OITS infeksiyasi - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	35.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

OITS infeksiyasi

Купить

OITS infeksiyasi
Reja:
1. OITS nima
2. Kasallik rivojlanishi sabablari
3. OITS (SPID) ni davolash
4. Mamlakatimizda kasallikga qarshi qilinayotgan
choralar

5. OITS ( orttirilgan immunitet tanqisligi sindromi ) OIV deb nomlangan virus
( odam immunotanqislik virusi ) sabab bo’lgan sindrom, xalq orasida ko’proq SPID
kasalligi nomi bilan tanilgan. Kasallik immunitet tizimini o’zgartirib, odamlarni
infektsiyalar va kasalliklarga ko’proq moyil qilib qo’yadi. Bu sezuvchanlik sindrom
rivojlanishi bilan yomonlashadi. OIV organizmning barcha to’qimalarida uchraydi,
lekin u infektsiyalangan odamning biologik suyuqliklari (sperma, vaginal
suyuqliklar, qon va ona suti) orqali yuqadi. OIV — immunitet tizimidagi T
hujayralariga (CD4 hujayralari) hujum qiluvchi virus . OITS — bu infektsiyaning
rivojlangan bosqichida paydo bo’ladigan sindrom, ya’ni salomatlik holati .
Virusning yuqishi OITS rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Biroq, OIV yuqganda
har doim ham immunitet tanqisligi sindromi rivojlanavermaydi. Terapiyasiz OIV
infektsiyasi rivojlanishi mumkin va oxir-oqibat u ko’pchilik hollarda OITSga
aylanadi. Bundan so’ng, inson kasallikni doimo anamnezida olib boradi.
OIV bir odamdan boshqasiga qon yoki jinsiy aloqa orqali yuqishi mumkin. Virus
antiretrovirus terapiya (ART) bo’lmaganda rivojlanadi. ART odam
immunotanqislik virusi o’sishini sekinlashtiradi yoki oldini oladi.
Virus rivojlanishining darajasi odamlar orasida keng tarqalgan va ko’plab
omillarga bog’liq. Ushbu omillar quyidagilardir:
 Bemorning yoshi;
 Tananing OIVdan o’zini himoya qilishi qobiliyati;
 Dori vositalari mavjudligi;
 Boshqa infektsiyalar mavjudligi;
 Bemorda genetik kasalliklar mavjudligi;
 Virusning ayrim shtammlariga qarshi himoya.
OIV QANDAY YUQADI
Jinsiy aloqa orqali yuqishi — bu infektsiyalangan jinsiy suyuqliklar (og’iz
bo’shlig’i, rektal, genital yoki shilliq pardalari) bilan aloqa qilganda yuzaga kelishi
mumkin. Bu vaginal, oral va anal kabi himoyalanmagan jinsiy aloqa vaqtida sodir
bo’lishi mumkin.

Perinatal yuqishi — ona tug’ruq paytida, homiladorlik paytida , shuningdek,
emizishda infektsiyasini bolaga yuqtirishi mumkin.
Qon quyish orqali yuqishi — hozirgi vaqtda qon quyish orqali OIV yuqtirish
xavfi rivojlangan mamlakatlarda juda ehtiyotkorlik bilan tekshiruv va ehtiyot
choralari tufayli juda past. Shu bilan birga, giyohvand moddalarni qabul
qiluvchilar yoki bemorning qoni bilan zararlangan shpritslarni qayta ishlatish
oqibatida kasallik yuqish xavfi juda yuqori.
OITS ALOMATLARI
Ko’p hollarda OITS (SPID) belgilari bakteriyalar, viruslar, zamburug’lar va / yoki
parazitlarning rivojlanishi sabab yuzaga keladi. Ushbu holatlar odatda tanani
infektsiyadan himoya qiladigan sog’lom immun tizimiga ega bo’lganlarda
rivojlanmaydi.
DASTLABKI ALOMATLARI
OIVga chalingan ko’plab odamlarda OITS alomatlari va belgilari bir necha oy yoki
hatto yillar davomida uchramaydi. Boshqalarda gripp va shamollash ga o’xshash
alomatlar rivojlanishi mumkin, ular odatda virus yuqganidan 2-6 hafta o’tgach
namoyon bo’ladi.
Kasallikning birinchi belgilari quyidagilarni o’z ichiga olishi mumkin:
 Isitma ;
 Varaja qilish;
 Bo’g’imlardagi og’riq;
 Mushaklardagi og’riq;
 Tomoq og’rishi ;
 Terlash (ayniqsa tunda);
 Bezlarning kattalashishi;
 Qizil toshmalar toshishi;
 Charchoq;
 Zaiflik;
 Tana vaznini yo’qotish.

ASIMPTOMATIK (BELGILARSIZ)
Ko’pgina hollarda OITSning dastlabki alomatlari yo’qolib ketganidan keyin ko’p
yillar davomida qo’shimcha kasallik alomatlari kuzatilmaydi.
Shu vaqt ichida virus rivojlanib, immun tizimi va tana a’zolariga zarar yetkazishda
davom etadi. OIVni replikatsiyalashga qarshi dori vositalarisiz ushbu jarayon
o’rtacha 10 yilgacha davom etishi mumkin. Infektsiyalangan odamda odatda hech
qanday alomat kuzatilmaydi, u o’zini yaxshi his qiladi va sog’lom ko’rinadi.
RIVOJLANGAN (SO’NGGI) BOSQICHLARDA
Agar bemor davolanmasa, OIV insonning infektsiyalar bilan kurashish qobiliyatini
zaiflashtiradi. Odam organizmi jiddiy kasalliklarga qarshi kurasha olmaydi. Hatto
oddiy shamollash ahm juda og’ir shaklda kechadi. Aynan ana shu
bosqich OITS deb ataladi.
OIV infektsiyasinining oxirgi davrlardagi alomatlari quyidagicha ifodalanishi
mumkin:
 Ko’rishning xiralashishi;
 Ich ketishi , odatda doimiy yoki surunkali;
 Quruq yo’tal;
 Haroratning bir necha hafta davomida 37 ° C dan yuqoriligi;
 Kechki terlash;
 Muntazam charchoq;
 Nafas qisilishi;
 Bir necha hafta davom etadigan bezlarning kattalashishi;
 Vazn yo’qotish;
 Tilda yoki og’izda oq toshmalar paydo bo’lishi.
OIV infektsiyasining oxirgi bosqichlarida hayotga xavf tug’diradigan kasalliklar
rivojlanishi xavfi ancha yuqori. Odatda bunday kasalliklarni virusni davolash
uchun kerak preparatlardan tashqari, tegishli dori-darmonlar bilan boshqarish,
oldini olish va davolash mumkin.
KASALLIK HAQIDA AFSONA VA HAQIQATLAR

Mazkur kasallik haqida ko’plab noto’g’ri tushunchalar mavjud. Virus quyidagi
hollarda yuqmaydi:
 Qo’l berib ko’rishish;
 Quchoqlashish;
 Kundalik o’pishlar (agar og’izda yaralar bo’lmasa);
 Aksa urish;
 Teri bilan aloqa;
 Sochiqlarni birga ishlatish;
 Ro’zg’or buyumlari (qoshiq, piyola, kosa va hokazo).
TASHXISLASH
CDC (kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazlari) ma’lumotlariga ko’ra,
har 8 ta OIV bilan kasallangan amerikaliklarning bittasi o’zlarining holatidan
bexabar.
QON NAMUNASINI TAHLIL QILISH
Tashxis virus mavjudligini aniq ko’rsatadigan qon tahlili yordamida amalga
oshiriladi. Agar virus aniqlangan bo’lsa, test natijasi «ijobiy» bo’ladi. Qon
bemorga kasallik mavjud deya xabar berilgunga qadar bir necha marta qayta
tekshiriladi.
Agar bemor virusga duchor bo’lsa, u imkon qadar tezroq sinovdan o’tishi juda
muhimdir. OIV erta aniqlanganda davolanishning muvaffaqiyatli bo’lishi ehtimoli
ko’proq. Bundan tashqari, uyda o’tkazsa bo’ladigan test vositasidan foydalanish
mumkin.
Virus yuqganidan so’ng, test natijasida ijobiy natija berishi uchun 3 haftadan 6
oygacha vaqt ketishi mumkin. Ba’zan qayta sinov qilinishi talab etiladi.
OITS (SPID) NI DAVOLASH
Hozirgi kunda OIV yoki OITSga davo yo’q. Mavjud davolash usullari kasallikning
rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin va ko’pchilik odamlarga uzoq va nisbatan
sog’lom hayot kechirishga imkon beradi.

Infektsiyalanish erta muddatlarda aniqlanganda antiretrovirusli davolanish juda
muhimdir — bu hayot sifatini yaxshilaydi, umr ko’rish davomiyligini uzaytiradi.
Shuningdek, 2013-yil iyun oyida chop etilgan Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti
yo’riqnomalariga muvofiq yuqtirish xavfini kamaytiradi.
Hozirgi kunda ushbu infektsiyaga qarshi hech qanday emlash yoki dori-darmon
ishlab chiqilmagan, ammo so’nggi yillarda davolash usullari ancha yaxshilandi.
Bemorlarning sog’ligi va hayot sifatini kuniga qabul qilinadigan bir tabletka
sezilarli darajada yaxshilasi mumkin.
FAVQULODDA TABLETKALAR
Agar odam so’nggi 72 soat ichida (3 kun) virus yuqtirganligiga amin bo’lsa, PEP
deb ataladigan OIVga qarshi vositalar (postkontakt profilaktika) kasallik
rivojlanishini to’xtatishi mumkin. Davolashni virus yuqganidan keyin imkon qadar
tezroq olish kerak.
PEP 4 haftalik, faqat 28 kun davom etadigan davolashning juda qiyin usuldir. Bu
noxush nojo’ya ta’sirga ( diareya , ko’ngil aynishi va bosh og’rig’i) sabab bo’lishi
mumkin.
OIVga ijobiy tashxis qo’yilgach, davolanishni boshlashdan avval virusning
rivojlanishini kuzatish uchun muntazam qon tekshiruvlari topshirib turish kerak.
Terapiya ko’plab afzalliklarga ega va qonda virus darajasini kamaytirishga
qaratilgan.
ANTIRETROVIRUS PREPARATLAR
OIV ni davolash antiretrovirus (ARV) dorilar bilan amalga oshiriladi. Preparatlar
infektsiya bilan kurashadi va organizmda virus tarqalishini sekinlashtiradi. Odatda,
bemorlar YSART (yuqori samarali antiretrovirus terapiya) yoki KART
(kombinativ antiretrovirusli terapiya) kabi kombinatsiyalangan davolashni oladilar.
Kombinativ dori vositalari har bir insonga mos keladi. Kasallikka qarshi kurashish
davolash odatda doimiy va umrbod davom etadi. OIVni davolash odatdagi dozaga
asoslangan. Tabletkalar har safar muntazam ravishda rejalashtirilgan holda qabul
qilinishi kerak. ARV`ning har bir turi har xil nojo’ya ta’sirga ega, ammo ba’zi bir

umumiy ta’sirlari ko’ngil aynish, charchash, ich ketishi, bosh og’rig’i, terida
toshma toshishi yoki ko’rishning xiralashishini o’z ichiga olishi mumkin.
QO’SHIMCHA YOKI MUQOBIL TIBBIYOT
Ba’zi bir cheklangan tadqiqotlarga binoan, o’simlik dori vositalari kabi muqobil
dori-darmonlar samarali qo’llanilmagan, ammo mineral yoki vitaminlar umumiy
salomatlik holatiga yaxshi ta’sir ko’rsatadi. Bemorlarga bu usullarni shifokorlari
bilan muhokama qilish tavsiya etiladi.
OLDINI OLISH
Virus yuqishini oldini olish uchun tibbiyot xodimlari quyidagi choralarni tavsiya
qilishadi:
Himoyalanmagan jinsiy aloqa — prezervativsiz jinsiy aloqa (vaginal, oral va / yoki
anal) — jinsiy yo’l bilan yuqadigan OIV va boshqa tanosil kasalliklari bilan kasallanish
xavfini oshiradi.
Giyohvandlik va igna almashish — intravenoz (vena ichiga) narkotiklardan foydalanish
rivojlangan mamlakatlarda OIV yuqishining asosiy sabablaridan biri sanaladi. Ignalarni
almashib foydalanish OITS va gepatit C kabi boshqa xavfli virusli kasalliklarga olib
kelishi mumkin. Ignadan foydalanishdan u toza, foydalanilmagan, o’ramidan
ochilmaganligiga e’tibor berish kerak.
Tanaga ta’siri — OIV zararlangan qon ta’siri xavfini kamaytirish va oldini olish uchun
ehtiyot choralarini qo’llash orqali nazorat qilinishi mumkin. Har qanday holatda ham
sog’liqni saqlash xodimlari baryerlardan (qo’lqoplar, niqoblar, ko’zoynaklar,
qalqonchalar va xalatlar) foydalanishlari kerak. Qon yoki boshqa tana suyuqliklari bilan
aloqadan so’ng terini darhol va to’liq yuvish kasallanish ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Homiladorlik — ayrim ARV preparatlari tug’ilmagan chaqaloqqa zarar yetkazishi
mumkin. Biroq, samarali davolash rejasi OIV infektsiyasini onadan bolaga yuqishini
oldini oladi. Bolaning sog’lig’ini himoya qilish uchun ehtiyot choralarini ko’rish
zarur. Kesarcha kesish talab qilinishi ehtimoli mavjud. Ushbu virus bilan kasallangan
onalar bolalarini emizmasliklari kerak.

Ta’lim — sog’liqni saqlash ta’limi insonlarga kasallik yuqishi yo’llari va xavf omillarini
tushuntirishi kasallikning odini olish uchun muhim hisoblanadi.
OIV`NI NAZORAT QILISH
Qat’iylik — OITSni davolash faqat dori-darmonlar o’z vaqtida qabul qilinganda samarali
bo’ladi. Hatto bir necha dozaning yo’qligi davolanishni xavf ostiga qo’yishi mumkin.
Kundalik metodik dastur bemorning turmush tarzi va tartibi atrofida davolanish rejasiga
muvofiq bo’lishi uchun dasturlashtirilishi kerak. Bir kishi uchun davolash rejasi boshqa
bir kishi uchun davolash rejasi bo’la olmaydi.
Umumiy salomatlik — bemorlarning dori-darmonlarni to’g’ri qabul qilishi va boshqa
kasalliklardan qochish uchun choralar ko’rishi muhimdir (masalan uzoq vaqt sovuqda
qolmaslik). Bemorlarning umumiy sog’lig’ini yaxshilash va muntazam mashqlar qilish,
sog’lom ovqatlanish, chekmaslik, spirtli ichimliklar ichmaslik, kasallik xavfini
kamaytirish uchun harakat qilishlari kerak.
Qo’shimcha choralar — OIV bilan kasallangan odamlar boshqa kasalliklar bilan
kasallanishining oldini olishga harakat qilishlari kerak. Ular hayvonlarga ehtiyot
bo’lishlari, mushuklar va hayvonlarning najaslari bilan, shuningdek, qushlar bilan aloqa
qilishdan qochishlari kerak. To’liq va muntazam ravishda qo’l yuvish tavsiya etiladi.
Uzoq muddatli holat — ushbu sindrom uzoq muddatli holat, shuning uchun bemorlar
o’zlarining sog’liqni saqlash jamoasi bilan doimo aloqada bo’lishi kerak. Davolash rejasi
muntazam ko’rib chiqiladi.
Psixologik — virus va u keltirib chiqaradigan immunitet tanqisligi sindromi haqida keng
tarqalgan noto’g’ri tushunchalar kamayishi sezilgan. Holbuki, dunyoning ko’plab
mamlakatlarida bu holat saqlanmoqda. Virus bilan kasallangan odamlar o’zlarini
cheklanganidek, rad etilgandek, kamsitilgandek his qilishi mumkin. Bu holatda psixolog
yordami juda muhimdir.

Asr vabosi deya nom olgan SPID kasalligi ilk bor 1981 yilda aniqlangandan beri
dunyo bo’ylab 25 million odamning yostig’ini quritdi. Bugungi kunda 63
milliondan ortiq kishi esa shu xastalik bilan yashaydi.
Dunyoda SPIDga olib boruvchi immunitet taqchilligi virusiga yo’liqqanlarning 60
foizini 15dan 24 yoshgacha bo’lganlar, 10 foizini esa 15 yoshgacha bo’lgan bolalar
tashkil etadi.
O’zbekiston mutaxassislariga ko’ra, respublikada tu turdagi bemorlarning asosiy
qismi 15 yoshdan 30 yoshgacha bo'lgan yoshlardir. Sabab yoshlarga bu xavfli virus
haqida maktabda va jamoatchilik orasida yetarlicha ma’lumot berilmaydi.
Respublika Sog’liqni saqlash vazirligi ma’lumotiga ko’ra, bugun O’zbekistonda
SPIDga chalinganlarning asosiy qismi yoshlar ekani urg’ulanadi. Respublika SPID
Markazi direktori Mumtoz Hakimov gapiradi:
“Bugungi epidemik tahlilimiz shuni ko’rsatayaptiki, Spidni o’ziga yuqtirganlarning
72 foizi geroinni inyeksiya yo’li bilan qabul qiluvchi narkomanlar hisoblanadi.
Shuni aytishimiz kerakki, bular ko’proq yoshlardir. 15 yoshdan 30 yoshgacha
bo’lgan yoshlar mana shu kasallikni o’zlariga yuqtirish hollari qayd qilinyapti.
Demak,vaziyat shunday ekan, respublika siyosati yoshlar orasida spid
profilaktikasini yana-da takomillashtirish, giyohvandlar bilan ishlashga qaratilgan.
Hozir respublikamizda o’ziga vich infeksiyasi yuqtirganlarning ko’pchiligi
Toshkent shahrida va Toshkent viloyatida. Surhondaryoda ham 50 ga yaqin o’ziga
vich infeksiya yuqtirganlar bor, qolgan viloyatlarda 10tagacha o’ziga vich
infeksiya yuqtirganlar qayd qilindi. Hozirgi kunda aytishimiz mumkin,
respublikamizda spid-epidemiyaning boshlanish davri turibdi va butun siyosatimiz
mana shu boshlanish davrida chiqqan hamma o’choqlarni vaqtida chegaralashga
qaratilgan”.
Qashqadaryolik talaba yigitning fikricha, u yashayotgan viloyatda yoshlar o’rtasida
spid kasalligi palapartish jinsiy aloqa tufayli ko’payayotgan ekan. “Oldin bizlar
maktabda o’qiyotgan paytimizda bu narsa aytilgan, lekin kam aytilardi-da.
O’qituvchilarning ham tushuntirishi kam bo’lgan, chunki bu narsani aytishga
o’qituvchilarning o’zlari ham uyalgan-da. Aytgan bilan, bolalar kuladi bu narsaga,

shuning uchun aytilmaydiyam. Chunki ular o’ylamaydi bunday narsadan kasal
bo’lib qolishini. Ko’p tarqalgan lekin, kam emas bizlardayam."
Xo’sh, sabab nima?
“Ish ham kam kam-da, bolalar ko’pincha ko’chada o’tiradi, boshqa qiladi. Bolalar
baribir yetilgan paytda, yoshi to’lgan paytda qiziqishi mo’l bo’ladi. Ma’lumotga
ham ega emas, bunday kasallikni bilmaydi ham, bilmagan holda shunday bo’lib
qoladi”, - deydi qashqadaryolik talaba yigit.
Mamlakat chegaralarining tashqi dunyoga ochilishi, bozor iqtisodiyoti sharoitidagi
iqtisodiy-ijtimoiy nochorliklar aholi o’rtasida axloq normalarini buzilishiga sabab
bo’lishi mumkin, deb hisoblashadi ba’zi mutaxassislar. Bu esa jamiyatda spid kabi
xastaliklarning ko’payishiga olib keluvchi omillar ekani qayd etiladi.
Jamiyatshunos Komron Aliyev:
“Bilamizki, Spid asosan bu fohishabozlar o’rtasida yoki gomoseksualistlar
o’rtasida, shu bilan birga narkomanlar o’rtasida keng tarqaladigan kasallik.
Ma’lumki, narkomaniya bir tomondan boylarning bolalari o’rtasida tarqalinsa,
qanaqadir huzur-halovat olish, hayotini doimo rohat-farog’atda o’tkazish bilan
bog’liq bo’lgan hatti-harakatlar. Ikkinchi tomondan, ezilganlar, kambag’allar,
qashshoqlar o’rtasida o’ziga bir qo’shimcha quvvat berish uchun, yoki hayotdagi
qiyinchiliklarni unutish uchun narkomaniyaga qo’l urishadi. Demak, bu ikkala
toifa ichida ham narkomaniya rivojlanadi va shu bilan birga albatta bog’liq
ravishda spid ham tarqaladi. Demak, SPIDning keng tarqalishi, bu bozor
sistemasiga o’tilgan vaqtdagi tengsizlikning kuchayishi va umuman axloq
normalarining buzilishi bilan bog’liq deb qaralishi mumkin”, - deb hisoblaydi
jamiyatshunos Komron Aliyev.
O’smir yoshidagi ayrim yigit-qizlardan SPID qanday kasallik, siz u haqda yetarli
ma’lumotga egamisiz, deb so’rasangiz, quyidagicha javob beradilar:
“Bir ayol bilan bir erkakning jinsiy aloqasi orqali o’tishi mumkin. Masalan,
shpritslar orqali o’tishi mumkin”.
“Tez yuqumli kasallik. O’ylamagan holda, o’zi bilmagan holda yuqib qoladigan
kasallik. Ma’lumotlar maktabda berilyapti”.

“Hozircha biz SPID haqida ko’p ma’lumotga ega emasmiz. Balkim endi dars
qo’ysalar yaxshi bo’lardi, hammamiz o’zimizga xulosa olardik”.

OITS infeksiyasi

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish