Ona platalar - Педагогика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	120.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Педагогика

Ona platalar

Купить

Mavzu: Ona platalar
Reja :
1. Ona plataning asosiy qismlari
2. Ona plata o’rnatiladigan asosiy qurilmalar
3. Ona plataning shakli,katta kichiklik o’lchami

Ona plata "materinka" ( inglizcha : mainboard — bosh plata;
hisoblanadi. sleng. ona - barcha chip va qurilmalarni bir biriga ulash uchun
asos ) —
Shaxsiy kompyuterning, noutbuk, telefon, planshetlarning asosiy
qurilmalari — tezkor
xotira , qattiq disk, chiplar, slot, kuler, ulash portlari va
boshqa
qurilmalar o rnatiladigan ko p qatlamli muxr plata. ʻ ʻ Aynan ona plata bir-
biridan
farq qiluvchi qurilmalarni birlashtiradi va boshqaradi.
Ona
plataga o rnatiladigan asosiy qurilmalar: ʻ
 Markaziy protsessor (CPU).
 Tizimning
mantiqiy yig indisi ( ʻ chipset — inglizcha : chipset ) —
Markaziy protsessor (CPU)ni
tezkor xotira va periferik qurilmalar kontrollyo rlari ʻ
bilan
ulanishni ta minlovchi mikrosxemalar yig indisi. ʼ ʻ Ona plataning form-faktori
(shakli,
katta-kichik o'lcham) bo yicha tasnifi ʻ
 Ona
plataning form-faktori — bu ona plataning xajmi, mahkamlash joylari,
protsessorning
qay tartibda o rnatilishini aniqlovchi standart. ʻ
 Eskirgan: Baby-AT ; Mini-ATX ; polnorazmernaya
plata AT ; LPX .
 Zamonaviy: ATX ; microATX ; FlexATX ; NLX ; WTX , CEB .
 Kiritilayotgan: Mini-ITX i Nano-ITX ; Pico-ITX ; BTX , MicroBTX i PicoBTX
Shunday
ona platalar bor hech qaysi form-faktorga mos kelmaydi. Mashxur ona
plata
ishlab chiqaruvchi
kompaniyalar: Asus , Gigabyte , MSI , Intel , Biostar , Elitegroup , ASRock .

Modelini aniqlash
Ona
plataning o rnatilgan modelini ʻ DMI orqali bilish mumkin. Linuxda dmidecode
utilitasi
orqali, Windowsda — SIW yoki AIDA64 orqali bilib olish mumkin.
Quvvat
saqlash texnologiyasi
„Zangori“
texnologilarga katta e tibor ko p ona plata ishlab chiqaruvchi ʼ ʻ
kompaniyalarni
yangi masalarni yechishga undadi.
Mobil
kompyuterlarning ona platasi
Mobil
kompyuterlarning ( noutbuk ) ona platasi stol kompyuterlarining ona platasidan
ancha
farq qiladi va ularda ko p qurilmalar o rnatilgan bo ladi. Masalan, ʻ ʻ ʻ
(videokarta),
oddiy kompyuterlarda ona plataga o rnatiladi. Bu, o z navbatida, ʻ ʻ
noutbuklarning
oz quvvat ishlatishga va xajmini kichikligini ta minlaydi. ʼ
 ONA
plata Biz «Tizim platasi» deb nomlayotgan qurilmamiz o‘sha siz bilgan
«ona
plata» yoki «materinskaya plata» dir. Qurilmaga nisbatan «ona» iborasini
ishlatish
biroz noqulay bo‘lgani uchun biz uni «tizim platasi» deb nomladik.
Inglizchada
bu qurilma «Motherboard» yoki «Mainboard» deb ataladi. Tizim
bloki
ochib ko‘rilsa, uning yon devoriga vertikal ravishda mahkamlab qo‘yilgan
kattaroq
elektron sxemaga ko‘zingiz tushadi. Mana shu «tizim platasi»
hisoblanadi.
Tizim platasi aynan nima ish bajaradi, qanday vazifalari bor, bularni
bilish
uchun avval tizim bloki (keys)ning ichida qanday qurilmalar borligini va
ular
nima ish qilishini qisqacha aytib o‘tamiz.
 1)
Ozuqa bloki («blok pitaniya»). Ma’lumki, kompyuterning barcha qurilmalari
elektr
energiyasi hisobiga ishlaydi. Lekin, elektr manbalaridan olinadigan elektr
energiyasini
to‘g‘ridan-to‘g‘ri kompyuter qurilmalariga ulab bo‘lmaydi. Buning
uchun
avval elektr toki va kuchlanishini biroz pasaytirish, uni qayta ishlash kerak
bo‘ladi.
Ozuqa bloki aynan shu ishni amalga oshiradi. Agar u ishdan chiqsa,
kompyuterning
birorta qurilmasi ishlay olmaydi. Shuning uchun kompyuter
yig‘dirayotganimizda
quvvati kattaroq bo‘lgan ozuqa bloki olish kerak bo‘ladi.

 2) Tezkor xotira (RAM, DDR). Jurnalimizda bu haqda batafsil ma’lumot berib
o‘tgan
edik, shunday bo‘lsa ham yana bir marta aytib o‘tamiz. Kompyuterning
ishlashi
jarayonida foydalanuvchi uchun zarur bo‘lgan ba’zi ma’lumotlarni
vaqtinchalik
saqlab turish kerak bo‘ladi. Mana shu vazifani tezkor xotira amalga
oshiradi.
Tezkor xotira ham, boshqa qurilmalar singari, elektron sxema
ko‘rinishida
tayyorlangan. 3) Doimiy xotira (Hard disk, HDD). Foydalanuvchiga
tegishli
bo‘lgan barcha audio, video, matnli yoki dasturiy ma’lumotlarni saqlab
turish
uchun kerak bo‘lgan qattiq metall yoki keramik disk. Doimiy xotiraga
ma’lumotlar
o‘zidan-o‘zi tushib qolmaydi. Unga fleshkalardan, CD yoki DVD
disklardan,
blutusdan, Internet tarmog‘idan ma’lumotlarni yozish mumkin. Va
aksincha,
doimiy xotiradagi ma’lumotlarni turli ko‘rinishlarda chiqarish
qurilmalariga
uzatish mumkin: printerga, monitorga, audio dinamikka va hokazo.
4)
Protsessor (CPU). Kompyuterga foydalanuvchi tomonidan berilgan buyruqlarni
qayta
ishlab, bajarish, kompyuter ichida raqamli ma’lumotlarni qayta ishlash kabi
vazifalarni
aynan protsessor bajaradi. Protsessor hamma qurilmalar bilan «aloqada
bo‘lib
turadi». Kompyuterning ishlash tezligi aynan protsessorning takt
chastotasiga
bog‘liq bo‘ladi. 5) Videokarta (VGA). Videokarta monitorga
uzatilishi
kerak bo‘lgan qo‘zg‘almas yoki harakatli, ikki o‘lchamli (2D) yoki uch
o‘lchamli
(3D) rang-tasvirlarning hisob-kitobini qiladi. Videokarta haqidagi
maqolamizda
aytib o‘tganimizdek, u kompyuterning asosiy protsessoriga va
tezkor
xotirasiga haqiqiy yordamchi vazifasini o‘taydi. 6) Modem. Agar
kompyuterdan
Internetga mavjud telefon tarmog‘i yoki liniyalari orqali
ulanmoqchi
bo‘lsak, bizning kompyuter va tashqi tarmoq o‘rtasidagi bo‘glanish
va
moslashish jarayonlarini aynan modem bajaradi. 7) DVD (CD) ROM. DVD
disklardan
ma’lumotlarni doimiy xotiraga olish uchun bu disklarni DVD disk
yurituvchiga
qo‘yish lozim. U lazer nuri yordamida diskka «o‘yib» yozilgan
raqamli
ma’lumotlarni kompyuterga «o‘qib, tushuntirib beradi». 8) BIOS. Bu
doimiy
xotira qurilmasi bo‘lib, unga kompyuter «ishlab keta olishi» uchun yetarli
bo‘lgan
dastlabki ma’lumotlar, sana, vaqt yozib qo‘yilgan bo‘ladi. Kompyuterni
o‘chirib,
qayta yoqqanimizda ham sana, vaqt saqlanib turadi. Buning uchun

tangaga o‘xshash yordamchi batareyka o‘rnatilgan. Yuqorida sanab o‘tilgan
qurilmalar
tizim blokining ichida joylashgan bo‘ladi. Endi, ba’zi qurilmalar borki,
ularsiz
ham ish bitmaydi. Masalan, klaviatura – uning yordamida ma’lumot va
buyruqlar
kiritiladi. Sichqoncha – u monitordagi belgilarni oson «tanlash» uchun
yordam
beradi. Monitor (displey, ekran) – uni eng asosiy qurilmalardan desak
ham
bo‘ladi. Axir kompyuterda bajarilayotgan ishlarni qayerdandir bilib
turishimiz
kerak-ku, shundaymi? Yoki o‘yin o‘ynaymiz, kino ko‘ramiz, matn
teramiz.
Monitor bo‘lmasa, bu ishlarni deyarli bajarib bo‘lmaydi (aslida,
monitorsiz
ham kompyuterda ishlash mumkin, faqat professional bo‘lish lozim ?).
Demak,
kompyuterning yaxshi va samarali faoliyati bir nechta qurilmalarning
birgalikdagi
ishlashidan hosil bo‘lar ekan. Xo‘sh, bu qurilmalar bir-biriga qanday
ulanadi?
Tasavvur qiling, sanab o‘tgan o‘nta qurilmamiz bir-biriga simlar
yordamida,
chuvalashtirib ulab qo‘yilgan bo‘lsa, bu juda qo‘pol ko‘ringan
bo‘lardi.
Informatika ustozingizdan so‘rab ko‘ring, avvalgi kompyuterlar qanday
bo‘lgan
ekan? Haqiqatan ham ilk kompyuterlar juda ham beso‘naqay (naq bitta
xonadek
keladigan) bo‘lgan. U qurilmalar bir-biri bilan tashqaridan ko‘rinib
turadigan
simlar va kabellar bilan ulab qo‘yilgan. Bugungi zamonaviy
kompyuterlarda
qurilmalar aynan tizim platasi orqali bir-biriga ulanadi. Yaxshilab
nazar
solinsa, ko‘rish mumkinki, plataning usti va tag tarafida son-sanoqsiz elektr
«yo‘llar»
chizilgan. Aynan mana shu chizilgan yo‘llar qurilmalarni bir-biri bilan
bog‘lab
beradi. Biz chiziq, yo‘l deb atayotganimiz aslida sim, kabel hisoblanadi.
Faqat
ular elektr sxema ko‘rinishida ixcham qilib plastmassa taglikka mis yoki
kumush
eritmasidan chizilgan bo‘ladi. Har bir qurilmaning o‘zi ulanadigan joyi
bo‘ladi.
Doimiy xotira (HDD) ATA yoki SATA kabellar orqali tizim platasining
chekkasidagi
portga ulanadi. CD yoki DVD disklarni o‘quvchi qurilmalar ham
xuddi
doimiy xotira singari ATA yoki SATA kabellar orqali tizim platasiga
ulanadi.
Tezkor xotira (DDR) «slot» deb ataladigan joyga kirgizib, qisib qo‘yiladi.
Ba’zi
tizim platalarida 2 ta, ba’zilarida 4 tagacha tezkor xotira qurilmasini
joylashtirish
mumkin bo‘lgan slotlar o‘rnatilgan bo‘ladi. Protsessor (CPU) uchun
alohida
to‘g‘ri to‘rt burchak shaklidagi, mayda teshikchalari bo‘lgan maxsus joy

bor. Xarid qilingan protsessor o‘sha joyga o‘rnashtirilib, mahkamlab qo‘yiladi.
BIOS
ham tizim platasiga payvandlangan bo‘ladi. Agar modem yoki TV-karta
kabi
tashqi yordamchi qurilmalardan foydalanmoqchi bo‘lsak, ular uchun ham 3-4
ta
maxsus slot (joy) o‘rnatilgan. Faqat bu slot DDR nikidan farq qiladi. Agar
tashqi
videokarta o‘rnatmoqchi bo‘lsak, xuddi DDR da bo‘lgani kabi, uning
uchun
ham maxsus slot bor. Shuningdek, tizim platasida klaviatura, sichqoncha,
audio
qurilmalar, USB-qurilmalarni ulash uchun port (ulanish joylari) o‘rnatilgan.
Tizim
platasi haqidagi umumiy xulosa shundayki, u barcha qurilmalarni bir-biriga
ixcham
va qulay tarzda ulab beradi. U misoli uyning poydevoriga o‘xshaydi.
G‘isht
yoki bloklar, plitalar shundayligicha yerning ustiga terib ketaverilmaydi-
ku.
Xuddi shu singari, tizim platasiga kerakli qurilmalar o‘rnatilib, kompyuter
hosil
qilinadi. Shuning uchun ham uni «asos (bosh)» plata deb ham ataydilar.


Ona platalar

Купить

Похожие документы
2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi
Ahmad al-farg‘oniy
Almashlab ekishni loyihalashtirish va joriy etish