OITS Orttirilgan Immunitet Tanqisligi Sindromi mavzusida tayyorlagan - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	882.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

OITS Orttirilgan Immunitet Tanqisligi Sindromi mavzusida tayyorlagan

Купить

OITS
Orttirilgan Immunitet Tanqisligi
Sindromi

Bir necha yildirki, OIV kasalligi dunyo hamjamiyatini tashvishga
solib turgan kasalliklardan biri sanaladi.1981 yilda ilk bora ro’yxatga
olingan ushbu infeksiya bugungi kelib pandemiya darajasiga yetdi.
Bugun ushbu kasallik kirib bormagan mamlakat, davlat yoki
hududning o’zi qolmadi.

OIV NIMA?
•
OIV- odam immun tanqislik virusi.
•
OIV asosan odamning immun tizimini zararlaydi, oqibatda
inson yuqumli kasalliklarga beriluvchan bo’lib qoladi.
•
OIV infeksiyasi yuqumli kasallik bo’lib, u hamma bosqichida
yuqumlidir.

OITS NIMA?
•
OITS-«Orttirilgan Immunitet Tanqisligi Sindromi» bo`lib, odam
organizmida immunitet (himoya kuchlarining) yo`qolishi bilan
kechuvchi xavfli yuqumli kasallikdir.
•
OITS - OIV infeksiyasining oxirgi (terminal) bosqichi.

OIV VA OITS TARIXI
•
Dunyo olimlarining fikriga k o’ ra , OITS dastlab Afrika
qit'asidan kelib chiqqan bo’lib, k asallikni qo`zg`atuvchi
virus ushbu qit'ada yashovchi maymunlardan
odamlarga yuq q an va dunyo bo`ylab tarqalgan.
•
OITS to`g`risidagi i lk ma'lumotlar 1981 yillarda
AQShda paydo bo`ldi. Kasallik birinchi marotaba
beso q olboz erkaklar o`rtasida immunitetni keskin
pasayib ketishi natijasida yuzaga kelgan xavfli o`sma
kasalligi tufayli aniqlandi.

•
Kasallikni keltirib chiqaruvchi virus ni esa
1983-yili OITS bilan kasallangan bemorlardan bir-
biridan mustaqil ravishda ikki olim: AQSHda
Robert Gallo va Fransiyada Lyuk Montan’elar
ajratib oladilar.
•
Bir yildan so‘ng bu kasallik Yevropa va dunyoning
boshqa mamlakatlarida ham qayd qilingan. Hozir
OITS deyarli barcha davlatlarda tarqalganligi
uchun u «XX asr vabosi» deb ham ataladi.

OITS
“ TA RJ I MA I HOLI” DAN SATRLAR
•
OITS epidemiyasining boshlanish vaqti deb 1970
yillarning oxiri va 1980 yillarning boshi qabul qilindi.
•
1981 yil 5 iyun - AQSh kasalliklarining oldini olish
bo’yicha nazorat markaziga besh nafar fuqaro
g’ayrioddiy kasallik bilan og’rigani haqida ilk ma’lumot
kelib tushdi.
•
1982 yil, sentyabr – Matbuotda ilk bor OITS atamasi
paydo bo’ldi, unga ta’rif berildi va AQSh hamda
G’arbiy Yevropada uning ustidan rasmiy kuzatuv olib
borila boshlandi.

•
1982-1983 yillarda OITSning qonni qayta quyish va giyohvand moddalarni
qon tomiri orqali kiritish bilan bog’liqligi aniqlandi.
•
1985 yil- OIV/OITSning asosiy o’tish yo’llari aniqlandi.
•
1985 yil- MDH davlatlari hududida OITS bilan og’rigan ilk bemor qayd etildi.
•
1985 yilda OITS bilan kurashish uchun
birinchi dori– azitotimidinning (AZT)
birinchi sinovlari boshlandi. Mazkur
dori kasallikni butunlay tuzatmasa
ham, kasallik rivojlanishini sekinlashtiradi.
•
1987 yil- Butunjahon Sog’liqni saqlash
tashkilotining OITS bo’yicha global
dasturi ishlab chiqildi.

•
1988 yil- BMT tomonidan 1dekabr –Xalqaro OITS ga qarshi
kurash kuni deb e’lon qilindi.
•
1989 yilda aholini va barcha donorlik qonlarini ommaviy
majburiy ko’rikdan o’tkazilganligiga qaramasdan, Elista va
Rossiyaning janubidagi boshqa shaharlarda deyarli 250
bolaga immunitet taqchilligi virusi yuqqanligi ma’lum bo’ldi.
•
1996 yil-OITS bo’yicha Vankuverda o’tgan xalqaro
konferensiyada OITSga qarshi yangi dori vositalari
yaratilgani ma’lum qilindi.
•
2001 yil- BMT Bosh assambleyasi OITSga qarshi “Global
inqiroz-global harakat” dasturini e’lon qildi.

OITS QANDAY YUQADI?
OITS kasalligining yuqish yo`llari juda xilma-xil. Virus
bemor odam organizmidagi hamm a biologik suyuqliklar
- qon, sperma, qin ajratmasi va ko’krak sutida uchraydi.
Shuni ham ta’kidlash zarurki, u so’lak, ko’z yoshi, ter,
siydik va najasda ham aniqlangan, l ekin ularda virus
konsentratsiyasi juda kam miqdorda bo’lgani sababli,
kasallik chaqirish qobiliyatiga ega
emas. Kasallik 3 xil yo`l bilan yuqadi.
•
Birinchi - himoyalanmagan jinsiy
aloqa orqali- tabiiy yo’l bilan.

•
Ik k inchi - parenteral, ya’ni sun’iy yo’l, teri va shilliq
qavat butunligining buzilishi bilan kechadigan
muolajalarda nosteril tibbiy asboblardan
foydalanganda, ayniqsa umumiy igna, shprits bilan
giyohvand moddalarni qon tomiriga yuborganda,
soqol olish uskunalari va tish yuvish vositalari
umumiy ishlatilganda, teriga rasm solganda
(tatuaj), tekshirilmagan qon va qon mahsulotlari
quyilganda, a’zo va
to’qimalar ko’chirib o’tkazilganda.

•
Uchinchisi esa vertikal, tabiiy yo’l, ya’ni OIVni yuqtirib
olgan homilador ayoldan homilaga yoki chaqaloqqa
yuqishi (OIV bolaga ona qornidaligida, tug’ish
jarayonida va tug’ilgandan so’ng ona suti orqali yuqishi
mumkin).
Virus bilan ko’proq kasallangan xavfli (ya’ni
kasallikka moyil) guruhlar vakillari, bular-giyohvandlar,
tartibsiz jinsiy hayot kechiruvchilar, fohishalar, mehnat
migrantlari, bir so’z bilan aytganda, sog’lom turmush
tarzidan yiroq bo’lgan shaxslar.

QUY IDAGI HOLLARDA OIV
INFEKSIYASI Y UQMAY DI:
•
Yo’tal yoki aksa urganda;
•
Qo’l berib salomlashish,
quchoqlashish yoki o’pishishda;
•
Umumiy idish-tovoqlar orqali;
•
Dush qabul qilishda;
•
Basseynda cho’milganda;
•
Hashorotlar (chivin, burga, bit)
chaqqanda;

•
Hojatxonadan
foydalanganda;
•
Eshiklar tutqichini ochib
kasal yotgan palataga
kirishda;
•
Bemor bilan muloqotda;
•
Telefonda gaplashganda;
•
Auditoriyada ma’ruza
eshitishda;
•
Jamoa avtoulovidan
foydalanganda.

ORTTIRILGA N IMMUN
VIRUSIN IN G CHIDA MLILIGI:
•
OlV tashqi muhitning fizik-kimyoviy omillariga o‘ta
ta’sirchan. 56°C da 30 daqiqa qizdirilganda OlVning yuqish
darajasi keskin kamayadi, yuqori haroratda virus o‘z
faoliyatini tezda yo‘qotadi.
•
Virus atseton, efir, etanol, 0,3 % li H 2 0 2 eritmasi, 0,5 %
fenol, 0,2 % natriy gidroxlorid va boshqa
dezinfeksiyalovchi moddalarga ham o‘ta ta’sirchan.
Oftobda quritishga va UB nurlarga nisbatan chidamli.
Virusning yuqumliligi uy haroratida 4-6 kun saqlanib
qoladi.

OITS KASALLIGINING BELGILARI:
•
Kasallikning yashirin davri o’rtacha 3-4 haftadan 5-6
oy, hatto 2-5 yilgacha davom etib, so’ng OIV
infeksiyasining klinik belgilari namoyon bo’ladi.
Bunda kamquvvatlik, ishtaha pasayishi, kechalari
terlash, uzoq vaqt sababsiz tana haroratining
ko`tarilishi , limfa tugunlari (jag’ osti, qo’ltiq osti,
chov) ning kattalashuvi kuzatiladi, terida
toshmalar paydo bo’ladi.

Shuningdek, ich ketishi (diareya), sababsiz
o`pka shamolashlari (atipik pnevmoniya)
h olatlari, odamning keskin ozib ketishi, xavfli
o`smalarning rivojlanishi yuzaga keladi. Avj
olish davrida bemor sariq kasal, sil, nafas
yo’llari va oshqozon ichak tizimini zararlovchi
turli kasalliklarga beriluvchan bo’lib
qoladi. Tanada yuzaga kelgan boshqa
kasalliklarning asorati tufayli inson h ayotdan
ko`z yumadi. Kasallik muqarar o`lim bilan
tugaydi.

ESLATMA :
•
Sog’lomd е k bo’lib ko’ringan
odamdan SPID yuqtirib olishingiz
mumkin. SPID virusi kirgandan
so’ng kasallikning birinchi b е lgilari
namoyon bo’lishiga qadar bir
n е cha oy yoki yillar o’tishi
mumkin, l е kin kasallangan odam
jinsiy aloqa yoki igna b е rish orqali
boshqalarga xam ushbu kasallikni
yuqtirishi mumkin.

STATISTI KA
•
Butunjahon Sog’liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga
ko’ra, bugungi kunda dunyo bo’yicha OIV infeksiyasi bilan
yashayotganlar soni 33.4 mln bo’lib, har yili 2.7 mln odam
OIV infeksiyasini yuqtirib olmoqda. Shulardan 430 mingini
15 yoshgacha bo’lgan bolalar tashkil etadi. Har yili 2 mln
nafar inson u bilan bog’liq asoratlardan vafot etmoqda.
•
2009 yil 31 dekabrdagi so’nggi rasmiy ma’lumotlarga ko’ra
har 100 ming aholidan - Rossiya Federatsiyasida
250.6, Ukrainada – 161.0, Belarusda – 79.5, Qozog’istonda
– 20.8, Tojikistonda – 7.2 nafari OIV bilan kasallangan.

OITS KA SALLIGIN IN G
O` ZBEKISTONDAGI A HVOLI.
•
O`zbekiston Respublikasida OITS epidemiyasi 1987
yildan boshlangan.
•
1987 yildan 01.11.2003 yilga qadar Respublikamizda
3531 nafar OIV virusi yuqqan shaxslar ro`yxatga
olingan.
•
OIV bilan ro`yxatga olingan shaxslarning 60 nafarini
chet el fuqarolari tashkil etadi.
•
Respublikada jami qayd etilgan 3531 nafar OIV
yuqqan shasxlarning 11 nafari 15 yoshgacha bo`lgan
bolalardir, 2916 nafari erkaklar va 615 nafarini
ayollar tashkil etadi.

•
OIV bilan ro`yxatga olingan shaxslarning 473
nafariga kasallik jinsiy yo`l bilan, 1960 nafariga qon
orqali,1098 nafariga noaniq yo`l (qaysi yo`l bilan
yuqqanligi tekshirilmo q da) bilan yuqqan.
•
Respublikamizda OITS kasalligi natijasida vafot
etganlar soni 101 nafarni tashkil etadi. Vafot
etganlarning 70 %da atipik pnevmoniya h olati
aniqlangan .
•
Biroq rasmiy statistika virus yuqqanlarning real
sonini ko’rsatmaydi, chunki haqiqatda rasmiy
ro’yxatdan o’tkazilgan OIV bilan zararlangan bir
kishiga shifokorlar tomonidan ro’yxatga olinmagan
5-8 virus tashuvchilari to’g’ri keladi. www.arxiv.uz

OITSN I N G DAVOSI BORMI?
•
Kasallik epidemiyasi 20 yildan ortiq vaqtdan
buyon davom etayotgan bo`lsada,
hanuzgacha kasallikning davosi topilmagan.
•
Hozirgi kunda dunyoning y etakchi olimlari
tomonidan OITS kasalligini keltirib
chiqaruvchi OIV virusiga qarshi vaktsina
yaratish borasida olib borayotgan ishlari
samarasiz bo`lmoqda. www.arxiv.uz

•
OITSni davolash uchun kasallik yuzaga
kelganda qo`llanilayotgan bir qator dori-
darmon vositalari kasallikka chalingan
be'morlarning ahvolini bir oz yaxshilashga
yordam beradi xalos. Lekin butunlay sog`ayib
ketishlari uchun yordam bera olmaydi.
•
Kasallikni yuqishini va tarqalishini oldini
olishning birdan bir yo`li kasallik va uning
oqibatlari to`g`risidagi ma'lumotlarga ega
bo`lish va ushbu ma'lumotlarni boshqalar
o`rtasi d a ham keng yoyishdirwww.arxiv.uz

RESPUBLI KAMI ZDA USHBU X AVFLI
ILLAT TA RQA LISHIN I N G OLDIN I OLI SH BORASI DA
QAN DAY I SHLA R AMALGA OSHIRILMOQDA ?
•
O’zbekiston Respublikasining 1999 yil 19 avgustda
qabul qilingan “Odamning immunitet tanqisligi
virus bilan kasallanishning oldini olish to’g’risida”gi
qonunida aytilganidek, 16 yoshga to’lmagan
shaxslar har oyda eng kam oylik ish haqqi
miqdorida davlat nafaqasini olishi va O’zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlarida nogiron bolalar
uchun belgilangan imtiyozlardan foydalanish
huquqlariga egadirlar. www.arxiv.uz

•
OIV kasalligini yuqtirgan va OITS ga duchor
bo’lgan bemorlar bilan mehnat shartnomasini
bekor qilish, ularni ishga, ta’lim muassasalariga,
tibbiy yordam ko’rsatuvchi muassasalarga qabul
qilishdan bosh tortish hamda ularning boshqa
huquq va qonuniy manfaatlarini cheklash, xuddi
shuningdek, ular oila a’zolarining turar joy
huquqlari, boshqa huquq va qonuniy
manfaatlarini cheklash taqiqlanadi. www.arxiv.uz

•
O’zbekistonda bu kasallik tarqalishiga qarshi
bir qator xayrli ishlar amalga oshirilmoqda.
Yurtimizning barcha hududlarida aholi,
ayniqsa yoshlar o’rtasida kashandalik,
giyohvandlik va OIV infeksiyasining oldini
olishda sog’lom turmush tarzini targ’ib qilish
bo’yicha juda ko’p ma’ruzalar va suhbatlar
uyushtirilmoqda. www.arxiv.uz

OIV IN FEKSI YA SIN I NG OLDIN I
OLISH CHORA -TA DBI RLARI :
•
Shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, ya’ni faqat shaxsiy
ustara, tish cho’tkalari, qaychi va boshqalardan foydalanish;
•
Tibbiy muolajalar olish zarurati bo’lganda faqatgina bir
marotaba ishlatiladigan tibbiy anjomlardan, ya’ni bir
martalik rezina qo’lqoplardan hamda shaxsiy shprits va
ignadan foydalanish,;
•
Quyiladigan donor qoni doimo OIVga tekshirilgan bo’lishi;
•
Turmush o’rtog’iga to’liq vafodor bo’lish va tasodifiy jinsiy
aloqa vaqtida albatta prezervativdan foydalanish lozim.www.arxiv.uz

Eng yaxshi oldini olish yo’li –
odob
chegarasidan chiqmaslik.www.arxiv.uz

X ULOSA
Respublikamizning barcha ma’muriy hududlaridagi OITSga
qarshi kurash markazlarida Ishonch va Anonim xizmat
ko’rsatish xonalari faoliyat yuritmoqda. Bu maskanlarda
bemorlar o’zlarini saqlagan holda bepul maslahat olib, lozim
topilsa, laboratoriya tekshiruvidan o’tishi mumkin.
Aytish joizki, faqat insonning ongi va hulqi o’zgargan-
dagina OIVga qarshi chora-tadbirlar o’z samarasini beradi.
Shuning uchun inson o’zini turli xil xastaliklardan asray
bilish, uzoq umr ko’rish va farovon hayot kechirishga
tayyorlashi lozim. Buning birdan-bir yo’li sog’lom turmush
tarzidir. www.arxiv.uz

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

“ Buyuk maqsad yo’lidan og’ishmaylik” asari,
I.A.Karimov

“ Giyohvand moddalarni iste’mol qilishning
zararini kamaytirish dasturi” (O’quv qo’llanma),
Toshkent-2008y.ref.uz

“ Darakchi”(“Ogohlik”)– gazetasi, № 47soni,
25.11.2010 y.

emedic.uz

google.ru

med.uzwww.arxiv.uz

E’tiboringiz uchun
rahmat !!! www.arxiv.uz

OITS Orttirilgan Immunitet Tanqisligi Sindromi mavzusida tayyorlagan

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish