Oksidlanish qaytarilish reaksiyalarini tuzish va kaifsentlarini - Педагогика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	660.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Педагогика

Oksidlanish qaytarilish reaksiyalarini tuzish va kaifsentlarini

Купить

OKSIDLANISH QAYTARILISH
REAKSIYALARINI TUZISH
VA KAIFSENTLARINI ANIQLASH

Oksidlanish qaytarilish reaksiyalari
Oksidlanish qaytarilish reaksiyalarining mohiyati.
Ko'pchilik kimyoviy reaksiyalarda reaksiyaga kirishuvchi
moddalar tarkibidagi elementlarning oksidlanish darajasi
(valentligi) reaksiya natijasida o'zgarmaydi.
Boshqa turdagi reaksiyalarda elementlarning oksidlanish
darajasi o'zgaradi.NaCl BaSO SO Na BaCl 2 4 4 2 2   
0
4
2
4
2 0
Cи SO Zn SO Cи Zn   
 
2
2

  Zn e Zn
o 2 0
2

  Си e Cи ;


Elektronlarning bir atomdan ikkinchi atomga o'tishi
natijasida elementlarning oksidlanish darajasi
(valentligi) o'zgaradigan reaksiyalar oksidlanish-
qaytarilish reaksiyalari deyiladi.

Oddiy moddalarda atomlar elektroneytral bo'ladi.
Shuning uchun ularning oksidlanish darajasi shartli
ravishda nolga teng deb qabul qilingan.

Neytral atomlar elektron yo'qotishi natijasida
musbat zaryadlangan ionga aylanadi va nechta
elektron bergan bo'lsa o'shancha musbat
oksidlanish darajasi namoyon qiladi. Atomlarning
elektron berish jarayoni oksidlanish deyiladi.3
3

  Al e Al
o
2
2

  Cu e Cu
o
Masalan: Al –
oksidlanadi.

C u – oksidlanadi.

•
Atomlar elektron biriktirib olsa manfiy zaryadlangan ionga
aylanadi. Bunda atom nechta elektron qabul qilgan bo'lsa
uning oksidlanish darajasi shuncha manfiy bo'ladi.
Atomning elektron biriktirib olish jarayoni qaytarilish
deyiladi.
•
Masalan: Cl2  2e-  2Cl- (Cl – qaytariladi )
•
S  2e-  S-2 (S – qaytariladi )
•
O'zidan elektron bergan atom qaytaruvchi , o'ziga elektron
biriktirib olgan atom esa oksidlovchi hisoblanadi.

•
Faqat neytral atomlar emas, balki ionlar ham elektron biriktishi yoki
berishi mumkin.
•
Fe  3  e-  Fe  2 (qaytarilish)
•
S-2 - 2e-  S0 ( oksidlanish )
•
Qaytaruvchi elektron berganligi sababli, uning oksidlanish darajasi
algebraik qiymati ortadi. Oksidlovchi elektron biriktirib olish tufayli uning
oksidlanish darajasi algebraik qiymati kamayadi. Masalan:
•
Pb0  2AgNO3  Pb(NO3)2  2Ag0
•
Pb0 – 2e-  Pb  2 (qaytaruvchi , o'zi oksidlanadi )
•
2Ag-  2e-  2Ag0 ( oksidlovchi, o'zi qaytariladi )
•
Demak, oksidlanish - qaytarilish reaksiyasi yagona jarayondir. Oksidlanish
vaqtida qaytarilish sodir bo'ladi, aksincha qaytarilish vaqtida oksidlanish
jarayoni ham boradi.

Ok sidlanish qay t arilish reak siy alarining t urlari.
•
Oksidlanish qaytarilish reaksiyalarining quyidagi turlari ma'lum.
•
1. Molekulalararo (ionlararo) oksidlanish - qaytarilish reaksiyalari.
•
2. Ichki molekulyar oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari.
•
3. Disproporsiyalanish reaksiyalari.
•
Molekulalararo oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarida oksidlovchi element
bir modda tarkibida qaytaruvchi element boshqa modda tarkibida bo'ladi.
Ni  2O  C  2O  Ni0  C  4 O2
•
Ni  2  2e-  Ni0 ( oksidlovchi, o'zi qaytariladi )
•
C  2 – 2e-  C  4 (qaytaruvchi, o'zi oksidlanadi )
•
Ichki molekulyar oksidlanish - qaytarilish reaksiyalari bir molekula tarkibiga
kiruvchi turli elementlarning oksidlanish darajasi o'zgaradi.
•
2KCl  5O3-2  2KCl –1  3O20
•
2 Cl  5  6e-  2Cl-1 ( oksidlovchi, o'zi qaytariladi )
•
2O-2 – 4e-  O20 (qaytaruvchi , o'zi oksidlanadi )

Ok sidlov chilar v a qay t aruv chilar .
•
Т arkibida qaytariluvchi element bo ’ lgan moddalar
oksidlovchilar , oksidlanuvchi element saklovchi moddalar
qaytaruvchilar deyiladi .
•
Oksidlovchilar tarkibidagi element uz oksidlanish darajasini
pasaytiradi, qaytaruvchilar tarkibidagi element uz
oksidlanish darajasini oshiradi.
•
Muxim oksidlovchilar:
•
1. Oddiy moddalar: F2, Cl2, Br2, J2, O2, S.
•
Kimyoviy reaksiyalar vaktida bu moddalar elektronlar
biriktirib olib, manfiy zaryadlangan zarrachalarni xosil kiladi:
•
F- , Cl- , Br- , J- , O2- , S2- .

•
2. Kislorodli kislotalar : H2SO4 , HNO3 va ularning tuzlari : KMnO4
( kaliy permanganat), K2Cr2O7 ( kaliy bixromat ); xlorning kislorodli
kislotalari ( HClO, HClO3, HClO4 ) va ularning tuzlari ( gipoxloritlar ,
xloratlar va perxloratlar ) ;
•
ba’zi kislotalarning angidridlari, masalan,CrO3 (xrom (VI) - oksid ),
Mn2O7 ( marganes (VII)- oksid ), O3 ( ozon) , N2O2 ( vodorod
peroksid ) , metallarning peroksidlari (Na2O2, SaO2) va boshqalar.
•
3. Metallarning yukori oksidlanish darajasiga ega bo’lgan ionlari ,
masalan Fe3+,Au3+ , Cu2+ , Sn4+ .
•
Muxim qaytaruvchilar:
•
1. Metallar, ayniksa ishkoriy-yer metallar ( Li , Na, K va boshqalar )
va ishkoriy-yer metallari(Ca, Sr , Ba ) .
•
2. Vodorod , uglerod ( koks), uglerod (II) - oksid CO.
•
3. Kislorodsiz kislotalar va ularning tuzlari : gidridlar tarkibidagi
vodorod ioni N- (NaH, KH, CaH2 va boshqalar ).
•
Ba’zi moddalar sharoitga qarab xam oksidlovchi, xam qaytaruvchi
vazifasini bajarishi mumkin (masalan, HNO2 , H2SO3 ).

Ok sidlanish - qay t arilish reak siy alariga mux it ning t a’siri.
•
Oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarida muxit muxim axamiyatga ega .
Muxitning ta’siri masalan, KMnO4 ning qaytarilish xarakterida
yakkol namoyon bo’ladi. Kislotali muxitda MnO4- ion Mn 2+
iongacha, neytral muxitda MnO2 gacha, ishkoriy muxitda
MnO42- ( yashil rang) iongacha qaytariladi. KMnO4 ning kislotali
muxitda qaytarilishi:
KMnO4 ning neytral muxitda qaytarilishi :

Kaliy permanganatning ishkoriy muxitda qaytarilishi :

Oksidlanish qaytarilish reaksiyalarini tuzish va kaifsentlarini

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish