buzish deganda, qayta tiklash
imkoniyatini qoldirgan holda ularga ma’lum darajada zarar yetkazilishini tushunish
kerak.
Tarix yoki madaniyat yodgorliklariga shikast yetkazish deganda, ularga
ma’lum darajada zarar yetkazilishi, uning o‘z qiymatini yo‘qotishi tushuniladi.
19

Aybdor o‘z qilmishi natijasida ko‘p miqdorda zarar yetkazgan bo‘lsa, JK 132
-moddasi 2-qismi bilan javobgarlikka tortiladi.
Eng kam oylik ish haqining o‘ttiz baravaridan yuz baravarigacha miqdordagi
zararni ko‘p miqdordagi zarar deb tushunish lozim.
Yetkazilgan moddiy zarar uch baravariga teng miqdorda qoplangan hollarda,
aybdorga nisbatan ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazo qo‘llanilmaydi (JK
132-modda 3-qismi).
Sub’ektiv tomondan jinoyat qasddan, bilvosita yoki bevosita g‘arazli niyat
bilan sodir etiladi.
Bu jinoyatning sub’ekti 16 yoshga to‘lgan shaxs bo‘lishi mumkin.
Aybdor shaxsning qilmishida mansab vakolati bilan bog‘liq jinoyat alomatlari
bo‘lgan taqdirda, uning qilmishi jinoyatlarning jami bo‘yicha kvalifikatsiya
qilinadi.
3 . 7. Inson a’zolari yoki to‘qimalarini ajratib olish
(O‘zbekiston Respublikasi JK 133-moddasi)
O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga ko‘ra inson a’zolari yoki
JK 133-moddasining bevosita ob’ekti jamiyatning normal ma’naviy asoslarini
ta’minlovchi ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi.
Jinoyat predmeti inson a’zolari yoki to‘qimalari hisoblanadi.
Bu haqda batafsil ma’lumotni JK 97-moddasi 2-qismi “i” bandida ko‘rishingiz
mumkin.
Ob’ektiv tomondan jinoyat shaxs tirikligida uning roziligini olmasdan turib
yoki o‘lganidan keyin yaqin qarindoshlarining roziligisiz, ilmiy yoxud ta’lim
ishlari uchun ko‘chirib o‘tkazish yoki bo‘zilmaydigan holda saqlash
(konservatsiya) maqsadida murdaning a’zolari yoki to‘qimalarini ajratib olishda
ifodalanadi.
“Takroran” yoki “xavfli residivist tomonidan” tushunchalari to‘g‘risida to‘liq
ma’lumotni JK 97-moddasi tahlilida olishingiz mumkin.
Sub’ektiv tomondan jinoyat qasddan sodir etiladi.
20

Jinoyatning sodir etish motivlari aybdorni JK 133-modda 1-qismi bilan
javobgarlikka tortish uchun ahamiyat kasb etmaydi. Jinoyatning transplantatsiya,
konservatsiya yoki ilmiy maqsadlarda amalga oshirilishi mumkin.
Mazkur jinoyatning sub’ekti 16 yoshga to‘lgan shaxslar bo‘lishi mumkin,
odatda ular tibbiy ixtisoslikka ega bo‘ladilar.
3.8. Qabrni tahqirlash
(O‘zbekiston Respublikasi JK 134-moddasi)
JK 134-moddasida javobgarlik belgilangan jinoyatning ob’ekti jamiyatda
mavjud bo‘lgan odob-axloq asoslari hisoblanadi.
Jinoyat predmeti vafot etgan odamlarning murdalari, ularning ko‘milgan
joylari, qabrlari, mozorlari hisoblanadi.
Qabr – o‘lgan odam yotgan (har xil anjomlar, kiyim-kechak, tobut va hokazo
narsalar bo‘lgan) joydir.
Mozor deganda, qabrni va uning ustidagi tepalikni, yodgorlik, panjara, gullar,
gulchambarlarni va hokazolarni tushunish lozim.
Ob’ektiv tomondan jinoyat qabrni yoki murdani tahqirlashda, shuningdek
murdadagi, qabr ustida yoki ichidagi narsalarni olishda ifodalanadi.
Qabrni tahqirlash deganda, uning kovlab tashlanishi, qabr ustidagi toshlar,
yodgorliklar, marhumning xoki saqlanayotgan idishlar, panjaralarning vayron
qilinishi, yashil nihollarning bosib-yanchilishi, qabr toshlariga beadab yozuvlar
yozilishi va hokazolarni tushunish lozim.
Murdani tahqirlash deganda, murdaning, uning alohida qismlarining
tashqariga chiqarib olinishi, murdaning tanib bo‘lmas holga keltirilishi, uning
xo‘rlanishi tushuniladi.
Murdadagi, qabr ustidagi yoki ichidagi narsalarni olish qabrni tahqirlashning
ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, ana shu narsalarning yashirin yoki oshkora qo‘lga
kiritilishidan iboratdir.
Ushbu jinoyat qabr ustidagi yoki ichidagi narsalar olingan va aybdor ularni
qo‘lga kiritgan paytdan boshlab tugallangan deb e’tirof etiladi.
21

Sub’ektiv tomondan jinoyat to‘g‘ri qasd bilan sodir etiladi. Aybdor qabrni
tahqirlayotganligini anglaydi va buni xohlaydi. Jinoyatning sodir etilish motivi uni
kvalifikatsiya qilishda ahamiyatga ega emas. Ko‘pgina hollarda qabrni tahqirlashda
aybdor bezorilik niyatlari yoki diniy taassublar zamirida (qandaydir marosim
o‘tkazadi) harakat qiladi.
Mazkur jinoyatning sub’ekti 16 yoshga to‘lgan har qanday aqli raso shaxs
bo‘lishi mumkin.
Jamoat joylarida jamoat tartibi qoidalariga qasddan hurmatsizlik bildirish
bilan birga sodir etilgan o‘zganing mulkiga shikast yetkazish yoki nobud qilish,
qabrni yoki murdani tahqirlash JK 134-moddasi va 277-modda 2-qismi »p» bandi
bilan kvalifikatsiya qilinadi.
22

Oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish