Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 2.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Дипломные работы
Предмет Педагогика

Продавец

Bohodir Jalolov

Oliy ta’lim muassasasi talabalarida o‘qish va yozish ko‘nikmasini oshirishning dolzarb metodlari

Купить
Oliy ta ’ lim muassas as i talabalarida o qish vaʻ yozish ko nikmasini oshirishning dolzarb ʻ metodlari . Mundarija I.Kirish……………………………………………….………………….………….3 II.Asosiy qism……………………………………………………………………… 1.Oliy ta'lim muassasasida xitoy tilini o qitishda o qish va yozish ko nikmasiniʻ ʻ ʻ shakllantirish metodlari 2.O’qish ko’nikmasini baholashdagi talablari 3.Yozish ko’nikmasini baholashdagi talablari III.Xulosa………………………………………………….…….………………...29 IV.Foydalanilgan adabiyotlar………………………….….……….……………...30 Kirish Tadqiqotning dolzarbligi. Talaba maktabda muvaffaqiyatli bo lishi uchun uʻ birinchi navbatda asosiy akademik ko nikmalarni egallashi kerak: o qish, yozish va ʻ ʻ hisoblash. Aytishimiz mumkinki, ular barcha ta'limning asosidir. O qish keyingi o rganish ʻ ʻ uchun zarur bo lgan yangi bilimlarni olish vositasidir. O qishni o rganmagan yoki ʻ ʻ ʻ o qishga qodir bo lmagan talaba bilimlarni muvaffaqiyatli o zlashtira olmaydi va undan ʻ ʻ ʻ amalda foydalana olmaydi, chunki maktabda o qitish jarayoni doimo talabalarning ʻ mustaqil ishlashi, birinchi navbatda, kitob ustida ishlashni o z ichiga oladi. Talabalarning ʻ o qish texnikasini yetarli darajada o zlashtirmasliklari, eng muhimi, o qiganlarini ʻ ʻ ʻ tushunish qobiliyati o quv ishlarida jiddiy qiyinchiliklar bilan birga keladi, bu esa ʻ akademik muvaffaqiyatsizlikka olib kelishi mumkin. O qishga o rgatish muammosi endi maktab o quv dasturidan tashqariga chiqdi. ʻ ʻ ʻ O qish madaniyati va o qilgan narsadan maksimal ma'lumot olish qobiliyati shaxsning ʻ ʻ umuman rivojlanishining muvaffaqiyatini belgilaydigan asosiy omillardir. To g ri, ongli o qish orqali boshlang ich ta'lim oldiga qo yilgan maqsadlarga ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ erishiladi: - kichik yoshdagi maktab talabalarining boshlang ich umumiy ta'lim bilimlarini ʻ o zlashtirishi, ularning bilim qobiliyatlari va boshlang ich maktab o quv dasturlarini ʻ ʻ ʻ o zlashtirish ko nikmalarini rivojlantirishni ta'minlash; ʻ ʻ - o quv faoliyatida asosiy ko nikmalarni shakllantirish; ʻ ʻ - o z mamlakatining milliy mentaliteti, madaniy va tarixiy xususiyatlari va an'analarini ʻ hisobga olgan holda mahalliy va jahon madaniyati bilan tanishish. - muayyan tadqiqot salohiyatiga ega ijodiy shaxsni shakllantirish; - maktab talabalari o rtasida milliy ustuvorliklar va umuman global gumanistik ʻ qadriyatlarga yo naltirilgan fuqarolik va axloqiy pozitsiyani shakllantirish. ʻ Aynan o qish talaba shaxsini tarbiyalash, uning ma’naviy, axloqiy va fuqarolik ʻ fazilatlarini shakllantirish, qozog istonlik o z-o zini anglash uchun keng imkoniyatlarga ʻ ʻ ʻ ega. Talaba o qish tufayli o z fikrlarini ifoda etish va o z bayonotlarini qurish qobiliyatini ʻ ʻ ʻ egallaydi. Tadqiqotning vazifasi: oliy ta’lim talabalarining o qish jarayonini shakllantirishningʻ nazariy asoslarini ochib berish va talabalarning o qish sifatini oshirishga qaratilgan ʻ rivojlantiruvchi o qish mashqlari tizimini tanlashdir. ʻ Tadqiqot maqsadlari - tadqiqot muammosi bo yicha psixologik, pedagogik va ilmiy-uslubiy adabiyotlarni ʻ o rganish va tahlil qilish; ʻ - oliy ta’lim muassasi talabalarning psixologik-pedagogik xususiyatlarini aniqlash ; - boshlang ich maktabda o qish texnikasi haqidagi zamonaviy g oyalarni ochib berish; ʻ ʻ ʻ Ish tuzilishi .Mazkur kurs ish kirish, asosiy qism, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro yxati 40 ta betdan iborat. ʻ 1.Oliy ta'lim muassasasida xitoy tilini o qitishda o qish va yozish ko nikmasiniʻ ʻ ʻ shakllantirish metodlari Chet til o‘qitish tarixida metodlar. Tarixan metodlar to‘rt guruhga birlashtirilib, ularning nomlariga ,,tarjima“, ,,to‘g‘ri“ „qiyosiy (yoki ongli- qiyosiy)“, ,,aralash“ kiradi. Shunday qilib, chet tili o‘qitishning bir necha asrlik tarixidagi barcha metodlar ushbu to‘rt toifaga to‘plangan. Ularning har birini qisqacha tahlil qilish talab etiladi, chunki bugungi metodikada ularning ayrim xususiyatlari muayyan shaklda qo‘llanilmoqda. Tarjima metodi. Ushbu metodning nomi, odatda, „tarjima metodlari“ termini bilan ko‘plikda ishlatiladi. Nomiga ko‘ra ma’nosini bilib olish qiyin emas: chet tili materiali ona tiliga taijima qilinadi. Taijima metodlari orasida eng ko‘p tarqalganlari „grammatika- tarjima metodi“ va „matn-tarjima metodi“ nomlari bilan mashhur bo'lgan. Birinchisining namoyandalari so‘z va gap tarjimasini grammatika qoidalarini o‘rgatish uchun tatbiq etganlar, ikkinchisining tarafdorlari esa matnni o ‘qish va uning mazmunini tushunishda tarjimadan foydalanishni maqsad qilib olishgan. Ikkala tarjima metodini qo'llashdan faqat ta’limiy maqsad ko‘zlangan. Chet tili retseptiv tarzda o‘rganilgan. O‘z davrining tilshunoslik va ruhshunoslik ma’lumotlariga asoslanib, chet tili o‘qitish metodlari ishlab chiqilgan. Ayrim muallimlar hozirgacha tarjima metodlari usullaridan noo‘rin foydalanishmoqda. Masalan matnni og'zaki tarjima qilish g‘ayrimetodik usuldir. Matnning ayrim jumlalari yoki bir-ikki bo‘lagini muayyan maqsadda tarjima qilish man etilmaydi. Lug‘atdan foydalanib, yangi so‘zlarning ma’nolarini ochish maqsadida tarjima qilishga mo‘ljallangan kichik matnlar berilishi mumkin. Bu yerda matnni tarjima qilishdan ko‘zlanadigan metodik muddao lug‘atdan foydalanishni o‘rgatishdir. To’g’ri metod Metod nomining kelib chiqishiga asosiy sabab shundan iboratki, to‘g‘ri metodda o‘qitish chog‘ida ona tilini chetlab o‘tib, chet tili so‘zi bilan predmet orasida bevosita assotsiatsiya (fikran bog‘lanish) o‘rnatishga urinib ko‘rilgan. Chet tili grammatikasini o ‘rgatishda ham xuddi shunday metodik yo‘l tutilgan: grammatik ma’no bilan forma o‘rtasida bevosita bog‘lanish hosil qilmoqchi bo‘lishgan. To‘g‘ri metodning dunyoga kelish sababini chet tillarni amaliy o‘r- ganish maqsadidan qidirish joizdir. O‘tgan asrning oxirlariga kelib, G‘arbiy Yevropa mamlakatlari va Amerika Qo‘shma Shtatlarida chet tili o‘qitishni isloh qilish natijasida ushbu metod kashf etilgan. Keyinchalik bu metod Osiyo, Afrika va boshqa qit’alarga ham tarqalgan. Ona tili ishtirokisiz chet tilini o‘rgatishga intilishlar to‘g‘ri metod, induktiv metod, tabiiy metod kabi terminlar bilan yuritila boshlangan. Ushbu metodlardan ko‘zlanadigan asosiy maqsad chet tilini amaliy jihatdan o‘rgatishdir. Ona tilini o‘rganish shartsharoitlari bu metodda o‘zgarishsiz qabul qilinavergan. To‘g‘ri metodning zamonaviy ko‘rinishlaridan ikkitasi : 1) audiolingval, 2) audiovizual metodlari ko‘p tarqalgan. Audiolingval metodning asoschilari (mashhur Amerika metodistlari Charlz Karpenter Friz va Robert Lado) flkrlariga binoan chet tili amaliy va ta’limiy maqsadda o‘rganiladi. Til materiallaridan chet tili jumlalari (nutq namunalari)ni tanlash va o‘rgatishga muhim o‘rin beriladi. Nutq faoliyati turlarini o‘rganish tartibi quyidagicha kechadi: tinglab tushunish, gapirish, o'qish va yozuv. Og‘zaki nutq chet tilida aloqa vositasi sifatida, yozma nutq esa og‘zaki nutq materiali asosida o‘rgatiladi.Muallimlar audiolingval metodining bir qancha ijobiy xossalarini maktab tajribasidan biladilar. Chunonchi, nutq namunalarining til o‘rgatish birligi darajasida qo‘llanilishi, og‘zaki nutqning ilgarilashi, og‘zaki nutq materialida o‘qish va yozuvning o‘rgatilishi V—VII sinflarda tegishli o‘zgarishlar bilan qabul qilingan. Audiolingval metodning ayrim qonuniyatlari bizning sharoitga to‘g‘ri kelmasligi maktab darsliklarida hisobga olingan. Mas. nutq namunalari ong ishtirokisiz va hech qanday qoidalar berilmasdan o‘rgatilishi undagi g‘ayriilmiy ko‘rsatmalardir. Aktiv va passiv til materialini farqlagan holda, ularning o‘zlashtirilishiga befarq qarashadi, bu ham noto‘g‘ri metodik yo‘l-yo‘riqdir. Audiolingval metoddan qator jihatlari bilan farq qiladigan audiovizual metod namoyandalari (P. Guberina, P. Rivan) metodik ko‘rsatmalariga binoan leksik materialni tanlashga alohida e'tibor berilgan. Hayotiy mavzularda erkin fikr yuritish uchun 1500 so‘z tanlangan. Turli texnikaviy vositalarga ta’lim jarayonida katta o‘rin beriladi. Ikkala metodning umumiyligi (to‘g‘ri metod tarkibiga kirishi)dan tashqari tafovutlari ham bor. Mas. audiovizual metodda og‘zaki nutq, yozuv va oxirgi navbatda o‘qish o‘rgatiladi. 0 ‘qish yozuvdan keyin o‘rgatiladi. Bizning maktablarda ushbu metodning ayrim tomonlaridan ijodiy foydalaniladi. 0‘rta maktabda birinchi yili chet til o‘qitishda yozuv o‘qishdan oldin, keyinchalik o‘qish yozuvdan oldin va yuqori sinflarda o'qish barcha nutq faoliyati turlaridan oldin o‘rgatiladi. To‘g‘ri metodlaming reproduktiv (H. Palmer) va retseptiv tarzda (M. Uest) chet til o‘rgatish metodlari ham metodika tarixida sezilarli iz qoldirgan. Aralash metod Ushbu metod ikki katta metodik yo‘nalishlarning ilmiy-amaliy tomonlarini o‘ziga singdirib olganligi ko‘rinib turibdi. Aralash metodlar XIX asr oxiri - XX asr boshlarida tarjima va to ‘g‘ri metodlar qorishmasi sifatida vujudga keldi. Aralash metod haqida uning namoyandalari daniyalik ruhshunos K. Flagstad, nemis tilshunosi E. Otto, nemis metodisti F. Aronshteyn, nemis tilshunosi G. Paul kabilaming ilmiy ishlaridan ma’lumotlar olish mumkin. Aralash metodning yana bir boshqacha ko‘rinishi to‘g‘ri metod va qiyosiy metod prinsiplarining qorishmasi sifatida vujudga keldi. Ushbu zamonaviy aralash metodning namoyandalari metodistlar amerikalik P. Hegboldt, belgiyalik F. Klosse, germaniyalik A. Bolen va rus chet til o ‘qitish ruhshunosi Â. V. Belyayev tadqiqotlaridan ma’lum va mashhurdir. Aralash metodning har ikkala yo‘nalishi ham o‘zining maxsus prinsiplariga ega emas, muayyan metodga ko‘proq yon bosishi, shu bilan birga ikki metod qonun-qoidalarini omuxta tarzda qo'llanilishi ularga xos xususiyatlardandir . Qiyosiy metod. Uning to’liq nomi „ongh-qiyosiy metod“ deyiladi. Bu metodning asoschisi akad. L. V. Shcherba bo‘lib, metodni hozirgi davr chet til o‘qitish jarayoniga moslashtirgan, metod asoschisi ishini samarali davom ettirgan Pedagogika fanlari akademiyasi muxbir a’zosi prof. I. V. Raxmanov bo‘lgan. Ongli-qiyosiy metod bo‘yicha chet til o‘rgatilganda didaktik onglilik prinsipi asosida ish ko‘ra boshlashgan. Ushbu metodning qiyoslash, ona tiliga suyanib ish ko‘rish, nutq faoliyati turlarini bir yo‘la o‘rgatish singari xususiy prinsiplari o‘tgan asming qirqinchi va elliginchi yillarida shakllanadi va keng ko‘lamda amaliy qo‘llanadi. Chet til o‘qitishning amaliy, ta’- limiy va tarbiyaviy maqsadlari ilmiy asoslab berilgan. Bu esa metodning birinchi ko‘rinishi edi. O‘tgan asming oltmishinchi yillaridan hozirgacha bo‘lgan vaqt ichida ongli-qiyosiy metod zamonaviylashtirildi, uning prinsiplari yangi talablarga muvofiq tadqiq qilindi. Jumladan, qiyoslash o‘quvchilarning dars paytidagi yumush tarzida emas, balki mashqlar sistemasini tuzishda metodist va muallim vakolatiga kiradigan ishdir. Ongli-qiyosiy metodning birinchi ko‘rinishida qoida asosida mashq bajarilar edi, zamonaviy ko‘rinishida mashq jarayonida amaliy ruhdagi qoida umumlashtiriladi. o'quvchi qiyoslash, qoidani yodlash va aytib berish, nazariy bilimlar yig‘ish bilan maxsus shug‘ullanmaydi. 2.O’qish ko’nikmasini baholashdagi talablari O qishning an'anaviy turlari masalasi chet tilini o qitish metodikasida engʻ ʻ rivojlangan masalalardan biridir. Shu bilan birga, ko plab munozarali va to liq ʻ ʻ tasdiqlanmagan fikrlar mavjud, chunki har bir tadqiqotchi o z nuqtai nazariga ega bo lib, ʻ ʻ ular turli xil o qish turlarini ajratib ko rsatishi yoki bir xil hodisaga murojaat qilish uchun ʻ ʻ turli nomlardan foydalanishi mumkin, ba'zi tasniflar bu haqiqatdan aziyat chekadi. ular etarli bo lmagan asosda bo linish asosida qurilgan. O qish turlarini aniqlash u yoki bu ʻ ʻ ʻ tasnifga asoslangan printsipga bog liq. ʻ Mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar (O.A.Dolgina, Z.I.Klychnikova, V.A.Buxbinder, S.K.Folomkina, I.L.Bim) tomonidan taklif qilingan turli tasniflarni tahlil qilib, biz psixologik tomonini hisobga olgan holda amalga oshiriladigan o qish turlarining ichki ʻ tasnifini asos qilib oldik. Xitoy tilida HSK imtihonlarida o’qish qismi 3 ta bo’limni tashkil etadi. 1-bo’limda bo’sh joylarga variantda berilgan javoblardan mosini qo’yish, 2-bo’limda berilgan matnning mazmuniga mos variantni topib belgilash, 3- bo’limda matn ichidan berilgan savollarga javob berish mumkin. Buni quyidagicha ko’rishimiz mumkin O qish bilan birga kechadigan psixik jarayonlarga ko raʻ ʻ i: o qish jarayonining ʻ amalga oshirilishiga ko ra (V. A. Buchbinder, Z. I. Klychnikova) - ovoz chiqarib o qish va ʻ ʻ o z-o zidan o qish idrok qilish xususiyatiga ko ra (Z. I. Klychnikova) - analitik va sintetik ʻ ʻ ʻ ʻ o qish. ʻ § Ovoz chiqarib o qish ʻ chet tilini o rganish va ayniqsa o qish jarayoni uchun juda ʻ ʻ muhimdir. U boshlang ich talabalar bilan ishlashni osonlashtiradi, kommunikativ o qishda ʻ ʻ o qish texnikasi va ko nikmalarini rivojlantirish vositasi, shuningdek, eshitish-talaffuz va ʻ ʻ ritmik-intonatsiya ko nikmalarini rivojlantirish va matnni tushunish darajasini nazorat ʻ qilish vositasidir. § Analitik yoki batafsil o qish ʻ matndagi mazmun, lingvistik material, grammatik, leksik, fonetik va stilistik hodisalarni tahlil qilishdir. Ushbu turdagi o qish matnni ʻ tushunishni tahlil qilish orqali erishiladi. § Sintetik yoki yaxlit o qish ʻ allaqachon o zlashtirilgan leksik va grammatik ʻ materialga asoslanadi. Bu o qish mexanizmini egallashni nazarda tutadi va notanish ʻ so zlarning kontekstli taxminiga tayanadi. ʻ Pedagogik tasnif (Z.I.Klychnikova va V.A.Buchbinder bo yicha) ta lim ʻ ʼ jarayonining tashkiliy tomoniga e tiborni qaratadi. Ish joyida, ʼ sinfda va uyda o qish ʻ ajralib turadi ; o qishni tashkil etish shakliga ko ra - ʻ ʻ yakka o qish ʻ va guruh yoki xor o qish. ʻ Ko pgina etakchi olimlar chet tili darslarida sinfda va uyda o qishga etarlicha ʻ ʻ e'tibor berish kerakligini ta'kidlaydilar. Buning bir qancha sabablari bor: og zaki nutqqa ʻ e'tibor qaratish munosabati bilan sinfda o qish ʻ ishning juda zarur tarkibiy qismi bo lishi ʻ mumkin, chunki muhokama, muhokama va boshqa og zaki ish turlari o qilgan material ʻ ʻ asosida qurilishi mumkin. Bunday holda, o qish o zining asosiy funktsiyasida - ma'lum ʻ ʻ ma'lumotlarni uzatishda ishlaydi. § Uyda o qish ʻ quyidagi maqsadlarga xizmat qilishi kerak: sinfda ishlash jarayonida olingan o qish va ko nikmalarini mustahkamlash; sinfda muayyan turdagi faoliyatni ʻ ʻ amalga oshirishga tayyorgarlik. Shu bilan birga, uyda o qish, ma'lum chegaralar ichida, ʻ zavq uchun o qish bo lishi kerak. ʻ ʻ Uslubiy tasnif haqiqiy uslubiy omillarni hisobga oladi, maqsadni belgilash va ta'lim va nutq faoliyatini belgilaydigan shartlarga e'tibor beradi. Uslubiy tasnifning asosini o quv va kommunikativ o qish tashkil etadi ʻ ʻ § Ta'lim o qishi ʻ o rganish vositasi sifatida ishlaydi va vizual idrok etish va tanib ʻ olish, vizual tasvirlarning nutq-motor va eshitish bilan o zaro bog liqligi kabi idrok va ʻ ʻ tushunish jarayonlarini tashkil etuvchi o qish mexanizmlari, operatsiyalari va harakatlarini ʻ shakllantirish jarayonida amalga oshiriladi. bo lganlar, antipatiya, kutish va ehtimollik ʻ prognozi; nutq oqimini diskret birliklarga bo lish, so zlarni jumlalar ichida guruhlash va ʻ ʻ hosil bo lgan guruhlarni semantik sifatida ishlatish, semantik taxmin qilish. ʻ O quv mashg uloti doirasida o quv faoliyatini amalga oshirish shartlariga qarab, ʻ ʻ ʻ o qishning quyidagi kichik turlari ajratiladi ʻ · Matn bilan olib boriladigan o quv-tarbiyaviy ishning usuli va xarakteriga ko ra ʻ ʻ intensiv va keng o qishga bo linadi; ʻ ʻ § Intensiv o qish ʻ talabaning matnni to liq va aniq tushunish qobiliyatini, tahliliy ʻ harakatlar va operatsiyalar yordamida kerakli ma'lumotlarni olishdagi qiyinchiliklarni mustaqil ravishda engib o tishni nazarda tutadi. Intensiv o qish jarayonida asosiy e’tibor ʻ ʻ faqat matn mazmuni va ma’nosiga emas, balki uning lingvistik shakliga ham qaratiladi. Analitik mashqlarni bajarish jarayonida til materiali bilan ishlash malakalari uchun taxminiy asos yaratiladi. § Keng qamrovli o qish ʻ mazmunini umumiy qamrab olgan va asosan mustaqil ravishda katta matnlarni tezroq o qish qobiliyatini rivojlantirishni o z ichiga oladi. ʻ ʻ O quvchi diqqati asosan mazmunga qaratiladi, o qish jarayonida sintez tahlildan ustun ʻ ʻ turadi, taxminlar muhim o rin tutadi. Keng qamrovli o qish matnning katta bo limlarini ʻ ʻ ʻ qamrab oluvchi va uning mazmuniga ta’sir qiluvchi maxsus topshiriqlar orqali o qituvchi ʻ tomonidan boshqariladi va boshqariladi. Bu topshiriqlar o qilganlarni baholash, sharhlash, ʻ olingan ma’lumotlardan og zaki va yozma tilda foydalanishni rag batlantiradi ʻ ʻ Metodikada yozish deganda o quvchilar tomonidan chet tilining grafik va imloʻ tizimlarini o zlashtirish, nutq va til materialini yaxshiroq eslab qolish uchun tuzatish ʻ hamda og zaki nutq va o qishni o zlashtirishda yordamchi sifatida tushuniladi. ʻ ʻ ʻ Yozma nutq tilshunoslikda ham, metodologiyada ham fikrni grafik shaklda ifodalash jarayoni sifatida qaraladi. Ko pincha metodologiyada "yozma" va "yozma nutq" atamalari qarama-qarshi ʻ emas. "Yozuv" atamasi shunday yozishni ham, yozma nutqni ham o z ichiga olishi ʻ mumkin. Dastlabki bosqichda xitoy tilini o rgatishda yozish katta rol o ynaydi. ʻ ʻ Bu leksik va grammatik materialni kuchliroq o zlashtirishga, shuningdek, o qish va og zaki nutq ʻ ʻ ʻ texnikasini takomillashtirishga yordam beradi. Ammo bu muhim rolni bajarish uchun talabalar boshlang ich bosqichda, xususan, o qishning birinchi yilida yozish texnikasini ʻ ʻ o zlashtirishlari, iyeroglif yozishni o rganishlari va og zaki nutqda o rganilgan ʻ ʻ ʻ ʻ so zlarning imlosini o rganishlari kerak. nutq va yozma mashqlarda foydalaniladi. ʻ ʻ Imloni o zlashtirish uchun ma'lum bir rag bat ish kitobida, shuningdek darslikning ʻ ʻ o zida joylashgan krossvordlar va zanjirli so zlardir. ʻ ʻ 2. Yozish maqsad va ta’lim vositasi sifatida Shuni yodda tutish kerakki, nutq faoliyatining mustaqil turi sifatida yozish haqida gapirganda, u holda biz yozma nutq haqida gapiramiz. Bu kontekstda yozishni o rgatishdan maqsad o quvchilarga o qimishli odam o z ona tilida yoza oladigan matnlarni ʻ ʻ ʻ ʻ chet tilida yozishga o rgatishdan iborat bo lib, muallif yozgan har qanday matn fikrning ʻ ʻ grafik shakldagi ifodasidir. Inson o z ona tilida qanday matnlarni yozishi mumkin, demak, ideal holda, chet ʻ tilida yozishni o rganishning yakuniy maqsadi nima bo lishi kerak? ʻ ʻ Bu shunday bo lishi ʻ mumkin: - anketalarni to ldirish; ʻ - har xil turdagi xatlar va ularga shaxsiy va rasmiy javoblar yozish; - avtobiografiya / rezyumeni tuzish; - ariza yozish (shu jumladan ishga joylashish, o qish va h.k.); ʻ - sharhlar yozish; - izoh yozish; - hisobot yozish; - insho/ yozish; - tabriknomalar yozish; - eslatma yozish va boshqalar Bu turdagi matnlarda xabarning mazmuni va uning tarkibiy tuzilishiga alohida e'tibor beriladi. Bu erda muallif ushbu yozma matnning maqsadini o qish auditoriyasiningʻ tabiatini hisobga olish va shunga mos ravishda til vositalarini tanlash, kompozitsiyani yaratish va hokazolarni esga olishi kerak. Lekin amalda bir xil talablar og zaki nutqqa, ʻ aniqrog i monolog aloqa shakli, chunki u yozishga eng yaqin bo lgan ʻ ʻ monologdir. Yuqorida aytib o tilganidek, monolog maqsadli, to liq, uzluksiz, ifodali, ʻ ʻ mustaqil bo lishi kerak. ʻ Strukturaviy dizayn va til vositalarini tanlash uning vazifasiga, tinglovchilarning tabiatiga va boshqalarga mos kelishi kerak. 3.Yozish ko’nikmasini baholashdagi talablari HSK imtihonlarida yozish qismi ham 3 ta bo’limdan iborat: 1-bo’limda gaplarni to’g’ri tuzish, 2- bo’limda berilgan so’zlardan to’g’ri foydalanib matn tuzish, 3- bo’limda rasmga qarab matn tuzish kerak bo’ladi. Quyidagi namunalarda buni yaqqol ko’rishimiz mumkin: Bu bosqich yozishni o rgatishdan oldingi oraliq, tayyorgarlik bosqichidir.ʻ Aynan shu bosqichda yozish bir vaqtning o zida o rganish uchun vosita va maqsad bo lib xizmat ʻ ʻ ʻ qilishi mumkin. Ko pincha o qituvchilar talaba manbalar bilan oqilona ishlash, asosiy ma'lumotlarni ʻ ʻ ajratib ko rsatish, ko chirma qilish, reja yoki tezislar tuzish, qisqartirish yoki qisqartirish ʻ ʻ mumkinmi yoki yo qmi, deb o ylamasdan, ma'ruza, mavzu bo yicha xabar va hokazolarni ʻ ʻ ʻ tayyorlash bo yicha topshiriqlar beradi. matnni kengaytiring, mantiqiy bog lang va yaxshi ʻ ʻ o ylang. ʻ Ammo bu kichik narsalar ijodiy yozma topshiriqlarni bajarishda mustahkam, ba'zan esa engib bo lmaydigan to siq bo lishi mumkin. ʻ ʻ ʻ Xitoy tilida so zlashuvchi va umumevropa madaniyatida yozishni o rgatishga katta ʻ ʻ e'tibor beriladi. Bu g oyalarni, asosiy jumlalarni, barcha turdagi o zgarishlarni, matnlarni ʻ ʻ yozish bosqichidan tortib, hajmi va xarakteri jihatidan farq qiladigan o z nutqiy ʻ asarlaringizni yozishgacha ketma-ket amalga oshiriladi. 1. Yozib olish texnikasini shakllantirish bo yicha mashqlar va vazifalar ʻ 1. Qo shimcha topshiriq bilan aldash.ʻ Bular leksik, grammatik yoki boshqa xarakterdagi turli mashqlar bo lishi mumkin, ʻ bunda o quvchilar matnni doskadan yoki darslikdan yozadilar, etishmayotgan so zlarni ʻ ʻ qo yadilar, ajratilgan so zlarni sinonimlar bilan almashtiradilar va hokazo. o z ʻ ʻ ʻ lug atlari. ʻ Yuqorida aytib o tilganidek, esda qoladigan ma'lumotlarning ko payishi yoki ʻ ʻ o quvchi mexanik ravishda so zma-so z yozishni davom ettirayotganiga e'tibor berib, ʻ ʻ ʻ matndan oqilona nusxa ko chirishni ham o rgatish kerak. ʻ ʻ Agar bu masalada ijobiy dinamika bo lmasa, unda nima uchun bu sodir bo layotganini aniqlash yaxshi bo lar edi: ʻ ʻ ʻ yoki talaba so zlarning imlosiga ishonchi komil emas va doimiy ravishda o zini tekshirib ʻ ʻ turishi kerak yoki uning vizual xotirasi etarli emasmi yoki yo qmi? u yomon vosita ʻ reaktsiyasi bormi. Har holda, o qituvchi to g riligini nazorat qiladi, ʻ ʻ ʻ 2. Matnni tinglashda matndan yozish yoki quloq bilan yozib olish: - kalit so zlar; ʻ - savollarga javoblar; - taklif qilingan bayonotlarni himoya qilish yoki rad etish uchun dalillar; - asosiy fikrlar; - aniq so zlarning qo llanilishiga misollar; ʻ ʻ - aniq grammatik tuzilmalardan foydalanishga oid misollar va boshqalar. Bunday vazifalarni bajarish bir vaqtning o zida qidiruvni o qish ko nikmalarini ʻ ʻ ʻ rivojlantirishga, asosiy narsani ajratib ko rsatish va o z tanlovingizni manbaga asoslanib ʻ ʻ bahslashish qobiliyatiga, shuningdek, bir qator boshqa vazifalarni hal qilishga yordam beradi. 3. Transformatsiya mashqlari. Gapni qayta tiklash, so zning o rnini osongina topish, bir xil fikrni turli yo llar bilan ʻ ʻ ʻ etkazish qobiliyati ona tilida va undan ham ko proq nutq ko nikmalarini rivojlantirishga ʻ ʻ sezilarli hissa qo shishi mumkin. lug at va grammatik tuzilmalar ancha sodda bo lgan chet ʻ ʻ ʻ tili. Grammatik, leksik, sintaktik o zgarishlar bo yicha mashqlar turli til ko nikmalarini ʻ ʻ ʻ jilolaydi, katta hajmni shakllantiradi. Xulosa Til fakulteti talabalarining o‘z bilimini oshirish, kerakli ma’lumotlarni olish va undan foydalanish hamda kasbiy muloqot qilish zaruratini his qilayotgan talabalarning chet tilini ongli ravishda o‘rganishlaridagi asosiy vazifalardan biri o‘qish ko‘nikmalarini egallashdir. Bunda o‘qish chet tilini o‘rganish jarayonida o‘quvchilar egallashi lozim bo‘lgan eng muhim va murakkab ko‘nikmalardan biridir. Mavjud ma'lumotlarga ko'ra, faqat bir nechta talabalar professional tarzda o'qiy oladilar, boshqalarning tajribasini o'zlashtiradilar, istiqbolli g'oyalarni ta'kidlaydilar, o'qilayotgan matnning asosiy g'oyasini aniq va chuqur anglay oladilar. Boshqacha qilib aytganda, talabalar ko'pincha o'qigan ma'lumotlarni kerakli darajada qabul qila olmaydi va qayta ishlay olmaydi. Shu munosabat bilan kitobxonlik inson madaniy faoliyatining eng qadimiy turi sifatida, o‘rganishning asosiy vositasi va atrofimizdagi olamni anglash vositasi sifatida bugungi kunda metodistlar uchun katta qiziqish uyg‘otadigan mavzulardan biri hisoblanadi. O'qishni o'rgatish masalasiga katta qiziqish, birinchi navbatda, o'qish jarayonining o'zini noaniq talqin qilish bilan bog'liq. Murakkab va ko'p qirrali jarayon sifatida o'qishga turli xil ta'riflar berilishi mumkin. Mahalliy va xorijiy adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, "o'qish" (keng ma'noda) "grafik yozib olingan matnni idrok etish va qayta ishlash jarayoni, bu jarayonda matndan olingan mazmunli ma'lumot oluvchining shaxsiy munosabati bilan bog'liq. sub'ektiv ravishda o'qilishi mumkin bo'lgan ma'no kashfiyoti sifatida boshdan kechiriladi" Boshqa bir guruh tadqiqotchilar (I.M.Berman, Rojkova) yuqoridagi ta’rif bilan o‘rtoqlashadilar va o‘qishni “grafik qayd etilgan alifbodagi nutqiy xabarni idrok etish va qayta ishlash jarayoni, natijada uning mazmuni tushunchasi va unga mos keladigan ma’noni birlashtirish jarayoni” deb tushunadilar. O'qish orqali psixologlar ma'lum bir til tizimiga muvofiq grafik kodlangan ma'lumotlarni idrok etish va faol qayta ishlash jarayonini tushunadilar Ushbu ta'riflarni asos qilib oladigan bo'lsak, biz o'qishni nutq faoliyatining bir turi sifatida grafik tarzda yozilgan matnni mexanik va aqliy idrok etish va qayta ishlashning umumiy jarayoni sifatida tushunamiz, bu jarayon davomida o'qilgan matndagi ma'lumotlardan xabardor bo'lish va baholash sodir bo'ladi. O'qishni nutq faoliyati deb tasniflashning asosi sovet tilshunosligining "nutq faoliyati u yoki bu darajada til belgilari vositasida inson faoliyati (xulq-atvori) sifatida tushunilishi kerak" degan pozitsiyasidir. Bu faoliyat jarayonida o'quvchi sintez, tahlil, taqqoslash, taqqoslash kabi bir qancha aqliy operatsiyalarni bajaradi. O'qish vizual, eshitish va nutq-motor analizatorlarining ishi bilan bog'liq. O'qish har doim grafik tasvirlarni tanib olish va ularning ma'nosini bog'liq holda tushunish jarayonlariga asoslanadi Chet tilida o'qish jarayon sifatida quyidagi funktsiyalarni bajaradi: 1. umumiy ta lim: o qish madaniy saviyani oshiradi, dunyoqarashini kengaytiradi;ʼ ʻ 2. lingvistik: o'qish chet tilini o'zlashtirishga hissa qo'shadi va yangi tilni o'zlashtirgan holda, birinchidan, siz uni chuqurroq tushunishingiz mumkin, ikkinchidan, ona tilingizni yaxshiroq tushunishingiz mumkin. 3. tarbiyaviy: o‘qishni o‘rganish ma’naviy-axloqiy fazilatlarni shakllantirishga, xulq-atvor normalari va qoidalarini tarbiyalashga, mehnat va estetik tarbiyaga yordam beradi Har qanday faoliyat singari, o'qish ham doimo maqsadli: u ma'lumot olishga qaratilgan va tayyor matnni idrok etish bilan bog'liq, shuning uchun u nutq faoliyatining retseptiv turiga kiradi. Faoliyat sifatida o'qishning retseptiv xususiyati ba'zan chalg'ituvchi bo'lib, natijada o'qish passiv faoliyat deb ataladi. Bu chuqur noto'g'ri tushuncha, chunki o'qish faqat o'quvchining doimiy faolligi bilan mumkin, ya'ni bu jarayon hech qanday passiv emas, balki faol emas, chunki faoliyat "nafaqat o'quvchining semantik tomoniga kirish uchun zaruriy shartdir" matn, shuningdek, uning rasmiy tomonini idrok etishda , uning yordamisiz matnni tushunish mumkin emas" Faoliyat sifatida o'qishda mazmun rejasi (matn nima haqida) va protsessual reja (matnni qanday o'qish va ovoz berish) mavjud. Mazmun jihatidan o'qish faoliyati natijasi o'qilgan narsani tushunish bo'ladi; Protsessualda - o'qish jarayoni, ya'ni grafemalarni morfemalar bilan bog'lash, grafik belgilarni tanib olishning yaxlit usullarini shakllantirish, ovoz chiqarib va o'z-o'zidan, sekin va tez o'qishda ifodalanadigan ichki nutq eshitishini shakllantirish. to'liq tushunish yoki umumiy qamrov bilan. Chet tilini o‘qitish jarayonida o‘qish ham maqsad, ham vosita vazifasini bajaradi: birinchi holatda o‘quvchilar axborot olish manbai sifatida o‘qishni o‘zlashtirishlari kerak; ikkinchisida - til va nutq materialini yaxshiroq o'zlashtirish uchun o'qishdan foydalanish. O'qishdan ma'lumot manbai (maqsad) sifatida foydalanish chet tilini o'rganishga bo'lgan qiziqishni rag'batlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi, talaba buni mustaqil ravishda qondirishi mumkin, chunki o'qish uchun suhbatdosh ham, tinglovchi ham emas, balki faqat kitob kerak. O'qish insonning kommunikativ va ijtimoiy faoliyati sohasiga kiradi va og'zaki (og'zaki) muloqotning yozma shakllaridan birini ta'minlaydi. Zamonaviy hayotda o'qish nutq faoliyatining boshqa turlari bilan bir qatorda muhim rol o'ynaydi, chunki u kitob kabi ma'lumot manbalariga kirishni ochib beradi va shu bilan insonning kognitiv ehtiyojlarini qondirish va axborot faoliyatini amalga oshirishning asosiy vositalaridan biriga aylanadi. O'qish jarayonida til materiali yodlanadi, bu nutq faoliyati, og'zaki nutq va yozishning bir turi sifatida o'qishni yanada takomillashtirishga katta yordam beradi. Shunday qilib, o‘qishni o‘rganish vositasi sifatida qo‘llash jarayonida o‘quvchilarda ma’lum til tajribasini to‘plash natijasida ravon o‘qishni o‘zlashtirishga olib keladigan ko‘nikma va malakalar shakllanadi. Foydalanilgan adabiyotlar 1.O zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 24 maydagi PQ – 2995-sonliʻ «Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targ ib qilish tizimini yanada ʻ takomillashtirish chora-tadbirlari to g risida»gi qarori. // «Xalq so zi», 2017 yil, 103 ʻ ʻ ʻ (6797)-son. 2.Mirziyoyev Sh.M. Yangi O zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O zbekiston, 2021. – 464 ʻ ʻ b. II. Manbalar 3. Alpatov V.M. Tilshunoslik ta’limotlari tarixi: Darslik / V.M. Alpatov - M.: Rus madaniyati tillari, 2019. - 368 b. 4. Vitlin J.L. Chet tillari grammatikasini o qitishning zamonaviy muammolari: Darslik / ʻ Zh.L. Vitlin // Chet el. Maktabdagi tillar. - Moskva, 2020. - No 5. B.36 - 39. 5. Gez N.I. O rta maktabda chet tillarini o qitish usullari: Monografiya / N.I. Gez, M.V. ʻ ʻ Lyaxovitskiy - M .: Oliy maktab, 2022. - 373 p. 6. Gurevich. I.S. 3—4-asrlar xitoy tili grammatikasi bo yicha insho. yo q. [Matn]: ʻ ʻ Monografiya / I.S. - M.: Nauka, 2021. - 254 b. III. Ilmiy tadqiqotlar va adabiyotlar 7. Alpatov V.M. Tilshunoslik ta’limotlari tarixi: Darslik / V.M. Alpatov - M.: Rus madaniyati tillari, 2019. - 368 b. 8. Vitlin J.L. Chet tillari grammatikasini o qitishning zamonaviy muammolari: Darslik / ʻ Zh.L. Vitlin // Chet el. Maktabdagi tillar. - Moskva, 2020. - No 5. B.36 – 9. Gez N.I. O rta maktabda chet tillarini o qitish usullari: Monografiya / N.I. Gez, M.V. ʻ ʻ Lyaxovitskiy - M .: Oliy maktab, 2022. - 373 p. 10. Gurevich. I.S. 3—4-asrlar xitoy tili grammatikasi bo yicha insho. yo q. [Matn]: ʻ ʻ Monografiya / I.S. - M.: Nauka, 2021. - 254 b. 11. Demina N.A. Amaliy xitoy tilini o qitish usullari: Monografiya / N.A.Demina - M.: ʻ Sharq adabiyoti, 2006. - 87 b. 12. KrLyu Shu Syan. Xitoy tili grammatikasi bo yicha insholar: Monografiya / Lu Shu ʻ Xiang. - M.: Sharq adabiyoti nashriyoti, 2021. - 267 b. 13. Ostapenko V.I. Dastlabki bosqichda chet elliklarga rus grammatikasini o rgatish: ʻ Monografiya / V.I. Ostapenko - M.: Rus tili, 1983. - 98 b. IV. Internet saytlar va resurslar 14.https://uz.wikipedia.org/wiki/Bayt_ul-Hikmat 15.https://www.trt.net.tr/uzbek/madaniyat-va-san-at/2021/09/26/1234567890-1710675 16.https://cyberleninka.ru/article/n/bayt-al-hikma-ning-tarkibi-va-vazifalari/viewer

Oliy ta’lim muassasasi talabalarida o‘qish va yozish ko‘nikmasini oshirishning dolzarb metodlari

Купить