Oliy nerv faoliyati - Медицина - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	398.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Медицина

Oliy nerv faoliyati

Купить

R е ja: I. Kirish 1. Oliy nerv faoliyati haqida tushuncha II. Asosiy qism 1. Birinchi va ikkinchi sistema haqida tushuncha . 2. Oliy nerv faoliyatining turlari . III. Yakuniy qism. Xulosa. 1. Dinamik steriotip . www.arxiv.uz

Oliy nerv faoliyati haqida tushuncha • Oliy nerv faoliyati haqida tushuncha. Bosh miya yarim sharlari va ularning po’tlog’i markaziy nerv sistemasining yuqori qismi bo’lib hisoblanadi. Odamning hulqi idroki, fikirlashi ongi va barcha ruhiy xususiyatlari oliy nerv faoliyati bo’lib u bosh miya yarim sharlari va ular po’stlog’ida joylashgan nerv markazlarining normal funksiyasiga bog’liq. Odamning oliy nerv faoliyati murakkab refleks orqali namoyon bo’ladi. Bu reflekslar odamni tashqi muhit bilan bog’lanishini, uning har xil sharoitga moslashuvini taminlaydi. www.arxiv.uz

• Birinchi va ikkinchi signallar sistemasi. Odam birinchi va ikkinchi signallar sistemasi hayvonlarda faqat birinchi signal sistemasi bo’ladi. Odanmning oliy nerv faoliyati o’ziga xos anglash, abstrak fikirlash, so’zlash qobiliyatiga ega. Odam oliy nerv faoliyatining taraqqiyoti natijasida voqeylikni ikkinchisi signal sistemasi vujudga kelgan. Ikkinchi signal sistemasi so’zlardan iborat bo’lib, predmetlarni ayrim belgilarini farq qilish va ularni umumlashtirish. Ular o’rtasidagi bog’lanishlarni vujudga keltirish xususiyatiga ega. www.arxiv.uz

• Ko’rish, eshitish, hid sezish, ovqat ta’mini bilish kabi sezgi organlarini birinchi signal sistemasi bo’lib ular odam va yuksak hayvonlarda deyarli o’xshash. Bu sezgi organlari orqali qabul qilingan tashqi va ichki muhitning ta’siri ya’ni shunga tegishli markazlarida reflekis hosil qiladi . Odamning yuksak hayvonlardan asosiy farqi og’zaki va yozma nutq rivojlanganligidir. Nutqi ta’sirlovchi sifatida sezgi organlari orqali qabul qilinib shartli refleks hosil qiladi. Odamda atrofdagi muhit bilan aloqa bog’lashning yangi shakillari paydo bo’ladi. ”Rivojlqanib borayotgan hayvonot dunyosiga - deb yozgan edi I.P. Pavlov –odam bosqichiga kelib nerv faoliyati mexanizmlarga nixoyatga katta qo’shimcha qo’shildi .“ Bu qo’shimcha odamga nutq paydo bo’lishi va yangi signal sistemasi vujudga kelishid

• Organik dunyo taraqiyotining shu bosqichida muhit bilan aloqa bo’g’lashning yangi faqat odamga-gina xos bo’lgan ikkinchi signal sistemasi qaror topdi , “homo sapens” oilasi paydo bo’guncha hayvonlar deb yozgan edi I.P.Pavlov - atrofdagi dunyoning hayvonlardagi xilma –xil reseptor mexanizmlarga ta’sir etadigan va markaziy nerv xujayralariga yetib boradigan turli agentlaridan kelib chiquvchi bevosita ta’surotlari orqaligina o’sha dunyo bilan a’loqga qilar edi. Bu ta’surotlar tashqi abyektlarining birdan – bir signallari edi . Odamda ikkinchi darajali signal birinchi signallarning signali - talaffus etiladigan , eshitiladigan, ko’riladigan so’zlar ko’rinishida paydo bo’lib rivojlanib bordi va yuqori darajada kamolga yetdi. Odamda sust alohida ahamiyat kasb etadi. So’z deb yozadi I. P. Pavlo

• Masalan: boshlang’ich maktab o’quvchilarda qo’ng’iroq ovoziga javoban sharti refleks paydo bo’lgandan so’ng shu ovoz o’rniga og’zaki yoki yozma shakldagi qo’ng’iroq so’zi ishlatilsa bola qo’g’iroq ovoziga qanday reaksiya ko’rsatgan bo’lsa qo’ng’iroq so’zining o’ziga ham birinchi martadayoq xuddi o’shanday reaksiya ko’rsatadi. Nutq faoliyati asosida shartli refleks xosil bo’lishi odam oily nerv faoliyatining sifat jixatidan o’ziga xos bo’lgan xusisiyatdir . Shartsiz refleks asosida hosil bo’ladigan aloqalar po’stloq prosesslarini xarakati qanday qonunlarga bo’ysunsa odam bosh miya po’stlog’ida nutq asosida yuzaga keladigan bog’lashlar ham xuddi o’sha qonunlarga bo’ysunadi. I.P. Pavlov ko’rsatib o’tganidek oliy nerv faoliyatining faqat odamga xos bo’lgan xususiyati birinchi signal sistemas

• Odamda birinchi va ikkinchi signal sistemalari o’zaro bog’langan bo’lib bir-biriga doim ta’sir ko’rsatib turadi. So’zning signal sifatidagi ahamiyati bir-biri bilan qo’shilib keladigan oddiy tovushlar bilan emas balki so’zning lug’aviy manosi bilan bog’liqdir tovushlarning qo’shilib ketishi bilan bir- biriga o’xshash so’zlar tanlab olinadigan bo’lsa u xolda unday so’zlarga signal manosi garchi boshqacha bo’lsa ham bir xil reaksiya bilan javob beraveradi. Bolada ikkinchi signal sistemasining shakllanib borishi nutqning rivojlanishi bilan bevosita bog’langan. Bola xayotining birinchi yilidagi so’ngi oylar va butun ikkinchi yili nutq qaror topib boradigan davri xisoblanadi. Bolalarda nutqning qaror topishi prsessi shartli reflekslar hosil bo’lish qonunlarida muvofiq o’tadi. Bolada yarim tov

Oily nerv faoliyatining tiplari . • Oily nerv faoliyati bosh miya yarim sharlari va ularning po’stlog’ida joylashgan nerv xujayralari (nerv markazlari) ning normal funksiyasiga yoki ulardagi qo’zg’alish va tormozlanish jarayonlarining kuchiga, tarqalish tezligiga hamda ularning bir- biriga munosabatiga bog’liq. • Shartli reflektor faoliyatini belgilab beruvchi shu xossalar yig’indisi har bir organizmning irsiy xususiyatlariga va avvalo xayot tajribasiga bo’gliq bo’lib, nerv siustemasining tipi deyiladi . • I.P.Pavlov ko’p yillik ilmiy kuzatishlar asosida miyaning nerv hujayralardagi qo’zg’alish va tormozlanish jarayonlarning kuchiga, tarqalish tezligiga va ularning bir –birga munosabatiga ko’ra odam oliy nerv faoliyatini 4 tipga bo’lgan edi . www.arxiv.uz

1. Kuchli, qo’zg’aluvchan, muvozanatlashmagan, jonsarak tip. Bu tipda qo’zgalish va tormozlanish kuchli, ammo muvozanatlashmagan, qo’zg’alishi tormozlanishdan ustun turadi.Bu tipga kiruvchi bolalarda shartli reflekslar sekin paydo bo’ladi, u o’rta o’zlashtiriladi biror ishga tez kirishi, tez soviydi. Emotional reaksiyalari kuchli, bilar - bilmas javob berib o’z fikrini maqullaydigan, topshiriqlarni o’z vaqtida bajarib kelmaydigan, sekin paydo bo’lgan shartli reflekslar tez so’nadi. Maktab hayotiga kichiklik bilan ko’nikadi, nutqi tez va qo’pol, xarakterli o’zgaruvchan , o’z hissiyotlarini qiyinchilik bilan ushlaydigan, qiziqqon, agresiv, tarbiyaga qiyinchilik bilan beriluvchi, faqat tarbiya asosidagina uzoq va tiziomli ish faoliyatiga ega bo’ladi. 2. Kuchli, qo’zg’aluvchan , muvozanatlashg

3. kuchli, qo’zg’aluvchan, muvozanatlashmagan, kam harakat tip. Bu tipda qo’zg’alish va tormozlanish kuchli, ammo ularning o’rin almashinuvi sust. Bu tipga kiruvchi bolalarda shartli reflekslar sekin hosil bo’ladi, tez so’nadi va sekin tiklanadi, ular o’qish , yozish va gapirishni tez o’rganadilar, ularning hulqlari yaxshi, odobli, nutqlari sekin va ravon, so’zga boy bo’ladilar. 4. Nimjon yoki sust tip . Bu tipda nerv prosesslari sustligi , kam kuzatuvchanligi va muvozanatlashmaganligi , yani tormozlanish jarayonning yuqoriligi bilan harakatlanadi. Bu tipga kiruvchi bolalarning ish qobilyati past , nutqi sekin, yaxshi rivojlanmagan, so’z boyligi kam, qiyinchiliklardan qo’rqadi , charchaydi , o’qish , yozishni sekin o’rganadi , maktab hayotiga qiyinchilik bilan ko’nikadi , o’z o’rtog’ining

• .P.Pavlovning fikricha oily nerv faoliyatining 4 tipi odamlardagi Gipokrat tomonidan aniqlangan 4 temperament turlariga mos keladi. Gipokrat odamlarda to’rtta temperament: • Xolerik. • Sangvinik. • Flegmatik. • Melanxonlik. • Turlarini aniqlagan. Jonsarak tip xolerik temperamentiga va nimjon tip melanxonlik temperamentiga mos keldi. Oliy nerv faoliyatining yuqoridagi tiplari sof holda kamdan - kam uchrab ko’pincha bitta individumda har- xil tiplarga xos belgi xususiyatlar aralashib ketadi. Oliy nerv faoliyatning tipi nerv sistemasining muayyan tipi vujudga keladi.Oliy nerv faoliyatining tug’ma xususiyatlari tashqi muhit ta’sirida doimo o’zgarib turadi. Oliy nerv faoliyatining o’zgarib turish jarayonnini plastiklik deb ataladi. www.arxiv.uz

• Oliy nerv faoliyatining yuqorida ko’rsatilgan tiplari tug’ma, yani nasldan- naslga berilgan bo’ladi. Bu belgilar asosan bolaning yoshlik davrida yaqqollik ko’rinadi , yoshi kattalashgan sari tashqi muhit , ota- ona, o’qtuvchilar, tarbiyachilar va atrofdagi kishilarning tarbiyaviy ta’siri natijasida ayrim tipga xos bo’lgan belgilar ma’lum darajada o’zgaradi, ayniqsa birinchi va to’rtinchi tipning vakillarida o’zgarish ancha sezilarli bo’ladi, chunki ularning xulq - atrofdagi yomon odatlar ko’proq bo’lganligi uchun atrofdagi kattalarning tarbiyaviy etibori ularga nisbatan ko’proq bo’ladi. www.arxiv.uz

• Shunday qilib bolalik davridagi oliy nerv faoliyatining tiplari , ya’ni xulq- atvor yosh oshgan sari o’zgarib boradi. Oliy nerv faoliyatining tug’ma ko’rinishi temperament , ularning tarbiya natijasida o’zgarishidan yuzaga kelgan xolati xarakter deyiladi . • Tarixda yashab ijod qilgan buyuk siymolar ham malum tipga xos bo’lganlar. Masalan rus sarkardasi A.V.Suvorov xolerik temperamentiga, shoir A.S.Pushkin ham xolerik temperamentga, sangivinikga shoir A.I.Gersen, Gonchanov flegmatika, fransuz filosofi Rene, Dakart, ingiliz olimi Charlz Davrin, polyak kompozitori shopen melanxonlik temperamentiga xosinsonlar bo’lishgan. www.arxiv.uz

• I .P.Pavlov birinchi va ikkichi signal sistemalarining o’zaro ta’sirlanish xususiyatlarini xisobga olib, odam nerv sistemasini ikkita asosiy tipga ajratish mumkin deb topdi . Shularning birinchi badiiy tip deb atadi. Yozuvchilar, musiqachilar, rassomlar va boshqalarni u shu guruhga kiritdi.Bu guruh axllarida 1-signal sistemasi 2- signal sistemasidan bir muncha ustun turadi. 2- tip mutafakkirlar tipi deb ataladi.Bu guruxga olimlar- filosoflar, matemateklar, filologlar va boshqalar kiradi. Bu guruxga kishilarda2- signal sistemasi 1- signal sistemasidan ustun turadi. Bulardan tashqari oraliq gurux xam bor.Oraliq guruxga kiruvchi kishilarda 1-signal sistemasi 2- signal sistemasidan ustin turmaydi. • Xulosa kelib aytganda, oliy nerv faoliyatining tipi xayot protsesida shakillanib boradi va ta

• Dinamik steriotip Oddiy hayot sharoitiga odam va hayvon organizimga turli xil tasirlovchilarning murakkab tazimi tasir etadi. Organizmning bunday murakkab tasirlozchilarga moslashishi miya yarim sharlari po’stlog’ining shartli reflekslar analitik -sintatik faoliyati tufayli amalga oshiririladi . Buning natijasida kompleks shartli reflekslar xosil bo’ladi. Bu miya yarim shartli po’stlog’ining yanada murakkab faoliyati bo’lib ,sharli reflektor faoliyati yoki dinamik stereotib hisoblanadi. www.arxiv.uz

• Dinamik stereotip – deb bir vaqtda bir tartibdagi shartli reflekslarning uzliksiz ravishda tartib bilan kelishi va nerv tizimida bu tasirlarga javob qaytiladi. Dinamik steriotip boshqacha aytganda, odamda bir necha yillar davomida shartli reflekslarning izchillik bilan kelib, miya po’stlog’ida qo’zg’alish va tormozlanish juarayonlarini xosil qilishdir. Dinamik stereotip har bir odam uchun o’ziga xos bo’lib, odamdagi odat va malakalarning asosi hisoblanadi. Maktab yoshidagi bolalar bosh miya yarim sharlari po’stlog’ida dinamik stereotipni xosil bo’lish jarayonlrini tekshirish amaliy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Masallan: Darslarni fiziologik asosida tashkil etish, kun tartibini tuzish, ovqatlanish, mehnat va dam olishni va boshqa faoliyat turlarini o’qituvchilar nerv tizimida dinamik st

Adabiyotlar 1. Sodiqov K.S. “O`quvchilar fiziologiyasi va gigiyenasi” T. O`qituvchi 1992 yil. 2. Sharipova D.J., Vohidova R.G. “O`quvchular toliqishini oldini olish” T. Medisina 1986 yil. 3. Qodirov U.Z. “Odam fiziologiyasi” Abu Ali Ibn Sino nomidagi Tibbiyot nashriyoti T. 1996 yil. 4. Aminov B., Tilavov T. “Odam va uning salomatligi” T. O`qituvchi 1993 yil. 5. Turaqulov Yo. X. “Hozigi zamon biologiyasi va irsiyat masalalari” T. Fan 1969 yil. 6. Sharipova D.J., Semyonova L. “O`quvchilarga gigiyenik ta`lim va tarbiya berish” T. O`qituvchi 1983 yil. 7. Majidov V.M. “Yuqumli kasalliklar” T. Ibn Sino nashriyoti 1993 yil. 8. Mahmudov I., Alimov B., Qurbonov Sh. “O`smirlar fiziologiyasi va gigiyenasi” T. O`qituvchi 1984 yil. www.arxiv.uz

Tekshirish savollari: 1. Birinchi signallar sistemasiga nima kiradi? 2. Ikkichi signallar sistemasiga nima kiradi? 3. Oliy nerv faoliyati necha tipga bo’linadi? 4. Dinamik steriativ nima? www.arxiv.uz

Купить

Похожие документы
Sog‘liqni saqlash tizimi va uning xususiyatlari
Rentgenologik tekshirishning umumiy, xususiy va maxsus usullari
Jigarda gormonlarning zararsizlantirilishi
Qon ivishi, qon guruhlari va rezus omili
Sust boruvchi neyrovirusli infeksion kasalliklar